sygn. II PK 167/07 11 lutego 2008 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 11 lutego 2008, sygn. II PK 167/07

Data orzeczenia 11 lutego 2008
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący SSN Romualda Spyt
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Pracy #Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych #wyrok SN
Wyrok z dnia 11 lutego 2008 r.
II PK 167/07
Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 wrze-
śnia 2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania in-
nych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w pań-
stwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183 ze zm.) nie przewiduje do-
datkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nauczycieli akademickich
obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w statutowym orga-
nie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania dodatkowego
wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązujących norm
czasu pracy.
Przewodniczący SSN Romualda Spyt (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman
Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego
2008 r. sprawy z powództwa Stanisława P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodnicze-
mu w W. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 grud-
nia 2006 r. [...]
I. o d d a l i ł skargę kasacyjną,
II. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
U z a s a d n i e n i e
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Wrocławia Śród-
mieścia we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r. oddalił powództwo Stanisława
P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodniczemu w W. o zapłatę i zasądził od niego na
rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że
powód jest pracownikiem naukowo - dydaktycznym pozwanej uczelni, ostatnio za-
2
trudnionym na stanowisku profesora zwyczajnego. W okresie od września 2002 r. do
lipca 2005 r. powód brał udział w pracach komisji przetargowej do spraw zakupu
aparatury, maszyn i urządzeń, działającej u pozwanego - jako jej przewodniczący,
powołany do jej składu przez rektora pozwanej uczelni. Sąd stwierdził, że roszczenie
powoda domagającego się wynagrodzenia z tego tytułu nie ma uzasadnionej pod-
stawy prawnej i faktycznej. Zgodnie z przepisem art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12
września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., obowiązu-
jącej w spornym okresie - zwanej dalej ustawą), pracownicy naukowo-dydaktyczni są
obowiązani: prowadzić badania naukowe, rozwijać twórczość naukową albo arty-
styczną oraz podnosić swoje kwalifikacje, kształcić studentów oraz innych uczestni-
ków studiów i kursów prowadzonych przez uczelnię oraz uczestniczyć w pracach
organizacyjnych uczelni. Do obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych i
naukowych zatrudnionych na stanowisku profesora zwyczajnego lub profesora nad-
zwyczajnego należy również kształcenie młodej kadry naukowej (art. 99 ust. 3
ustawy). Sąd uznał, że udział w pracach komisji przetargowej stanowi uczestnictwo
w pracach organizacyjnych uczelni. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 nie precyzuje wpraw-
dzie, w jakich pracach organizacyjnych obowiązany jest uczestniczyć pracownik na-
ukowo- dydaktyczny, lecz jego konkretyzacja następuje w postanowieniach statutu
uczelni, który zgodnie z przepisem art. 9 ustawy określa szczegółowy ustrój uczelni
oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania. W myśl § 21 statutu pozwanej rektor
może powoływać komisje pełniące funkcje organów doradczych, przy czym umoco-
wany jest do wskazania ich nazwy oraz składu i trybu działania. Zdaniem Sądu Rejo-
nowego komisja przetargowa do spraw zakupu aparatury, maszyn i urządzeń jest
komisją wskazaną w § 21 statutu. Nadto zarządzeniem [...] wprowadzono u pozwa-
nego regulamin określający zasady i warunki dotyczące udzielania zamówień pu-
blicznych. Obowiązki wynikające z powyższego regulaminu nałożone zostały zarzą-
dzeniem rektora na samodzielnych pracowników naukowo - dydaktycznych. Z tych
względów Sąd Rejonowy uznał, że obowiązki przewodniczącego komisji przetargo-
wej nie wykraczały poza ramy wyznaczone treścią art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy, a za-
tem nie ma podstaw do zapłaty dodatkowego wynagrodzenia za ich wykonywanie.
Przemawia również za tym § 12 obowiązującego w spornym okresie rozporządzenia
Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie warunków wyna-
gradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pra-
cowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183
3
ze zm.), wymieniający enumeratywnie prace, za które przysługuje nauczycielowi
akademickiemu dodatkowe wynagrodzenie, wśród których nie znalazły się prace
związane z udziałem w komisji przetargowej. Sąd podkreślił, że powód z tytułu pracy
w komisji przetargowej otrzymał nagrodę w wysokości 3.500 zł. Sąd wskazał też, iż
uczestnictwo powoda w komisji przetargowej w spornym okresie dotyczyło 97 prze-
targów i czas pracy temu poświęcony wynosił szacunkowo 87,5 godzin.
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro-
kiem z dnia 12 grudnia 2006 r. oddalił apelację powoda od powyższego wyroku i za-
sądził od niego na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu w postępowaniu apela-
cyjnym. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy - nie uwzględniając
zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. - podzielił ustalenia Sądu Okręgowego w
zakresie czasu pracy poświęconego przez powoda na udział w pracach komisji
przetargowej. Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonane ustalenia faktyczne prowadzą
do wniosku, że wykonywanie obowiązków przewodniczącego komisji przetargowej
nie spowodowało przekroczenia obowiązującego na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy
pensum nauczyciela akademickiego, ani także norm czasu pracy wskazanych w
przepisach Kodeksu pracy. Za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia art. 99
ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz § 12 roz-
porządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie wa-
runków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z
pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej. W tym za-
kresie podzielił ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Rejonowy, podkreślając, że
gdyby ustawodawca ograniczył obowiązek uczestnictwa w pracach organizacyjnych
uczelni tylko do tych prac, które są związane z wykonywaniem prac badawczych i
dydaktycznych, wyraziłby to wprost w przepisie. Stwierdził, że prace komisji związa-
ne z udzielaniem zamówień publicznych są ściśle związane z zarządzaniem uczelnią
i stanowią realizację obowiązku wynikającego z art. 6 ustawy. Wywiódł, że prace or-
ganizacyjne nie mają bytu samodzielnego i w myśl art. 102 ust. 1 ustawy stanowią
integralną część działalności dydaktycznej. Podkreślił także, iż powód pracując w
komisji przetargowej korzystał z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego, tj.
pracowników Działu Aparatury i Pomocy Dydaktycznych oraz radców prawnych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł powód, zarzucając naru-
szenie prawa materialnego - art. 99 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ustawy z dnia 12 września
1990 r. o szkolnictwie wyższym, poprzez przyjęcie przez Sądy obu instancji, że wy-
4
konywanie przez powoda pracy przewodniczącego komisji przetargowej do spraw
zakupu aparatury, maszyn i urządzeń stanowi realizację obowiązku uczestniczenia w
pracach organizacyjnych uczelni oraz realizację zasady uczestniczenia społeczności
akademickiej w zarządzaniu uczelnią poprzez udział w organach kolegialnych i jed-
noosobowych i nie podlega dodatkowemu wynagrodzeniu. Wskazując na powyższe
skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę poprzedzającego go wy-
roku Sądu Rejonowego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenia na
rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem oraz kosztów postępowania za wszystkie
instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-
dowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postę-
powania.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód
wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na określe-
niu granic świadczenia czynności organizacyjnych na rzecz uczelni, wyznaczonych
pracowniczym obowiązkiem uczestniczenia nauczyciela akademickiego w pracach
organizacyjnych uczelni, a w konsekwencji wyznaczenia granic uprawnień kierowni-
czych pracodawcy oraz podporządkowania i odpowiedzialności nauczyciela akade-
mickiego w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem takich czynno-
ści, a także ustalenia uprawnień płacowych nauczyciela akademickiego w przypadku
poszerzenia przez pracodawcę umówionego rodzaju pracy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że obowiązek wynikający z art. 99 ust. 1
pkt 3 ustawy, tj. obowiązek uczestniczenia w pracach organizacyjnych uczelni, wiąże
nauczyciela akademickiego tylko w takim zakresie, w jakim służy realizacji powinno-
ści naukowych i dydaktycznych. Powierzenie mu zatem obowiązków leżących poza
tak określonym zakresem powinno być zrekompensowane dodatkowym wynagro-
dzeniem. Przeciwne stanowisko (zaprezentowane przez Sąd Okręgowy) prowadziło-
by do przyjęcia tezy, że w ramach obowiązków uczestniczenia w pracach organiza-
cyjnych można obciążyć nauczyciela akademickiego również nadzorem nad pracami
służb technicznych, czy porządkowych uczelni. Zdaniem skarżącego przepisy ogólne
ustawy o szkolnictwie wyższym, dotyczące zadań uczelni, wskazane w art. 3 ust. 1 i
2, stanowiące, że uczelnie są częścią systemu nauki polskiej i systemu edukacji na-
rodowej, a ich podstawowymi zadaniami są kształcenie studentów i prowadzenie ba-
dań naukowych, stanowią wskazówkę interpretacyjną dla pozostałych unormowań
zawartych w ustawie. Z tego względu pojęcia niezdefiniowane, w tym pojęcie „obo-
5
wiązku uczestniczenia w pracach organizacyjnych,” należy interpretować poprzez
pryzmat funkcjonalnej zależności i związania z podstawowymi celami uczelni. Zatem
obowiązki organizacyjne wiążą pracownika o tyle, o ile związane są z bezpośrednią
realizacją tych celów, a w przypadku nauczyciela akademickiego (pracownika nau-
kowo - dydaktycznego) - o ile związane są z działalnością naukowo - dydaktyczną.
Dla zilustrowania poprawności powyższego rozumowania skarżący przywołał art. 36
ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo - rozwojowych (Dz.U.
Nr 36, poz.170 ze zm.) i stwierdził, że obliguje on pracowników naukowych do
udziału w pracach organizacyjnych jednostki badawczo - rozwojowej związanych z
pracami naukowymi oraz działalnością dydaktyczną lub artystyczną. Skarżący wy-
wiódł także, że zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo
zamówień publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655) komisja
przetargowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym
do oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzie-
lenie zamówienia oraz do badania i oceny ofert oraz do wykonywania innych czynno-
ści powierzonych wedle jego uznania. Udział w takiej komisji wymaga wiedzy specja-
listycznej, która nie mieści się w kanonie wymagań dotyczących obowiązków badaw-
czych, dydaktycznych i wychowawczych pracownika naukowo dydaktycznego. Dla-
tego też powierzenie nauczycielowi akademickiemu obowiązków wykraczających
poza ramy jego obowiązków organizacyjnych powinno być dodatkowo wynagra-
dzane. Powód nie zgodził się także z twierdzeniem Sądu Okręgowego, że udział w
komisji przetargowej stanowi realizację zarządzania uczelnią, o której mowa w art. 6
ustawy, bowiem zgodnie z jego ust. 2 społeczność akademicka uczestniczy w zarzą-
dzaniu uczelnią przez wybieralne organy kolegialne i jednoosobowe, a zatem odnosi
się on do funkcjonowania organów uczelni (senatu, rady wydziału, rektora, dziekana,
kolegium elektorów).
Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądze-
nie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego sta-
nowiska podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. Wywiódł także, iż w
pozwanej uczelni działa około 40 stałych komisji, którym zwyczajowo przewodniczy
osoba posiadająca tytuł profesora lub zatrudniona na stanowisku profesora. Praca w
komisji przetargowej wymagała znajomości przepisów ustawy o zamówieniach pu-
blicznych, natomiast nie była wymagana specjalistyczna wiedza prawnicza, tech-
niczna, finansowa, ekonomiczna, bowiem przewodniczący mógł korzystać w tym
6
zakresie z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego. Ostatecznie zaś wybór
wykonawcy zatwierdza rektor (w przypadku pozwanego, zgodnie z podziałem kom-
petencji, prorektor do spraw nauki).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności nie
sposób się zgodzić z koncepcją skarżącego odnośnie wąskiego pojmowania obo-
wiązków organizacyjnych ciążących na pracowniku naukowo - dydaktycznym z mocy
art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Skar-
żący w swoich wywodach ogranicza te obowiązki wyłącznie do czynności związa-
nych ściśle z organizacją nauczania, kształcenia kadr, prowadzenia prac badaw-
czych, czy organizacją działalności wychowawczej, powołując się na względy aksjo-
logiczne. W istocie podstawowym celem uczelni jest - zgodnie z przepisem art. 3 ust.
1 i 2 ustawy - praca dydaktyczna, badawczo - naukowa i wychowawcza. Cele te po-
stawione zostały całej jednostce organizacyjnej, jaką jest uczelnia. Realizuje ona
nałożone na nią zadania za pomocą całej struktury organizacyjnej, wynikającej z
przepisów ustawy oraz statutu, i stanowiącej ustrój uczelni. Wszystkie zatem podej-
mowane przez te ustrojowe struktury działania zmierzają - pośrednio i bezpośrednio -
do jednego, wspólnego celu wynikającego z przepisów ustawy, chociaż nie muszą
stanowić pracy stricte naukowej - badawczej, dydaktycznej i wychowawczej. Wbrew
zatem wywodom skargi funkcjonalna wykładnia przepisu art. 99 ust.1 pkt 3 ustawy
prowadzi do wniosku, że obowiązkowe uczestnictwo nauczyciela akademickiego w
pracach organizacyjnych uczelni nie ogranicza się wyłącznie do prac bezpośrednio
związanych z organizacją pracy naukowo - badawczej, dydaktycznej i wychowaw-
czej. Również wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do tego samego wnio-
sku. Użyto w nim sformułowania „prace organizacyjne uczelni”, a zatem odwołano
się do prac organizujących uczelnię jako strukturalną całość - a więc wszystkich prac
związanych z funkcjonowaniem uczelni. Odwołanie się skarżącego do innego aktu
prawnego z dziedziny nauki na poparcie swojej argumentacji nie jest przekonujące.
Wskazane w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo -
rozwojowych (skarżący błędnie powołał art. 36 ust. 1 tej ustawy) obowiązki pracow-
nika naukowego nie stanową listy zamkniętej skoro ustawodawca wymieniając je
posłużył się zwrotem „w szczególności”, formułując jednocześnie generalną zasadę,
7
że do obowiązków pracownika naukowego należy realizacja zadań statutowych jed-
nostki badawczo-rozwojowej.
Nie może budzić wątpliwości twierdzenie, że ustawowe struktury organizacyj-
ne (wybieralne organy) uczelni (senat, rady wydziałów, rektor, dziekan) tworzą nie
tylko jej ustrój, ale także zarządzają jej bieżącą działalnością. Za ich pośrednictwem
w zarządzaniu tym uczestniczy społeczność akademicka (art. 6 ustawy). Ustrój ten
tworzą także organy statutowe, zgodnie bowiem z treścią art. 9 ustawy szczegółowy
ustrój uczelni oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania, nieuregulowane w
ustawie, określa statut, uchwalany w myśl art. 11 ustawy przez senat. Organy te zaj-
mują się bieżącą organizacją działalności uczelni w zakresach wynikających ze sta-
tutowo przyznanych kompetencji. Udział w tych organach stanowi zatem uczestnic-
two w pracach organizacyjnych uczelni.
W wywodach skargi pominięto całkowitym milczeniem argumentację zawartą
w zaskarżonym wyroku, odwołującą się do § 21 statutu pozwanej uczelni. Wynika z
niej, że na podstawie tego przepisu rektor może powołać komisje pełniące funkcje
organów doradczych, przy czym umocowany jest do wskazania ich nazwy oraz
składu i trybu działania. Zasadnie Sądy obu instancji upatrywały podstawy prawnej
działania komisji przetargowej właśnie w tym przepisie. Zgodnie z obowiązującym w
spornym okresie art. 20a ust. 3 ustawy 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicz-
nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.) członkowie komisji
przetargowej przygotowują i przeprowadzają postępowanie o udzielenie zamówienia
publicznego, w szczególności dokonują oceny, czy dostawcy lub wykonawcy speł-
niają wymagane warunki, oceniają oferty oraz proponują wybór oferty najkorzystniej-
szej, a wyboru oferty najkorzystniejszej dokonuje kierownik jednostki lub osoba upo-
ważniona, zatwierdzając propozycję komisji przetargowej. Podobnie kwestię tę (od 3
lutego 2004 r ) reguluje ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicz-
nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655). Mianowicie, komisja prze-
targowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym do
oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzielenie
zamówienia oraz do badania i oceny ofert (art. 20 ust. 1). W szczególności przedsta-
wia kierownikowi zamawiającego propozycje wykluczenia wykonawcy, odrzucenia
oferty oraz wyboru najkorzystniejszej oferty, a także występuje z wnioskiem o unie-
ważnienie postępowania o udzielenie zamówienia (art. 20 ust. 3). Objęte tymi przepi-
sami czynności mają jak najbardziej charakter czynności doradczych, a ostateczna
8
decyzja należy do kierownika zamawiającego (uprzednio kierownika jednostki), któ-
rym w przypadku uczelni jest rektor (bądź prorektor, zgodnie z podziałem kompeten-
cji).
Wbrew wywodom skargi praca przewodniczącego komisji przetargowej nie
wymagała od powoda specjalistycznej wiedzy prawniczej, technicznej, ekonomicznej,
skoro, jak ustalił to Sąd, mógł on korzystać w tym zakresie z wiedzy specjalistów za-
trudnionych u pozwanego - radców prawnych i pracowników Działu Aparatury i Po-
mocy Dydaktycznych. Niezależnie od tego przepisy ustawy - Prawo zamówień pu-
blicznych (art. 21 ust. 4) oraz przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o zamówie-
niach publicznych (art. 20a ust. 2) umożliwiały korzystanie z pomocy biegłych przy
czynnościach związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem postępowania o
udzielenie zamówienia. Stąd też odpowiedzialność przewodniczącego komisji prze-
targowej może być rozpatrywana jedynie w kontekście dochowania procedur wyni-
kających z przepisów ustawy, z którymi obowiązany jest się zapoznać. Nie jest więc
tak, jak wywodzi skarżący, że praca w komisji przetargowej nałożyła na niego obo-
wiązki przekraczające jego kompetencje i wykraczające poza wymagania wobec na-
uczyciela akademickiego, obciążając go jednocześnie odpowiedzialnością za ewen-
tualne wadliwe wykonanie obowiązków, do których nie ma przygotowania.
Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września
2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świad-
czeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni za-
wodowej nie przewiduje dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nau-
czycieli akademickich obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w
statutowym organie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania
dodatkowego wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązują-
cych norm czasy pracy, określonych w Kodeksie pracy, w związku z powierzeniem
dodatkowych obowiązków, co - jak wynika z ustaleń Sądu - nie miało miejsca w
niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39816
k.p.c. orzekł
jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98
k.p.c. w z związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821
k.p.c. oraz na podstawie
§ 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedli-
wości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
9
oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez
radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
========================================-