Wyrok z 8 lipca 2022, sygn. I C 199/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2022 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Wojciech Hajduk

po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2022 roku w Gliwicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa J. P.

przeciwko M. P.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego M. P. (P.) na rzecz powódki J. P. kwot 35.000zł (trzydzieści pięć tysięcy złotych)

2.  w pozostałym zakresie powództwo oddala

3.  zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 10.000zł tytułem opłaty od pozwu i znosi między stronami koszty zastępstwa procesowego

SSO Wojciech Hajduk

IC 199/21 UZASADNIENIE

Powódka J. P. domagała się zasądzenia od pozwanego M. P. kwoty 200.000zł Uzasadniła, że zawarła z pozwanym w dniu 16.05.2018 r. umowę sprzedaży udziałów w spółce (...)" sp. z o.o. z siedzibą w Z. , na mocy której sprzedała pozwanemu 60 udziałów spółki, za cenę 90.000 zł (słownie: dziewięćdziesiąt tysięcy złotych 00/100). Umowa przewidywała zabezpieczenie powódki na wypadek braku zapłaty ceny sprzedaży udziałów przez pozwanego. W §4 umowy, pozwany zobowiązany był poddać się, na zasadzie art. 777 §1 pkt 4, egzekucji wprost z aktu notarialnego oraz w terminie 7 dni od 16.05.2018r. zawrzeć umowę zastawu rejestrowego na pojeździe - koparce (...) oraz w tym terminie złożyć stosowny wniosek o wpis do Sądu Rejestrowego. Niewykonanie któregokolwiek z w/w obowiązków w przepisanym terminie, stanowiło podstawę do dochodzenia przez powódkę od pozwanego, zapłaty kary umownej w wysokości 200.000,00zł. W dniu 22.05.2018 r. strony zawarły ANEKS nr (...) do umowy, w którym to wydłużyły termin do ustanowienia przez pozwanego na rzecz powódki zastawu rejestrowego do 10 dni od daty zawarcia umowy oraz doprecyzowały model przedmiotu zastawu na: (...). Z uwagi jednak, na niezachowanie formy, przewidzianej dla umowy sprzedaży udziałów, aneks winien zostać uznany za nieważny. Pozwany nie ustanowił zastawu, ani nie zapłacił ceny nabycia udziałów pomimo wezwania do dobrowolnego spłacenia roszczenia. Kwotę wyegzekwowano w 2020r. w postepowaniu komorniczym.

Nakazem zapłaty w postepowaniu upominawczym z dnia 10.12.2020 uwzględniono żądanie pozwu

W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Przyznał zawarcie umowy zbycia udziałów. Zarzucił, że brak podstaw do naliczenia kary umownej. W zakresie obowiązku zapłaty kwoty 90.000,00zł zobowiązał się do wykonania dwóch niezależnych od siebie czynności:

- złożenia oświadczenia w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. (§ 4 ust. 1 Umowy), oraz

- zawarcia umowy zastawu rejestrowego i złożenia stosownego wniosku do Sądu Rejestrowego (§4 ust. 2 Umowy).

Zgodnie z §4ust3 umowy w przypadku niewykonania przez nabywcę zobowiązań określonych w ust. 1 i 2 powyżej w terminie 7 dni od dnia podpisania niniejszej umowy nabywca zapłaci zbywcy karę umowną w kwocie 200.000,00 zł (słownie: dwieście tysięcy złotych 00/100).

Wynika z tego, że kara umowna należałaby się powódce tylko w przypadku niewykonania łącznie obydwu obowiązków. Skoro pozwany złożył oświadczenie o poddaniu się egzekucji brak podstaw do naliczenia kary. Celem umowy było zabezpieczenie wierzytelności powódki, oświadczenie o poddaniu się egzekucji było wystarczające. Pozwany podzielił stanowisko powódki, że aneks nr(...) powinien zostać uznany za nieważny, bo strony nie doprecyzowały przedmiotu zastawu i nie zachowały wymaganej formy, tym samym było niemożliwe zgłoszenie zastawu.

W sytuacji uwzględnienia żądania wniósł o obniżenie kary umownej.

SĄD USTALIŁ

Strony do 2011r. pozostawały małżeństwem, które zostało rozwiązane przez rozwód. Pozwany prowadził osobistą działalność gospodarczą oraz (...) w Z.. Powódce przysługiwało 60 udziałów tej spółki o nominalnej łącznej wartości 90.000zł. Zbycie udziałów na rzecz pozwanego miało być pierwszym elementem podziału majątku dorobkowego byłych małżonków. Strony uzgodniły, że powódka sprzeda udziały za cenę nominalną, pozwany spłaci kredyt zaciągnięty na lokal mieszkalny w K., gdzie rata wynosiła 3.500zł. Ponadto strony mają niepełnosprawne dziecko, na które pozwany płacił wysokie alimenty. Te okoliczności spowodowały, że powódka wyraziła zgodę na zbycie udziałów w kwocie nominalnej, pomimo świadomości, że ich rynkowa wartość może być wyższa. Strony spotkały się w towarzystwie w celu uzgodnienia szczegółów umowy. Rozmowy były prowadzone w obecności fachowego pełnomocnika pozwanego. Powódka zażądała zabezpieczenia swoich roszczeń z umowy. Strony uzgodniły, że zabezpieczeniem będzie oświadczenie pozwanego o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777§1pkt4 kpc oraz ustanowienie zastawu rejestrowego na koparce (...) i złożenie wniosku do Sądu Rejestrowego o dokonanie wpis tego prawa, a w przypadku niewykonania zobowiązania (zabezpieczenia) pozwany zapłaci karę umowną w kwocie 200.000zł. Wysokość kary umownej zaproponował pozwany. Powódka wypytywała o interpretację warunków powstania kary umownej. Dla stron było jasne, że niespełnienie któregokolwiek z nich uzasadnia zapłacenie kary [dowód zeznania powódki k-82-84]. W dniu 16.06.2018r. strony zawarły umowę zbycia udziałów za kwotę 90.000zł, ustalono, że zapłata nastąpi jednorazowo do 31.12.2018r. W § 4 umowy wpisano, że nabywca w zakresie obowiązku zapłaty ceny nabycia wskazanej w §3 ust. 1 zobowiązuje się w terminie 7 dni od dnia jej podpisania złożyć oświadczenie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego w trybie art. 777§1 pkt 4 k.p.c. i pokryć koszty aktu §4pk1 umowy k-21), nadto zobowiązuje się w terminie 7 dni od dnia podpisania, w celu zabezpieczenia spłaty określonej w §3 ust. 1, do zawarcia umowy zastawu rejestrowego i złożenia w tym terminie stosownego wniosku do Sądu Rejestrowego na następującej maszynie Koparka (...) (§4pkt2 umowy), w przypadku niewykonania zobowiązań określonych w ust. 1 i ust. 2 powyższym terminie zapłaci zbywcy karę umowną w kwocie 200.000zł, złożenie podpisów potwierdził notariusz [umowa (...)]. Aneksem z dnia 22.05.2018r. strony postanowiły przedłużyć pozwanemu termin do zabezpieczenia spłaty do 10 dni [aneks k-13]. Aktem notarialnym z dnia 30.05.2018r. rep. (...) sporządzonym przez notariusza J. K., pozwany złożył oświadczenie o poddaniu się egzekucji w zakresie obowiązku wynikającego z umowy z 16.05.2018r. [akt notarialny k-14-15], nie ustanowił jednak zastawu, a także nie uiścił ceny nabycia udziałów. Powódka wyegzekwowała należność w trybie egzekucji komorniczej na podstawie opisanego wyżej tytułu wykonawczego tj. aktu notarialnego z dnia 30.05.2018r. zaopatrzonego przez Sąd Rejonowy w Gliwicach w Klauzulę wykonalności [postanowienie komornika przy SR w Sosnowcu Km 1233/20 z 13.07.2020r.].

Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o powołane dokumenty oraz zeznania powódki. Inicjatywa zakupu udziałów wyszła od pozwanego, uzgodniona kwota kary umownej świadczy, że zależało mu na umowie, stąd oczywistym jest, że pozwany zobowiązywał się, że zapłaci karę umowną w razie niespełnienia któregokolwiek z obowiązków, a nieoczywisty zapis §4pkt 3 umowy, przygotowanej przez niego i jego pełnomocnika, wykorzystuje by zwolnić się z obowiązku zapłaty. Fakt dopytywania się powódki o rozumienie postanowień w zakresie kary umownej potwierdził w zeznaniach pozwany. Z tych względów nie dano wiary pozwanemu, że inaczej rozumiał zapisy umowy i wg niego łączne niespełnienie obydwu warunków miało powodować obowiązek zapłaty kary. Twierdzenia, że zawarł z powódką umowę zastawu rejestrowego i powódka nie złożyła wniosku do sądu, nie zostały w żaden sposób wykazane i nie dano im wiary.

SĄD ZWAŻYŁ

Zgodnie z art. 65§2kc w umowach należy badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy niż opierać się na dosłownym brzmieniu. Jak wskazano wyżej zgodnym zamiarem stron było ustalenie, że w razie niespełnienia przez pozwanego któregokolwiek z obowiązków określonych w §4 pkt 1i 2 umowy zapłaci karę umowną. Pozwany złożył oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777§1pkt4kpc, nie zawarł z pozwaną umowy o ustanowienie zastawu rejestrowego i nie złożył wniosku do Sądu rejestrowego o wpisanie tego prawa. Należy wskazać, że przedmiot zastawu był dla stron oczywisty i wystarczająco doprecyzowany w umowie zbycia udziałów (koparka (...)). Pełne oznaczenie modelu nie jest w sytuacji gdy strony znają pojazd. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki kary umownej.

Zgodnie z art. 484§1i2 Kodeksu cywilnego, w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody […]. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Wniosek pozwanego o jej obniżenie jest uzasadniony. Miarkowanie przewidziane w art. 484 § 2 k.c. jest pewnym wyjątkiem od zasady, że wierzyciel ma prawo do całości kary umownej. Ustawodawca wskazał przesłanki takiego miarkowania. Kryteriami tymi są: stosunek pomiędzy wysokością kary, a wartością całego zobowiązania głównego; zakres i czas trwania i waga naruszenia przez dłużnika powinności kontraktowych; wykonanie znacznej części zobowiązania, brak szkody. W niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające miarkowanie naliczonej kary umownej. Pozwany nie zapłacił dobrowolnie, ceny nabycia udziałów. Powódka wyegzekwowała całość należnej kwoty w egzekucji komorniczej dopiero w 2020r. Strony pozostają w konflikcie, a niewykonanie zobowiązania jest właśnie jego przejawem. Jednakże stosunek pomiędzy wysokością kary, a wartością zobowiązania i brak szkody przemawiają za obniżeniem kary, która przewyższa ponad dwukrotnie wartość zobowiązania, co jest rażąco wygórowane i nieuzasadnione, Wysokość kary została jednak zaproponowana przez pozwanego, który jest profesjonalistą, prowadził spółkę oraz osobistą działalność gospodarczą. Świadczy to, że zależało mu na przejęciu całości spółki, a wartość udziałów przewyższała cenę nominalną. Okoliczności te również należy wziąć pod uwagę. W ocenie sądu okoliczności sprawy uzasadniają obniżenie kary do kwoty 35.000zł, która jest znaczną sumą, a jednocześnie mieści się w dopuszczalnych granicach.

Na zasadzie art. 15zzs ² ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zamknięto rozprawę na posiedzeniu niejawnym.

Mając na względzie powyższe, na zasadzie art. 484§1i2 kc, w pkt 1 sentencji zasądzono od pozwanego na rzecz powódki łącznie kwotę 35.000zł, w pkt 2 oddalono powództwo w pozostałym zakresie jako bezzasadne, w pkt 3 na zasadzie art. 100kpc i 102kpc nałożono na pozwanego obowiązek zwrotu opłaty od pozwu oraz zniesiono wzajemnie koszty zastępstwa procesowego, określenie należnej powódce kwoty zależało od oceny sądu