Wyrok SN z 25 lutego 2016, sygn. II PK 366/14
Data orzeczenia
25 lutego 2016
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Romualda Spyt
Tagi
Podstawa prawna
art. 5
kp
art. 8
postepowanie wykroczenia
art. 45
kp
art. 45
postepowanie wykroczenia
art. 47
kp
art. 60
kc
art. 61
kc
art. 69
kp
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lutego 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Romualda Spyt (przewodniczący)
SSN Beata Gudowska
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa S. S.
przeciwko Regionalnej Izbie Obrachunkowej w W.
o odszkodowanie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 lutego 2016 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 stycznia 2014 r.,
1) oddala skargę kasacyjną;
2) zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120
(sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2013 r. zasądził od
pozwanej Regionalnej Izby Obrachunkowej na rzecz powoda S. S. kwotę 18.888,30
zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy.
2
Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód został powołany na stanowisko
etatowego członka kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w W. w dniu 26
lutego 1993 r., a następnie z dniem 8 marca 1993 r. został z nim nawiązany
stosunek pracy. Decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. powód
został odwołany ze stanowiska członka kolegium z dniem 31 lipca 2012 r.
Na decyzję tę powód wniósł w dniu 27 lipca 2012 r. skargę do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego. W dniu 16 sierpnia 2012 r. prezes Regionalnej Izby
Obrachunkowej w W. rozwiązał stosunek pracy zawarty ze S. S. z zachowaniem
trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który upływał 30 listopada 2012 r., jako
przyczynę rozwiązania stosunku pracy wskazując decyzję Prezesa Rady Ministrów
o odwołaniu powoda ze stanowiska członka kolegium. Wyrokiem z dnia 25
września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Prezesa
Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. Pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. strona
pozwana zawiadomiła powoda, że z dniem 25 września 2012 r. ustały skutki
prawne oświadczenia z dnia 16 sierpnia 2012 r. o rozwiązaniu stosunku pracy.
Powód nie zaprzestał świadczenia pracy ani w okresie wypowiedzenia, ani po jego
upływie.
W takim stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo o zasądzenie
odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy za
uzasadnione. W jego ocenie, oświadczenie woli strony pozwanej naruszało bowiem
obowiązujące przepisy, skoro zostało złożone przed rozpoznaniem przez
Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi na decyzję Prezesa Rady Ministrów o
odwołaniu powoda ze stanowiska etatowego członka kolegium Izby, która to
decyzja stanowiła podstawę rozwiązania stosunku pracy.
Sąd Okręgowy w W. w uwzględnieniu apelacji strony pozwanej zmienił wyrok
Sądu Rejonowego i oddalił powództwo w całości.
Sąd odwoławczy dokonał odmiennej oceny prawnej ustalonego w sprawie
stanu faktycznego, wskazując że zatrudnienie etatowego członka kolegium Izby
odbywa się w procedurze o dualnym charakterze. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z
dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (jednolity tekst:
Dz.U. z 2012 r., poz. 1113 ze zm.), członka kolegium Izby powołuje bowiem
najpierw Prezes Rady Ministrów, na wniosek prezesa Izby, co wywołuje skutki w
3
sferze publicznoprawnej. Ten akt administracyjny stanowi zaś podstawę
nawiązania z etatowym członkiem kolegium stosunku pracy na podstawie
powołania, co wyraźnie wynika z art. 26a ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym
prezes Izby nawiązuje z etatowymi członkami kolegium Izby stosunek pracy na
podstawie powołania. Analogicznie dochodzi do rozwiązania stosunku pracy z
etatowym członkiem kolegium. Podstawą rozwiązania stosunku pracy jest bowiem
odwołanie członka kolegium (art. 26a ust. 2 ustawy), które to odwołanie leży w
gestii Prezesa Rady Ministrów (art. 15 ust. 10 ustawy). Zgodnie z art. 15 ust. 10 w
związku z art. 16a ust. 3 i 4 ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych na
decyzję Prezesa Rady Ministrów o odwołaniu ze stanowiska członka kolegium
zainteresowanemu służy prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego w
terminie 14 dni od jej doręczenia. Wniesienie skargi wstrzymuje odwołanie ze
stanowiska.
W ocenie Sądu drugiej instancji, bezpośrednim skutkiem wstrzymania
odwołania ze stanowiska jest konieczność zaniechania podejmowania czynności
prowadzących do rozwiązania stosunku pracy. Wypowiedzenie złożone przez
prezesa Izby pismem z dnia 16 sierpnia 2012 r. było zatem pozbawione niezbędnej
podstawy prawnoadministracyjnej i jako takie „nie wywołało żadnych skutków
prawnych i należy je traktować jako niebyłe”. Złożenie tego oświadczenia, mimo że
nieuprawnione, nie zrodziło odpowiedzialności pracodawcy na gruncie art. 45 k.p.,
skoro nie doprowadziło do rozwiązania stosunku pracy, a co za tym idzie, nie
wywołało po stronie powoda negatywnych konsekwencji w postaci utraty
zatrudnienia, co ma szczególne znaczenie z uwagi na wyłączenie w stosunkach
pracy nawiązanych na podstawie powołania sankcji bezskuteczności oświadczenia
w przedmiocie wypowiedzenia (art. 69 pkt 2 lit. a k.p.). Stosunek pracy powoda nie
ustał, wykonywał on swoje obowiązki zarówno w okresie wypowiedzenia, jak i po
jego zakończeniu. Zdaniem Sądu Okręgowego, brak było podstaw do zasądzenia
na rzecz powoda odszkodowania, albowiem „nie została dokonana żadna
relewantna czynność z zakresu prawa pracy, która mogłaby być skontrolowana
przez sąd pracy. Spór powstały między powodem i stroną pozwaną ograniczył się
jedynie do sporu administracyjnoprawnego, w ramach którego badana była
zgodność z prawem odwołania powoda z funkcji etatowego członka kolegium, co
4
nie pociągnęło za sobą konsekwencji na gruncie prawa pracy. Złożenie skargi do
WSA utrwaliło taki stan do czasu wydania orzeczenia przez sąd administracyjny,
dlatego też bez znaczenia pozostaje pismo strony pozwanej, w którym
wypowiedziano powodowi stosunek pracy, gdyż odwołanie z funkcji członka
kolegium nadal było nieprawomocne”.
Z tych przyczyn Sąd odwoławczy za błędne uznał rozstrzygnięcie Sądu
Rejonowego, który mimo istnienia stosunku pracy zasądził na rzecz powoda
odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia i zmieniając
wyrok tego Sądu, oddalił powództwo.
Powód wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, zarzucając
naruszenie:
1. art. 26a ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych w związku z art. 5
k.p. oraz art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 471
k.p., przez przyjęcie, że
wypowiedzenie powodowi stosunku pracy pismem z dnia 16 sierpnia 2012 r. jako
pozbawione niezbędnej podstawy prawnoadministracyjnej, zbędne, przedwczesne i
nieuprawnione z mocy samej ustawy nie wywołało żadnych skutków prawnych i
należy je traktować jako niebyłe, a w konsekwencji uznanie przez Sąd Okręgowy,
że oświadczenie woli prezesa Izby mimo, że złożone skutecznie, ale
nieuprawnione, nie rodzi odpowiedzialności pracodawcy na gruncie art. 45 k.p.;
2. art. 61 § 1 k.c. w związku z art. 70 § 1, 11
i 12
k.p. oraz w związku z
art. 300 k.p., przez uznanie, że oświadczenie woli pozwanego złożone skutecznie
powodowi na piśmie w dniu 16 sierpnia 2012 r. nie wywołało żadnych skutków
prawnych i należy je traktować jako niebyłe;
3. art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, przez uznanie, że powodowi pomimo
naruszenia prawa przez pozwanego przy wypowiadaniu stosunku pracy nie
przysługuje prawo do sądu i żądania odszkodowania za niezgodne z prawem
wypowiedzenie stosunku pracy;
4. art. 8 k.p. w związku z art. 70 § 1 k.p., przez pominięcie przy wyrokowaniu
przez Sąd Okręgowy, że prezes Izby wypowiadając powodowi stosunek pracy
związany z pełnieniem funkcji zaufania społecznego, działał z zamiarem
nakierowanym na uzyskanie celu, jakim było naruszenie tego zaufania w stosunku
do powoda i nadużył swojego prawa do wypowiadania stosunku pracy;
5
5. art. 382 k.p.c., przez pominięcie części materiału dowodowego,
dotyczącego w pełni świadomego, zamierzonego i celowego działania prezesa Izby
przy wypowiadaniu powodowi stosunku pracy z naruszeniem prawa
(wypowiedzenia zmierzającego do naruszenia zaufania społecznego do powoda),
a tym samym w pełni świadomego naruszenia prawa przez pozwanego;
6. art. 386 § 1 k.p.c., przez uwzględnienie apelacji pozwanego pomimo jej
oczywistej bezzasadności;
7. art. 385 k.p.c., przez niezastosowanie tego przepisu, mimo że apelacja
pozwanego jest w całości bezzasadna.
Opierając skargę na takich podstawach, powód wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego,
ewentualnie o uchylenie tego wyroku i oddalenie apelacji strony pozwanej oraz
zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania.
Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od
powoda kosztów postępowania kasacyjnego.
Sad Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że brak jest podstaw do uznania za
usprawiedliwione zarzutów naruszenia art. 385 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c.
Przytoczone przepisy - jak wskazywał już na to Sąd Najwyższy - są adresowane do
sądu drugiej instancji i przesądzają o tym, w jaki sposób ma on rozstrzygnąć
sprawę, jeżeli stwierdzi, że apelacja jest bezzasadna, bądź że powinna być
uwzględniona. O ich naruszeniu mogłaby być zatem mowa jedynie wtedy, gdyby
Sąd Okręgowy stwierdził, że apelacja jest niezasadna, a ją uwzględnił, czego
skarżący nie zarzuca. Natomiast sąd drugiej instancji nie narusza art. 385 k.p.c. i
art. 386 § 1 k.p.c., jeżeli uwzględni apelację na podstawie oceny, że jest ona
zasadna, niezależnie od twierdzenia strony, że była niezasadna (por. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1997 r., I PKN 403/97, OSNP
1998 nr 20, poz. 602, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2000 r., I PKN
6
711/99, OSNP 2002 nr 1, poz. 13). Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może
natomiast wypełniać podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3983
§ 1 pkt 2 k.p.c.
tylko w wypadku pominięcia przez sąd drugiej instancji części zebranego w sprawie
materiału, w związku z czym strona powołująca się na naruszenie tego przepisu
powinna wskazać materiał dowodowy, który został przez sąd drugiej instancji
pominięty przy wydaniu wyroku, i wykazać, że popełnione uchybienie mogło mieć
wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r.,
II CSK 478/13, niepublikowany; por. także wcześniejsze postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC 1999 nr 9, poz. 146 i
z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 504/99, OSNC 2000 nr 1, poz. 17 oraz wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 26 maja 1999 r., III CKN 1178/98, niepublikowany, z dnia 8
października 1999 r., II CKN 443/98, niepublikowany, z dnia 21 października
1999 r., I CKN 728/99, niepublikowany, z dnia 8 grudnia 1999 r., II CKN 587/98,
niepublikowany i z dnia 10 października 2012 r., II PK 65/12, niepublikowany).
W skardze kasacyjnej powoda nie wskazano, jaki materiał dowodowy został przez
Sąd drugiej instancji pominięty, wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia
zarzutu naruszenia tego przepisu.
Skoro zaś zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się
nieuzasadnione, Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej związany
jest podstawą faktyczną wyroku Sądu Okręgowego (art. 39813
§ 2 k.p.c.), w której
nie ma żadnych ustaleń pozwalających stwierdzić, że prezes Izby wypowiadając
powodowi stosunek pracy związany z pełnieniem funkcji zaufania społecznego,
działał z zamiarem nakierowanym na uzyskanie celu, jakim było naruszenie tego
zaufania w stosunku do powoda, co w konsekwencji miało stanowić nadużycie
prawa do rozwiązania stosunku pracy. W konsekwencji przekłada się to zaś na
niemożność uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 8 k.p. w związku z art. 70 § 1
k.p. przez nieuwzględnienie tak sformułowanej przyczyny odwołania powoda ze
stanowiska.
W podstawie faktycznej wyroku Sądu drugiej instancji wyraźnie przyjęto,
że podstawą złożenia oświadczenia woli o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy
było odwołanie go ze stanowiska etatowego członka kolegium Izby przez Prezesa
Rady Ministrów. W świetle obowiązujących przepisów nie budzi wątpliwości, że z
7
powodem jako etatowym członkiem kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej
zatrudnionym na podstawie powołania (art. 26a ust. 1 pkt 1 ustawy o regionalnych
izbach obrachunkowych) stosunek pracy mógł być rozwiązany tylko w razie
odwołania go z tego stanowiska przez Prezesa Rady Ministrów (art. 26a ust. 2 w
związku z art. 15 ust. 10 zdanie pierwsze ustawy), z tym zastrzeżeniem, że
wniesienie skargi na decyzję o odwołaniu do sądu administracyjnego wstrzymuje
odwołanie ze stanowiska (art. 15 ust. 10 zdanie drugie w związku z art. 16a ust. 3
zdanie trzecie ustawy). Oznacza to, że dopóki sąd administracyjny nie rozpozna
prawomocnie sprawy z takiej skargi, nie następuje odwołanie ze stanowiska
członka kolegium, a tym samym brakuje podstawy do rozwiązania z osobą
zajmującą to stanowisko stosunku pracy. Złożenie przez stronę pozwaną
oświadczenia woli o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy w dniu 16 sierpnia
2012 r., tj. przed wydaniem w dniu 25 września 2012 r. wyroku przez Wojewódzki
Sąd Administracyjny w sprawie ze skargi powoda na decyzję Prezesa Rady
Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. o odwołaniu go ze stanowiska, naruszało
obowiązujące przepisy, bo w dacie złożenia tego oświadczenia powód nie był
jeszcze odwołany ze stanowiska, wobec czego nie istniała podstawa do
rozwiązania z nim stosunku pracy.
W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że każda
jednostronna deklaracja pracodawcy o ustaniu stosunku pracy, dokonana nawet z
naruszeniem prawa, prowadzi do ustania stosunku pracy w terminie wskazanym
przez pracodawcę, bo wszelkie jego czynności, nawet bezprawne, zmierzające do
rozwiązania stosunku pracy są skuteczne i mogą być podważone wyłącznie w
drodze odpowiedniego powództwa przewidzianego Kodeksem pracy (por. np.
wyrok z dnia 7 października 2008 r., II PK 56/08, Monitor Prawa Pracy 2009 nr 1,
s. 34). Rację ma więc skarżący, że nietrafne jest stanowisko Sądu odwoławczego,
z którego wynika, iż wypowiedzenie złożone przez prezesa Izby pismem z dnia 16
sierpnia 2012 r. jako pozbawione niezbędnej podstawy prawnoadministracyjnej
„nie wywołało żadnych skutków prawnych i należy je traktować jako niebyłe”. Nie
można bowiem uznać za niewywołujące skutków prawnych oświadczenia woli o
rozwiązaniu stosunku pracy tylko z tego powodu, że zostało dokonane z
naruszeniem obowiązujących przepisów, a konkretnie, bez istnienia w dacie jego
8
złożenia przyczyny uzasadniającej taką czynność pracodawcy. Pogląd taki, jak już
powiedziano, jest utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wobec czego nie
można uznać za istotne zagadnienie prawne sformułowanego w skardze kasacyjnej
pytania o to, czy odwołanie pracownika ze stanowiska mimo braku podstawy do
złożenia takiego oświadczenia woli nie wywołuje skutków prawnych, a tym samym
nie było podstaw do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 39811
§ 1
k.p.c.).
Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy nie można stwierdzić
jednak, że pogląd Sądu Okręgowego o tym, że oświadczenie woli prezesa Izby o
rozwiązaniu z powodem stosunku pracy nie wywołało żadnych skutków prawnych
jest całkowicie błędny. Nie jest bowiem sporne, że oświadczenie to nie
doprowadziło do rozwiązania stosunku pracy. Powód nie zaprzestał świadczenia
pracy ani w okresie wypowiedzenia, ani po jego upływie i był do tej pracy przez
stronę pozwaną dopuszczany. Co więcej, strona pozwana pismem z dnia 12
grudnia 2012 r. powiadomiła powoda, że z dniem 25 września 2012 r. (data
wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny) ustały skutki prawne
oświadczenia z dnia 16 sierpnia 2012 r. o rozwiązaniu stosunku pracy.
Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że oświadczenie woli pracodawcy o
rozwiązaniu stosunku pracy może być skutecznie cofnięte po jego złożeniu za
zgodą pracownika (por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 października
1986 r., III PZP 62/86, OSNC 1987 nr 10, poz. 156, czy wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 28 marca 2002 r., I PKN 55/01, M.Prawn. 2002 nr 17, s.774, OSNP-wkł.
2002 nr 16, poz.9).
Zgodnie z art. 60 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych,
wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde
zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny
(oświadczenie woli). Wola osoby skierowana na wywołanie zamierzonego skutku
prawnego związanego z daną czynnością prawną może być uzewnętrzniona w
każdy dowolny sposób, ujawniający tę wolę tak, że staje się dostatecznie
zrozumiała dla adresata oświadczenia woli, czyli również w sposób dorozumiany.
Czynność prawna jest dokonana przez fakty konkludentne, jeżeli wyrażają one
9
niewątpliwą treść oświadczenia woli, co wynika z całokształtu okoliczności
towarzyszących składaniu tego oświadczenia.
Przepisy prawne nie zastrzegają żadnej szczególnej formy ani dla złożenia
oświadczenia woli o cofnięciu uprzedniego oświadczenia o rozwiązaniu z
pracownikiem stosunku pracy, ani dla wyrażenia zgody przez pracownika na to
cofnięcie. Oznacza to, że oba te oświadczenia woli stron stosunku pracy mogą być
złożone w sposób dorozumiany, co też miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
W świetle ustalonych okoliczności faktycznych nie budzi bowiem wątpliwości, że po
upływie okresu wypowiedzenia strona pozwana dopuszczała powoda do pracy, co
należy uznać za dorozumiane cofnięcie oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku
pracy, tym bardziej że wola pozwanej w tym zakresie została potwierdzona pismem
z dnia 12 grudnia 2012 r. Jest też bezsporne, że powód po upływie okresu
wypowiedzenia nie zaprzestał wykonywania pracy na stanowisku członka kolegium
Izby, co jest równoznaczne z dorozumianym wyrażeniem zgody na cofnięcie
oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunku pracy przez pracodawcę. Oświadczenie
woli o rozwiązaniu stosunku pracy cofnięte za zgodą pracownika nie wywołuje zaś
żadnych skutków prawnych, nie prowadząc do ustania stosunku pracy. W takiej
sytuacji brak było podstaw prawnych do zasądzenia na rzecz powoda
odszkodowania za niezgodne z prawem odwołanie go ze stanowiska, skoro na
podstawie art. 69 pkt 2 w związku z art. 70 § 2 i w związku z art. 45 § 1 k.p. takie
odszkodowanie przysługuje wyłącznie wtedy, gdy takie odwołanie miało miejsce,
tzn. gdy na skutek oświadczenia woli pracodawcy doszło do rozwiązania stosunku
pracy z upływem okresu równego okresowi wypowiedzenia.
Biorąc to pod uwagę, Sąd Najwyższy uznał, że mimo częściowo błędnego
uzasadnienia, wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu, wobec czego z mocy
art. 39814
k.p.c. i art. 39821
w związku z art. 108 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
kc