sygn. I UK 36/10 2 czerwca 2010 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 2 czerwca 2010, sygn. I UK 36/10

Data orzeczenia 2 czerwca 2010
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Pracy #Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych #wyrok SN
Wyrok z dnia 2 czerwca 2010 r.
I UK 36/10
Poseł otrzymujący uposażenie nie spełnia warunków nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury określonej w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).
Przewodniczący SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Roman Kuczyński, Romualda Spyt.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca
2010 r. sprawy z odwołania Antoniego S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-
łecznych-Oddziałowi w S. o prawo do emerytury, na skutek skargi kasacyjnej ubez-
pieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 września 2009 r.
[...]
o d d a l i ł skargę kasacyjną.
U z a s a d n i e n i e
Decyzją z 19 sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w S.
odmówił ubezpieczonemu Antoniemu S. prawa do emerytury na podstawie art. 29
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, wskazując, że ubezpieczony w okresie ostatnich 24 miesięcy przed
zgłoszeniem wniosku o emeryturę nie pozostawał w stosunku pracy przez okres co
najmniej 6 miesięcy. Nie rozpatrywano okresu pracy ubezpieczonego w gospodar-
stwie rolnym, gdyż nie wpłynęłoby to na ocenę uprawnień do emerytury. W odwoła-
niu od decyzji ubezpieczony wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do świadcze-
nia, podniósł, że w okresie od 19 października 2005 r. do 4 listopada 2007 r. spra-
wował mandat posła na Sejm RP V Kadencji. Okres ten jest traktowany jako stosu-
nek pracy (art. 27 i art. 28 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora).
2
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-
kiem z 2 lutego 2009 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu eme-
ryturę od 8 maja 2008 r. Sąd ustalił, że ubezpieczony urodzony 1 czerwca 1946 r.
udowodnił 28 lat i 14 dni okresów składkowych, 7 lat, 6 miesięcy i 24 dni okresów
nieskładkowych oraz okres ubezpieczenia rolniczego w wymiarze 5 lat, 9 miesięcy
oraz 6 dni. Łącznie 41 lat, 4 miesiące oraz 14 dni okresów składkowych, nieskładko-
wych i uzupełniających. Ostatnim okresem ubezpieczenia był okres sprawowania
mandatu posła na Sejm RP.
Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczony jest uprawniony do emerytury
na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353
ze zm.). Ukończył 60 lat i udowodnił 35-letni okres ubezpieczenia. Okres sprawowa-
nia mandatu posła na Sejm RP potraktowano jako okres zatrudnienia pracownicze-
go. Sąd Okręgowy wskazał, że art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykony-
waniu mandatu posła i senatora (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2199 ze
zm.) stanowi, iż okres pobierania uposażenia przez posła i senatora jest traktowany
jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu pracy, od którego
zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnienia szczególne,
uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub zakładzie pracy.
Zgodnie z art. 27 tej ustawy uposażenie oraz dodatki posła i senatora są traktowane
jako wynagrodzenie ze stosunku pracy. W związku z tym stosunek prawny łączący
posła z Sejmem RP ma charakter stosunku pracowniczego. Stwierdzono, że skoro
poseł na Sejm RP jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, to w sprawie ma
zastosowanie art. 29 ustawy emeryturach i rentach z FUS.
Apelację od wyroku złożył organ rentowy, zaskarżając go w całości. Zarzuco-
no naruszenie art. 29 ustawy o emeryturach rentach z FUS. Podniesiono, że ubez-
pieczony z tytułu pobierania uposażenia i dodatków do uposażenia jako poseł nie
jest pracownikiem, a okres sprawowania przez niego mandatu nie jest okresem
ubezpieczenia pracowniczego.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 22 września 2009 r.: 1) zmienił za-
skarżony wyrok w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30
listopada 2008 r. i oddalił w tej części odwołanie, 2) odnośnie prawa do emerytury od
1 grudnia 2008 r. uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie.
3
W uzasadnieniu podkreślono, że w sprawie sporną kwestią było ustalenie, czy
wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i
rentach z FUS. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że zgodnie
z art. 27 i art. 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora okres spra-
wowania przez ubezpieczonego mandatu odpowiada stosunkowi pracy w rozumieniu
art. 29 ustawy emerytalnej i podlega zaliczeniu do okresów zatrudnienia przy ustala-
niu uprawnień emerytalnych. Organ rentowy zaliczył więc prawidłowo ten okres do
okresów zatrudnienia. Nieuzasadniony jest jednak pogląd, aby okres sprawowania
przez ubezpieczonego mandatu uznać za okres podlegania ubezpieczeniu pracow-
niczemu.
Ostatnim tytułem podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniom emerytalnemu i
rentowym było ubezpieczenie z tytułu sprawowania mandatu posła na podstawie art.
6 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo-
łecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Nabycie prawa do
emerytury na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ustawo-
dawca przewidział jedynie dla osób, dla których przed zgłoszeniem wniosku o eme-
ryturę ostatnim tytułem ubezpieczenia było ubezpieczenie pracownicze z tytułu po-
zostawania w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych) przez okres co najmniej 6 miesięcy. W związku z tym niemożliwe było
ustalenie prawa do emerytury wnioskodawcy od 8 maja 2008 r. Bezspornie warunek
ten ubezpieczony spełnił dopiero 1 grudnia 2008 r., wykazując podleganie ubezpie-
czeniom z tytułu stosunku pracy w okresie od 1 czerwca 2008 r. do 31 grudnia 2008
r.
Wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną wyrok w części zmieniającej wyrok
Sądu Okręgowego w zakresie ustalenia prawa do emerytury od 8 maja 2008 r. do 30
listopada 2008 r. i oddalającej odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rento-
wego.
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie prawa materialnego,
tj.: art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 27 i 28 ust. 1
ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, przez ich błędną wykładnię pole-
gającą na uznaniu, że okres wykonywania mandatu posła w okresie podlegania
ubezpieczeniu społecznemu nie stanowi podstawy do przyjęcia spełnienia przesłanki
określonej jako pozostawanie w stosunku pracy przez okres 6 miesięcy w okresie 24
4
miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu (art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o eme-
ryturach i rentach z FUS).
Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano
na: 1) potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z FUS
w związku z art. 27 i 28 ust. 1 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, 2)
występujące w sprawie zagadnienie prawne, które polega na ustaleniu, czy sformu-
łowanie „pozostawali w stosunku pracy” odnosi się do osób, które pracownikami nie
są, lecz na mocy przepisów szczególnych mają w zakresie ubezpieczeń społecznych
status pracowników.
Wniesiono również o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w pkt 1 i przeka-
zanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach, 2)
ewentualnie, w razie uznania, że zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywi-
ście uzasadniony, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i wydanie orzeczenia co do
istoty sprawy przez zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie ubezpieczonemu
prawa do emerytury od 8 maja 2008 r., 3) obciążenie organu rentowego kosztami
postępowania kasacyjnego w całości, w tym kosztami zastępstwa adwokackiego we-
dług norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw. Wniosko-
dawca, który sprawował mandat posła wystąpił o przyznanie prawa do tzw. wcze-
śniejszej emerytury w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emerytu-
rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r.
Nr 153, poz. 1227 - dalej ustawa). Wnioskodawca spełniał warunek wieku oraz stażu.
Sporne było natomiast, czy spełnione zostały warunki określone w art. 29 ust. 2
ustawy. Zgodnie z ust. 2 art. 29 ustawy emerytura, o której mowa w ust. 1, przysłu-
guje ubezpieczonym, którzy: 1) ostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę,
byli pracownikami oraz 2) w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu
społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu pozostawali stosunku
pracy co najmniej przez 6 miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę
są uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy.
5
Uprawnienia parlamentarzystów są uregulowane w odrębnej ustawie. W
szczególności w sprawie niniejszej chodzi o przepisy art. 27 oraz 28 ust. 1 ustawy z
dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Jej art. 27 stanowi, że
uposażenie oraz dodatki, o których mowa w art. 26, są traktowane jako wynagrodze-
nie ze stosunku pracy. Natomiast zgodnie z jej art. 28 ust. 1 okres pobierania uposa-
żenia jest traktowany jak okres zatrudnienia. Okres ten zalicza się również do stażu
pracy, od którego zależą wszelkie uprawnienia pracownicze, w tym także uprawnie-
nia szczególne, uzależnione od zatrudnienia w określonym zawodzie, branży lub za-
kładzie pracy.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia powyższych przepisów
prawa materialnego. Zdaniem skarżącego wykładnia dokonana przez Sąd Apelacyj-
ny pozostaje w sprzeczności z celem ustawodawcy, którym było przyznanie posłom
uprawnień tożsamych z pracowniczymi. Należy stwierdzić, że z zestawienia wyżej
powołanych przepisów obu ustaw, nie wynika jednoznacznie jasno, czy posłowi przy-
sługuje prawo do emerytury z art. 29 ustawy. Wynika z tego, że w sprawie występuje
problem prawny, co uzasadniało przyjęcie jej do rozpoznania. Redakcja art. 29
ustawy, w brzmieniu przed 1 lipca 2004 r., budziła wiele wątpliwości interpretacyj-
nych związanych z określeniem warunku „ubezpieczeni będący pracownikami”. Pro-
blem ten był wielokrotnie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob.
uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., I UK 108/08,
OSNP 2010 nr 9-10, poz. 121).
W chwili obecnej należy przyjąć, że nowe brzmienie art. 29 ustawy uwzględnia
zasadniczy cel tego przepisu, jakim jest uprzywilejowanie wyłącznie pracowników -
osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu pozostawania
w stosunku pracy. Związanie prawa do wcześniejszej emerytury z podleganiem jedy-
nie ubezpieczeniu pracowniczemu wynika też jednoznacznie z przepisu art. 29 ust. 3
ustawy. Zgodnie z nim spełnienia warunków, o których mowa w ust. 2, nie wymaga
się od ubezpieczonych, którzy przez cały wymagany do nabycia prawa okres, podle-
gali ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z ty-
tułu pozostawania w stosunku pracy.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że ustawa nie zawiera jednolitej
definicji „pracownika”. Jest jednak niewątpliwe, że zgodnie z art. 4 pkt 13 jest to
osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1
ustawy systemowej. Ustawa systemowa stanowi w art. 8, że za pracownika uważa
6
się osobę pozostającą w stosunku pracy. Należy również zauważyć, że zgodnie z
art. 6 tej ustawy obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają pracownicy
(ust.1 pkt 1) oraz - między innymi - wymienieni oddzielnie posłowie i senatorowie po-
bierający uposażenie. Wynika więc z tego jednoznacznie, że spełnieniem warunku
bycia pracownikiem, tak w rozumieniu ustawy systemowej jak i emerytalnej, jest po-
zostawanie w stosunku pracy i podleganie z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym.
W tym stanie rzeczy decydujące znaczenie ma definicja pracownika zawarta w art. 2
k.p. Zgodnie z nim pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o
pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Ścisłe definiowanie pracownika, w rozumieniu art. 29 ust. 2 ustawy, zostało już
wcześniej przyjęte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W powoływanym już wyroku I
UK 108/08 stwierdzono, że warunek określony w art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy spełnia
ten ubezpieczony, którego ostatnim tytułem ubezpieczenia przed zgłoszeniem wnio-
sku o emeryturę było pozostawanie w stosunku pracy. Także w wyroku z dnia 10
lipca 2007 r., II UK 271/06 (OSNP 2008 nr 17-18, poz. 263) przyjęto, że adwokat nie
ma prawa do wcześniejszej emerytury z art. 29 ustawy. Stanowisko takie zostało też
wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 r., I UK 377/07 (LEX
nr 494100). Stwierdzono w nim, że wynikający z art. 29 ustawy w związku z jej art.
46 ust. 1 przywilej umożliwiający skorzystanie z uprawnień emerytalnych w niższym
wieku ma charakter wyjątkowej regulacji szczególnej, przez co nie poddaje się wy-
kładni rozszerzającej na inne niż pracownicy kategorie ubezpieczonych.
Orzeczenia te nie dotyczyły wprawdzie uprawnień parlamentarzystów jednak
przyjęta w nich interpretacja wyznacza kierunek linii orzeczniczej i znajduje zastoso-
wanie także do tej grupy ubezpieczonych. Należy więc stwierdzić, że poseł otrzymu-
jący uposażenie nie może być traktowany jako pracownik w rozumieniu art. 29
ustawy emerytalnej. Tym samym nie spełnia on obu warunków określonych w art. 29
ust. 2 tej ustawy. Należało więc uznać, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, gdyż
nie zostały naruszone - wskazane w skardze - przepisy prawa materialnego. Reasu-
mując należy więc przyjąć, że w obecnym staniem prawnym poseł nie może nabyć
prawa do wcześniejszej emerytury jeżeli jego ostatnim tytułem ubezpieczenia nie
było ubezpieczenie pracownicze, zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 29 ust. 2
pkt 1 i 2 ustawy emerytalnej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 39814
k.p.c. orzeczono jak w sen-
tencji wyroku.
7
========================================