Postanowienie SN z 21 czerwca 2007, sygn. IV CSK 57/07
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
o zapłatę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
jurysdykcja w sprawach cywilnych i handlowych UE
Role w sprawie
powód
pozwany
inspektor PIP
Data orzeczenia
21 czerwca 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Hubert Wrzeszcz
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 21 czerwca 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Iwona Koper
SSN Kazimierz Zawada
Protokolant Katarzyna Jóskowiak
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości S. Spółki z o.o.
przeciwko I. S.P. K. Ltd z siedzibą w Wielkiej Brytanii
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 21 czerwca 2007 r.,
skargi kasacyjnej G. D.
od postanowienia Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 20 czerwca 2006 r.,
odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od G. D. na rzecz powoda
2700 zł kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Syndyk masy upadłości „S.” sp. z o.o. wniósł o zasądzenie od I. S. P. w
Wielkiej Brytanii 23 095 funtów szterlingów z tytułu ceny za towary sprzedane
pozwanej przez upadłą spółkę. Uzasadniając jurysdykcję krajową, podkreślił, że w
stanowiącej podstawę dochodzonego roszczenia umowie strony nie dokonały
wyboru prawa. Zgodnie zatem z art. 27 § 1 pkt 1 Prawa prywatnego
międzynarodowego do zobowiązań z tej umowy stosuje się prawo polskie,
ponieważ sprzedawca w chwili zawarcia umowy miał siedzibę w Polsce. Według
prawa polskiego należy określić także – z powodu braku postanowień w umowie –
miejsce spełnienia świadczenia. W myśl art. 454 § 1 k.c. jest nim siedziba
wierzyciela w chwili w spełnienia świadczenia. Sprawa dotyczy zatem
zobowiązania, które powinno być wykonane w Polsce. To uzasadnia zaś przyjęcie
jurysdykcji krajowej na podstawie art. 1103 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 454 § 1 k.c.
Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu z powodu braku jurysdykcji krajowej.
Zarzucił, że w sprawie nie ma zastosowania art. 27 § 1 pkt 1 Prawa prywatnego
międzynarodowego ponieważ strony zawarły umowę agencyjną, a nie umowę
sprzedaży. To oznacza zaś, że do zobowiązań z umowy stosuje się prawo
właściwe dla agenta (art. 27 § 1 pkt 2 Prawa prywatnego międzynarodowego).
Ponadto podniósł, że przyjęcie jurysdykcji krajowej wyklucza art. 5 ust. 1
rozporządzenia Rady Wspólnoty Europejskiej nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonania
w spawach cywilnych i handlowych (Dz. Urz. WE L 12 z 16.01.2001; dalej:
rozporządzenie nr 44/2001)
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2006 r. odrzucił pozew i
orzekł o kosztach procesu.
Sąd pierwszej instancji uznał, że od dnia przystąpienia Polski do Unii
Europejskiej, tj. od dnia 1 maja 2004 r. bezpośrednie zastosowanie mają przepisy
rozporządzenia nr 44/2001. W zakresie ich stosowania, w stosunkach z państwami
członkowskimi Unii Europejskiej, mają one pierwszeństwo zarówno przed
przepisami części czwartej kodeksu postępowania cywilnego, jak i Konwencją
lugańską. Zgodnie z art. 5 rozporządzenia 44/2001 osoba, która ma miejsce
zamieszkania na terytorium Państwa Członkowskiego może być pozwana w innym
3
Państwie Członkowskim, jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub
roszczenie wynikające z umowy, przed sąd miejsca, gdzie zobowiązanie zostało
wykonane albo miało być wykonane. W rozumieniu przytoczonego przepisu, o ile
co innego nie zostało uzgodnione, miejscem wykonania zobowiązania jest –
w wypadku sprzedaży rzeczy ruchomych – miejsce w Państwie Członkowskim,
w którym rzeczy te zgodnie z umową zostały dostarczone albo miały być
dostarczone, a miejscem wykonania zobowiązania – w wypadku świadczenia usług
– miejsce w Państwie Członkowskim, w którym usługi zgodnie z umową były
świadczone albo miały być świadczone. Zawarta w art. 5 rozporządzenia nr
44/2001 definicja miejsca wykonania zobowiązania – zdaniem Sądu – ma charakter
autonomiczny. To oznacza, że w sprawie nie ma stosowania art. 454 k.c.
i przesądza sporną kwestii jurysdykcji – niezależnie od rodzaju zawartej przez
strony umowy – na rzecz sądów Wielkiej Brytanii.
Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem oddalił zażalenie powoda,
podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji.
Postanowienie zaskarżył G. D. W skardze kasacyjnej jego pełnomocnik,
wnosząc o uchylenie postanowień Sądów obu instancji, zarzucił naruszenie art. 454
§ 1 k.c. przez jego niezastosowanie, art. 71 pkt 1 rozporządzenia nr 44 /2001 przez
jego błędną wykładnię, art. 5 pkt 1 Konwencji lugańskej przez jego niezastosowanie
oraz ewentualnie art. 5 pkt 1 i art. 23 rozporządzenia nr 44/2001 przez ich błędną
wykładnię.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3981
§ 1 k.p.c. uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej
przysługuje przede wszystkim stronom procesowym. W rozpoznawanej sprawie
stroną powodową jest syndyk masy upadłości „S” sp. z o.o. z siedzibą w Polsce, a
stroną pozwaną – I. S. P. z siedzibą w Wielkiej Brytanii. Tymczasem skargę
kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji wniósł G. D.
Wprawdzie po wydaniu w sprawie zaskarżonego postanowienia G. D. nabył
od syndyka – jak wynika z akt sprawy – przedsiębiorstwo wraz z dochodzoną
wierzytelnością w drodze przetargu, jednakże nie oznacza to – jak trafnie zarzuciła
pozwana – że przysługuje mu uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej.
4
Zgodnie bowiem z art. 192 pkt 3 zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych
sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na
miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.
Celem tego przepisu jest stabilizacja postępowania sądowego z chwilą
doręczenia pozwu. Oznacza ona, że mimo zbycia rzeczy lub prawa, objętych
sporem, zarówno przez jedną, jak i drugą stronę (a nawet przez obie strony),
zbywca zachowuje legitymację procesową. Ustawodawca w ten sposób chroni
stronę przeciwną przed ujemnymi skutkami zbycia objętych sporem rzeczy lub
prawa. Omawiany przepis stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 316 § 1 k.p.c.
zasady, że sąd orzeka na podstawie stanu rzeczy w chwili zamknięcia rozprawy,
a tym samym uwzględnia zaszłe w toku postępowania okoliczności sprawy i jest
wyrazem umocnienia prawa powoda do przedmiotu sporu z chwilą doręczenia
pozwu.
Wspomniana stabilizacja postępowania nie stoi na przeszkodzie, aby
dopuścić zmianę strony w sytuacji, w której zarówno obie strony toczącego się
postępowania, jak i nabywca rzeczy lub prawa, objętych sporem, wyrażą zgodę na
wejście nabywcy do procesu i zajęcie miejsca zbywcy. Jednakże w rozpoznawanej
sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną
oświadczyła bowiem, że nie zgadza się na wstąpienie nabywcy zbytego prawa
w miejsce zbywcy.
W literaturze i orzecznictwie budzi kontrowersję kwestia, czy użyte
w omawianym przepisie pojęcie „zbycie” obejmuje – poza czynnościami prawnymi
– także inne zdarzenia prawne (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia
5 czerwca 1946 r., I C 473/473, PiP 1947, nr 3; orzeczenie Sądu Najwyższego
z dnia 16 lutego 1954 r., I C 2055/53, OSN 1954, nr 12, poz. 408; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 3 września 1964 r., I CR 570/63, OSNC 1965, nr 12, poz. 211
i uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1991 r., 70/90, OSNC 1991, nr 7,
poz. 81). Nie ma ona jednak znaczenia w rozpoznawanej sprawie, ponieważ
przedsiębiorstwo zostało nabyte – w toku postępowania upadłościowego –
w drodze przetargu. Zgodnie zaś z art. 701
§ 1 k.c. przetarg jest jednym ze sposób
5
zawarcia umowy. Nie ulega więc wątpliwości, że zbycie przedsiębiorstwa wraz
wierzytelnościami jest objęte hipotezą art. 192 pkt 3 k.p.c.
Przedstawiony cel przepisu art. 193 pkt 3 k.p.c. i jego funkcja w procesie są
aktualne także na etapie postępowania kasacyjnego. Przemawia to za uznaniem,
że w rozumieniu tego przepisu pojęcie „zbycie w toku sprawy” – objętych sporem
rzeczy lub prawa – obejmuje, poza postępowaniem przed sądem pierwszej i drugiej
instancji, także postępowanie kasacyjne.
Reasumując, G. D. nie jest osobą uprawnioną do wniesienia skargi
kasacyjnej. Stroną powodową w sprawie pozostał bowiem syndyk masy upadłości i
jemu przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia. Wniesiona w
sprawie skarga kasacyjna jest zatem w rozumieniu art. 3986
§ 2 k.p.c. z innych
przyczyn niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 3986
§ 2 k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39820
k.p.c.).
kg. i jego funkcja w procesie są
aktualne także na etapie postępowania kasacyjnego. Przemawia to za uznaniem,
że w rozumieniu tego przepisu pojęcie „zbycie w toku sprawy” – objętych sporem
rzeczy lub prawa – obejmuje, poza postępowaniem przed sądem pierwszej i drugiej
instancji, także postępowanie kasacyjne.
Reasumując, G. D. nie jest osobą uprawnioną do wniesienia skargi
kasacyjnej. Stroną powodową w sprawie pozostał bowiem syndyk masy upadłości i
jemu przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia. Wniesiona w
sprawie skarga kasacyjna jest zatem w rozumieniu art. 3986
§ 2 k.p.c. z innych
przyczyn niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 3986
§ 2 k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39820
k.p.c.).
kg