Wyrok SN z 28 czerwca 2007, sygn. IV CSK 78/07
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa rodzinna
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
spadek
Role w sprawie
powód
Data orzeczenia
28 czerwca 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Mirosława Wysocka
Podstawa prawna
art. 158
kpc
art. 353
kc
art. 398
kpc
art. 208
prawo spoldzielcze
art. 75
prawo spoldzielcze
art. 5
prawo spoldzielcze
art. 38
prawo spoldzielcze
art. 123
prawo spoldzielcze
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 czerwca 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
SSN Krzysztof Strzelczyk
Protokolant Bogumiła Gruszka
w sprawie z powództwa G. B. i in., przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "T" w L.
o uchylenie uchwał,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 28 czerwca 2007 r.,
skargi kasacyjnej powoda G. B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 8 listopada 2006 r.,
uchyla zaskarżony wyrok w pkt I (pierwszym) i III (trzecim),
a także w pkt II (drugim) oraz IV (czwartym) w odniesieniu do
powoda G. B. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda
G. B. od wyroku Sądu Okręgowego w L., którym ten Sąd oddalił powództwo
skierowane przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „T” w L. o uchylenie uchwały nr 1
§ 1 i 2 Zebrania Przedstawicieli z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie „pozyskania
środków na spłatę zadłużenia”. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że dla
obciążenia członków spółdzielni jej zobowiązaniami także z innych tytułów niż
eksploatacja i utrzymanie nieruchomości (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia
2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych - tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119,
poz. 1116 ze zm.) wystarczy ogólna wzmianka w statucie przewidująca możliwość
wprowadzenia tego obciążenia.
Skarga kasacyjna powoda – oparta na obydwu podstawach z art. 3983
k.p.c.
– zawiera zarzut naruszenia art. 130 § 2,3, art. 42 § 2 ustawy z dnia 16 września
1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze
zm.), art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach
mieszkaniowych - tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.), art. 158,
386§ 4, 328 § 2, 365 § 1 k.p.c., i zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sądy niższej instancji pominęły, że obciążenie członków spółdzielni jej
zobowiązaniami także z innych tytułów niż eksploatacja i utrzymanie nieruchomości
przewidziane w art. 4 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zostało
poddane rygorom z art. 6 ust. 1 tej ustawy.
Artykuł 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, odpowiadający
treścią dawnemu art. 208 § 4 Prawa spółdzielczego, wyraża zasadę tzw.
bezwynikowej działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej, która prowadzi
działalność niezarobkową. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 75
Prawa spółdzielczego, zgodnie z którym zysk spółdzielni, po pomniejszeniu
o podatek dochodowy i inne obciążenia obowiązkowe wynikające z odrębnych
przepisów ustawowych, stanowi nadwyżkę bilansową. W konsekwencji
w działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej w ogóle nie występują
pojęcia zysku ani nadwyżki bilansowej, zaś ewentualna nadwyżka przychodów nad
kosztami odpowiednio zwiększa przychody w roku następnym. Podobnie w sytuacji,
3
gdy w danym roku występuje nadwyżka kosztów nad przychodami, odpowiednio
zwiększa ona koszty w roku następnym.
Przepis art. 6 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych dotyczy
wyników całej działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej i nie może być
interpretowany jako dotyczący wyłącznie kosztów i przychodów spółdzielni,
określonych w przepisach art. 4 ust. 1, 11
, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach
mieszkaniowych, a więc związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości
w części stanowiącej mienie członków albo innych osób, którym przysługują prawa
do lokali, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie
spółdzielni oraz z zobowiązaniami spółdzielni z innych tytułów. Istnieją bowiem
jeszcze inne koszty bądź przychody spółdzielni mieszkaniowej (zob. choćby art. 4
ust. 5 i art. 5 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). Rozważany przepis
nie może być ponadto interpretowany w sposób oderwany od ogólnych reguł Prawa
spółdzielczego określających sposób pokrywania strat poniesionych przez
spółdzielnię mieszkaniową. Zgodnie z tymi regułami, po pierwsze, statut spółdzielni
powinien określać zasady pokrywania strat spółdzielni (art. 5 § 1 pkt 8 Prawa
spółdzielczego), przy czym do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia
należy podejmowanie uchwał w sprawie sposobu pokrycia strat (art. 38 § 1 pkt 4
Prawa spółdzielczego). Po drugie, członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej
strat do wysokości zadeklarowanych udziałów oraz nie odpowiada wobec
wierzycieli spółdzielni za jej zobowiązania (art. 19 § 2 i 3, a także art. 21 i 28 Prawa
spółdzielczego). Po trzecie, straty bilansowe spółdzielni pokrywa się z funduszu
zasobowego, a w części przekraczającej fundusz zasobowy - z funduszu
udziałowego i innych funduszów własnych spółdzielni według kolejności ustalonej
przez statut (straty pierwszego roku obrachunkowego po założeniu spółdzielni
mogą być pokryte w roku następnym), gdyby zaś fundusze własne nie wystarczyły
na pokrycie strat, walne zgromadzenie może podjąć uchwałę zobowiązującą
członków do wcześniejszego wpłacenia udziałów, niż to przewiduje statut (art. 90
§ 1 i 2, z zastrzeżeniem art. 123 Prawa spółdzielczego). Przepis art. 6 ust. 1
ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie zmienia w żaden sposób tych reguł
(tak też SN w wyroku z dnia 11 stycznie 2006 r. II CSK 30/05, OSNC 2006, nr 10,
poz. 167).
4
W powołanym wyżej wyroku Sąd Najwyższy zauważył, że wymienione wyżej
przepisy Prawa spółdzielczego, dotyczące pokrywania strat spółdzielni, mogą być
zresztą w pełni odniesione jedynie do takiej spółdzielni mieszkaniowej, w której
wszystkie prawa do lokali, w tym zwłaszcza spółdzielcze własnościowe prawa do
lokali i prawa odrębnej własności lokali, przysługują członkom. Należy w związku
z tym podkreślić, że w konsekwencji wejścia w życie kilku wyroków Trybunału
Konstytucyjnego utraciła aktualność dawna zasada związania spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu z członkostwem spółdzielni, zgodnie z którą
prawo to mogło trwale przysługiwać wyłącznie członkowi spółdzielni lub
małżonkom, z których przynajmniej jeden musiał być członkiem spółdzielni.
Najpierw, po utracie mocy obowiązującej art. 228 § 3 Prawa spółdzielczego na
podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 1999 r., K. 23/98
(OTK 1999, nr 2, poz. 25), spadkobiercy zmarłego członka spółdzielni
mieszkaniowej nie musieli ubiegać się o członkostwo w spółdzielni. Później
Trybunał Konstytucyjny stwierdził w wyroku z dnia 21 maja 2001 r., SK 15/00 (OTK
2001, Nr 4, poz. 85), że nieobowiązujący już wówczas art. 228 § 1 Prawa
spółdzielczego był niezgodny z art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3
Konstytucji. Następnie, na podstawie wyroku z dnia 29 czerwca 2001 r., K. 23/00
(OTK 2001, nr 5, poz. 124), w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 216 Pr.
spółdz. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie musiała
się ubiegać o członkostwo w spółdzielni osoba, której małżeństwo zostało
rozwiązane przez rozwód albo unieważnione. Wreszcie całkowite zerwanie związku
między już ustanowionym spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu
a członkostwem w spółdzielni nastąpiło po wejściu w życie wyroku z dnia 30 marca
2004 r., K 32/03 (OTK 2004, Nr 3A, poz. 22), w którym Trybunał Konstytucyjny
stwierdził, że art. 172
ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych jest niezgodny
z art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, a art. 178
ust. 1 ustawy
o spółdzielniach mieszkaniowych jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust.
3 Konstytucji. Poza tym należy podkreślić, że zasada związania prawa do lokalu
z członkostwem w spółdzielni mieszkaniowej nigdy nie obowiązywała
w odniesieniu do już ustanowionego prawa odrębnej własności lokalu.
5
W tej sytuacji należy odwołać się do regulacji zamieszczonych w przepisach
art. 4 ust. 1, 11
, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, określających
obowiązki członków spółdzielni i osób niebędących członkami, którym przysługują
spółdzielcze własnościowe prawa do lokali bądź prawa odrębnej własności lokali,
w zakresie ponoszenia tzw. opłat eksploatacyjnych. Obowiązek ponoszenia
rzeczonych opłat polega, po pierwsze, na uczestniczeniu wymienionych osób
w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach
przypadających na ich lokale oraz eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości
stanowiących mienie spółdzielni. Wysokość opłat powinna być przez spółdzielnię
w taki sposób skalkulowana, aby nie powstawała różnica między wielkością
kosztów i przychodów. Jeżeli taka różnica powstanie, powinna być skorygowana
przez spółdzielnię przy ustalaniu wysokości opłat eksploatacyjnych, i to
niekoniecznie dopiero w następnym roku obrachunkowym (tj. z reguły w następnym
roku kalendarzowym), ale możliwie jak najszybciej, a więc najlepiej już
w następnym miesiącu po stwierdzeniu wystąpienia owej różnicy, jeżeli jest to tylko
możliwe ze względu na konieczność zachowania procedury określonej w art. 4 ust.
7 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Po drugie, obowiązek ponoszenia opłat
eksploatacyjnych polega na uczestniczeniu członków i osób niebędących członkami
w „zobowiązaniach spółdzielni z innych tytułów”. Przepisy art. 4 ust. 1, 11
, 2 i 4
ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stanowią w tym zakresie leges speciales
w stosunku do wyżej wspomnianych przepisów art. 19 § 2 i 3 Prawa
spółdzielczego, które wyrażają zasadę ograniczonej odpowiedzialności członków
spółdzielni za jej długi. Przesłanką uwzględnienia długów spółdzielni w opłatach
eksploatacyjnych jest wszakże istnienie zobowiązania w rozumieniu art. 353 § 1
k.c., a więc stosunku prawnego, w którym osoba trzecia (wierzyciel) może żądać od
spółdzielni (dłużnika) świadczenia, a spółdzielnia powinna świadczenie spełnić.
Skoro Sąd Apelacyjny powyższych zasad nie miał na uwadze, wyrok tego
Sądu z mocy art. 39815
§ 1 k.p.c. należało uchylić w zaskarżonym zakresie i sprawę
przekazać do ponownego rozpoznania.
6., a więc stosunku prawnego, w którym osoba trzecia (wierzyciel) może żądać od
spółdzielni (dłużnika) świadczenia, a spółdzielnia powinna świadczenie spełnić.
Skoro Sąd Apelacyjny powyższych zasad nie miał na uwadze, wyrok tego
Sądu z mocy art. 39815
§ 1 k.p.c. należało uchylić w zaskarżonym zakresie i sprawę
przekazać do ponownego rozpoznania.
6