Postanowienie SN z 27 marca 2014, sygn. III SK 67/13
Data orzeczenia
27 marca 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Halina Kiryło
Tagi
Podstawa prawna
art. 16
kpa
art. 98
kpc
art. 99
kpc
art. 110
kpa
art. 145
kpa
art. 233
kpc
art. 316
kpc
art. 385
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 27 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Halina Kiryło
w sprawie z powództwa P. T. C.Spółki Akcyjnej w W.
przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej
z udziałem zainteresowanej Telefonii D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
we W.
o zmianę umowy,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 27 marca 2014 r.,
na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej i strony zainteresowanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 22 lutego 2013 r.,
1. odmawia przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego i zainteresowanego na rzecz
powoda kwoty po 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r., … 929/12, oddalił
apelacje Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) oraz
Telefonii D. Sp. z o.o. we W. (zainteresowany) od wyroku Sądu Okręgowego w W.
z 3 kwietnia 2012 r., … 117/09, w sprawie z odwołania P. T. C. Sp. z o.o. (powód)
od decyzji Prezesa Urzędu z 4 lutego 2009 r. Decyzja ta zmieniała postanowienia
umowy o współpracy i zasadach rozliczeń między powodem a zainteresowanym w
2
zakresie stawek rozliczeniowych za okres do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz od dnia
1 lipca 2009 r. do 27 lipca 2009 r. Decyzja ta podlegała natychmiastowemu
wykonaniu. Wydając zaskarżoną decyzję Prezes Urzędu wyjaśnił, że 22
października 2008 r. wydał decyzję określającą stawki MTR, jakie powinien
stosować powód za zakańczania połączeń głosowych w publicznej dostępnej sieci
telefonicznej powoda zgodnie z określonym harmonogramem. Prezes Urzędu
stwierdził, że skoro w decyzji tej nałożono na powoda obowiązek dostosowania
stawki do poziomu 0,1677 zł/min od 1 lipca 2009 r., a w okresie od 1 stycznia do 30
czerwca 2009 r. na poziomie 0,2162 zł, na powodzie od dnia 1 stycznia 2009 r.
ciąży wynikający z decyzji MTR, obarczonej rygorem natychmiastowej
wykonalności, obowiązek stosowania stawki MTR w wysokości określonej w decyzji
Prezesa Urzędu z 22 października 2008 r. zgodnie ze wskazanym w niej
harmonogramem.
Sąd Okręgowy uchylił decyzję Prezesa Urzędu wskazując, że decyzja MTR
2008 została uchylona wyrokiem SOKiK z 10 maja 2010 r., …40/09, a Sąd
Apelacyjny oddalił apelację Prezesa Urzędu od tego wyroku. Na tej podstawie Sąd
Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżoną
w niniejszej sprawie decyzją Prezes Urzędu zmienił postanowienia umowy łączącej
powoda z zainteresowanym w zakresie stawki MTR, której wysokość została
dostosowana do postanowień decyzji MTR 2008. Decyzja MTR 2008 była
podstawą do wydania zaskarżonej decyzji, gdyż to decyzja MTR 2008 nakładała na
powoda określone obowiązki w generalny sposób i nie określała zasad współpracy
powoda z innymi operatorami. Stanowiła podstawę dla wydania decyzji
indywidualnych kształtujących wysokość stawki MTR w stosunkach powoda z
poszczególnymi podmiotami. Ponieważ zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja
została wydana w oparciu o decyzję MTR 2008 i jest bezpośrednio z tą decyzją
związana, nietrafne jest stanowisko Prezesa Urzędu o braku bezpośredniego
związku między decyzją MTR 2008, której nadano rygor natychmiastowej
wykonalności, a zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Niewątpliwie
funkcjonowanie w obrocie prawnym nieprawomocnej decyzji MTR 2008, pomimo jej
zaskarżenia przez powoda, legitymowało Prezesa Urzędu do wydawania decyzji
dostosowujących stawkę MTR w umowach powoda z innymi operatorami do
3
poziomu określonego w decyzji MTR 2008. Jednakże w sytuacji prawomocnego
orzeczenia uchylającego decyzję MTR 2008, decyzja ta została usunięta z obrotu
prawnego ze skutkiem ex tunc. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja została
wydana w oparciu o decyzję MTR 2008, wyeliminowanie decyzji MTR 2008 z
obrotu nie pozostaje bez wpływu na decyzję , której dotyczy niniejsze
postępowania. Decyzja ta została wydana w oparciu o ustalenia dokonane przez
Prezesa Urzędu w decyzji MTR 2008.
Zdaniem Sądu Okręgowego, bez przeprowadzenia analizy ponoszonych
przez powoda kosztów świadczenia usługi MTR nie można przyjąć a priori stawki
MTR określonej uprzednio przez Prezesa Urzędu w uchylonej decyzji MTR 2008.
Brak ustaleń powoduje, że przyjęta w decyzji Prezesa Urzędu stawka MTR nie
została oparta na ponoszonych przez powoda kosztach, a zatem nie można
wykluczyć, że została ustalona z naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 40
Prawa telekomunikacyjnego. Nawet gdyby wydanie zaskarżonej decyzji było
uzasadnione spełnieniem innych wymienionych w art. 28 ust. 1 Prawa
telekomunikacyjnego kryteriów, to niespełnienie kryterium realizacji obowiązków
nałożonych na powoda jako operatora o znaczącej pozycji rynkowej oraz kryterium
rozwoju rynku konkurencyjnego, musi skutkować uznaniem, że zaskarżona decyzja
jest nieprawidłowa.
Odnosząc się do stanowiska Prezesa Urzędu, który wskazywał, że powód
nie kwestionował stawki MTR, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji
wyraźnie stwierdzono, iż określone w niej stawki prowadzą do dostosowania zasad
rozliczeń między powodem a zainteresowanym do stanu określonego w decyzji
MTR 2008. Okoliczność, że w odwołaniu od decyzji wydanej w niniejszej sprawie
powód nie kwestionował stawki MTR nie oznacza, że ją akceptował, o czym
świadczy fakt zaskarżenia decyzji MTR 2008, w której stawka MTR została
ustalona przez Prezesa Urzędu dla powoda w sposób generalny. Uchylenie decyzji
MTR 2008, w oparciu o która wydano zaskarżoną decyzję, z uwagi na wydanie jej
bez przeprowadzenia obowiązkowego postępowania konsultacyjnego nie oznacza,
że sama wysokość stawki MTR była zgodna z art. 40 ust. 1 Prawa
telekomunikacyjnego.
4
Prezes Urzędu i zainteresowany zaskarżyli wyrok Sądu Okręgowego
apelacjami. Oddalając obie apelacje Sąd drugiej instancji stwierdził, że SOKiK
poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, w oparciu o należycie oceniony materiał
dowodowy. Podzielił także dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę prawną
co do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji, z uwagi na wyeliminowanie z
obrotu prawnego decyzji MTR 2008. Ocena skutków uchylenia decyzji MTR 2008
leży w płaszczyźnie stosowania prawa materialnego, zatem niezasadne jest
podważanie rozstrzygnięcia SOKiK w oparciu o zarzuty prawa procesowego.
Ocena, czy uchylenie decyzji MTR miało skutek ex tunc, czy ex nunc, jest
elementem oceny prawnej, a nie oceny materiału dowodowego. Przepisy prawa
materialnego zostały zastosowane przez Sąd pierwszej instancji prawidłowo. Z
treści zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Prezesa Urzędu wynika, że
podstawą jej wydania była decyzja MTR 2008. Decyzja w niniejszej sprawie
dostosowywała treść umowy do wymogów ustalonych decyzją MTR 2008.
Wyeliminowanie decyzji MTR 2008 spowodowało zatem odpadnięcie przesłanek
wydania spornej decyzji, określonych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 5c Prawa
telekomunikacyjnego. Wprawdzie wyeliminowanie decyzji MTR 2008 nie zdjęło z
powoda obowiązku, o którym mowa wart. 40 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, ale
bez przeprowadzenia analizy ponoszonych przez powoda kosztów świadczenia
usług MTR dla potrzeb weryfikacji umowy łączącej ją z zainteresowanym nie można
przyjąć prawidłowości stawek ustalonych sporną decyzją. Sąd drugiej instancji
wskazał także, że ze względu na brak odpowiedniej regulacji w k.p.c., zgodnie z
którą uchylenie decyzji organu regulacyjnego powodowałoby przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania w postępowaniu administracyjnym, należy przyjąć
założenie, zgodnie z którym uchylenie decyzji oznacza jej definitywne
wyeliminowanie z obrotu prawnego jako dotkniętej istotnymi wadami. SOKiK nie ma
możliwości stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Skoro uchylenie
decyzji MTR 2008 skutkowało wyeliminowaniem decyzji z obrotu prawnego, to tym
samym Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że skutkowało to koniecznością uchylenia
zaskarżonej przez powoda decyzji, której celem było dostosowanie umowy łączącej
powoda z zainteresowanym do stawek ustalonych w decyzji MTR 2008. Brak było
podstaw do przyjęcia argumentacji zainteresowanego, zgodnie z którą SOKiK
5
powinien w takiej sytuacji samodzielnie zmienić treść umowy pomiędzy powodem a
zainteresowanym w zakresie stawek MTR. Z powyższych względów Sąd
Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował art. 479(64) § 1 k.p.c.
Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w
całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. oraz
art. 233 § 1 k.p.c. i art. 16 k.p.a., art. 110 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu
powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych: 1) czy
wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa
UKE na skutek prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też
ze skutkiem ex nunc?; 2) czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji
administracyjnej (decyzja I) skutkuje równocześnie koniecznością uchylenia przez
Sąd decyzji (decyzja II) wydanej w oparciu tą decyzję I, która w momencie
wydawania decyzji II pozostawał w obrocie prawnym i była wykonalna? Ponadto
Prezes Urzędu powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących
poważne wątpliwości, tj. art. 316 § 1 k.p.c., przez wyjaśnienie wątpliwość, czy w
sprawach z odwołań od decyzji Prezesa Urzędu sąd za podstawę orzekania
powinien uznać stan faktyczny i prawnych z chwili orzekanie, czy tez z chwili
wydania skarżonej decyzji?
Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w
całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie 1) art. 479(64) § 2 k.p.c. w
związku z art. 385 i 391 § 1 k.p.c., przez oddalenie apelacji zainteresowanego na
podstawie twierdzenia, jakoby wcześniejsze uchylenie decyzji MTR 2008 miało
skutek ex tunc i w efekcie pociągało za sobą konieczność uchylenia zaskarżonej
decyzji, podczas gdy uchylenie przez sąd powszechny decyzji Prezesa Urzędu ma
skutek ex nunc; 2) art. 316 § 1 k.p.c., przez uwzględnienie stanu sprawy z chwili
orzekania, podczas gdy charakter postępowania prowadzonego w wyniku
wniesienia odwołania od decyzji uzasadnia orzekanie na podstawie stanu sprawy z
chwili wydania decyzji; 3) art. 479(64) § 1 k.p.c. w związku z art. 385 i 391 § 1
k.p.c., przez nieoddalenie odwołania, gdy w stanie faktycznym właściwą instytucją
było wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.; 4) art. 30 ust.
6
1 w związku z art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, przez uznanie, że nie
zostały spełnione przesłanki wydania decyzji określone w tym przepisie.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zainteresowany
powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia następujących zagadnień prawnych: 1)
jaka jest relacja miedzy uchyleniem decyzji na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. na
skutek uchylenia innej decyzji, w oparciu o która została ona wydana, a instytucją, o
której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.?; 2) czy sąd rozpatrujący odwołanie od
decyzji Prezesa Urzędu rozstrzygającej spór międzyoperatorski na podstawie
art. 28 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego w przypadku
stwierdzenia, że decyzja została wydana w oparciu o inną decyzją, która została
następnie uchylona, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §
1 pkt 8 k.p.a.), powinien uchylić decyzję na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c., czy
też odwołanie oddalić z uwagi na konkurencyjność trybów (odwołania od decyzji
Prezesa Urzędu oraz wznowienia postępowania)? 3) czy sąd rozpatrując odwołanie
od decyzji Prezesa Urzędu wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 albo art. 30 ust. 1
Prawa telekomunikacyjnego powinien badać spełnienie przesłanek określonych w
art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego według stanu na dzień wydawania decyzji
czy na dzień wyrokowania?; 4) czy jeżeli po wydaniu decyzji odpadną przesłanki, o
których mowa w art. 28 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, w oparciu o które
decyzja ta została wydana (np. zostanie uchylona decyzja, w oparciu o którą
została ona wydana), sąd na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. winien uchylić tę
decyzję, czy też oddalić odwołanie na podstawie art. 479(64) § 1 k.p.c.?; 5) czy
prawomocny wyrok uchylający decyzję Prezesa Urzędu ma skutek działający z
mocą prospektywną (ex nunc, zniesienie decyzji), czy z mocą retrospektywną (ex
tunc, wycofanie decyzji)?; 6) czy sąd w sprawach z odwołań od decyzji Prezesa
Urzędu rozstrzygających spory międzyoperatorskie powinien zgodnie z art. 316 § 1
k.p.c. brać za podstawę stan sprawy z dnia wydania wyroku, czy z dnia wydania
decyzji przez Prezesa Urzędu?
Powód w odpowiedziach na skargi kasacyjne Prezesa Urzędu i
zainteresowanego wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia obu skarg
do rozpoznania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
7
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Obie skargi kasacyjne nie kwalifikowały się do przyjęcia celem ich
merytorycznego rozpoznania.
Wnosząc o przyjęcie wniesionej skargi, Prezes Urzędu powołał się na
potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego (art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c.). Z
utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że podstawowym
wymaganiem prawidłowej konstrukcji zagadnienia prawnego jest sformułowanie
problemu prawnego w oparciu o konkretny przepis (przepisy) prawa, w związku z
którym dane zagadnienie może powstać (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z
18 października 2011 r., III SK 25/11; z 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11; z 6 marca
2013 r., III SK 32/12; z 20 marca 2013 r., III SK 35/12; z 12 kwietnia 2013 r., III SK
47/12; z 12 kwietnia 2013 r., III SK 49/12; z 13 sierpnia 2013 r., III SK 64/12; z 20
lutego 2014 r., III SK 60/13). Sformułowane we wniosku o przyjęcie do rozpoznania
skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu zagadnienia prawne nie zawiera zaś w swej
treści żadnego przepisu prawa. Nie zachodzi także potrzeba wykładni art. 316 § 1
k.p.c., gdyż nie wykazano rozbieżności interpretacyjnych istotnych dla art. 3989
§ 1
pkt 1 k.p.c. Ponadto, w kwestii tej Sąd Najwyższy wypowiedział się już,
podsumowując dotychczasowe orzecznictwo, w wyroku z 4 marca 2014 r., III SK
35/13. Nie ma zatem publicznoprawnej potrzeby wypowiadania się przez Sąd
Najwyższy w tym zakresie.
Odnosząc się do wniosku zainteresowanego o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania Sąd Najwyższy stwierdza, że pierwsze zagadnienie prawne nie jest
istotnym zagadnieniem prawnym sprawy. Rozstrzygnięcie problemu relacji między
uchyleniem decyzji na podstawie art. 479(64) § 2 k.p.c. a instytucją wznowienia
postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. nie ma znaczenia dla
ewentualnej oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku, wydanego w sprawie z
odwołania od decyzji nieostatecznej i opartego na uchyleniu wcześniejszej decyzji,
która także nie miała ostatecznego charakteru. Z analogicznych względów Sąd
Najwyższy nie znajduje powodów dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na drugi z podniesionych w niej problemów prawnych.
8
Z kolei trzecie i szóste zagadnienie prawne sprawy dotyczy problemu
prawnego, do którego Sąd Najwyższy odniósł się w wyroku z 4 marca 2014 r.,
III SK 35/13.
W oparciu o powołany powyżej wyrok można także rozstrzygnąć czwarte
zagadnienie prawne. Uchylenie decyzji pierwotnej, nakładającej określony
obowiązek, względem której kolejna decyzja ma charakter wykonawczy, jest
sytuacją szczególną i może uzasadniać uwzględnienie odwołania.
Odnosząc się do potrzeby rozstrzygnięcia piątego zagadnienia prawnego, w
ocenie Sądu Najwyższego prawomocny wyrok Sądu orzekającego w sprawie z
odwołania od decyzji Prezesa Urzędu uchylający nieostateczną decyzję
nakładającą obowiązki na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego z powodu uchybień
proceduralnych niedających się usunąć w toku postępowania sądowego, rzutuje na
możliwość utrzymania w mocy kolejnych decyzji egzekwujących obowiązki
przewidziane we wcześniejszej decyzji, co jednak nie przesądza o całkowitym
zniwelowaniu skutków prawnych, jakie decyzja taka wywołała za sprawą rygoru
natychmiastowej wykonalności w sferze stosunków cywilnoprawnych między
przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi. Kwestia ta jednak pozostaje poza zakresem
postępowania z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, a przez to nie ma znaczenia
dla rozstrzygnięcia o prawidłowości wyroku Sądu drugiej instancji.
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia obu skarg kasacyjnych
do rozpoznania, określone w art. 3989
§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy na podstawie
art. 3989
§ 2 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów zastępstwa prawnego w
postępowaniu kasacyjnym na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.
oraz § 13 ust. 4 w związku z § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej
udzielonej z urzędu, orzekł jak w sentencji.