Uzasadnienie z 4 stycznia 2023, sygn. I Ns 106/21

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni J. C. (poprzednio: D. – C.) wniosła o ustanowienie drogi koniecznej i obciążenie służebnością przechodu i przejazdu działki sąsiedniej nr (...) przy ul. (...) w W., gm. M., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...) przy ul. (...) w W., dla której to nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr (...) w zakresie niezbędnym do korzystania z dostępu do drogi publicznej. Nadto wnioskodawczyni wniosła o równomierne obciążenie stron kosztami postępowania.

W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, iż wymienione działki przed II wojną należały do jednego właściciela, zaś po wojnie ustalono, iż granica działek przebiega po linii wzdłuż złączonych ze sobą budynków mieszkalnych. Właścicielem działki nr (...) od 2002 roku jest Wnioskodawczyni. Rzeczona działka zabudowana jest od 1930 roku budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym i budynkiem gospodarczym. Właścicielem sąsiedniej działki nr (...) od 2004 roku są uczestnicy postępowania – małżeństwo A. i M. W.. Jak wynika z dokumentacji, także ta działka zabudowana była budynkami gospodarczymi i budynkiem mieszkalnym. W 2005 roku Uczestnik postępowania odmówił przyjęcia od Wnioskodawczyni połowy kosztów, które poniósł za nowe ogrodzenie z siatki drucianej wzdłuż granicy sąsiadujących ze sobą działek. W 2007 roku Uczestnik postępowania poinformował Wnioskodawczynię, iż planuje rozbiórkę domu mieszkalnego znajdującego się na jego działce – chciał ażeby Wnioskodawczyni była przy tym obecna, ze względu na stan faktyczny granicy działek, przebiegający wzdłuż ściany szczytowej budynku mieszkalnego Wnioskodawczyni. Choć termin został ustalony na sierpień 2008 roku, to okazało się że do rozbiórki doszło już w maju 2008 roku, bez obecności Wnioskodawczyni, która ostatecznie zastała odkrytą ścianę szczytową, niezabezpieczoną przez Uczestnika, który od tego czasu uniemożliwia wykonywanie jakichkolwiek prac budowlanych na zewnątrz budynku mieszkalnego i gospodarczego. Wnioskodawczyni przez 8 lat dążyła do porozumienia z Uczestnikiem w sprawie dojazdowej drogi koniecznej do jej nieruchomości, jednak Uczestnik odmawiał i nie chciał akceptować żadnej z wysuniętych propozycji. Kategorycznie i stanowczo opowiedział się, że nigdy nie wyrazi zgody na dojazd, cynicznie wskazując, iż trzeba będzie „latać”, ażeby przeprowadzić renowacje albo remonty budynków na działce Wnioskodawczyni. Nie ulega wątpliwości, że stan techniczny budynków Wnioskodawczyni kwalifikuje je do remontu, opóźnianego z roku na rok przez Uczestnika postępowania. W żaden sposób nie można przeprowadzić remontu w budynkach stanowiących własność Wnioskodawczyni, bez zgody Uczestnika oraz bez dojazdu do działki Wnioskodawczyni. Dojazd jest niezbędny dla wszelkich pojazdów, sprzętu, obsługi budowlanej, do wywozu śmieci czy też dojazdu służb takich jak chociażby straż pożarna. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż sprawa jest pilna, z uwagi na fakt zamieszkiwania w budynku stanowiącym jej własność młodego małżeństwa z małoletnim dzieckiem. Nadmieniono, iż odległość między granicą działki nr (...) przy ul. (...) w W., a budynkiem Wnioskodawczyni wynosi 2,05 m. Odległość ta umożliwia wyłącznie przejście pieszo oraz przejazd pojazdem jednośladowym, podczas gdy niemożliwy jest przejazd pojazdem dwuśladowym. Jednocześnie brak możliwości poszerzenia drogi. Uczestnicy postępowania nie podjęli żadnego dialogu z Wnioskodawczynią przez okres ośmiu lat w sprawie koniecznej drogi dojazdowej do działki, w konsekwencji czego zainicjowanie postępowania sądowego jest niezbędne. Wnioskodawczyni wniosła o obciążenie nieruchomości Uczestników służebnością i ustanowienie drogi koniecznej dla działki nr (...) o długości 73 metrów i szerokości 4 metrów wedle norm wydziału budownictwa.

W odpowiedzi na wniosek (k. 43-44) uczestnik postępowania M. W. wniósł o oddalenie wniosku w całości – jako nieuzasadnionego – oraz o zasądzenie od Wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania wedle norm przepisanych, a także obciążenie kosztami wyłącznie Wnioskodawczyni, ponieważ w toku postępowania przedsądowego Uczestnik wyraźnie wyjaśniał, iż nie ma podstaw do ustanowienia drogi koniecznej, a pomimo tego Wnioskodawczyni wniosła żądanie całkowicie bezzasadnie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Uczestnik wskazał, iż wniosek o ustanowienie drogi koniecznej jest całkowicie bezzasadny, w szczególności z uwagi na to, że Wnioskodawczyni ma dostęp do swojej nieruchomości od frontu swojej działki patrząc od strony drogi, a nadto od strony przeciwnej działki, po której przebiega działka drogowa (dr), a nadto przy wjeździe na nieruchomość Wnioskodawczyni posadowione są dwie skrzynki telefoniczne, w związku z czym, przy odpowiednim zagospodarowaniu działki Wnioskodawczyni będzie miała dostęp do swojej nieruchomości do frontu. Jednocześnie Uczestnik zważył, iż zawarte w uzasadnieniu wniosku twierdzenia są albo nieprawdziwe, albo bez związku ze sprawą. Podkreślił, iż Wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani żadnego uzasadnienia prawnego, z którego miałoby wynikać, że ustanowienie drogi koniecznej przez działkę Uczestnika postępowania jest konieczne. Tymczasem mapy, jak również projekt zagospodarowania działki nr (...) położonej przy ul. (...) w W., wskazują, iż Wnioskodawczyni posiada dostęp do swojej nieruchomości w sposób inny, aniżeli przez działkę stanowiącą własność Uczestnika. Roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej przysługuje w przypadku braku dostępu do drogi publicznej lub budynków gospodarskich, przy czym chodzi o dostęp prawnie zagwarantowany. Jak wynika z map, Wnioskodawczyni ma prawnie zapewniony dostęp do swojej działki od frontu oraz po stronie przeciwnej (dr nr 252). Przez brak dostępy do drogi publicznej należy rozumieć takie położenie nieruchomości, w którym nie ma prawnie zapewnionego i nieskrępowanego wolą osób trzecich dostępu do drogi publicznej, która to sytuacja nie ma miejsca w rozpatrywanym przypadku.

W piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2017 roku (k. 58-61) Wnioskodawczyni w całości podtrzymała wniosek, wyjaśniając w szczególności, iż fakt, że posiada dostęp do nieruchomości od ulicy (...) nie zmienia stanu rzeczy, w którym dostęp ten umożliwia jej tylko poruszanie się na piechotę, rowerem lub motocyklem. Od strony drogi nr (...) – jak sugeruje Uczestnik – odpowiedni dostęp jest niemożliwy i wygląda podobnie jak od strony ul. (...). Nawet zaś gdyby był on możliwy, to zjazd z drogi nr (...) umożliwiłby jedynie dostęp do budynku gospodarczego, ale nie do budynku mieszkalnego. Odstęp budynku mieszkalnego Wnioskodawczyni od granicy działki nr (...) wynosi 2,05 m, a budynku gospodarczego od tej samej strony wynosi 1,60 m i 1,50 m, zaś od strony działki (...) odstęp ten wynosi 1,30 m i 2,60 m. Takie usytuowanie budynków uniemożliwia odpowiedni dostęp wszelkim pojazdom, szczególnie pogotowia ratunkowego, straży pożarnej czy ekipy budowlano – remontowej, a także wykonywania manewrów sprzętu gospodarczego typu traktor w celu uprawy działki rolnej znajdującej się za budynkiem gospodarczym. Zważyła, iż dwie firmy ogrodowe po oględzinach terenu odmówiły Wnioskodawczyni wykonania prac w ogrodzie z uwagi na brak odpowiedniego dojazdu do niego z obu stron działki. Wskazała, iż aby uzyskać odpowiadający wymogom zjazd z drogi nr (...) koniecznym byłoby usunięcie części drzew owocowych w ogrodzie Wnioskodawczyni. Choć szerokość działki w tym miejscu wynosi 13,6 m, to taki dojazd zmieniłby całkowicie charakter działki oraz jej przeznaczenie i nie zapewniłby prawidłowego dostępu do budynku mieszkalnego. Ogród z drzewkami owocowymi jest końcem działki i granicą drogi nr (...). Między granicą działki, a drogą nr (...) czyli wzdłuż pasa przygranicznego usytuowany jest rów melioracyjny regulujący odpływy i dopływy wód gruntowych. Droga z rowem wodnym znajduje się w najniższym położeniu usytuowania terenu w pobliżu strefy W.. Z kolei przeprowadzenie jakichkolwiek prac remontowych budynków Wnioskodawczyni wymaga nie tylko dojazdu odpowiednim ekipom, ale także ustawienia rusztowania, co jest niemożliwe, zwłaszcza przy ścianie będącej granicą sąsiadujących działek. W konsekwencji powyższego ściany nie można ani odwilgocić, ani wzmocnić, ocieplić, otynkować czy zabezpieczyć przed dalszym niszczeniem. Wnioskodawczyni stanęła na stanowisku, iż zarówno wydruk rzutu satelitarnego, jak również przedłożone przez Uczestnika mapy ewidencyjne i wreszcie projekt zagospodarowania działki nr (...) – nie stanowią dokumentów w sprawie. W ocenie Wnioskodawczyni, jej wniosek jest zasadny także z uwagi na to, że to nie ona spowodowała niewłaściwą sytuację w zakresie zabudowy nieruchomości, lecz powstała ona wobec nieodpowiedniego rozplanowania ówczesnych granic mienia poniemieckiego. W takiej zaś sytuacji Wnioskodawczyni nie ma innej szansy na rozplanowanie i przystosowanie terenu do odpowiedniego użytku, a ustanowienie drogi koniecznej daje taką możliwość wobec czego jest ona absolutnie konieczna. Oznacza to, że istniejące położenie nieruchomości Wnioskodawczyni nie zapewnia odpowiedniego dostępu do drogi publicznej tak dla budynku mieszkalnego i gospodarczej, jak i dla działki uprawnej oraz ogrodu.

W piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2017 roku (k. 65-70) uczestnik postępowania M. W. podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko, podkreślając całkowitą bezzasadność zgłoszonego przez Wnioskodawczynię roszczenia. Zważył na niespełnienie przesłanki braku odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, wyjaśniając, iż Wnioskodawczyni posiada nieskrępowany i szeroki dostęp do drogi publicznej od strony frontowej działki do budynku mieszkalnego oraz dostęp o węższym zasięgu do części tylnej nieruchomości – od działki gminnej, która także jest drogą publiczną. Niedopuszczalne jest przy tym ustanowienie służebności drogi koniecznej jedynie dla wygody właściciela nieruchomości władnącej, zwłaszcza – jeśli tak jak w sprawie niniejszej – utrudni ona znacznie korzystanie z nieruchomości obciążonej. W miejscu, w którym Wnioskodawczyni domaga się ustanowienia służebności drogi znajduje się trawnik urządzony przed nowo wybudowanym budynkiem mieszkalnym uczestników, na którym to terenie zielonym mają bawić się wnuki, jak również być przyjmowani goście. Ustanowienie służebności nieomal „pod domem” Uczestników stanie się z całą pewnością powodem nieporozumień i kłótni między sąsiadami. Wnioskodawczyni posiada dostęp również poza częścią frontową działki, od strony tylnej działki, tak jak wszyscy pozostali sąsiedzi. Za linią budynków mieszkalnych znajduje się bowiem droga gminna oznaczona symbolem „dr”, która choć obecnie nie jest utwardzona, to jednak uprawnia do domagania się od odpowiednich urzędów jej utrzymania tudzież utwardzenia, w razie gdyby nie spełniała swojej funkcji. Droga ta faktycznie istnieje jednak od dawna i jest całkowicie przejezdna, prowadzi do kolejnej drogi tzw. szutrowej. Po drodze tej sąsiedzi i inni użytkownicy przemieszczają się swobodnie do części tylnych działek, jak i rolnicy do pobliskich pól i łąk. Działkę Wnioskodawczyni od działki gminnej nieutwardzonej rozdziela jedynie niewielki – w znacznym stopniu zarośnięty – rów melioracyjny. Wszystkie działki znajdują się na jednej linii położenia ogrodzenia i dla żadnego z pozostałych właścicieli rów melioracyjny nie stoi na przeszkodzie wykonania mostku i przejazdu przez rów. Większość sąsiadów posiada mostek oraz bramę i swobodnie korzysta z wjazdu do tylnej części działki. Jedynie Wnioskodawczyni z nieznanych i niezrozumiałych przyczyn nie chce takiego wjazdu wykonać. W ocenie Uczestnika postępowania nie jest spełniona również przesłanka braku odpowiedniego dostępu. Do oceny czy dostęp do drogi publicznej jest odpowiedni należy uwzględnić stan techniczny, realne możliwości oraz istniejące potrzeby i koszty. W tym przypadku posadowienie mostku nad rowem melioracyjnym - w dobie powszechnej dostępności różnych technik instalacji, konkurencyjności firm na rynku oraz dotowanych spółek wodnych – nie jest inwestycją ani kosztowną, ani czasochłonną. Stosownie zresztą do stanowiska wyrażanego w doktrynie, roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej może być uzasadnione dopiero w razie ustalenia, że przystosowanie istniejącego dostępu wymagałoby znacznych nakładów finansowych, przekraczających możliwości właściciela nieruchomości, w stopniu czyniącym tę inwestycję nieopłacalną. Jednocześnie za niespełnioną należy poczytywać przesłankę braku odpowiedniego dostępu do budynku gospodarskiego, w szczególności z uwagi na to, iż nie ma on charakteru gospodarskiego, a po wtóre dlatego, iż – jak już wskazywano – posiada on dostęp do drogi. W budynku, który Wnioskodawczyni określa mianem gospodarskiej, bynajmniej nie jest hodowany inwentarz. Uczestnik podkreślił konieczność odróżnienia budynku gospodarczego od budynków gospodarskich, które związane są z prowadzoną działalnością gospodarstwa rolnego. Tymczasem w budowli znajdującej się za domem Wnioskodawczyni nie jest prowadzona żadna działalność, która wymagałaby dostępu do frontu działki. Zapewniona jest przy tym możliwość pieszego dostępu do budynku gospodarczego. Wreszcie Uczestnik podniósł zarzut nadużycia prawa podmiotowego wynikającego z art. 5 kc, tj. zasad współżycia społecznego, poprzez żądanie ustanowienia służebności jedynie dla swej wygody, z naruszeniem dobrosąsiedzkich interesów, gdy tymczasem z obu stron działki Wnioskodawczyni posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej. Zdaniem Uczestnika można domniemywać, że skoro Wnioskodawczyni posiada dostęp do drogi publicznej, a także nie posiada budynków gospodarskich, to zgoła inny aniżeli wskazywany przez Wnioskodawczynię jest cel uzyskania służebności. Sytuacja faktyczna pozwala sądzić, że Wnioskodawczyni chce dokonać podziału i sprzedaży działki, podczas gdy zgodnie z unormowaniami ustawy o gospodarce nieruchomościami, bez dostępu do drogi publicznej podział takowy jest nieuzasadniony. Uczestnik zważył przy tym, iż Wnioskodawczyni nabywając działkę ukształtowaną w taki a nie inny sposób, z całą pewnością uiściła niższą cenę, a zatem musiała liczyć się z tym, iż od frontu działki nie przejedzie swobodnie pojazdami o dużych gabarytach. Nie uzasadnia to jednak ustanowienia służebności drogi koniecznej. Jednocześnie w przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej przez nieruchomość Uczestników droga będzie przebiegała bezpośrednio przy utworze okiennym do piwnicy, co będzie niezgodne z przepisami budowlanymi (naruszenie minimalnej odległości budynku od drogi), a przede wszystkim z regulacjami Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakimi powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dodatkowo wskazano, że Wnioskodawczyni po drugiej stronie swojej działki od strony frontowej posiada innego sąsiada, który bezpośrednio przy linii ogrodzenia ma wytyczoną drogę (bramę oraz wjazd) i Wnioskodawczyni mogłaby z mniejszą uciążliwością dla działki obciążonej domagać się ustanowienia służebności od drugiego sąsiada.

Swoje stanowisko w sprawie Uczestnik postępowania podtrzymał również w piśmie procesowym z dnia 26 kwietnia 2017 roku (k. 94-96).

W piśmie procesowym z dnia 2 maja 2017 roku (k. 98-103) Wnioskodawczyni zaprzeczyła, jakoby posiadała odpowiedni dostęp do drogi publicznej. W jej ocenie treść art. 145 kc w całości odnosi się do sytuacji Wnioskodawczyni oraz jej wniosku o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Zdaniem Wnioskodawczyni ustanowienie służebności uzasadnione jest nie jej wygodą, lecz koniecznością zapewnienia odpowiedniego dojazdu celem przystosowania budynku, ich remontu i modernizacji, a także przystosowania terenu działki Wnioskodawczyni, zgodnie z przeznaczeniem nieruchomości. Ustanowienie służebności drogi koniecznej zapewni dostęp prawnie zagwarantowany, skuteczny dla wszystkich i przysługujący każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości izolowanej, jak również rozwiąże problem usytuowania granicy działek powstały przez nieodpowiednie rozplanowanie granic mienia poniemieckiego, powstałe bez winy i udziału Wnioskodawczyni. Zważyła przy tym, iż mostek nad rowem melioracyjnym posiada wyłącznie Uczestnik, zastrzegając przy tym, iż został on nielegalnie wybudowany przez rodziców poprzedniego właściciela działki stanowiącej obecnie własność Uczestnika. Podobny zjazd z działki posiada właściciel działki nr (...), jednak także i on został wybudowany bez pozwolenia jeszcze za czasów PRL- u i dzisiaj nie spełnia już swojej funkcji, ponieważ jest spróchniały, zaniedbany, zarośnięty i prawie niewidoczny. Z kolei właściciel działki nr (...) sąsiadującej z Uczestnikiem posiada mostek, który wybudował w 2016 roku – o długości 3,5 m i szerokości 1 m – dla przechodu i przejazdu rowerem lub motocyklem. Jednocześnie zważono, iż odpis zwykły księgi wieczystej nieruchomości Wnioskodawczyni informuje, iż jest ona nieruchomością rolną. Wnioskodawczyni wyjaśniła nadto, iż obecny sposób korzystania z działki Wnioskodawczyni utrwalony jest od 1948 roku, tj. od chwili zamieszkania na nieruchomości jej poprzedniego właściciela. Obydwa budynki na działce Wnioskodawczyni wybudowane zostały w 1936 roku i od tego też czasu nie wymagały one kapitalnego remontu, aż do maja 2008 roku, kiedy to w konsekwencji rozbiórki budynku mieszkalnego należącego do Uczestników pozostawiona została odkryta ściana budynku posadowionego na nieruchomości Wnioskodawczyni. Zatem od prawie 9 lat zaistniała zmiana uzasadniająca ustanowienie służebności drogi koniecznej, której Uczestnicy odmawiają. Podkreślono przy tym, iż przepisy prawa budowlanego nie działają wstecz, a Uczestnik od sierpnia 2008 roku przed zaplanowaniem budowy swojego domu wiedział o konieczności ustanowienia drogi dojazdowej do działki Wnioskodawczyni. Uczestnik mógł zatem przy okazaniu dobrej woli usytuować swój nowy budynek mieszkalny w odległości 4 metrów od granicy działki nr (...), a nie w odległości 6 metrów, jak to zostało uczynione. Wówczas służebność drogi byłaby oddalona o następne 2 metry od kratek przy garażu przylegającym do domu. W przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej na nieruchomości Uczestnika, droga przebiegać będzie obok garażu, przy kratkach zasłaniających otwory okienne w piwnicy pod garażem, w związku z czym nie będzie uciążliwa dla nieruchomości obciążonej, w szczególności uwzględniając fakt, iż będzie ona użytkowana sporadycznie. Nadto garaż i piwnica są pomieszczeniami pomocniczymi dla nieruchomości, nieuważanymi za miejsca przeznaczone dla pobytu ludzi, zaś charakter służebności drogi dojazdowej polega na przechodzeniu i przejeździe od czasu do czasu, bowiem nie spełnia ona roli drogi publicznej, po której ruch odbywa się ciągle.

W odpowiedzi na wniosek (k. 378-379) – wezwana do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowania – D. K. (1) podniosła, iż działka stanowiąca własność Wnioskodawczyni nie posiada dostępu do drogi publicznej, co ujawnione jest w treści księgi wieczystej, a nadto zważyła, iż nieruchomość ta nigdy nie miała charakteru rolniczego. Zwróciła uwagę na to, iż Wnioskodawczyni nabywając wskazaną nieruchomość winna była zainteresować się stanem prawnym działki przed jej nabyciem. Tymczasem Wnioskodawczyni zakupiła nieruchomość, mimo, iż dysponowała wiedzą o braku dostępu do drogi publicznej i po latach od jej nabycia żąda od sąsiadów udostępnienia jej drogi koniecznej. Uczestniczka postępowania zważyła, iż proponowana służebność drogi koniecznej uniemożliwiłaby jej wjazd na stanowiące jej własność podwórko, na które wjeżdżają ciągniki dowożące opał, jak również dające możliwość uprawy działki rolnej. Ustosunkowując się do wniosku, wniosła o jego oddalenie.

Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 roku (k. 387) strony podtrzymały prezentowane przez siebie stanowiska w sprawie. Uczestniczka postępowania D. K. (1) oświadczyła, iż nie zgadza się na ustanowienie drogi koniecznej na jej nieruchomości, bowiem posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,9 ha, a ustanowiona droga konieczna pozbawi ją wjazdu na teren tegoż gospodarstwa. Nadto uniemożliwi jej zbycie gospodarstwa, bowiem nikt nie nabędzie gospodarstwa rolnego bez dojazdu.

W piśmie procesowym z dnia 24 października 2019 roku (k. 420) uczestnik postępowania M. W. wskazał, iż W. nie uczyniła zadość ciążącemu na niej obowiązkowi doprowadzenia budynku gospodarczego do odpowiedniego stanu technicznego, dokonując jego samowolnej rozbiórki. Tym samym bezzasadne stało się wytyczenie drogi koniecznej, która miałaby służyć do korzystania z tego budynku.

W piśmie procesowym z dnia 18 kwietnia 2021 roku (k. 492-493) uczestnik postępowania M. W. podtrzymał stanowisko w sprawie, wskazując, iż brak jest zabudowań na zapleczu nieruchomości Wnioskodawczyni, do których nie posiadałaby ona dostępu, a sam fakt dokonania rozbiórki budynku gospodarczego przy wykorzystaniu istniejącego przejścia na tył nieruchomości Wnioskodawczyni dowodzi, że dostęp do nieruchomości na tyłach budynku mieszkalnego jest odpowiedni.

W piśmie procesowym z dnia 7 maja 2021 roku (k. 501-503) Wnioskodawczyni wskazała, iż podniesione przez uczestnika postępowania M. W. okoliczności nie przemawiają za oddaleniem wniosku o ustanowienie drogi koniecznej. Zważyła, iż w trakcie prac renowacyjnych, rozbiórka dachu na budynku gospodarczym spowodowała dodatkowe pęknięcia na jego ścianach, co mogło skutkować zagrożeniem dla życia i zdrowia ludzi, w konsekwencji czego budynek został awaryjnie rozebrany. Niemniej jednak fundamenty zostały zaszalowane, aby na nich odtworzyć stabilne ściany i dach tego budynku. Po załatwieniu wszelkich formalności, na zaszalowanych fundamentach odtworzony zostanie poprzednio istniejący budynek gospodarczy, który niezbędny jest dla (...).

Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2022 roku (k. 614-615) Wnioskodawczyni oraz Uczestnik postępowania podtrzymali prezentowane przez siebie w toku postępowania stanowiska w niezmienionym kształcie. Jednocześnie Uczestnik postępowania wniósł o zasądzenie od Wnioskodawczyni na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w czterokrotności stawki minimalnej z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, czas trwania postępowania, obszerność materiału dowodowego, a także stopień przyczynienia się pełnomocnika do rozstrzygnięcia sprawy. Z wnioskiem o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości czterokrotności stawki minimalnej wystąpiła również Wnioskodawczyni, wnosząc przy tym o ustalenie, że strony ponoszą koszty sądowe w sprawie po połowie, bowiem obie strony były zainteresowane rozstrzygnięciem sprawy.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) położonej w W. przy ul. (...) – dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...) – która z jednej strony graniczy z nieruchomością (obejmującą działki ewidencyjne nr (...)) położoną w W. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...), stanowiącą własność uczestnika postępowania M. W.. Na nieruchomości stanowiącej własność uczestnika postępowania M. W. posadowiony jest budynek mieszkalny jednorodzinny.

Z kolei z drugiej strony nieruchomość Wnioskodawczyni graniczy z nieruchomością oznaczoną jako działka ewidencyjna nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...), która stanowi własność D. K. (1). Na rzeczonej nieruchomości D. K. (1) prowadzi gospodarstwo rolne.

Choć nieruchomość Wnioskodawczyni obejmuje grunty orne oraz grunty rolne zabudowane, to jednak nie jest na niej prowadzona działalność rolnicza.

(dowód: odpis zwykły księgi wieczystej nr (...)- k. 10,

odpis zwykły księgi wieczystej nr (...) – k. 11,

wypis z rejestru gruntów – k. 12 oraz k. 89,

kopia mapy ewidencyjnej – k. 13-14 oraz k. 90,

mapa – k. 45,

rzut satelitarny – k. 46,

mapa – k. 47,

projekt zagospodarowania działki – k. 48- 49,

odpis zwykły księgi wieczystej nr (...)- k. 367)

Podejmowane przez Wnioskodawczynię na etapie przedsądowym działania zmierzające do ustanowienia służebności drogi koniecznej pozostały bezskuteczne.

(bezsporne, a nadto dowód: korespondencja Wnioskodawczyni – k. 17-22)

Na nieruchomości stanowiącej własność Wnioskodawczyni – na części oznaczonej symbolem (...) posadowiony jest budynek mieszkalny oznaczony nr (...), do którego istnieje nieograniczony dostęp od strony drogi publicznej – ul. (...). Uprzednio nieruchomość ta – oznaczona symbolem (...) - zabudowana była również jednokondygnacyjnym budynkiem o funkcji produkcyjno – usługowo gospodarcze dla rolnictwa, znajdującym się w jej tylnej części. Dostęp do budynku gospodarczego od strony ul. (...) był utrudniony.

Na skutek jednak prac zainicjowanych przez Wnioskodawczynię w związku z wszczęciem przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. postępowania administracyjnego w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego budynku gospodarczego został on wyburzony.

Od strony północnej działka nr (...) graniczy z gruntową drogą gminną oznaczoną nr 252, na której brak jest wykształconej jezdni oraz innych elementów drogi.

(dowód: zdjęcia – k. 15-16,

pismo Burmistrza M. z dnia 27.03.2017 r. – k. 62,

zdjęcia – k. 71-86 oraz k. 106-119,

zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego – k. 187-188,

częściowo techniczna opinia geodezyjna - k. 206-306,

decyzja (...) w K. P.. z dnia 10.10.2018 r. -k. 350-351,

decyzja (...) w K. P.. z dnia 22.06.2018 r. – k. 352-353,

zdjęcia – k. 354-356,

zdjęcie – k. 422,

wniosek o przeprowadzenie kontroli z dnia 07.05.2018 r. – k. 504-505,

pismo do (...) w K. P.. z dnia 04.10.2019 r. – k. 506,

pismo Wnioskodawczyni do Uczestnika z dnia 25.07.2019 r. – k. 507-508,

pismo Gminy M. z dnia 10.11.2022 r. – k. 612)

Działka nr (...) ma bezpośredni dostęp i dojazd do drogi publicznej oraz urządzony zjazd z tej drogi – od ulicy (...). Droga gminna o numerze 252 – z którą nieruchomość Wnioskodawczyni graniczy od strony północnej – choć nie jest objęta uchwałą Rady Gminy o drogach publicznych, to jednak stanowi ogólnodostępną drogę pełniącą funkcję realnego dojazdu do gruntów rolnych. Posiada jezdnię gruntową, a usytuowany wzdłuż jezdni rów melioracyjny pełni funkcję regulacji stosunków wodnych okolicznych gruntów rolnych. W związku z rozbiórką budynku gospodarczego, istniejący dostęp do drogi publicznej jest odpowiedni i wystarczający, a nadto zgodny ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości. Położenie działki nr (...) w bezpośrednim sąsiedztwie drogi publicznej – ul. (...) od strony południowej, gdzie znajduje się budynek mieszkalny (jedyny budynek na działce) pozwala właścicielowi korzystać z nieruchomości, zgodnie z jej przeznaczeniem i właściwościami.

(dowód: opinia biegłego K. I. z dnia 25.07.2022 r. – k. 544- 554)

Sąd zważył, co następuje:

Zgłoszony na gruncie niniejszej sprawy wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wnioskodawczyni J. C. wniosła o ustanowienie drogi koniecznej i obciążenie służebnością przechodu i przejazdu działki sąsiedniej oznaczonej nr 83/2 położonej przy ul. (...) w W., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...) przy ul. (...) w W., dla której to nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr (...) w zakresie niezbędnym do korzystania z dostępu do drogi publicznej.

Uczestnik postępowania M. W. – właściciel nieruchomości obejmującej działkę oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) - wniósł o oddalenie wniosku z uwagi na brak podstaw do ustanowienia drogi koniecznej.

Oddalenia wniosku zażądała także uczestniczka postępowania D. K. (2), będąca właścicielką nieruchomości obejmującej działkę ewidencyjną nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...).

Podstawę prawną żądania Wnioskodawczyni stanowił przepis art. 145 § 1 kc, zgodnie z treścią którego jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Zacytowany przepis wskazuje zatem, że podstawową przesłanką ustanowienia przedmiotowej służebności jest całkowity brak połączenia z drogą publiczną lub budynkami gospodarczymi albo też nieodpowiedni do nich dostęp.

Roszczenie oparte na przepisie art. 145 § 1 kc przysługuje właścicielowi nieruchomości pozbawionej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, zaś jego adresatem są właściciele bądź użytkownicy wieczyści nieruchomości (względnie ich następcy prawni), przez które może być przeprowadzona droga zapewniająca komunikację izolowanej nieruchomości z drogą publiczną.

Bezspornym w sprawie niniejszej pozostawało, że nieruchomość stanowiąca własność Wnioskodawczyni sąsiaduje z jednej strony z nieruchomością stanowiącą własność uczestnika postępowania M. W. (działka nr (...)), zaś z drugiej strony z nieruchomością stanowiącą własność uczestniczki postępowania D. K. (2) (działka oznaczona numerem ewidencyjnym (...)). Także poza sporem pozostaje i to, że w chwili gdy Wnioskodawczyni nabyła nieruchomość położoną przy ul. (...) w W. dostęp do niej był tożsamy z tym jaki istnieje aktualnie, a mianowicie od strony południowej nieruchomość Wnioskodawczyni graniczy bezpośrednio z drogą publiczną – ul. (...), podczas gdy dostęp do części nieruchomości znajdującej się za budynkiem mieszkalnym był ograniczony (wąski), z uwagi na przebieg granic nieruchomości sąsiadujących. Wątpliwości nie budzi także i to, iż kwestia ustanowienia służebności drogi koniecznej stanowi – przynajmniej po części – źródło konfliktu istniejącego między Wnioskodawczynią, a uczestnikiem postępowania M. W..

Strony postępowania pozostawały natomiast w sporze co do tego czy zaistniała przesłanka aktualizująca uprawnienie Wnioskodawczyni do domagania się ustanowienia służebności drogi koniecznej dla należącej do niej nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...).

W konsekwencji powyższego koniecznym było dokonanie analizy wspomnianej przesłanki „odpowiedniego dostępu do drogi publicznej”.

Podkreślić należy, iż odpowiedni dostęp do drogi publicznej to taki, który umożliwia korzystanie z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem, a zatem normalne, gospodarcze wykorzystanie nieruchomości. Prawodawca nie doprecyzował czym jest „odpowiedni dostęp” w rozumieniu analizowanego przepisu, a kryterium to celowo zostało ukształtowane w sposób nieostry, dając możliwość elastycznej oceny różnorodnych sytuacji występujących w praktyce. Nie ulega zatem wątpliwości, iż pojęcie to musi być konkretyzowane w ścisłym związku z określoną sytuacją faktyczną, zaś formułowanie w tym zakresie jakichkolwiek ogólnych reguł jest znacznie utrudnione. O tym, czy istniejący dostęp jest odpowiedni decydują każdorazowo okoliczności konkretnej spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 roku, sygn. akt III CSK 31/18).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, iż pojęcie „odpowiedniego dostępu” obejmuje taki dostęp, który pozwala właścicielowi korzystać z całej nieruchomości, a nie tylko z jej części, zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem. Tak rozumiany dostęp to również zaplecze budynku wchodzące w skład nieruchomości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2011 roku, sygn. akt 317/10).

Jednocześnie zważa się, iż nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej w sytuacji, gdy nie ma dostępu do drogi publicznej bezpośrednio lub przez drogę innego rodzaju, umożliwiającą nieograniczony i nieskrępowany dostęp do niej ogółowi osób ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. akt I CSK 448/12). Utrwalony jest przy tym pogląd, że nie chodzi tutaj o jakikolwiek brak dostępu do drogi publicznej, ale o brak dostępu prawnie zagwarantowanego i nieskrępowanego wolą osób trzecich ( zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 07 lutego1958 roku, sygn. akt 4 CR 1021/57).

Wnioskodawczyni na gruncie niniejszego postępowania stała na stanowisku, iż działka nr (...) stanowiąca jej własność, pozbawiona jest odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, bowiem między granicą działki oznaczonej nr (...), a budynkiem Wnioskodawczyni odległość wynosi jedynie 2,05 metra, co wprawdzie umożliwia przejście pieszo obok budynku na dalszą część nieruchomości - na której posadowiony jest budynek gospodarczy, jak również grunty orne – uniemożliwiając jednak przejazd pojazdem dwuśladowym.

Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą, stanowisko reprezentowane przez Wnioskodawczynię nie zasługiwało na aprobatę.

W tym kontekście wskazać należy, iż Sąd dopuścił w toku postępowania dowód z pisemnej opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji na okoliczność tego czy nieruchomość położona w W. przy ul. (...), stanowiąca zabudowaną działkę nr (...), posiada odpowiedni dostęp do drogi publicznej, a w wypadku ustalenia, iż takowego dostępu nie posiada na okoliczność określenia przebiegu drogi koniecznej celem zapewnienia tej nieruchomości odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, przy uwzględnieniu propozycji przebiegu tej drogi wskazanej we wniosku wraz z przedstawieniem projektu drogi koniecznej oraz wskazaniem ewentualnych alternatywnych możliwości przebiegu drogi koniecznej.

Zgodnie z treścią opinii sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii M. K. (k. 206-306) nieruchomość stanowiąca własność pozwanej nie posiadała odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. W uzasadnieniu swojego stanowiska biegły wskazał, iż „istniejący dostęp działki ewidencyjnej nr (...) do drogi publicznej (ul. (...)) nie pozwala Wnioskodawczyni korzystać nieskrępowanie z całej nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem, ze względu na to, że do pewnych części – zwłaszcza do części zlokalizowanej pomiędzy budynkiem mieszkalnym nr (...), a budynkiem gospodarczym, usytuowanymi w granicach działki, a także do części gruntu tej nieruchomości uprawianego rolniczo, znajdującego się na zapleczu wspomnianego budynku gospodarczego, dostęp ten jest ograniczony, a w przypadku pojazdów mechanicznych – wręcz niemożliwy” (k. 242). Jednocześnie biegły sądowy przedstawił pięć wariantów przebiegu drogi koniecznej, podnosząc przy tym, iż „hipotetyczny dostęp do zabudowań Wnioskodawczyni od strony działki drogowej nr (...), tj. wewnętrznej drogi gminnej nie zaliczonej do kategorii dróg publicznych (po jego ewentualnym dostosowaniu), nie jest odpowiedni, ponieważ nie obejmuje on zaplecza tych budynków, tj. części gruntu zlokalizowanej pomiędzy budynkiem mieszkalnym nr (...) i budynkiem gospodarczym, co uniemożliwia racjonalne korzystanie z nieruchomości (k. 252). Nawet ewentualne dostosowanie gminnej drogi wewnętrznej, poprzez jej urządzenie, w tym – utwardzenie, a także wybudowanie mostka umożliwiającego wjazd z tej drogi na grunt działki ewidencyjnej nr (...) i utwardzenie około 90 – metrowego odcinka tego gruntu (abstrahując od ewentualnych kosztów z tym związanych), nie zapewniłoby odpowiedniego dostępu z tej drogi do całej nieruchomości, a jedynie do jej części uprawianej rolniczo, a także do północnej elewacji (ściany) usytuowanego w granicach tej działki budynku gospodarczego. Część gruntu tej nieruchomości, obejmująca jej zaplecze zlokalizowane pomiędzy budynkiem gospodarczym, a budynkiem mieszkalnym oznaczonym numerem (...), byłaby niedostępna dla pojazdów mechanicznych, co oznacza, że dostęp ten nie byłby odpowiedni”(k. 253).

Choć rzeczona opinia była rzetelna, pełna i szeroko uzasadniona, to jednak nie można było pominąć tego, iż w toku postępowanie zmianie uległ stan faktyczny – a mianowicie budynek gospodarczy, położony w głębi działki stanowiącej własność Wnioskodawczyni, a do którego to dostęp stanowił koronny argument mający przemawiać za zasadnością ustanowienia drogi koniecznej, został poddany rozbiórce – w konsekwencji czego przeważająca część wniosków sformułowanych przez biegłego sądowego uległa dezaktualizacji.

Nadto Sąd dopuścił i przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji na okoliczność określenia przebiegu drogi koniecznej celem zapewnienia nieruchomości stanowiącej zabudowaną działkę nr (...) odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, przy założeniu przebiegu drogi koniecznej przez działkę nr (...), stanowiącą własność uczestniczki postępowania D. K. (1), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu prowadzi księgę wieczystą nr (...).

Biegły sądowy w dziedzinie geodezji i klasyfikacji gruntów K. I. (2) wskazał, iż działka nr (...) ma bezpośredni dostęp i dojazd do drogi publicznej oraz urządzony zjazd z tej drogi – od ulicy (...). Droga gminna o numerze 252 – z którą nieruchomość Wnioskodawczyni graniczy od strony północnej – choć nie jest objęta uchwałą Rady Gminy o drogach publicznych, to jednak stanowi ogólnodostępną drogę pełniącą funkcję realnego dojazdu do gruntów rolnych. Posiada jezdnię gruntową, a usytuowany wzdłuż jezdni rów melioracyjny pełni funkcję regulacji stosunków wodnych okolicznych gruntów rolnych. W związku z rozbiórką budynku gospodarczego, istniejący dostęp do drogi publicznej jest odpowiedni i wystarczający, a nadto zgodny ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości. Położenie działki nr (...) w bezpośrednim sąsiedztwie drogi publicznej – ul. (...) od strony południowej, gdzie znajduje się budynek mieszkalny (jedyny budynek na działce) pozwala właścicielowi korzystać z nieruchomości, zgodnie z jej przeznaczeniem i właściwościami.

Rzeczona opinia została zakwestionowana przez Wnioskodawczynię, która podniosła iż stanowisko biegłego, jakoby nastąpiła zmiana zagospodarowania działki wnioskodawczyni jest błędne, bowiem działka miała budynek gospodarczy i będzie go miała po odbudowaniu. Zważyła, iż zamierza odbudować pomieszczenie gospodarcze przynależne do nieruchomości od okresu przedwojennego na miejscu poddanego rozbiórce budynku, a na nieruchomości uczestnika postępowania nie jest prowadzone gospodarstwo rolne, zaś sam uczestnik przebywa na nieruchomości rekreacyjnie, w konsekwencji czego ustanowienie drogi koniecznej od strony jego nieruchomości nie będzie stanowić dla niego żadnego utrudnienia.

W tym kontekście wskazać należy, iż opinia biegłego poparta jest wiedzą specjalną, którą nie dysponuje ani Sąd orzekający w sprawie, ani też strony sporu. W orzecznictwie przyjmuje się, że dowód z opinii biegłego w postępowaniu sądowym jest jedyną drogą pozyskania koniecznych do rozstrzygnięcia wiadomości specjalnych i nie może być zastąpiony inną czynnością dowodową. Podważenie zatem mocy dowodowej opinii poprzez zakwestionowanie wiadomości specjalnych, do których biegli się odwołują, bądź wywodzenie z takiej opinii dalszych wniosków, opartych na wiadomościach tego rodzaju, może nastąpić wyłącznie poprzez przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii tego samego biegłego lub z opinii innego biegłego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2016 roku, sygn. akt I ACa 590/15 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 kwietnia 2015 roku, sygn. akt I ACa 177/15). Wnioskodawczyni nie tylko nie podniosła jednak właściwie żadnych merytorycznych zastrzeżeń wobec opinii biegłego sądowego K. I. (2), podkreślając jedynie jej sprzeczność z uprzednio sporządzoną w sprawie opinią – która jak już powyżej wskazano w przeważającej części zdezaktualizowała się wobec zmiany stanu faktycznego – która była dla Wnioskodawczyni korzystniejsza, ale nie wniosła również o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej tego samego lub innego biegłego.

Podkreślić w tym miejscu należy, że sam fakt niezadowolenia z opinii biegłego nie uzasadnia ponowienia takiego dowodu, w szczególności, gdy nie żąda go sam zainteresowany w sprawie. Jak wskazuje w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy, sąd rozpatrujący sprawę nie jest obowiązany dopuszczać kolejnych dowodów z opinii biegłych tylko dlatego, że złożona opinia jest dla strony niekorzystna. Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczas złożonej opinii ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2003 roku, sygn. akt V CKN 1622/00).

Wobec powyższego, Sąd po dokonaniu – z zastosowaniem art. 233 § 1 kpc – oceny przedłożonej opinii, na podstawie właściwych dla jej przedmiotu kryteriów zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłej sądowej, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w niej wniosków - nadał jej przymiot wiarygodności, podzielił zawarte w niej wnioski i w tym zakresie przyjął ją za podstawę rozstrzygnięcia.

Na gruncie przedmiotowego postępowania nie można było pominąć uregulowanej art. 316 § 1 kpc zasady aktualności orzeczenia sądowego - obowiązującej w postępowaniu przed sądami pierwszej i drugiej instancji, i to także w postępowaniu nieprocesowym - zgodnie z którą podstawą orzekania jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie sposób nie zważyć i na to, iż w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że w sytuacji, w której nieruchomość przylega do drogi publicznej to nie można żądać ustanowienia drogi koniecznej, jeżeli niedogodność w dostępie do drogi publicznej lub do usytuowanych na nieruchomości budynków wynika jedynie z niekorzystnego usytuowania budynków na nieruchomości. W takim bowiem wypadku chodzi nie o dostęp do drogi publicznej, lecz łatwiejsze korzystanie z budynków. Zorganizowanie zaś łatwiejszego sposobu eksploatacji nieruchomości należy do właściciela nieruchomości. Instytucja służebności nie może bowiem służyć wygodzie właściciela nieruchomości władnącej kosztem naruszenia prawa właściciela działki obciążonej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2004 roku, sygn. akt I CK 552/03).

Nawet zatem, gdyby budynek gospodarczy znajdujący się uprzednio w głębi nieruchomości stanowiącej własność Wnioskodawczyni nadal istniał, to nie przesądzałoby w sposób oczywisty i pozbawiony wątpliwości o istnieniu podstawy do ustanowienia drogi koniecznej.

Wreszcie podkreślić należy, iż od zasady po myśli której odpowiedni dostęp do drogi publicznej powinien zapewnić własnym staraniem sam właściciel nieruchomości można odstąpić wyjątkowo, gdy właściciel wykaże, że trudności z dostępem do części nieruchomości lub znajdujących się na niej budynków nie wynikają z jego własnych nieprzemyślanych lub wręcz sprzecznych z prawem działań, że nie może tych trudności usunąć we własnym zakresie, a za ustanowieniem służebności przemawiają szczególne względy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 roku, sygn. akt IV CSK 34/12). Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której uzyskanie odpowiedniego dostępu do drogi publicznej przez właściciela nieruchomości pozbawionej takiego dostępu jest niemożliwe albo wprawdzie osiągalne, ale koszty i rozmiary inwestycji potrzebnej do usunięcia przeszkody są bardzo znaczne, wymagają niewspółmiernych albo nieopłacalnych nakładów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2004 roku, sygn. akt I CK 552/03).

W sprawie niniejszej oprócz tego, że Wnioskodawczyni posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej od strony frontowej nieruchomości, to nadto ma możliwość – co wynika z opinii biegłego sądowego K. I. (2) – zorganizowania odpowiedniego dostępu do nieruchomości od strony północnej, graniczącej z drogą gminną nr (...), która choć nie jest objęta uchwałą Rady Gminy o drogach publicznych, to jednak stanowi ogólnodostępną drogę pełniącą funkcję realnego dojazdu do gruntów rolnych. Potwierdziła to pośrednio sama Wnioskodawczyni wskazując w jednym z pism procesowych, iż mostek nad rowem melioracyjnym znajdującym się od strony drogi gminnej nr (...) posiada Uczestnik - jednak został on nielegalnie wybudowany przez rodziców poprzedniego właściciela działki stanowiącej obecnie własność Uczestnika – oraz właściciel działki nr (...), który także wybudował mostek bez pozwolenia jeszcze za czasów PRL- u i dzisiaj nie spełnia już swojej funkcji, ponieważ jest spróchniały, zaniedbany, zarośnięty i prawie niewidoczny. Z kolei właściciel działki nr (...) sąsiadującej z Uczestnikiem posiada mostek, który wybudował w 2016 roku – o długości 3,5 m i szerokości 1 m – dla przechodu i przejazdu rowerem lub motocyklem.

Wnioskodawczyni ograniczyła się zatem wyłącznie do przedstawienia krytycznego punktu widzenia na taki sposób zorganizowania dostępu do swojej nieruchomości, nie wykazując przy tym, ani nawet nie uprawdopodobniając, iż koszty i rozmiary ewentualnej inwestycji potrzebnej do usunięcia przeszkody w dostępnie do tylnej części jej nieruchomości – wybudowanie mostku nad rowem oraz utwardzenie niewielkiego odcinka drogi, o których to pracach wspomniał w swojej opinii biegły sądowy - są bardzo znaczne czy też wymagają niewspółmiernych albo nieopłacalnych nakładów.

Na marginesie jedynie warto zważyć, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż za wystarczające do przyjęcia, iż działka ma dostęp do drogi publicznej, uznać należy sam fakt położenia nieruchomości przy drodze wewnętrznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2008 roku, sygn. akt II OSK 1163/07). Stosownie zaś do unormowań ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1693) drogi, parkingi oraz place przeznaczone do ruchu pojazdów, niezaliczone do żadnej z kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym takiej drogi, są drogami wewnętrznymi.

Ostatecznie na uwadze należy mieć i to, że rozstrzygając o konieczności ustanowienia drogi koniecznej pod uwzględnić należy zarówno dotychczasowy charakter nieruchomości izolowanej, jak i jej przyszłe przeznaczenie ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 08 maja 2008 roku, sygn. akt V CSK 570/07), a także interes społeczno – gospodarczy.

W okolicznościach niniejszej sprawy na uwadze należało mieć w szczególności to, że choć nie ulega wątpliwości, iż zgodnie z wypisem z rejestru gruntów nieruchomość Wnioskodawczyni obejmuje grunty orne oraz grunty rolne zabudowane, to jednak Wnioskodawczyni - choć wskazywała, iż usytuowanie budynków na nieruchomości uniemożliwia odpowiedni dostęp wszelkim pojazdom, a także wykonywania manewrów sprzętu gospodarczego typu traktor w celu uprawy działki rolnej znajdującej się za budynkiem gospodarczym – nie wykazała jakoby prowadziła jakąkolwiek działalność rolniczą czy pokrewną, podczas gdy, jak sama podkreślała jest właścicielką nieruchomości od 2002 roku, a zatem przez okres 20 lat.

Wzięcie pod uwagę interesu społeczno-gospodarczego polega z kolei na rozważeniu czy występujące in concreto szczególne względy społeczno-gospodarcze przemawiają za ustanowieniem służebności drogi koniecznej (tj. wskazują na istnienie rzeczywistej potrzeby wyjęcia pasa danego gruntu i przeznaczenia go pod drogę), czy też je wykluczają. Zaprezentowana przez Wnioskodawczynię na gruncie niniejszego postępowania postawa w ocenie Sądu nie przemawiała za ustanowieniem drogi koniecznej. Nie ulega wątpliwości, iż Wnioskodawczyni oraz Uczestnik postępowania pozostają od wielu lat w konflikcie, co oczywiście samo w sobie nie jest rzadkością w stosunkach sąsiedzkich, jednak prezentowane przez Wnioskodawczynię stanowisko wskazuje na to, iż ustanowienie drogi koniecznej – prócz tego, iż spełniałoby oczywiste zadanie ułatwienia dostępu do tylnej części nieruchomości Wnioskodawczyni, to dodatkowo stanowić miałoby wyraz swoistego „ukarania” Uczestnika postępowania za nieprzystanie na propozycje składane w tym zakresie przez Wnioskodawczynię na etapie przedsądowym. Wnioskodawczyni bowiem nie tylko podkreślała, iż chce ażeby służebność drogi koniecznej obciążała nieruchomość Uczestnika postępowania, bowiem i tak jest z nim skonfliktowana, podczas gdy z uczestniczką postępowania D. K. (1) – która w rozmowach z Wnioskodawczynią nie wyraziła zgody na ustanowienie na jej nieruchomości drogi koniecznej - ani z jej rodziną nie miała żadnych konfliktów sąsiedzkich i nie chce ich mieć (vide – k. 502), ale jednocześnie Wnioskodawczyni podnosiła, że skoro Uczestnik od sierpnia 2008 roku przed zaplanowaniem budowy swojego domu wiedział o konieczności ustanowienia drogi dojazdowej do działki Wnioskodawczyni, to mógł przy okazaniu dobrej woli usytuować swój nowy budynek mieszkalny w odległości 4 metrów od granicy działki nr (...), a nie w odległości 6 metrów, jak to zostało uczynione. Wówczas służebność drogi byłaby oddalona o następne 2 metry od kratek przy garażu przylegającym do domu. Wnioskodawczyni zdaje się zatem pomijać fakt, iż własność podlega równej dla wszystkich ochronie prawnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) i pozostaje niezależna od subiektywnych przekonań uczestników obrotu prawnego.

Ustalenia w sprawie Sąd poczynił na podstawie treści ksiąg wieczystych oraz przedłożonych przez strony w poczet materiału dowodowego dokumentów - których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron, jak również nie budziła wątpliwości Sądu – a także w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu geodezji.

Zważyć w tym miejscu warto, iż Sąd pominął – na podstawie art. 235 ²§1 pkt 2 kpc w zw. z art. 626 §2 kpc – dowód z oględzin nieruchomości, jako nie mający znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Stosownie do treści art. 626 §2 kpc przed wydaniem postanowienia o ustanowieniu drogi koniecznej sąd powinien przeprowadzić dowód z oględzin nieruchomości, chyba że okoliczności istotne dla wytyczenia drogi koniecznej są niesporne i niewątpliwe albo że przeprowadzenie dowodu z innych przyczyn nie jest potrzebne. Skoro zaś oględziny nieruchomości w żaden sposób nie dawałyby Sądowi podstaw do rozstrzygania o kwestii odpowiedniego dostępu działki stanowiącej własność Wnioskodawczyni do drogi publicznej bez zasięgnięcia wiadomości wymagających wiedzy specjalnej, zaś z opinii biegłego sądowego z zakresu geodezji w sposób jednoznaczny wynika, iż działka ewidencyjna oznaczona numerem (...) odpowiedni dostęp do drogi publicznej posiada, to dowód z oględzin należało poczytywać jako nie mający znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Jednocześnie – na podstawie art. 235 ²§1 kpc w zw. z art. 299 kpc – Sad pominął dowód z zeznań stron. Na uwadze należy mieć, iż przepis art. 299 kpc przewiduje możliwość dopuszczenia dowodu z przesłuchania stron jedynie wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub przy ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Istotą dowodu z przesłuchania stron jest więc jego subsydiarność w stosunku do innych dowodów i nie służy on stronie do ustosunkowania się do zebranego wcześniej materiału dowodowego, ale złożeniu zeznań o faktach, które nie zostały dostatecznie wyjaśnione. W niniejszej sprawie, okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione i nie budziły wątpliwości, a zatem brak było podstaw do dopuszczenia dowodu
z zeznań stron.

Z przedstawionych względów, skoro nieruchomość Wnioskodawczyni ma odpowiedni dostęp do drogi publicznej, wniosek o ustanowienie służebności drogi koniecznej należało oddalić. Jeśli zaś Wnioskodawczyni uważa, że dostęp ten jest nieodpowiedni ze względu na zamierzenia w zakresie odbudowy budynku gospodarczego znajdującego się uprzednio w tylnej części nieruchomości, to powinna własnym staraniem uczynić dotychczasowy dostęp do drogi publicznej odpowiednim.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

O kosztach niniejszego postępowania Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji postanowienia stosownie do treści art. 520 § 3. Na uwadze należy mieć, iż w postępowaniu nieprocesowym wprawdzie zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 520 §1 kpc), jednak w sytuacji, gdy interesy uczestników są sprzeczne, sąd może orzec zgodnie z regułą odpowiedzialności za wynik sprawy. Choć pojęcie sprzeczności interesów może budzić wątpliwości interpretacyjne, to jednak w orzecznictwie i judykaturze wskazuje się, że owa sprzeczność zachodzi wówczas, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie może wywrzeć wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie uprawnień. Nie bez znaczenia w tym zakresie pozostają stanowiska prezentowane przez Wnioskodawczynię oraz Uczestnika postępowania. Na gruncie niniejszej sprawy Wnioskodawczyni domagała się ustanowienia służebności drogi koniecznej obciążającej nieruchomość stanowiącą własność Uczestnika postępowania, podczas gdy Uczestnik twierdził, iż żądanie Wnioskodawczyni jest bezzasadne. W sprawie niniejszej sprzeczność co do wyniku sprawy oczekiwanego przez Wnioskodawczynię oraz Uczestnika postępowania była zatem wyraźna. Mając na uwadze powyższe Sąd zasądził od Wnioskodawczyni na rzecz Uczestnika kwotę 1.937 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się kwota 1.920 zł tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalona w wysokości poczwórnej stawki minimalnej wskazanej w § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W tym kontekście należy wskazać, iż żądanie zasądzenia na rzecz Uczestnika wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości poczwórnej stawki minimalnej zasługiwało na uwzględnienie, mając w szczególności na uwadze fakt, iż pełnomocnik uczestniczył w dwóch rozprawach (osobiście bądź przez substytuta), składał obszerne pisma procesowe, a postępowanie w sprawie toczyło się przez okres niemalże 6 lat, wymagając od pełnomocnika wyższego aniżeli zazwyczaj w tego typu sprawach nakładu pracy.

W punkcie 3. sentencji postanowienia Sąd – na podstawie art. 520§ 1 kpc - ustalił natomiast, że Wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania ponoszą we własnym zakresie koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

W punkcie 4. sentencji postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 83 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1125), zgodnie z którym w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113. Przepis art. 113 ust. 1 stanowi zaś, że kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Nieuiszczonymi kosztami sądowymi w niniejszej sprawie była kwota 13.242,92 zł stanowiąca sumę wynagrodzeń należnych biegłemu sądowemu z zakresu geodezji i kartografii M. K. (7.345,68 zł) oraz biegłemu sądowemu z zakresu geodezji i klasyfikacji gruntów K. I. (2) (5.713,13 zł + 184,11 zł).

Na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Świnoujściu należało zatem pobrać od Wnioskodawczyni kwotę 13.242,92 zł.

SSR Mariusz Grobelny