Zarządzenie z 21 maja 2018, sygn. I C 3736/15

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 23 kwietnia 2018 roku

Pozwem z dnia 5 lutego 2015 r. (data prezentaty) wniesionym w elektronicznym postępowaniu upominawczym do Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie powód (...) Spółka akcyjna z siedzibą w G. wniosła o zasądzenie od pozwanego S. G. kwoty 5.539,82 zł wraz z odsetkami umownymi od kwoty 5.420 zł od dnia 21 stycznia 2015 r. do dnia zapłaty oraz odsetkami ustawowymi od kwoty 119,82 zł od dnia wniesienia pozwu. Nadto, powód domagał się zasądzenia od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, iż w dniu 1 października 2014 roku została zawarta pomiędzy stronami umowa pożyczki na kwotę 5.420 zł, która zgodnie z umową miała być zwrócona w miesięcznych ratach. Wobec niewywiązania się z przyjętego zobowiązania, pożyczkodawca wezwał pozwanego go do zapłaty zaległych rat pismem z dnia 9 grudnia 2014 r., a następnie pismem z dnia 9 stycznia 2015 r. wypowiedział pozwanemu umowę pożyczki. Powód wskazał, że na kwotę dochodzonego roszczenia składa się: kwota 5.420 zł tytułem niespłaconej pożyczki, kwota 50,52 tytułem skapitalizowanych odsetek umownych w wysokości 10% rocznie za faktyczne opóźnienie w spłacie pożyczki za okres od dnia wypłaty pożyczki do dnia 9 stycznia 2015 r., kwota 24,30 zł tytułem skapitalizowanych odsetek karnych naliczonych w wysokości czterokrotności kredytu lombardowego NBP za faktyczne opóźnienie w spłacie pożyczki za okres od dnia następnego po dacie wymagalności niezapłaconej w terminie raty do dnia 20 stycznia 2015 r. oraz kwotę 45,00 zł tytułem poniesionych kosztów wezwań do zapłaty wraz z dalszymi odsetkami od wskazanych kwot (pozew - k. 3-7).

Nakazem zapłaty z dnia 17 lutego 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt VI Nc-e 220377/15 Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie, nakazał pozwanemu S. G., aby zapłacił w terminie 2 tygodni, na rzecz powoda kwotę 5.539,82 zł wraz z żądanymi odsetkami oraz kosztami procesu albo wniósł w tym terminie sprzeciw (nakaz zapłaty – k. 8).

Opiekun prawny pozwanego S. G. w skutecznie wniesionym sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 17 lutego 2015 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, wskazując, że oświadczenie pozwanego S. G. z dnia 1 października 2014 r. stanowiące podstawę dochodzonego roszczenia było nieważne. Wskazał, że pozwany od 1991 r. leczy się psychiatrycznie i nie jest w stanie samodzielnie egzystować, w związku z czym w momencie zawierania umowy pożyczki znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (sprzeciw od nakazu zapłaty – k. 75-78).

W odpowiedzi na sprzeciw powód zakwestionował, aby pozwany w dacie zawarcia umowy pożyczki znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Podniósł, że orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu pozwanego zostało wydane po zawarciu umowy pożyczki, a skutki ubezwłasnowolnienia następują dopiero z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia. Nadto, z ostrożności procesowej powód powołał alternatywną podstawę zgłoszonego żądania, wskazując, że pozwany winien zwrócić otrzymane od powoda świadczenie jako nienależne (pismo procesowe powoda – k. 84-84v).

Pismem z dnia 28 października 2016 r. powód podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a w razie nieuwzględnienia jego twierdzeń zmodyfikował powództwo w ten sposób, że zażądał zasądzenia od pozwanego kwoty 2.000 zł wraz ustawowymi odsetkami za okres od dnia 4 października 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnego świadczenia (pismo procesowe powoda – k. 127-128).

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 1 października 2014 r. pomiędzy (...) Spółką akcyjną z siedzibą w G. a S. G. zawarta została umowa pożyczki nr (...). Na podstawie zawartej umowy (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. udzieliła pozwanemu pożyczki w kwocie 5.420 zł na zasadach określonych w umowie na okres od 1października 2014 r. do 8 października 2017 r. Pożyczkobiorca zobowiązał się do spłaty pożyczki w 36 ratach miesięcznych, których wysokość wynosiła 167,22 zł. Raty miały być płatne do 8 dnia każdego miesiąca (§ 3 umowy). Pożyczkodawca miał prawo wypowiedzenia umowy pożyczki z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia w przypadku braku spłaty dwóch pełnych rat pożyczki i nieuregulowania zaległości w terminie 7 dni od otrzymania pisemnego wezwania do zapłaty zaległych (§6 ust. 62 umowy) (okoliczności niesporne, dowód: umowa pożyczki nr (...) - k. 62-62v).

Pismem z dnia 9 grudnia 2014 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. wystosowała do pozwanego S. G. wezwanie do spłaty zadłużenia wynikającego z zawartej w dniu 1 października 2014 umowy pożyczki w kwocie 365,98 zł, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania na wskazany rachunek bankowy, informując, że brak zapłaty we wskazanym terminie spowoduje wypowiedzenie zawartej umowy pożyczki i postawienie jej w stan natychmiastowej wymagalności (okoliczność niesporna, dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 63).

Pismem z dnia 9 stycznia 2015 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. wypowiedziała S. G. umowę pożyczki nr (...) wobec zaprzestania terminowej spłaty zobowiązań przez pozwanego i wezwała do zapłaty kwoty 5.505,22 zł, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania na wskazany rachunek bankowy (wypowiedzenie umowy pożyczki z dnia 9 stycznia 2015 r. – k. 64).

Pismem z dnia 20 stycznia 2015 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. wezwała pozwanego S. G. do spłaty zadłużenia wynikającego z zawartej w dniu 1 października 2014 umowy pożyczki w kwocie 5.539,82 zł, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania na wskazany rachunek bankowy (okoliczność niesporna, dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 65).

Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. Sądu Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygn. akt IV Ns 146/14 ubezwłasnowolnił całkowicie S. G. z powodu innego rodzaju zaburzeń psychicznych (okoliczności niesporne, dowód: kserokopia postanowienia z dnia 10 kwietnia 2015r. – k.23).

W dniu 9 czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, VI Wydział Rodzinny i Opiekuńczy ustanowił opiekę nad całkowicie ubezwłasnowolnionym S. G. wyznaczając na opiekuna K. G., brata pozwanej (okoliczność niesporna dowód: zaświadczenie o ustanowieniu opiekuna – k. 24).

Postanowieniem z dnia 15 września 2015 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, VI Wydział Rodzinny i Opiekuńczy w sprawie o sygn.. akta VI RNs 470/15 zezwolił opiekunowi prawnemu K. G. na umieszczenie całkowicie ubezwłasnowolnionego S. G. w domu pomocy społecznej (okoliczność niesporna, dowód: kserokopia postanowienia z dnia 15 września 2015 r. – 79).

S. G. od dnia 14 czerwca 2016 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w L. (okoliczność niesporna).

Od 1991 r. S. G. leczy się psychiatrycznie. W wieku 7 lat pozwany doznał poważnego urazu czaszki, a następnie udaru niedokrwiennego prawej półkuli mózgu z niedowładem lewostronnym utrzymującym się do chwili obecnej. Pozwany był wielokrotnie hospitalizowany psychiatrycznie. W okresie od 8 czerwca 2009 r. do 26 czerwca 2009 r. Szpitalu (...) w W. z rozpoznaniem halucynoza organiczna, organiczne zaburzenia osobowości i zachowania, nadużywanie leków przeciwbólowych, szkodliwe używanie alkoholu, nadciśnienie tętnicze, choroba wrzodowa żołądka. Po śmierci ojca, stan psychiczny S. G. ulegał narastającemu pogorszeniu. Pozwany skarżył się na omamy wzrokowe i słuchowe (miał słyszeć głos ojca namawiający go do popełnienia samobójstwa), problemy ze snem, obniżony nastrój. Przed zamieszkaniem w Domu Pomocy Społecznej w L. pozwany zamieszkiwał sam, nieregularnie przyjmował leki, mylił dawki co skutkowało pogorszeniem jego stanu psychicznego i częstymi przyjęciami do szpitala. Ponadto, S. G. był trzykrotnie hospitalizowany w Szpitalu w T. w okresach od 25 lipca 2014 r. do 5 września 2014 r., od 9 października 2014 r. do 27 października 2014 r. oraz od 29 stycznia 2016 r. do 25 lutego 2016 r. z rozpoznaniem organicznych zaburzeń zachowania i osobowości spowodowanych uszkodzeniem mózgu, stanem po urazie głowy w 7 rż. i stanem po udarze prawej półkuli mózgu. S. G. cierpi na upośledzenie umysłowe z cechami zespołu psychoorganicznego na podłożu trwałego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Ze względu na towarzyszące temu zaburzenia psychiczne i fizyczne spowodowały, że w dniu 1 października 2014 r. pozwany S. G. nie był w stanie świadomie i swobodnie powziąć decyzję i wyrazić wolę co do zawarcia umowy pożyczki (dowody: kserokopie dokumentacji medycznej S. G. – k. 95-100, pisemna opinia biegłych psychiatrów i psychologa – k. 165-172, pisemna uzupełniająca opinia biegłych psychiatrów i psychologa – k. 208-210).

S. G. nie jest obecnie w posiadaniu środków pieniężnych uzyskanych na podstawie umowy pożyczki z dnia 1 października 2014 r. Kwota ta została przez niego zużyta bezproduktywnie, głównie na zakup kawy, alkoholu oraz przejazdy taksówkami (dowód: zeznania opiekuna pozwanego K. G. – k. 213-214).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dowodów z dokumentów oraz twierdzeń stron przyznanych wprost i niezaprzeczonych przez stronę przeciwną, na podstawie art. 229 i 230 k.p.c. Stanowiące podstawę ustalenia przez Sąd stanu faktycznego dokumenty zgromadzone w aktach sprawy i powoływane w treści uzasadnienia – należało uznać za wiarygodne w całości, ponieważ zostały sporządzone przez właściwe osoby, w granicach przysługujących im kompetencji oraz w formie przewidzianej przez przepisy. Wobec powyższego, Sąd nie znalazł żadnych podstaw do podważania ich autentyczności, czy też prawdziwości twierdzeń w nich zawartych, tym bardziej, że strony nie kwestionowały ich prawdziwości, nie wystąpiły również żadne inne okoliczności mogące podważyć autentyczność przedłożonych do sprawy dowodów z dokumentów czy też prawdziwość treści w nich zawartych.

Sąd uznał za wiarygodne w całości zeznania opiekuna prawnego pozwanego K. G. (k. 213-214), w których opisał, w jaki sposób pozwany rozporządził kwotą pożyczki uzyskaną od powoda i czy jest aktualnie wzbogacony z tego tytułu. Zeznania te były bowiem spójne i logiczne oraz znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Dlatego, Sąd dokonując ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie oparł się w całości na zeznaniach opiekuna prawnego pozwanego. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wskazane zeznania nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę przeciwną, ani nie budziły wątpliwości Sądu co do ich zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.

Sąd w niniejszym postępowaniu dopuścił dowód z łącznej opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz psychologii na okoliczność ustalenia czy pozwany w dacie 1 października 2014 r. mógł ze względu na stan zdrowia świadomie i swobodnie powziąć decyzję i wyrazić wolę zwarcia umowy pożyczki. Sąd całkowicie w niniejszym postępowaniu oparł się na opiniach biegłych, którzy, zarówno w podstawowej jak i uzupełniającej opinii logicznie i całościowo odnieśli się do przedstawionej im dokumentacji medycznej oraz zarzutów strony powodowej. Biegli w swoich opiniach jednoznacznie potwierdzili, że w dacie zawarcia umowy pożyczki z dnia 1 października 2014 r. pozwany S. G. znajdował się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji lub wyrażenie woli. W ocenie Sądu biegli dokonali prawidłowej oceny stanu zdrowia pozwanego oraz przedstawili w sposób logiczny przebieg zawartego w swej opinii rozumowania. Sąd wobec wyjaśnienia wszelkich okoliczności i dostatecznego uzasadnienia przez biegłych przyjętej metodologii, w całości podzielił powyższą opinię, uznając ją za fachową, rzetelną i wyczerpującą oraz sporządzoną w oparciu o wiedzę i doświadczenie biegłych. Sąd nie znalazł argumentów by odmówić jej waloru wiarygodności. Opinia została sporządzona przez kompetentne osoby – specjalistę psychiatrę oraz psychologa w oparciu o analizę akt, dokumentacji medycznej oraz osobiste badanie pozwanego S. G.. Biegły w sposób rzeczowy i kompetentny udzielił odpowiedzi na tezę dowodową.

S ąd zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powód (...) Spółka akcyjna z siedzibą w W. wywodził swe żądanie z umowy pożyczki zawartej między stronami niniejszego postępowania w dniu 1 października 2014 roku.

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Na pożyczkobiorcy ciąży więc obowiązek zwrotu, czyli przeniesienia przez pożyczkobiorcę na pożyczkodawcę przedmiotu umowy, powiększonego o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie. Zastosowanie do wskazanej umowy pożyczki, znajdują unormowania zawarte w ustawie o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. (Dz.U.2016.1528 j.t. ze zm., dalej jako: u.k.k.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.k.k. - w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy - przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym – w myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 u.k.k.- za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności min. umowę pożyczki.

Zgodnie z dyspozycją art. 82 k.c., nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Brak świadomości i swobody w rozumieniu powołanego przepisu rozumiany jest przy tym w orzecznictwie w ten sposób, że chodzi o brak rozeznania, niemożność rozumienia znaczenia swojego zachowania, zrozumienia sensu składanych oświadczeń; nie ma przy tym znaczenia czy stan ten ma charakter trwały czy przemijający. Powzięcie decyzji i wyrażenie woli jest swobodne, gdy zarówno proces decyzyjny, jak i uzewnętrznienie woli nie zostały zakłócone przez destrukcyjne czynniki wynikające z właściwości psychiki czy procesu myślowego osoby składającej oświadczenie woli. Stan wyłączający swobodę musi wynikać z przyczyny wewnętrznej, umiejscowionej w samym podmiocie składającym oświadczenie woli, a nie w sytuacji zewnętrznej ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2013 r., I ACa 837/12, LEX 1344226).

Na gruncie niniejszej sprawy należało uznać w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że pozwany S. G. w chwili zawierania umowy pożyczki, tj. 1 października 2014 roku znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji oraz wyrażenie woli. Pozwany w wieku 7 lat doznał poważnego urazu czaszki, a następnie udaru niedokrwiennego mózgu, czego konsekwencją był trwający do dziś niedowład lewostronny oraz zaburzenia osobowości i zachowania. Następnie już w 2009 r. rozpoznano u niego halucynozę organiczną oraz organiczne zaburzenia osobowości i zachowania. Jak wynika z łącznej opinii biegłego psychiatry oraz biegłego psychologa S. G. cierpi na upośledzenie umysłowe z cechami zespołu psychoorganicznego na podłożu trwałego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Co więcej w 2013 r. miało miejsce załamanie stanu zdrowia pozwanego z uwagi na traumatyczne wydarzenie, jakim była śmierć ojca, konsekwencją czego S. G. notorycznie nadużywał alkoholu. Stwierdzone u pozwanego upośledzenie poziomu funkcjonowania intelektualnego prowadzi do zmniejszonej zdolności przystosowania się do codziennych wymagań w normalnym otoczeniu społecznym, a stwierdzone deficyty rozwoju intelektualnego oraz zaburzenia funkcji poznawczych skutkują znaczącym ograniczeniem umiejętności do oceny sytuacji i podejmowania w związku z tym świadomych i racjonalnych decyzji. Wskazane zaburzenia psychiczne i fizyczne mają charakter nieodwracalny i w sposób znaczący wpływają na zdolność pozwanego do korzystania ze wszystkich umiejętności życiowych, co w ocenie biegłych wyłączało jego zdolność do świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli w dniu 1 października 2014 r.

Wobec powyższego stwierdzić należało, że przedmiotowa umowa pożyczki jest nieważna, co spowodowało brak możliwości powstania zobowiązania wynikającego z tejże umowy.

Na uwzględnienie nie zasługiwała również druga, alternatywna podstawa prawna wskazana w toku postępowania przez pełnomocnika procesowego powoda z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia strony pozwanej.

Sąd miał bowiem na względzie, że jakkolwiek powód pierwotnie kwestionował wnioski płynące z opinii biegłych sądowych, że pozwany znajdował się w dacie zawarcia umowy w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji, to jednak z ostrożności procesowej zmodyfikował powództwo w ten sposób, że zażądał zasądzenia od pozwanego kwoty 2.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie tytułem zwrotu nienależnego świadczenia.

Zgodnie z treścią przepisu art. 193 § 1 k.p.c. zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu. Zmiana powództwa może dotyczyć zmiany podstawy faktycznej powództwa. Sytuacja ta zachodzi wówczas, gdy powód żąda tego samego co pierwotnie, lecz żądanie to wywodzi z innego stosunku prawnego. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się natomiast, że zmiana powództwa nie może prowadzić do zerwania związku przekształconych elementów powództwa z poprzednim powództwem - pomiędzy pierwotnym a następnym żądaniem powinna istnieć więź materialnoprawna i logiczny związek ( Henryk Dolecki (red.), Tadeusz Wiśniewski (red.), Irena Gromska-Szuster, Andrzej Jakubecki, Jan Klimkowicz, Krzysztof Knoppek, Grzegorz Misiurek, Piotr Pogonowski, Tadeusz Zembrzuski, Tadeusz Żyznowski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366). Na gruncie niniejszej sprawy powyższe przesłanki zostały spełnione.

Już tylko ubocznie stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej dopuszczalna była modyfikacja powództwa przez stronę powodową, w zakresie podstawy faktycznej żądania, ze względu na pominięcie przepisów o postępowaniu uproszczonym i kontynuowanie procesu w trybie zwyczajnym , albowiem sprawa niniejsza wymagała wiadomości specjalnych.

Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Podobnie zwrotowi podlega świadczenie nienależne. W myśl art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Skoro zatem stosunek prawny, na podstawie którego pozwany uzyskał od strony powodowej korzyść, okazał się nieważny, uzyskane przez pozwaną świadczenie należało zakwalifikować jako nienależne. Zgodnie bowiem z treścią art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Nienależne świadczenie jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia; w związku z tym stosuje się do niego przepisy art. 405-409 k.c. Nienależne świadczenie odróżnia się od pozostałych przypadków bezpodstawnego wzbogacenia źródłem powstania, bowiem do zaistnienia tego zobowiązania dochodzi w wyniku spełnienia świadczenia przez zubożonego, a nie poprzez jakiekolwiek inne przesunięcia majątkowe, niebędące świadczeniem (jak w pozostałych wypadkach bezpodstawnego wzbogacenia). Jednocześnie zachodzi brak podstawy prawnej do świadczenia, jak zasadnie wywodziła w niniejszej sprawie strona powodowa, odnośnie kwot udzielonych pożyczek. Przyczyną powstania roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia pozostaje bezpodstawność ("bez podstawy prawnej") przesunięcia majątkowego, a zatem jego "niesłuszność" (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1966 r., II PR 512/66, LEX nr 6075). Brak podstawy prawnej oznacza brak causae świadczenia lub jej wadliwość.

Na gruncie niniejszej sprawy należało mieć jednak na względzie treść art. 409 k.c., zgodnie z którym obowiązek wydania uzyskanej bez podstawy prawnej korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

W cytowanym przepisie nie chodzi o każde zużycie korzyści przez wzbogaconego. Tylko konsumpcyjne zużycie korzyści powoduje wygaśnięcie obowiązku jej zwrotu. W wyroku z dnia 24 stycznia 2014 r., w sprawie V CNP 13/13, Sąd Najwyższy stwierdził, że nie każde zużycie w dobrej wierze bezpodstawnie uzyskanego świadczenia powoduje w myśl art. 409 k.c. wygaśnięcie obowiązku zwrotu świadczenia. Następuje to tylko wtedy, gdy zużycie korzyści nastąpiło w sposób bezproduktywny, konsumpcyjny, tj. gdy wzbogacony, w zamian tej korzyści, nie uzyskał ani korzyści zastępczej, ani zaoszczędzenia wydatku, gdy wydatek miał miejsce tylko dlatego, że uprzednio uzyskał on korzyść, bez której nie poczyniłby tego wydatku. Jeżeli natomiast w zamian za zużytą korzyść wzbogacony uzyskał do swojego majątku jakąkolwiek inną korzyść majątkową (np. mienie czy zwolnienie z długu, który w ten sposób spłacił), nie można uznać, że nie jest już wzbogacony, bowiem w wyniku dokonania tego wydatku, w jego majątku pozostaje korzyść w postaci zwiększenia aktywów bądź zmniejszenia pasywów.

W świetle niezaprzeczonych twierdzeń, sformułowanych w toku niniejszego postępowania nie ulega wątpliwości, że pozwany S. G. w dniu wytoczenia powództwa nie był już w posiadaniu kwoty objętej żądaniem, ponieważ pieniądze te zostały przez niego zużyte, głównie na przejazdy taksówkami oraz zakup alkoholu i kawy. Pozwany zużył uzyskane świadczenie, w dodatku zużycie korzyści nastąpiło w sposób bezproduktywny, a wzbogacony w zamian tej korzyści nie uzyskał ani korzyści zastępczej, ani zaoszczędzenia wydatku.

Dodatkowo Sąd nie ma żadnych wątpliwości, że w sytuacji gdy pozwany znajdował się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji, czy złożenie oświadczenia to tym bardziej nie liczył się z obowiązkiem zwrotu wskazanej pożyczki. Świadomość obowiązku zwrotu świadczenia jest niejako czynnikiem wtórnym zawarcia umowy.

Jak wskazuje się w literaturze, w analizowanej sytuacji mamy do czynienia z obiektywizacją oceny, jednak odnoszonej do konkretnego wzbogaconego i okoliczności, w których ustał stan wzbogacenia (…). Samo obiektywne istnienie stanu rzeczy wynikającego z norm przewidujących w danym stanie faktycznym np. nieważność umowy, a za tym nienależność świadczenia, nie jest (…) okolicznością wystarczającą dla wyłączenia zasady wygaśnięcia obowiązku wydania korzyści lub zwrotu jej wartości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 1952 r., C 809/52, OSN 1954, nr 2, poz. 27; komentarz do art. 409 k.c. w: System Prawa Prywatnego, tom 6, red. A. Olejniczak, wyd. 2, 2014 rok, opubl. w systemie Legalis). W komentarzach wskazuje się również, że do przyjęcia złej wiary konieczne jest bowiem, aby wzbogacony działał z dostatecznym rozeznaniem, a rozeznania takiego nie można przypisać osobie niepoczytalnej (P. Księżak w: Komentarz do art. 409 Kodeksu cywilnego 2015, pod red. K. Osajdy, Legalis 2015).

Kierując się przedstawioną argumentacją i przytoczonymi regulacjami prawnymi, Sąd orzekł o oddaleniu powództwa w całości (pkt I wyroku).

Stosownie do wyniku sprawy Sąd nakazał w pkt II wyroku, w trybie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa kwotę 2.083,97 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSR Magdalena Hemerling

ZARZĄDZENIE

Odpis wyroku z uzasadnieniem proszę doręczyć pełnomocnikowi powoda.

21 maja 2018 r.