Wyrok SN z 8 czerwca 2011, sygn. III SK 2/09
Data orzeczenia
8 czerwca 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Kazimierz Jaśkowski
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 czerwca 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)
SSN Józef Iwulski
SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)
Protokolant Halina Kurek
w sprawie z powództwa Tele2 Polska Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
Warszawie (obecnie Netia Spółka Akcyjna w Warszawie)
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
z udziałem zainteresowanej - Telekomunikacji Polskiej Spółki Akcyjnej
o ochronę konkurencji,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 10 lipca 2008 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego, wszczętego na
wniosek Tele 2 Polska spółka z o.o. decyzją z dnia 28 września 2006 r., Prezes
Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK” lub
„pozwany”) nie stwierdził stosowania przez Telekomunikację Polską S.A.
(zainteresowana) praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na stosowaniu
klauzuli wyłączności na korzystanie z publicznie dostępnych usług telefonicznych
zainteresowanej, na krajowym rynku dostępu do usług połączeń telefonicznych w
stacjonarnej sieci telefonicznej świadczonych na zasadzie dostępu i preselekcji (pkt
I), oraz na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia
2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080) i
art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia
w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz. Urz. UE z
2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z 2008 r., Tom 2, s. 205, ze
zm., dalej jako „rozporządzenie 1/2003”) umorzył postępowanie antymonopolowe w
sprawie naruszenia przez zainteresowaną art. 82 Traktatu WE (pkt II), zaś w
punkcie III odmówił przyznania Tele 2 Sp. z o.o. (wnioskodawca) kosztów
postępowania.
Wnioskodawca od powyższej decyzji wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego
- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Sąd pierwszej instancji”).
Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 29 października 2007 r. oddalił
odwołanie od części (pkt I) rozstrzygającej zaskarżonej decyzji, natomiast uchylił ją
w części umarzającej postępowanie (pkt II) i dotyczącej kosztów (pkt III).
W uzasadnieniu wyroku dotyczącym uchylenia orzeczenia o umorzeniu
postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że Prezes UOKiK błędnie uznał swą
niekompetencję co do rozstrzygnięcia stwierdzającego brak naruszenia przepisów
TWE (art. 82). Zdaniem Sądu, także w takiej sytuacji, art. 5 rozporządzenia 1/2003
ustanawia właściwość organu krajowego (Prezesa UOKiK) do merytorycznego
zadecydowania „o braku podstaw do swojego działania”, ze względu na
niestwierdzenie praktyki nadużycia pozycji dominującej. Brak podstaw do uznania
zasadności zarzutów przedstawionych we wniosku inicjującym wszczęcie
3
postępowania nie może skutkować jego umorzeniem, lecz winien stanowić
podstawę do wydania merytorycznej decyzji.
Prezes Urzędu powyższy wyrok, w jego części dotyczącej uchylenia decyzji
zaskarżył apelacją.
Wyrokiem z dnia 10 lipca 2008 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił
apelację Prezesa Urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że
skoro Prezes Urzędu rozstrzygnął sprawę merytorycznie co do istoty zaistniałego
sporu, w zakresie zgodności z prawem zachowania zainteresowanej, to brak jest
podstaw do rozszerzenia w istocie jednego tylko przedmiotu sporu o konstrukcje
kompetencji według art. 5 rozporządzenia 1/2003, które nie powinny wpływać ani
na istotę sporu, ani na istotę ostatecznego rozstrzygnięcia.
Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok Sąd Apelacyjnego skargą
kasacyjną, zarzucając niezastosowanie art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1/2003 poprzez
uznanie, że rozstrzygnięcie o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej
konkurencję na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji obejmuje
również rozstrzygnięcie o braku przesłanek naruszenia zakazów określonych w art.
82 TW, zarzucił także niezastosowanie art. 5 rozporządzenia 1/2003 oraz błędną
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 105 k.p.a. i art. 328 § 2 k.p.c. Zarzut
naruszenia art. 5 rozporządzenia 1/2003 polega na uznaniu, że przepis ten nie ma
wpływu na istotę ostatecznego rozstrzygnięcia postępowania antymonopolowego w
sprawie podejrzenia naruszenia przez przedsiębiorcę zakazu praktyk
ograniczających konkurencję, o którym mowa w przepisie art. 82 Traktatu WE.
Zdaniem Prezesa UOKiK art. 5 rozporządzenia 1/2003 statuuje normę
kompetencyjną dla krajowych organów ochrony konkurencji i ogranicza możliwości
orzecznicze tych organów. Według Prezesa przepis ten nie przyznaje mu
kompetencji do wydania negatywnej decyzji merytorycznej w sprawie oceny
zgodności działań przedsiębiorcy z art. 82 Traktatu WE. Dlatego, gdy po
przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego, okazało się, że przedsiębiorca
nie nadużywa pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 Traktatu WE, Prezes
Urzędu wydał orzeczenie kończące sprawę w instancji w sposób inny niż przez
rozstrzygnięcie co do istoty. Zdaniem Prezesa Urzędu art. 5 rozporządzenia 1/2003
nie pozwala mu wydawać decyzji nie stwierdzającej naruszenia art. 82 TWE, jeżeli
4
po przeprowadzeniu postępowania okaże się, że nie zostały spełnione przesłanki
zastosowania zakazu wynikającego z tego przepisu. Art. 5 wymienia cztery rodzaje
decyzji merytorycznych, zaś w swej końcowej części wymienia decyzję o
charakterze formalnym („mogą również zdecydować, że nie ma podstaw do
działania z ich strony”). Gdyby prawodawca wspólnotowy miał zamiar upoważnić
krajowe organy ochrony konkurencji do wydawania decyzji o niestwierdzeniu
naruszenia, odpowiednia decyzja zostałaby umieszczona w katalogu decyzji
merytorycznych zawartym w pierwszej części art. 5 rozporządzenia 1/2003.
Ponadto, przeciwko przyznaniu krajowym organom ochrony konkurencji
kompetencji do wydawania decyzji o niestwierdzeniu naruszenia art. 82 TWE
przemawia dodatkowo art. 10 rozporządzenia 1/2003, który przyznaje Komisji
prawo do wydania decyzji stwierdzającej, że art. 82 TWE nie ma zastosowania do
określonego zachowania przedsiębiorstwa. Decyzja taka może zostać wydana tylko
ze względu na „interes publiczny Wspólnoty” oraz tylko z urzędu. Według Prezesa
Urzędu celem art. 10 jest zapobieżenie sytuacji, w której krajowe organy
antymonopolowe mogłyby zablokować Komisji możliwość stwierdzania naruszeń
art. 81 lub 82 Traktatu WE wydając decyzje nie stwierdzające naruszenie tych
przepisów (ze względu na zasadę ne bis in idem).
We wnioskach skargi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu
wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w
tym postępowania kasacyjnego albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji wraz z pozostawieniem temu
Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Sąd Najwyższy, rozpoznając powyższą skargę kasacyjną na rozprawie w
dniu 15 lipca 2009 r., uznał że weryfikacja wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 10 lipca 2008 r. według podstawy skargi kasacyjnej zależy od wyjaśnienia
budzącej istotne wątpliwości interpretacji art. 5 rozporządzenia 1/2003; w celu zaś
usunięcia tych wątpliwości w przewidziany do tego sposób, odroczył rozprawę i w
trybie art. 234 ust. 3 TWE zwrócił się o rozstrzygnięcie prejudycjalne do Trybunału
5
Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, przedstawiając następujące pytanie
prawne:
1. Czy art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie
wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.
Urz. UE z 2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z 2008 r., Tom 2,
s. 205 ze zm.) należy interpretować w ten sposób, że krajowy organ ochrony
konkurencji nie może wydać decyzji o niestwierdzeniu stosowania praktyki
ograniczającej konkurencję w rozumieniu art. 82 Traktatu, jeżeli po
przeprowadzeniu postępowania uznaje, że przedsiębiorstwo nie naruszyło zakazu
nadużywania pozycji dominującej wynikającego z tego przepisy Traktatu?
2. Jeżeli odpowiedź na pierwsze pytanie jest pozytywna, to czy w sytuacji,
gdy krajowe prawo ochrony konkurencji upoważnia krajowy organ ochrony
konkurencji do zakończenia postępowania antymonopolowego - w przypadku
stwierdzenia, że zachowanie przedsiębiorstwa nie narusza zakazu z art. 82
Traktatu - wyłącznie do wydania decyzji o niestwierdzeniu praktyki ograniczającej
konkurencję, przepis art. 5 tiret 3 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002
r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82
Traktatu (Dz. Urz. UE z 2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z
2008 r., Tom 2, s. 205, ze zm.) należy interpretować w ten sposób, że stanowi on
bezpośrednią podstawę prawną do wydania przez ten organ "decyzji o braku
podstaw do działania z jego strony"?;
Wyrokiem z dnia 3 maja 2011 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot
Europejskich w sprawie C-375/09 orzekł, że:
1) Artykuł 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r.
w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82
traktatu należy interpretować w taki sposób, iż wyklucza on możliwość wydania
przez krajowy organ ochrony konkurencji decyzji stwierdzającej brak naruszenia
art. 102 TFUE w sytuacji, gdy w celu zastosowania tego postanowienia organ ten
bada, czy spełnione zostały przesłanki tego zastosowania, a następnie uznaje, iż
nie doszło do nadużycia pozycji dominującej.
2) Artykuł 5 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 podlega bezpośredniemu
stosowaniu i niezgodne z nim jest stosowanie przepisu prawa krajowego
6
nakazującego zakończenie postępowania prowadzonego na podstawie art. 102
TFUE w drodze decyzji stwierdzającej brak naruszenia tego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
W świetle prejudycjalnego wyjaśnienia spornych zagadnień prawnych w
zakresie art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 zasadna okazała się podstawa
skargi kasacyjnej, dotycząca tego przepisu (w konsekwencji także art. 3 ust. 1
rozporządzenia nr 1/2003). Wbrew głównemu założeniu zaskarżonego wyroku
Prezes UOKiK (krajowy organ ochrony konkurencji) nie jest właściwy (nie ma
kompetencji) do merytorycznego rozstrzygnięcia o tym, że przedsiębiorstwo nie
naruszyło określonego w art. 102 TFUE (poprzednio art. 82 Traktatu WE) zakazu
nadużywania pozycji dominującej.
Wykazanie, że zaskarżony wyrok opiera się na błędnej wykładni art. 5
rozporządzenia Rady nr 1/2003 uzasadnia wniosek skargi, chociaż nietrafne jest
stanowisko skarżącego, że niestwierdzenie stosowania przez przedsiębiorcę
praktyki nadużywania pozycji dominującej, o której mowa w art. 82 Traktatu WE
stanowiło podstawę do zastosowania art. 105 k.p.a. i umorzenia postępowania
antymonopolowego.
W rozpatrywanej sytuacji nie chodzi wszak – na co słusznie zwróciły uwagę
Sądy obu instancji – o bezprzedmiotowość postępowania, chodzi natomiast o
zastrzeżenie w prawie Unii do wyłącznej gestii Komisji stwierdzenia braku
naruszenia art. 102 TFUE, chociażby postępowanie w tym przedmiocie było
prowadzone przez krajowy organ konkurencji.
Zgodnie z art. 288 TFUE, bezpośredniemu stosowaniu podlega art. 5 zdanie
3 rozporządzenia 1/2003, zgodnie z którym w razie ustalenia przez krajowy organ
konkurencji, że przesłanki zakazu praktyki nadużywania pozycji dominującej
ustanowionego w art. 102 TFUE nie zostały spełnione należy zdecydować, że nie
ma podstaw do działania ze strony tego organu.
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39815
§ 1 k.p.c.