Uchwała SN z 20 listopada 2009, sygn. III CZP 87/09
Data orzeczenia
20 listopada 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Marian Kocon
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Józef Frąckowiak
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote
Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli "P.S.T.T.", sp. z
o.o. w W., Powszechnej Kasy Oszczędności BP S.A. w W. i Banku Gospodarstwa
Krajowego w W. przy uczestnictwie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w
O., Nordea Bank Polska S.A. w G., Banku Gospodarki Żywnościowej S.A., Oddział
w O. i "V.P." sp. z o.o. w W. przeciwko dłużnikom Lechowi G. i Janinie G. o
egzekucję, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20
listopada 2009 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w
Olsztynie postanowieniem z dnia 3 lipca 2009 r.:
„Czy przy obliczaniu stosunku, w jakim pozostają do siebie należności
wierzycieli kategorii IX, dla stosunkowego podziału sumy objętej podziałem, o
którym stanowi przepis art. 1026 § 1 k.p.c., należy uwzględnić tylko należność
główną każdego z wierzycieli, czy też tę należność główną wraz z odsetkami,
kosztami postępowania i innymi należnościami ubocznymi?"
podjął uchwałę:
Przy obliczaniu przewidzianego w art. 1026 § 1 k.p.c. stosunku w jakim
pozostają do siebie należności wierzycieli wymienionych w art. 1025 § 1 pkt 9
k.p.c. należy uwzględnić należność główną wraz z odsetkami i kosztami
postępowania.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 27 marca 2009 r. zmienił
plan podziału sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości.
Rozpoznając zażalenie wierzycieli Sąd Okręgowy w Olsztynie powziął
poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie na podstawie art. 390 § 1 w
związku z art. 397 § 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1026 § 1 in fine k.p.c., jeżeli suma objęta podziałem nie
wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności i praw zaliczonych w
art. 1025 k.p.c. do tej samej kategorii, należności wszystkich wierzycieli danej
kategorii podlegają zaspokojeniu proporcjonalne do ich wysokości, czyli według
zasady proporcjonalności (stosunkowości). Zasada ta nie ma zastosowania do
należności zaliczonych w art. 1025 k.p.c. do kategorii czwartej, piątej i ósmej, które
– według art. 1026 § 1 k.p.c. – są zaspokajane w kolejności odpowiadającej
przysługującemu im pierwszeństwu. Użyte w tym przepisie pojęcie „kategoria”
oznacza grupę należności o tych samych cechach i podlegających zaspokojeniu
według tych samych zasad; decyduje o niej z reguły rodzaj należności, a więc
kryterium przedmiotowe, z wyjątkiem kategorii określonej jako „należności
wierzycieli, którzy prowadzili egzekucję” (art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c.), uwzględniającej
kryterium podmiotowe. Kategorie oznacza się zgodnie z numeracją punktów w art.
1025 § 1 k.p.c.
Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do
rozstrzygnięcia kwestii, czy przy obliczaniu, w jakim stosunku ma uczestniczyć w
podziale każda z należności tej samej kategorii, gdy nie ma dostatecznej sumy na
zaspokojenie wszystkich w całości, należy uwzględnić tylko należność główną, czy
też należność główną razem z odsetkami, kosztami postępowania i innymi
należnościami ubocznymi. (...)
Zgodnie z art. 1025 § 3 zdanie pierwsze k.p.c., zasadą jest, że w równym
stopniu z należnością ulegają zaspokojeniu odsetki i koszty postępowania. Z kolei
ze sformułowania „inne zaś należności – stosunkowo do wysokości każdej z nich”,
użytego w art. 1026 § 1 in fine k.p.c., wynika, że mowa tu o wszystkich
należnościach w ramach danej kategorii zaspokojenia, a więc o należności głównej
odsetkach i kosztach postępowania. Skoro zatem przedmiotem egzekucji i podziału
jest łączna kwota tych należności i te należności są zaspokajane w równym stopniu,
to wszystkie one powinny służyć obliczaniu, w jakim stosunku uczestniczyć ma w
podziale każda z należności tej samej kategorii. Za tym poglądem przemawia też
unormowanie art. 1026 k.p.c., w myśl którego wydzieloną wierzycielowi sumę
zalicza się przede wszystkim na koszty postępowania, następnie na odsetki, a w
końcu na sumę dłużną. Jeżeli o wysokości udziału należności tej samej kategorii
miałaby decydować tylko wysokość należności głównej, niezrozumiałe byłoby
uwzględnianie w wydzielonej sumie innych kwot poza tą należnością.
Obliczanie omawianej proporcji tylko według należności głównej
powodowałoby w pewnych sytuacjach znaczne trudności. Przykładowo, gdyby
suma należności głównych była niższa od należności przeznaczonych do podziału
w danej kategorii, czy też gdyby przedmiotem egzekucji były tylko koszty bądź
odsetki, to wówczas nie byłoby podstaw do obliczania proporcji (art. 1026 § 1
k.p.c.).
Mając na względzie wyniki wykładni językowej i systemowej, a także
celowościowej należało dojść do wniosku, że przy obliczaniu przewidzianego w art.
1026 § 1 k.p.c. stosunku w jakim pozostają do siebie należności wierzycieli
wymienionych w art. 1025 § 1 pkt 9 k.p.c. należy uwzględnić należność główną
wraz z odsetkami i kosztami postępowania.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.