Postanowienie SN z 11 lutego 2010, sygn. I CZ 114/09
Data orzeczenia
11 lutego 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Zbigniew Kwaśniewski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 11 lutego 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)
SSN Marek Sychowicz
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M. B. przy uczestnictwie M. R.
o podział majątku wspólnego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 11 lutego 2010 r.,
zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 7
października 2009 r., sygn. akt IV Ca (…),
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy w W. dokonał podziału
majątku wspólnego M. B. i M. R. Następnie postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r.,
przywrócił wnioskodawczyni termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie
uzasadnienia tego orzeczenia. Apelacja wnioskodawczyni od postanowienia z dnia 13
stycznia 2009 r. wniesiona została w dniu 8 kwietnia 2009 r. Zaskarżonym
postanowieniem Sąd Okręgowy w W., dokonując w oparciu o art. 373 k.p.c., kontroli
skuteczności wniesienia apelacji, odrzucił ją jako spóźnioną. Sąd ten uznał za
niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia i doręczenia
uzasadnienia powołanego postanowienia, czego konsekwencją było przyjęcie, że
apelacja wniesiona w terminie wskazanym w art. 369 § 1 k.p.c. jest spóźniona.
Stwierdził, że ujemne skutki procesowe, będące warunkiem dopuszczalności wniosku o
2
przywrócenie terminu, powstają dopiero z uchybieniem terminu do wniesienia środka
odwoławczego.
W zażaleniu wnioskodawczyni, podnosząc zarzut naruszenia art. 373 k.p.c.,
domagała się uchylenia postanowienia. Na uzasadnienie podała, że kontrola przez sąd
drugiej instancji zachowania ustawowych warunków środka odwoławczego,
dokonywana na podstawie art. 373 k.p.c., możliwa jest jedynie w sytuacji, gdy zachodzi
pewna ku temu podstawa i nie doprowadzi do przekroczenia dopuszczalnego i
racjonalnego terminu, którego to warunku nie spełnia odrzucenie apelacji po upływie
kilku miesięcy od jej wniesienia. Skarżąca nie mogła sporządzić apelacji bez zapoznania
się z uzasadnieniem postanowienia, a zatem apelacji wniesionej przed upływem terminu
wskazanego w art. 369 § 1 k.p.c. nie można uznać za spóźnioną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zasadnicze znaczenie instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności
procesowej polega na usunięciu niekorzystnych dla strony skutków procesowych,
wywołanych dokonaniem tej czynności po upływie terminu ustawowego lub określonego
przez sąd. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu stwarza
sytuację, w której termin ten rozpoczyna swój bieg na nowo, a spóźniona czynność
traktowana jest tak, jakby była podjęta w terminie. Wobec tego wniosek może dotyczyć
jedynie takiej czynności procesowej, której niepodjęcie lub podjęcie po upływie
wyznaczonego terminu związane jest z określoną w ustawie sankcją (art. 168 § 2 k.p.c.).
Dążenie do uzyskania możliwości kontynuowania postępowania sądowego przez
zniweczenie skutków wywołanych bezskutecznością spóźnionej czynności procesowej
odnosi się do samodzielnej czynności procesowej. Za niedopuszczalne uznane zostało
w orzecznictwie Sądu Najwyższego i pogląd ten jest ugruntowany, domaganie się
przywrócenia terminu do dopełnienia czynności (wniesienie opłaty sądowej), która
stanowi jedynie element składowy złożonej czynności procesowej, jaką jest wniesienie
środka odwoławczego (por. postanowienie z dnia 22 lutego 2006 r. III CZ 4/06, niepubl.,
uchwałę z dnia 4 stycznia 2008 r. III CZP 119/07, OSNC-ZD 2008/4/98, postanowienie z
dnia 11 stycznia 2008 r. V CZ 121/07, niepubl., postanowienie z dnia 9 lipca 2008 r. V
CZ 44/08, niepubl.). Przewidziane art. 328 § 1 k.p.c. żądanie strony sporządzenia i
doręczenia uzasadnienia wyroku jest samodzielną czynnością procesową, która nie
stanowi elementu składowego kreującego lub tworzącego czynność procesową w
postaci środka odwoławczego. Za takim zapatrywaniem przemawia to, że powyższe
żądanie strony nie zawsze związane jest z zamiarem zaskarżenia wyroku, a odmowa
3
uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia podlega zaskarżeniu zażaleniem (art.
394 § 1 pkt 7 k.p.c.). Czynnością wszczynającą postępowanie odwoławcze jest
wniesienie środka odwoławczego. Odnosi się to również do takiej sytuacji, w której
złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest warunkiem dopuszczalności
wniesienia skargi kasacyjnej (art. 3985
§ 1 k.p.c.), na co wskazał Sąd Najwyższy w
postanowieniu z dnia 16 maja 2006 r. III UZ 6/06, OSNP 2007/11-12/174.
Z uchybieniem terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku
(postanowienia orzekającego co do istoty sprawy) sądu pierwszej instancji łączą się
negatywne dla strony skutki związane z niemożnością zapoznania się z argumentami
sądu, podjęcia decyzji co do zaskarżenia go, a także podniesienia właściwych zarzutów
w środku odwoławczym. Wykładnia art. 168 § 2 k.p.c. wyłączająca dopuszczalność
wniosku o przywrócenie terminu do złożenia żądania sporządzenia uzasadnienia
wymienionego wyroku sądu i doręczenia go stronie jest nieprawidłowa, na co zwrócił już
uwagę Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 września 1952 r. C 2118/52, niepubl.,
wskazując że okoliczność, że strona ma możliwość złożenia rewizji nie pozbawia jej
prawa do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie
uzasadnienia. Przewidziana art. 373 k.p.c. kontrola zachowania ustawowych wymagań
środka odwoławczego dokonywana przez Sąd odwoławczy następuje po przedstawieniu
mu akt sprawy. Przepis ten nie wskazuje terminu w jakim powinna być dokonana, jak też
nie zawiera zastrzeżenia, że po upływie znacznego okresu od złożenia apelacji jest
niedopuszczalna. Nie było jednak podstaw do podważania prawidłowości zastosowania
przez Sąd Rejonowy art. 168 k.p.c., w związku z art. 13 § 2 k.p.c. skoro nie
zakwestionowano uznania, że spóźnienie było niezawinione, a zatem termin do
wniesienia apelacji rozpoczął bieg od doręczenia pełnomocnikowi wnioskodawczyni
postanowienia Sądu Rejonowego z uzasadnieniem, stosownie do art. 369 § 1 k.p.c. w
związku z art. 13 § 2 k.p.c.
Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu
w oparciu o art. 3941
§ 3 w związku z art. 39816
k.p.c., jako zapadłe z naruszeniem art.
373 k.p.c. i art. 168 § 1 k.p.c.