Postanowienie SN z 2 grudnia 2014, sygn. II PZ 22/14
Data orzeczenia
2 grudnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Beata Gudowska
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 2 grudnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Beata Gudowska (przewodniczący)
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska
w sprawie z powództwa A. K.
przeciwko A. G. prowadzącej Ośrodek […] o ustalenie wypadku przy pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2014 r.,
zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w T.
z dnia 12 czerwca 2014 r.,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 26 października 2012 r., po rozpoznaniu
sprawy z powództwa A. K. przeciwko Ośrodkowi […] o ustalenie wypadku przy
pracy ustalił, że powódka A. K. uległa w dniu 24 maja 2011 r. wypadkowi przy
pracy. W wyniku podjęcia próby podniesienia Z. S. oraz jej reakcji (polegającej na
schwyceniu i pociągnięciu do siebie powódki) stan zdrowia A. K. uległ
gwałtownemu pogorszeniu. Incydent ten miał charakter zdarzenia nagłego, zaistniał
i wpłynął na organizm powódki. Zdarzenie to zaistniało w czasie i miejscu pracy,
podczas wykonywania przez A. K. zwykłych obowiązków pracowniczych.
Zachowany został związek czasowy oraz miejscowy między wypadkiem i
świadczoną pracą. Tym samym - zdaniem Sądu - zostały spełnione przesłanki z
art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z
2
tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr. 199, poz. 1673 ze
zm.).
Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana, zaskarżając wyrok w
całości i zarzucając wyrokowi sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią
zebranego w sprawie materiału dowodowego mogącego mieć wpływ na wynik
sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. przez: a) niedokonanie wszechstronnej
oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz oceny sprzecznej z
doświadczeniem życiowym poprzez przyjęcie, iż zdarzenie z dnia 24 maja 2011 r.,
które nie miało bezpośrednich świadków i o którym powódka nie wspominała
pracodawcy, osobie upoważnionej przez pracodawcę, ani też informacja o nim nie
znajduje się w sporządzonej dokumentacji medycznej, rzeczywiście miało miejsce,
b) nie znajdujące oparcia w zebranym materiale dowodowym przyjęcie, iż
zdarzenie to wyczerpuje przesłanki wypadku przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1
ustawy z dnia 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy
pracy i chorób zawodowych, a w konsekwencji uznaniu, że powódka uległa
wypadkowi przy pracy.
Sąd Okręgowy w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem
z dnia 18 stycznia 2013 r. na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanej,
jako bezzasadną.
Pozwana A. G. prowadząca Ośrodek […], reprezentowana przez
pełnomocnika, w dniu 28 lutego 2014 r. wniosła skargę o wznowienie
postępowania, na podstawie przepisu art. 403 § 2 k.p.c., zaskarżając w całości
wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 października 2012 r., utrzymany w mocy
wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 stycznia 2013 r. Skarżąca wniosła o zmianę
zaskarżonego wyroku i orzeczenie, iż wypadek przy pracy nie miał miejsca oraz o
zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pozwana wskazała, iż wniesienie skargi stało się
konieczne w związku z ujawnieniem okoliczności faktycznych i potrzebą powołania
środków dowodowych, które miałyby decydujący wpływ na wynik sprawy, a z
których skarżąca nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu - w rozumieniu
przepisu art. 403 § 2 k.p.c. Skarżąca wskazała, iż w dniu 5 lutego 2014 r. weszła w
3
posiadanie kopii dokumentów pozwalających na ustalenie, iż powódka A. K. nie
opiekowała się Z. S. w czasie, w którym - jak przyjął Sąd Rejonowy - miał miejsce
wypadek przy pracy. Kopie przedmiotowo istotnych dokumentów w postaci księgi
zastępstw i dziennika zajęć D. W., które można było zestawić z dziennikami zajęć
Z. S., M. P., S. K. i A. D., zostały udostępnione przez prokuraturę już po
zakończeniu postępowania sądowego. W ocenie skarżącej - zastosowanie przepisu
art. 250 k.p.c. nie byłoby możliwe, gdyż dyspozycją przepisu objęte są dokumenty
urzędowe, a nie dokumenty prywatne, do których należy zaliczyć dokumenty
zatrzymane przez prokuraturę, składające się na dokumentację ośrodka. Zdaniem
skarżącej przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania było przede
wszystkim ustalenie, czy przyczyna pogorszenia stanu zdrowia powódki miała
charakter zewnętrzny czy wewnętrzny. Wobec argumentacji powódki nie było
podstaw racjonalnie zakładać, że powódka pracy w dniu 24 maja 2011 r. w istocie
nie świadczyła. Skarżąca działała pod wpływem błędu, w który została
najprawdopodobniej celowo wprowadzona przez powódkę, która w dniu 24 maja
2011 r. około godz. 17 celowo była obecna w Ośrodku, by wywołać u pracodawcy
mylne wyobrażenie co do swojej obecności w pracy i co do swego samopoczucia.
Wykazanie, że powódka nie świadczyła pracy w dniu 24 maja 2011 r. lub
przynajmniej wykazanie, że nie zajmowała się Z. S. w godzinach od 10.00 do 12.00
pozwoli na ustalenie, że nie mogła ulec wypadkowi przy pracy między godz. 10.45
a 11.00. Skarżąca podniosła, że w tym kontekście dokument w postaci dziennika
zajęć Z. S. ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu Okręgowego niemożność skorzystania w poprzednim
postępowaniu z określonych faktów lub środków dowodowych nie zachodzi wtedy,
gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na
skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia lub błędnej oceny potrzeby ich
powołania, strona tego nie uczyniła. Podstawą wznowienia postępowania nie mogą
być okoliczności i dowody wchodzące w zakres materiału procesowego
prawomocnie zakończonego postępowania, a niedostrzeżone przez stronę, bowiem
wykrycie, o którym mowa w art. 403 § 2 k.p.c. odnosi się do okoliczności i dowodów
w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i wówczas nieujawnialnych,
bo nieznanych stronie i dla niej niedostępnych, zaś fakty „ujawnialne”, czyli te, które
4
strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich, nie są objęte hipotezą
art. 403 § 2 k.p.c. Nowe okoliczności i dowody, na które powołuje się skarżąca w
skardze o wznowienie postępowania nie noszą cech nowości, skarżąca miała
obiektywną możliwość ich powołania w postępowaniu zakończonym prawomocnym
wyrokiem, były to dowody i okoliczności, które skarżąca winna znać i miała
obiektywną możliwość dostępu do nich, przy wykazaniu minimum staranności,
zwłaszcza że w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem działała
przez profesjonalnego pełnomocnika. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania
było to, czy A. K. w dniu 24 maja 2011 r. uległa wypadkowi przy pracy,
podstawowym obowiązkiem procesowym pracodawcy, jeśli nie uznaje zdarzenia za
wypadek przy pracy, było ustalenie, czy takie zdarzenie miało miejsce, a z tym
wiązało się ustalenie i w tym celu zgłaszanie wniosków dowodowych, czy powódka
w dniu 24 maja 2011 r. świadczyła pracę i jakie czynności wykonywała. Skoro
pozwana tego nie uczyniła, było to jej zaniedbanie procesowe. Jeśli chodzi o środki
dowodowe w postaci księgi zastępstw i dziennika zajęć D. W., to skarżąca
wiedziała, że te dokumenty są w posiadaniu Prokuratury, wiedziała, co
merytorycznie powinno być do nich wpisywane i powinna wiedzieć, czy i jakie ma to
znaczenie w postępowaniu dowodowym zakończonym prawomocnym wyrokiem.
Pozwana powinna ustalić obecność powódki w miejscu pracy w dniu zdarzenia i w
takiej sytuacji pozwana powinna wystąpić z wnioskiem do Prokuratury o wydanie
konkretnych dokumentów, z podaniem celu ich wydania w postaci ustalenia, czy
wypadek przy pracy powódki rzeczywiście miał miejsce. W razie odmowy
załatwienia wniosku skarżąca winna złożyć stosowny wniosek w Sądzie Pracy o
udostępnienie przez Prokuraturę tych dokumentów w trybie art. 250 k.p.c. Wbrew
stanowisku skarżącej przepis art. 250 k.p.c. dotyczy zarówno dokumentów
urzędowych, jak i prywatnych. Argument skarżącej, że wobec dużej ilości
dokumentów nie była w stanie zindywidualizować dokumentów i sformułować
wniosku dowodowego jest nie do akceptowania w świetle tego, iż to skarżąca
najlepiej zna zakres przedmiotowy prowadzonych dokumentów oraz w świetle
działania przez profesjonalnego pełnomocnika. Gdyby nawet wszystkie dzienniki
zajęć dzieci znajdowały się w Prokuraturze, to również uznać należy, iż były to
dowody znane obiektywnie skarżącej powinna postąpić według podanego wyżej
5
schematu. Wystarczyło porównać zeznania powódki i świadków do dokumentów
zawierających ewidencję czasu pracy i zakresu czynności powódki (a więc
porównać z dziennikami zajęć dzieci, którymi powódka opiekowała się w dniu 24
maja 2011 r.). Tym niemniej dzienniki zajęć pozostałych dzieci, na które powołuje
się skarżąca, znajdowały się w posiadaniu skarżącej, co wynika z jej oświadczenia
oraz z pisma KM Policji z dnia 27.03.2014 r., które wskazuje, iż w dniu 5 lutego
2014 r. A. G. zostały udostępnione kserokopie księgi zastępstw w części dotyczącej
dnia 24 maja 2011 r. i dziennik zajęć D. W. z dnia 24 maja 2011 r. Z analizy
pozostałych dzienników zajęć (w szczególności dziennika zajęć Z. S., powinny
powstać u pozwanej przynajmniej wątpliwości co do tego, czy w dniu 24 maja 2011
r. powódka opiekowała się Z. S. Dziennik zajęć Z. S. był w posiadaniu skarżącej i
nie było przeszkód do ustalenia, kto w świetle tego dokumentu opiekował się Z. S.
w chwili zdarzenia wypadkowego. Na marginesie tylko Sąd zauważył, że w skardze
o wznowienie postępowania wskazano, iż oryginał dziennika zajęć Z. S. znajduje
się w aktach sprawy Ds …/11 prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową, ale
okoliczności tej nie potwierdziła A. G. na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r.,
twierdząc, iż pozostałe dzienniki zajęć były w jej posiadaniu. Skarżąca nie
przedstawiła też dowodu, że 5 lutego 2014 r. wydano jej kserokopię dziennika zajęć
Z. S. Zdaniem Sądu, gdyby nawet oryginał dziennika zajęć Z. S. znajdował się w
Prokuraturze, to był to środek dowodowy znany skarżącej i okoliczność faktyczna,
która z niego wynikała również „ujawnialna” w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c.
Reasumując, zarówno okoliczności faktyczne, jak i dowody podnoszone w
skardze o wznowienie postępowania, powinny być podniesione w toczącym się
postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem. Skarżąca tego nie uczyniła,
aczkolwiek obiektywnie mogła. W konsekwencji Sąd Okręgowy odrzucił skargę o
wznowienie postępowania na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., bowiem nie została
oparta na ustawowej podstawie wznowienia.
Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 12 czerwca 2014 r. w
przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania wniosła pozwana do
Sądu Najwyższego, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie - o
zmianę zaskarżonego postanowienia przez orzeczenie o wznowieniu postępowania
6
oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu celem merytorycznego
rozpoznania.
W ocenie skarżącej Sąd Okręgowy błędnie zastosował w przedmiotowym
stanie faktycznym przepis 403 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, iż przytoczone w skardze
oraz w dalszych pismach okoliczności były znane i powinny być powołane przez
pozwaną w prawomocnie zakończonym postępowaniu. Wykładnia i zastosowanie
przepisu art. 403 § 2 k.p.c. dokonana przez Sąd Okręgowy jest w przeważającej
części prawidłowa. W ocenie skarżącej, w przedmiotowym stanie faktycznym, Sąd
Okręgowy w sposób błędy zastosował jednak w/w przepis w odniesieniu do
wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby
mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w
poprzednim postępowaniu. Dowody w postaci kopii dzienników zajęć Z. S., M. P.,
S. K., jak również księgi zastępstw i dziennika zajęć D. W. istniały w toku
pierwotnego postępowania. Okoliczność w postaci nieświadczenia pracy przez
powódkę również nastąpiła przed rozstrzygnięciem sporu. Sąd Okręgowy nie
odniósł się wprost do kwestii wpływu dowodów i okoliczności na wynik sprawy, ale
nie ulega wątpliwości, iż ustalenie faktu nieświadczenia pracy przez powódkę w
dniu 24 maja 2011 r. wyeliminowałoby całkowicie możliwość przyjęcia, iż powódka
uległa w tym dniu wypadkowi przy pracy.
Okoliczności ujawnione na podstawie pisma z dnia 2 maja 2014 r. Komendy
Miejskiej Policji w T. wskazują, iż kserokopie dzienników Z.S. i innych zostały
pozwanej udostępnione w dniu 28 czerwca 2012 r. Zgodnie z argumentacją
pozwanej zawartą w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. nie było wówczas żadnych
racjonalnych przesłanek, by badać uzyskane kserokopie pod kątem obecności
powódki w pracy w dniu 24 maja 2011 r. Do dnia 28 czerwca 2012 r. zostali
przesłuchani świadkowie i strony. Wszystkie złożone zeznania, jak również
zwolnienia lekarskie przedłożone przez powódkę wskazywały, że świadczyła pracę
w dniu 24 maja 2011 r. W dniu 28 czerwca 2012 r. nie było racjonalnych przesłanek
przemawiających za koniecznością ustalania, czy powódka była rzeczywiście w
pracy, w szczególności, że - jak zeznała pozwana - sama widziała ją o godzinie
17.00 w miejscu pracy. W dniu otrzymania kserokopii dzienników z prokuratury
pierwotny proces był już na etapie sporządzania opinii przez biegłego - co do istoty
7
sporu, którym był stan zdrowia powódki i jego ewentualne pogorszenie oraz
przyczyna pogorszenia. Bazując na zwolnieniach lekarskich, które były
przedmiotem dowodu w pierwotnym procesie, nie było racjonowanych podstaw, by
przypuszczać, że po zakończeniu zwolnienia powódka w istocie nie świadczyła
pracy. W kontekście powyższych ustaleń faktycznych brak jest podstaw do
przyjęcia, iż - nawet w przypadku, gdyby istniała obiektywna możliwość powołania
się na dowody - pozwana działała opieszale, dopuściła się zaniedbania,
zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby powołania dowodów. Mając na względzie
treść dostępnych wówczas zwolnień lekarskich, treść zeznań świadków oraz fakt
spotkania się powódki z pozwaną w miejscu pracy w dniu 24 maja 2011 r., nie było
racjonalnych przesłanek do dodatkowego, dogłębnego badania czy powódka była
obecna w pracy. Powódka działała racjonalnie - na podstawie tych dokumentów i
informacji, którymi wówczas dysponowała. Dostęp do części dzienników zajęć był
możliwy dopiero 28 czerwca 2012 r., tj. po przeprowadzeniu przez Sąd Rejonowy
praktycznie całego postępowania rozpoznawczego.
W ocenie skarżącej przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania
było przede wszystkim ustalenie, czy przyczyna pogorszenia stanu zdrowia
powódki miała charakter zewnętrzny czy wewnętrzny. Wobec argumentacji powódki
nie było podstaw racjonalnie zakładać, że powódka pracy w dniu 24 maja 2011 r. w
istocie nie świadczyła. Ujawnione w sprawie dokumenty wskazywały, że powódka
nie korzystała ze zwolnienia lekarskiego, i że pracę świadczyć powinna. Z zeznań
świadków złożonych w sprawie wynikało jednoznacznie, że powódka była w pracy.
W konsekwencji nie można było racjonalnie wymagać od pozwanej, by na
ówczesnym etapie brała pod uwagę nieobecność powódki w pracy. Pozwana
działała pod wypływem błędu, w który została najprawdopodobniej celowo
wprowadzona przez powódkę, która w dniu 24 maja 2011 r. ok. godziny 17.00, tj. w
czasie, gdy nie miała już żadnych zaplanowanych zajęć, celowo była obecna w
miejscu pracy, by wywołać u pozwanej - pracodawcy mylne wyobrażenie co do
swojej obecności w pracy i co do swojego samopoczucia. Wystąpił zatem brak
rozumianej w powyższy sposób procesowej potrzeby powołania dowodów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
8
Zażalenie nie jest zasadne. Opiera się ono na błędnym założeniu, że
„przedmiotem prawomocnie zakończonego postępowania było przede wszystkim
ustalenie, czy przyczyna pogorszenia stanu zdrowia powódki miała charakter
zewnętrzny, czy wewnętrzny, a wobec argumentacji powódki nie było podstaw
racjonalnie zakładać, że powódka pracy w dniu 24 maja 2011 r. w istocie nie
świadczyła”.
Wbrew temu poglądowi postępowanie o ustalenie, czy pracownik uległ
wypadkowi przy pracy koncentruje się przede wszystkim na ustaleniu przebiegu
zdarzeń, a w szczególności tego, czy pracownik rzeczywiście tego dnia był obecny
w pracy i czy wykonywał czynności pracownicze, w czasie których wystąpił
wypadek przy pracy. W tym aspekcie nie było żadnych przeszkód faktycznych, aby
pozwana zweryfikowała te okoliczności na podstawie wszystkich dostępnych źródeł
i przedstawiła stosowne wnioski dowodowe w toku postępowania w obu
instancjach.
Zażalenie pozwanej nie neguje, że dowody w postaci kopii dzienników zajęć
Z. S., M. P., S. K., jak również księgi zastępstw i dziennika zajęć D. W. istniały w
toku pierwotnego postępowania i była możliwość skorzystania z tych dowodów.
Przekonujące są twierdzenia Sądu Okręgowego, że z dokumentów tych
pozwana mogła bez przeszkód skorzystać w poprzednim postępowaniu. Nie było
tak, że dopiero po prawomocnym uwzględnieniu powództwa pojawiła się potrzeba
wskazania na te dokumenty.
W judykaturze i w nauce prawa wskazuje się, że skarga o wznowienie
postępowania ma charakter nadzwyczajnego środka prawnego. Przepisy dotyczące
skargi, która zmierza do wzruszenia prawomocnego orzeczenia poza tokiem
instancji i zastąpienia wydanego orzeczenia nowym, muszą być wykładane ściśle, a
wskazane przez stronę podstawy poddane restrykcyjnej ocenie (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., IV CK 57/05, niepubl.). Zgodnie z
art. 410 k.p.c., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu,
niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. W judykaturze Sądu
Najwyższego trwale ugruntowany jest pogląd, że przesłanka do odrzucenia skargi o
wznowienie postępowania zachodzi nie tylko wtedy, gdy powołana w niej podstawa
9
wznowienia została sformułowana w sposób nieodpowiadający ustawie, ale także
wówczas, gdy wskazane w skardze okoliczności wprawdzie dałyby się podciągnąć
pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, jednak w rzeczywistości
podstawa ta nie występuje (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14
grudnia 2006 r., I CZ 103/06, z dnia 5 listopada 2010 r., I CZ 107/10, z dnia 25 maja
2012 r., I CZ 35/12, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2010 r., I CSK
601/09).
Trafne i zgodne z utrwaloną wykładnią zwrotu „późniejsze wykrycie środków
dowodowych” w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. jest stanowisko Sądu, że nowe
okoliczności faktyczne lub środki dowodowe to takie, z których strona nie mogła
skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym oraz że tak rozumianych
przyczyn wznowienia w przedstawionej skardze brak. Wykrycie, o którym mowa w
powołanym art. 403 § 2 k.p.c. odnosi się bowiem do okoliczności i dowodów w
poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i wówczas nieujawnialnych, bo
nieznanych stronie i dla niej niedostępnych, zatem takich co do których strona
postępowania nie miała obiektywnie pojętej możliwości powołania się w sprawie
(por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 6/12,
niepubl., z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 137/11, niepubl., z dnia 9 września 2011 r.,
I CZ 49/11, niepubl., z dnia 16 czerwca 2010 r., I CZ 27/10, niepubl., z dnia 24
czerwca 2009 r., I CZ 32/09, niepubl., z dnia 12 września 2007 r., I CZ 105/07,
niepubl., z dnia 17 września 2005 r., I CZ 125/05, niepubl., z dnia 13 października
2005 r., IV CZ 96/2005, niepubl.).
Okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Prawidłowo uznał sąd
w zaskarżonym postanowieniu, że okoliczności i dowody, na które powołuje się
skarżąca w skardze o wznowienie postępowania nie noszą cech nowości, skarżąca
miała obiektywną możliwość ich powołania w postępowaniu zakończonym
prawomocnym wyrokiem, były to dowody i okoliczności, które skarżąca winna znać
i miała obiektywną możliwość dostępu do nich, przy wykazaniu minimum
staranności, zwłaszcza że w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem
działała przez profesjonalnego pełnomocnika.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814
,
39821
, 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c., orzekł jak w postanowieniu.
10