Wyrok z 15 grudnia 2023, sygn. I C 756/19
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
Sygn. akt I C 756/19
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 grudnia 2023 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Małgorzata Nowicka-Midziak
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2023 r. w G.
sprawy z powództwa Z. C.
przeciwko M. R.
z udziałem Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Gdyni
o eksmisję i zapłatę
1. nakazuje pozwanej opuszczenie, opróżnienie i wydanie powodowi lokalu mieszkalnego w G. przy ul. (...);
2. ustala, że pozwanej przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego;
3. wstrzymuje punkt 1. wyroku do czasu przedstawienia pozwanej przez Gminę M. G. oferty najmu lokalu socjalnego;
4. oddala powództwo o zapłatę w całości;
5. nie obciąża pozwanej kosztami procesu;
6. nakazuje ściągnięcie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 3 530,40 zł. (trzy tysiące pięćset trzydzieści złotych czterdzieści groszy) tytułem brakujących kosztów opinii biegłego.
Sygnatura akt I C 756/19
UZASADNIENIE
B. C. i Z. C. wnieśli pozew przeciwko M. R. o nakazanie pozwanej opuszczenia, opróżnienia ze wszystkich rzeczy będących jej własnością oraz wydania powodom lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...), ustalenie, że pozwanej nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego, a także o zapłatę kwoty 1.000 zł za każdy rozpoczęty miesiąc bezumownego korzystania z wyżej wskazanego lokalu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, poczynając od dnia 29 lipca 2019 roku do dnia wydania wyroku.
W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, że są właścicielami przedmiotowego lokalu na prawach ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, a w 2008 roku użyczyli go córce tj. pozwanej. Użyczenie miało trwać do momentu usamodzielnienia się pozwanej. Pozwana zobowiązała się m.in. do należytego dbania o stan techniczny lokalu, opłacania comiesięcznego czynszu, opłat za media i zapewnienia pomocy i opieki powodom. Pozwana wywiązywała się jedynie z obowiązku opłacania czynszu i mediów. Podczas wizyty w lokalu w 2018 roku powodowie stwierdzili, że lokal jest zaniedbany, brakuje niektórych mebli i są w nim zameldowane osoby trzecie, na co powodowie nie wyrażali nigdy zgody. Powodowie zaproponowali pozwanej podpisanie pisemnej umowy, a po odmowie ustnie wypowiedzieli dotychczasową umowę i wezwali do zwrotu lokalu. Wypowiedzenie zostało powtórzone pismem z dnia 14 czerwca 2019 roku. Aktualnie pozwana zajmuje lokal bez tytułu prawnego. Poza żądaniem eksmisji, powodowie zgłosili żądanie o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu wedle aktualnych średnich stawek czynszu za najem lokali mieszkalnych podobnego typu.
(pozew, k. 3-5)
Interwencję uboczną zgłosiła Gmina M. G., która wniosła o uwzględnienie powództwa w przypadku ustalenia, że pozwana nie legitymuje się tytułem prawnym do lokalu, a także o ustalenie, że pozwanej nie przysługuje prawo do lokalu socjalnego.
(interwencja uboczna, k. 50-51)
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, a w razie jego uwzględnienia o przyznanie prawa do lokalu socjalnego. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie pozwana podniosła, że przy zawarciu umowy, w obecności rodziny i świadków, powodowie zapewnili ją, że będzie mogła mieszkać w przedmiotowym lokalu do śmierci oraz że darują to mieszkanie na urodziny jej i córki. Pozwana wskazała, że wywiązuje się ze wszystkich obowiązków, mimo że była nachodzona i nękana przez powoda. Pozwana wskazała również na swoją trudną sytuację finansową, wyjaśniając, że z dniem 1 lutego 2020 roku stanie się osobą bezrobotną, a także leczy się na depresję w poradni zdrowia psychicznego.
(odpowiedź na pozew, k. 61-64)
W toku sprawy powód rozszerzył powództwo o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu domagając się ostatecznie zapłaty kwoty 1.000 zł miesięcznie w okresie od stycznia do grudnia 2019 roku, 960 zł za miesiąc styczeń 2020r., kwot 1.420 zł miesięcznie w okresie od lutego do grudnia 2021 roku, 880 zł miesięcznie w okresie od stycznia do marca 2022 roku, 1.470 zł miesięcznie za listopad i grudzień 2021 roku, 1.550 zł miesięcznie w okresie od stycznia do maja 2022 roku, 930 zł miesięcznie od czerwca do grudnia 2022 roku oraz kwoty 1.550 zł miesięcznie począwszy od stycznia 2023 roku do dnia wydania lokalu. Od poszczególnych świadczeń miesięcznych powód domagał się również odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 1. każdego miesiąca do dnia zapłaty.
(pismo procesowe powoda z dnia 16 kwietnia 2023r., k. 282-283)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Powodowie B. C. i Z. C. byli współwłaścicielami – na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej – stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...), dla którego Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...). Prawo to powodowie nabyli na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży z dnia 6 kwietnia 2004 roku.
(dowód: umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy sprzedaży z dnia 6 kwietnia 2004r., k. 9-10, odpis z księgi wieczystej, k. 11, wydruk aktualnej treści księgi wieczystej, k. 12-22)
Powódka B. C. zmarła w dniu 29 stycznia 2020 roku. Spadek po niej w całości - na podstawie testamentu - nabył powód Z. C..
(dowód: wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu, k. 3-4 akt sprawy Sądu Rejonowego w Gdyni o sygnaturze VII Ns 274/20, odpis skrócony aktu zgonu, k. 5 tamże, odpis skróconego aktu urodzenia, k. 6 tamże, odpis skróconego aktu małżeństwa, k. 6-7 tamże, odpis skróconego aktu urodzenia, k. 8 tamże, odpis postanowienia z dnia 28 lipca 2020r., k. 125)
Około 2008 roku na imprezie rodzinnej powodowie zaproponowali pozwanej M. R. (córce powódki B. C.), mającej wówczas problemy mieszkaniowe, aby zamieszkała w wyżej wskazanym lokalu. Zgodnie z ustaleniami pozwana miała ponosić opłaty na rzecz wspólnoty mieszkaniowej, a także opłaty za media. Umowa została zawarta w formie ustnej.
(dowód: przesłuchanie pozwanej M. R., płyta CD k. 147)
W dniu 14 czerwca 2019 roku powodowie sporządzili dokument obejmujący oświadczenie o wypowiedzeniu pozwanej umowy ze skutkiem natychmiastowym, wskazując, że wbrew umowie pozwana nie interesuje się losem powodów, nie dba o lokal, a mieszkanie ulega postępującej dewastacji, usunięto z niego niektóre meble, a nadto w lokalu zamieszkiwały osoby trzecie (konkubent córki pozwanej) bez zgody powodów. W treści pisma powołano się na zamiar wynajęcia lokalu celem pozyskania środków na leczenie. Natomiast, w dniu 17 czerwca 2019 roku powodowie sporządzili dokument obejmujący wezwanie pozwanej do opuszczenia lokalu wraz z całym dobytkiem i wydania go powodom w terminie dwóch tygodni od otrzymania pisma, wskazując na brak tytułu prawnego pozwanej do zajmowania lokalu.
(dowód: pismo powodów z dnia 14 czerwca 2019r., k. 23, pismo powodów z dnia 17 czerwca 2019r., k. 25)
Pismem z dnia 26 czerwca 2019 roku pełnomocnik powodów skierował do pozwanej wezwanie do opróżnienia lokalu ze wszystkich rzeczy będących jej własnością, opuszczenia i wydania lokalu powodom w terminie 7 dni od daty otrzymania tego pisma, a w przypadku niezastosowania się do tego wezwania w wyznaczonym terminie – do zapłaty kwoty po 1.000 zł miesięcznie za każdy rozpoczęty miesiąc bezumownego korzystania z nieruchomości, począwszy od lipca 2019 roku aż do dnia opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu. Przedmiotowe pismo zostało nadane w placówce pocztowej na adres wyżej wskazanego lokalu w dniu 3 lipca 2019 roku.
(dowód: pismo pełnomocnika powodów z dnia 17 czerwca 2019r., k. 26-26v wraz z dowodem nadania, k. 27)
Od 2019 roku powód Z. C. podejmował działania mające na celu uniemożliwienie pozwanej zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu, w tym wynajmował jeden z pokoi osobom trzecim. Najpierw przez okres trzech miesięcy na przełomie 2020/2021 w lokalu zamieszkali dwaj mężczyźni narodowości białoruskiej, którzy zajmowali mniejszy pokój. Po opuszczeniu przez nich mieszkania, od kwietnia do października 2021 roku w lokalu był odcięty dostęp do energii elektrycznej. Od czerwca 2022 roku w przedmiotowym lokalu zamieszkiwał mężczyzna narodowości ukraińskiej, który również zajmował mały pokój.
(dowód: pismo z dnia 27 listopada 2020r., k. 151, pismo z dnia 3 marca 2021r., k. 152-153, przesłuchanie pozwanej M. R., płyta CD k. 147)
Pozwana M. R. (ur. (...)) jest osobą samotną, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 maja 2026 roku. Pozwana leczy się w poradni zdrowia psychicznego z powodu depresji, cierpi na chorobę nowotworową (przeszła zabieg operacyjny). Pozwana nie posiada stałego dochodu, od grudnia 2021 roku do lutego 2022 roku pracowała, następnie przebywała na zwolnieniu lekarskim i otrzymywała zasiłek rehabilitacyjny, aktualnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w G.. Pozwana nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie zgłaszała wniosku o przyznanie lokalu socjalnego. Pozwana nie posiada innego lokalu, w którym mogłaby zamieszkać. Nie ma również możliwości zamieszkania u córki ze względu na trudne warunki lokalowe.
(dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, k. 150, karta informacyjna leczenia szpitalnego, k. 346, oświadczenie pozwanej, k. 345, przesłuchanie pozwanej M. R., płyta CD k. 147)
Wysokość możliwego do uzyskania przez powodów na wolnym rynku lokalu czynszu najmu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) – gdyby mogli swobodnie korzystać z tego lokalu – wynosi łącznie 36.420 zł, w tym:
- za okres od stycznia do grudnia 2020 roku za wynajmowanie całego lokalu 16.580 zł (tj. 960 zł za styczeń i 1.420 zł miesięcznie w pozostałych miesiącach);
- za okres od stycznia do marca 2021 roku za wynajmowanie dużego pokoju 2.640 zł (tj. 880 zł miesięcznie);
- za okres od listopada do grudnia 2021 roku za wynajmowanie całego lokalu 2.940 zł (tj. 1.470 zł miesięcznie);
- za okres od stycznia do maja 2022 roku za wynajmowanie całego lokalu 7.750 zł (tj. 1.550 zł miesięcznie);
- za okres od czerwca do grudnia 2022 roku za wynajmowanie dużego pokoju 6.510 zł (tj. 930 zł miesięcznie).
(dowód: pisemna opinia biegłego sądowego z zakresu szacowania czynszów D. K., k. 184-205 wraz z pisemną opinią uzupełniającą, k. 233-236 oraz ustną opinią uzupełniającą, płyta CD k. 294)
Sąd zważył, co następuje:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, dowodu z przesłuchania pozwanej, dowodu z opinii biegłego sądowego do spraw szacowania czynszów.
Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowody w postaci aktu notarialnego, odpisu z księgi wieczystej, postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku mają charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto, za w pełni wiarygodne Sąd uznał także dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego. Przedmiotowe dokumenty nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Zresztą żadna ze stron nie wnosiła zastrzeżeń co do ich autentyczności. Niemniej, w odniesieniu do pism sporządzonych przez powodów, należy wskazać, że nie ma żadnego dowodu świadczącego, że pisma te zostały faktycznie wysłane i następnie doręczone pozwanej.
Dokonując ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie Sąd oparł się także na zeznaniach pozwanej M. R.. Zasadniczo zeznania te należało ocenić jako szczere i spontaniczne i częściowo znajdujące pokrycie w pozostałym materiale dowodowym. W świetle treści korespondencji kierowanej przez pełnomocnika pozwanej do pełnomocnika powoda nie budzi wątpliwości sam fakt nękania pozwanej przez powoda poprzez zakwaterowanie w lokalu obcokrajowców czy odcięcie dopływu prądu do mieszkania. Zważyć jednak należy, iż pomiędzy zeznaniami pozwanej a treścią pism wnoszonych do sądu przez pełnomocnika pozwanej wystąpiły pewne rozbieżności dotyczące okresu zamieszkiwania wyżej wskazanych sublokatorów, a także okresu, w jakim pozwana była pozbawiona dostępu do energii elektrycznej. Za w pełni wiarygodne Sąd uznał natomiast zeznania pozwanej dotyczące jej sytuacji osobistej, materialnej oraz stanu zdrowia, albowiem w tym zakresie korelują one z treścią dokumentów przedstawionych przez samą pozwaną, jak również wezwane organy i instytucje.
W ocenie Sądu, po złożeniu opinii uzupełniających, brak było podstaw do odmowy wiary i mocy dowodowej pisemnej opinii przestawionej przez biegłego sądowego D. K.. Zdaniem Sądu przedmiotowa opinia stanowi pełnowartościowy dowód na okoliczność wysokości możliwego do uzyskania przez powodów czynszu najmu w okresie objętym żądaniem pozwu, została bowiem sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednią wiedzę fachową z dziedziny szacowania nieruchomości i czynszów, jest jasna, logiczna i wewnętrznie niesprzeczna, zaś konkluzje są kategoryczne i nie budzą żadnych wątpliwości w świetle zasad doświadczenia życiowego czy wiedzy powszechnej. Niemniej, w ostatecznym rozrachunku okoliczności dotyczące wysokości możliwego do uzyskania czynszu najmu okazały się irrelewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Natomiast na podstawie art. 235 2 § 1 k.p.c. w zw. z art. 302 § 1 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda, albowiem nie stawił się na rozprawie mimo prawidłowego wezwania i w żaden sposób nie usprawiedliwił swojej nieobecności. Nadto, na mocy art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z zeznań świadków E. M. i A. K., gdyż okoliczności na jakie mieli zeznawać nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (świadkowie mieli zeznawać na okoliczność dożywotniego zawarcia umowy użyczenia, choć każda umowa użyczenia może zostać rozwiązana przed upływem terminu). Wreszcie, na podstawie (...) § 1 pkt 6 k.p.c. Sąd pominął wniosek pozwanej zawierający żądanie zwrócenia się do Komisariatu Policji G. – O. o informację o interwencjach podejmowanych przez funkcjonariuszy w przedmiotowym lokalu. Zważyć bowiem należy, iż pozwana nie wykonała zobowiązania nałożonego zarządzeniem z dnia 19 marca 2020 roku i w wyznaczonym terminie pozwana nie wskazała, jakiego okresu ma dotyczyć wyżej wskazana informacja.
Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że w niniejszej sprawie powód zgłosił dwa roszczenia tj. roszczenie windykacyjne o nakazanie pozwanej opuszczenia, opróżnienia i wydania lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w G. oraz roszczenie o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z tego lokalu za okres od lipca 2019 roku do dnia wydania przedmiotowego lokalu. Podstawę prawną roszczenia o wydanie przedmiotowego lokalu stanowi przepis art. 222 § 1 k.c., zgodnie z którym właściciel może żądać od osoby, która włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela prawo do władania rzeczą. W świetle powołanego przepisu przesłankami roszczenia windykacyjnego są:
1) własność podmiotu podnoszącego roszczenie;
2) faktyczne władanie rzeczą przez podmiot, przeciwko któremu kierowane jest roszczenie;
3) brak skutecznego względem właściciela uprawnienia do władania rzeczą, które przysługiwałoby osobie, która rzeczą faktycznie włada (zob. M. Gutowski (red.) Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1-449 11 , wyd. 1, 2016).
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie ulegało wątpliwości, że powodowie byli współwłaścicielami przedmiotowego lokalu mieszkalnego na prawach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, a od śmierci powódki (tj. od dnia 29 stycznia 2020 roku) – wyłącznym właścicielem tego lokalu jest powód Z. C.. Okoliczności te nie były kwestionowane przez pozwaną, a nadto zostały wykazane za pomocą dowodów z dokumentów urzędowych (akt notarialny, odpis z księgi wieczystej, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku). Bezsporne pozostawało również, że pozwana M. R. faktycznie włada przedmiotową nieruchomością lokalową. Jak bowiem wynika z zebranego materiału dowodowego pozwana weszła w posiadanie lokalu na podstawie umowy użyczenia zawartej w formie ustnej. Pozwana przyznała, że umowa miała charakter nieodpłatny, gdyż nie ponosiła na rzecz użyczającego żadnych świadczeń za korzystanie z nieruchomości, a jedynie dokonywała opłat na rzecz wspólnoty mieszkaniowej oraz z tytułu korzystania z mediów. Nie kwestionowała także tego, że do chwili obecnej zamieszkuje w tym lokalu. Jeśli chodzi natomiast o trzecią z wymienionych powyżej przesłanek roszczenia windykacyjnego, to strona powodowa powoływała się w tym względzie na skuteczne wypowiedzenie umowy użyczenia, czego dowodem miało być pismo z dnia 14 czerwca 2019 roku. Podkreślić należy, iż stosunek użyczenia ma charakter jednostronnie zobowiązujący. Jest to umowa nieodpłatna, zawierana w celu niesienia bezinteresownej pomocy osobie, która takiej pomocy oczekuje. Użyczający za swoją uczynność wobec biorącego, za pozbawienie siebie użytku z rzeczy, nie otrzymuje żadnej korzyści. Jeśli umowa ta zostaje zawarta na czas nieokreślony, może zostać wypowiedziana przez użyczającego, co powoduje wygaśnięcie stosunku użyczenia. Dla skutecznego wypowiedzenia pozwanej umowy użyczenia nie musi zaistnieć określona przyczyna, wystarczające jest złożenie oświadczenia woli przez użyczającego. Specyfika umowy użyczenia - w której jedna strona bez żadnego ekwiwalentu zmuszona jest do rezygnacji z korzystania ze swojego prawa, powoduje, że dający w użyczenie nie może być pozbawiony możliwości rozwiązania istniejącego stosunku prawnego. Zatem wskazanie przez ustawodawcę szczególnych przypadków zakończenia stosunku użyczenia wynikającego z umowy zawartej na czas nieoznaczony (art. 715 k.c. i art. 716 k.c.) nie wyklucza możliwości stosowania art. 365 1 k.c., w myśl którego zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów niezwłocznie po wypowiedzeniu (zob. M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom III. Komentarz. Art. 627–1088. Wyd. 3, Warszawa 2022). W świetle powyższego nie można kwestionować samego uprawnienia użyczających do wypowiedzenia umowy. Niemniej, nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym twierdzenia powoda o rozwiązaniu umowy z końcem czerwca 2019 roku. Co prawda powodowie przedłożyli dokumenty prywatne w postaci oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z dnia 14 czerwca 2019 roku oraz wezwania do opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu z dnia 17 czerwca 2019 roku, lecz nie przedstawili ani dowodu nadania wyżej wskazanych pism, ani tym bardziej dowodu ich odbioru przez pozwaną. Sama pozwana przesłuchana na tę okoliczność zaprzeczyła, aby wyżej wskazane pisma zostały jej doręczone. Tym samym należało uznać, że wypowiedzenie umowy użyczenia zostało pozwanej doręczone wraz z doręczeniem pozwu w niniejszej sprawie, co nastąpiło w dniu 9 stycznia 2020 roku (vide: epo, k. 58). Zatem, dopiero z doręczeniem pozwu doszło do skutecznego rozwiązania stosunku użyczenia w drodze wypowiedzenia. Bezpłatny charakter użyczenia nie wymagał od powoda zachowania szczególnych wymogów przy rozwiązaniu umowy o jakich mowa w przepisie art. 11 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
W świetle zebranego materiału dowodowego nie sposób uznać, by zgłoszone przez powoda roszczenie windykacyjne stanowiło nadużycie prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalony można uznać obecnie pogląd, zgodnie z którym możliwość nieuwzględnienia roszczenia windykacyjnego na podstawie art. 5 k.c. może mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych. Oddalenie powództwa na podstawie art. 5 k.c. oznacza bowiem pozbawienie właściciela ochrony przysługującego mu prawa własności, którego ochrona jest zasadą konstytucyjną (zob.: orzeczenie SN z dnia 22 listopada 1994r. II CRN 127/94 niepublikowany; wyrok SN z dnia 27 stycznia 1999r. II CKN 151/98, wyrok SN z dnia 22 marca 2000r. I CKN 440/98). Sąd Najwyższy trafnie stwierdził w orzeczeniu z dnia 25 maja 1973r. III CRN 86/73, że zasady współżycia społecznego chronią wprawdzie przed nadużyciem prawa, ale nie mogą tego prawa w ogóle unicestwić. W szczególności przy żądaniu eksmisji mogą one jedynie powodować odroczenie eksmisji, a nie pozbawienie uprawnionego jego prawa podmiotowego w zupełności. W ocenie Sądu sytuacja życiowa pozwanej – mimo że trudna – nie może zostać uznana za szczególnie wyjątkową w stopniu uzasadniającym unicestwienie uprawnienia właściciela do żądania wydania nieruchomości. Podkreślić bowiem należy, iż pozwana nie jest obłożnie chora, nie wymaga stałej opieki osób trzecich, funkcjonuje samodzielnie w życiu codziennym. Nadto, zamieszkując nieodpłatnie w przedmiotowym lokalu przez kilkanaście lat pozwana niewątpliwie uczyniła użytek z przedmiotu użyczenia. Tak długi okres był bowiem wystarczający, aby znaleźć inny lokal. Tym samym żądanie nie jawi się jako sprzeczne ze względami słuszności. W konsekwencji, wobec braku skutecznego wobec powoda tytułu prawnego do lokalu, Sąd na podstawie art. 222 §1 k.c. uwzględnił żądanie eksmisji.
Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego, Sąd zobowiązany jest z urzędu badać przesłanki w zakresie orzeczenia o uprawnieniu do lokalu socjalnego wobec osób których dotyczy nakaz opróżnienia lokalu. Nie ulegało bowiem wątpliwości, że pozwana posiada status byłego lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego i podlega ochronie przewidzianej w tej ustawie. Zgodnie z treścią tego przepisu lokatorem jest najemca lokalu lub osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Nie ulega wątpliwości, że taki status przysługuje również osobie zajmującej lokal na podstawie umowy użyczenia (zob. wyrok SN z dnia 22 kwietnia 2005 r., II CK 655/04, MoP 2005, nr 10, s. 479).
Zważywszy, iż przedmiotowy lokal nie wchodził w skład publicznego zasobu mieszkaniowego, ani też nie był przedmiotem stosunku prawnego nawiązanego ze spółdzielnią mieszkaniową bądź ze społeczną inicjatywą mieszkaniową, nie miał zastosowania art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów określający obligatoryjne przesłanki do ustalenia lokalu socjalnego. Stąd też rozważania w tym zakresie uprawnienia pozwanego do lokalu socjalnego należało poczynić na kanwie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, zgodnie z którym Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną.
Po rozważaniu sytuacji osobistej, rodzinnej i materialnej pozwanej Sąd uznał, że przysługuje jej uprawnienie do lokalu socjalnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pozwana nie pracuje, aktualnie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy, korzysta z pomocy córki przy zaspokajaniu swoich potrzeb egzystencjonalnych. Sąd uwzględnił również sytuację zdrowotną pozwanej i na podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej stwierdził, że pozwana od wielu lat leczy się na depresję, nadto zapadła na chorobę nowotworową. Pozwana legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 maja 2026 roku. Z uwagi na stan zdrowia pozwana nie ma obecnie możliwości podjęcia zatrudnienia, co niewątpliwie przekłada się na brak możliwości poniesienia czynszu wolnorynkowego. Jest okolicznością notoryjną, że w ostatnim czasie czynsze najmu znacznie wzrosły i w związku z tym nawet wynajęcie pojedynczego pokoju – w sytuacji pozwanej - wydaje się mało prawdopodobne. Nadto, rozważając uprawnienie pozwanej do lokalu socjalnego Sąd miał na względzie, że dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości nie budzi większych zastrzeżeń. W toku postępowania nie wykazano bowiem, aby pozwana swoim działaniem powodowała degradację lokalu, wykraczała przeciwko porządkowi domowemu etc. Pozwana zeznała, że nie posiada żadnych zaległości w opłatach za lokal i media. Wreszcie, należy wskazać, że pozwana nie posiada innego lokalu, w którym mogłaby zamieszkać. Co prawda, pozwana ma córkę, jednak ze względu na trudne warunki lokalowe nie ma możliwości przeprowadzenia się do niej.
Wobec powyższego, skoro pozwana spełnia przesłankę o jakiej mowa w art. 14 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, to Sąd zobowiązany był do ustalenia jej uprawnienia do otrzymania lokalu socjalnego, zaś na podstawie art. 14 ust. 6 wyżej cytowanej ustawy, Sąd nakazał wstrzymanie wykonania opróżnienia lokalu do czasu złożenia pozwanej przez Gminę M. G. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego.
Poza żądaniem eksmisji, strona powodowa domagała się od pozwanej zapłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Podstawę prawną tego żądania stanowił przepis art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 725). W myśl art. 18 ust. 1 osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie. Z kolei, wedle ust. 2 odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego.
W ocenie Sądu powyższe roszczenie nie zasługiwało na uwzględnienie, albowiem w świetle zebranego materiału dowodowego jawi się ono jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a tym samym stanowi nadużycie prawa podmiotowego. Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Jak wskazuje się w orzecznictwie norma zawarta w przepisie art. 5 k.c. ma charakter wyjątkowy i może być stosowana tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności, w sytuacji, gdy w inny sposób nie można zabezpieczyć interesu osoby zagrożonej wykonaniem prawa podmiotowego przez inną osobę oraz w tych szczególnych przypadkach, w których wykorzystywanie uprawnień wynikających z przepisów prawa prowadziłoby do skutku nie aprobowanego w społeczeństwie ze względu na przyjętą w społeczeństwie zasadę współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego to pojęcie niedookreślone, nieostre, a powoływanie się na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego powinno wiązać się z konkretnym wykazaniem o jakie zasady współżycia społecznego w konkretnym wypadku chodzi oraz na czym polega sprzeczność danego działania z tymi zasadami. Taki charakter klauzul generalnych zawartych w przepisie art. 5 k.c. nakazuje ostrożne korzystanie z instytucji nadużycia prawa podmiotowego jako podstawy oddalenia powództwa, a przede wszystkim wymaga wszechstronnego rozważenia okoliczności, aby w ten sposób nie doprowadzić do podważenia pewności obrotu prawnego. Zasadą bowiem jest, że ten kto korzysta ze swego prawa postępuje zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2021 r., III CNP 17/20, L.).
W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku zachodzi wyjątkowa sytuacja o jakiej mowa w art. 5 k.c. Oceniając dochodzone przez powoda roszczenie w kontekście zasad współżycia społecznego należało w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na postępowanie powoda wobec pozwanej w trakcie postępowania eksmisyjnego. Powód bowiem zamiast oczekiwać na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd podejmował samowolne działania, pod presją których pozwana miała opuścić lokal. Jak wynika z zeznań pozwanej Z. C. zakwaterował w mniejszym pokoju mężczyzn najprawdopodobniej obywateli Białorusi, którzy współkorzystali z mieszkania przez okres kilku miesięcy. Co prawda po interwencji pełnomocnika pozwanego, który zagroził powodowi złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, sublokatorzy wyprowadzili się, lecz nieoczekiwanie nastąpiło odcięcie dostępu do energii elektrycznej. Co najmniej w okresie od kwietnia do października 2021 roku pozwana zatem zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu bez prądu. Następnie, w czerwcu 2022 roku powód ponownie zakwaterował w mniejszym pokoju osobę obcą, tym razem najprawdopodobniej obywatela Ukrainy. Zamieszkiwanie z osobami obcymi powodowało nie tylko liczne niedogodności (brak możliwości korzystania z mniejszego pokoju, zakłócanie ciszy etc.), ale również poczucie zagrożenia pozwanej, a także niekorzystnie wpływało na jej stan zdrowia, szczególnie psychicznego. W ocenie Sądu powyższe działania powoda nosiły znamiona nękania i szykany, były bezprawne, a także godziły w elementarne poczucie sprawiedliwości.
Nadto, oddalając powództwo należy wskazać, że określenie kwoty należnego powodowi odszkodowania za bezumowne korzystanie było utrudnione z powodu niespójności materiału dowodowego. Zdaniem Sądu nie można w sposób nie budzący wątpliwości określić ile osób zamieszkiwało w spornym lokalu i w jakim dokładnie czasie. W swoich zeznaniach pozwana wskazywała, że obywatele Białorusi mieszkali w lokalu przez okres około trzech miesięcy. Z treści pisma pełnomocnika pozwanej z dnia 27 listopada 2020 roku (k. 151) wynika, że już w listopadzie 2020 roku sublokatorzy zamieszkiwali w lokalu, a na podstawie pisma z dnia 3 marca 2021 roku (k. 152) można stwierdzić, że mężczyźni zajmowali lokal jeszcze w marcu 2021 roku. Z kolei, w piśmie procesowym z dnia 8 stycznia 2023 roku pełnomocnik pozwanej wskazał, że powód wpuścił osoby trzecie nie w styczniu 2021 roku, lecz w grudniu 2020 roku i od tego czasu pozwana nieprzerwanie nie ma możliwości korzystania z całego lokalu (brak dostępu do mniejszego pokoju, który jest zamknięty i od kwietnia 2021 roku dodatkowo brak dostępu do prądu). Twierdzenia podniesione w powyższym piśmie co do okresu niemożności korzystania z całego lokalu i braku dostępu do prądu odbiegają od zeznań pozwanej. Kolejne wątpliwości wnosi treść pisma pełnomocnika powoda z dnia 16 stycznia 2023 roku (k. 223), w którym wskazano, że pozwana najpóźniej od grudnia 2022 roku zajmuje cały lokal. Odnosząc się do powyższego zarzutu pełnomocnik pozwanej w piśmie procesowym z dnia 31 maja 2023 roku (k. 298-299) wskazał, że mimo opuszczenia lokalu przez sublokatora pozwana nadal nie ma dostępu do mniejszego pokoju, który jest zamknięty na klucz. Wobec takich rozbieżności nie sposób dokładnie stwierdzić z jakiej powierzchni lokalu pozwana korzystała w poszczególnych okresach objętych żądaniem pozwu. Niewątpliwe jest natomiast, że co najmniej w okresie od kwietnia do października 2021 roku z uwagi na brak dostępu do prądu sporny lokal w ogóle nie nadawał się do wynajęcia. Współcześnie, energia elektryczna stanowi jedno z podstawowych mediów, zapewniając dostęp do światła czy możliwość korzystania ze sprzętów gospodarstwa domowego etc. Nie jest to w żaden sposób dobro luksusowe, lecz dobro najbardziej podstawowe. W przypadku lokali mieszkalnych, brak dostępu do prądu w zasadzie uniemożliwia znalezienie potencjalnych najemców.
Sąd wziął także pod uwagę, że pozwana korzystała z przedmiotowego lokalu ze względu na bliskie pokrewieństwo z właścicielką mieszkania. B. C. była bowiem matką pozwanej. Użyczenie lokalu stanowiło formę pomocy udzielonej najbliższemu członkowi rodziny. Z zeznań pozwanej wynika, że przez długi czas stosunki pomiędzy stronami były poprawne, o czym świadczy fakt wspólnego spędzania czasu czy udział w uroczystościach rodzinnych. Należy również mieć na względzie, że mimo iż pozwana była córką zmarłej powódki, to nie doszła do dziedziczenia po niej (jedynym spadkobiercą jest powód). Poza możliwością nieodpłatnego korzystania z mieszkania pozwana nie uzyskała żadnego przysporzenia po matce. Zdaniem Sądu, również w tym kontekście oddalenie powództwa należało uznać za usprawiedliwione.
Wreszcie należało mieć na względzie szczególną sytuację samej pozwanej, o której była mowa przy okazji ustalenia prawa pozwanej do lokalu socjalnego. M. R. jest niewątpliwie osobą ubogą, samotną, schorowaną, zmagającą się z ciężką chorobą i nie ma możliwości spłaty zobowiązania, którego wysokość – według opinii biegłego – wynosi ponad 36.000 zł. Pozwana nie posiada ani dochodów ani majątku, pozwalającego na zaspokojenie roszczeń powoda. Tym samym wyrok byłby niewykonalny.
W związku z powyższym, na podstawie art. 5 k.c., powództwo o zapłatę podlegało oddaleniu.
Natomiast na zasadzie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania pozwanej kosztami procesu w zakresie żądania eksmisji. Nie ulega wątpliwości, że przepis art. 102 k.p.c. urzeczywistnia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Zważyć jednak należy, iż nieskonkretyzowanie w tym przepisie „wypadków szczególnie uzasadnionych” oznacza, że to sądowi rozstrzygającemu sprawę została pozostawiona ocena, czy całokształt okoliczności pozwala na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za nieobciążaniem strony przegrywającej spór kosztami procesu w całości lub w części. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 2 października 2015 r. I ACa 2058/14 LEX nr 1820933 Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 22 lutego 2011r. II PZ 1/11 trudna sytuacja życiowa, majątkowa, zdrowotna, osobista, która uniemożliwia pokrycie przez stronę kosztów procesu należnych przeciwnikowi, należy do okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. Dokonując tej oceny sąd orzekający winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości, a podważenie oceny tego sądu wymaga wykazania że jest ona wadliwa. Nadto, należy zwrócić uwagę, że zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. nie wymaga osobnego wniosku od strony przegrywającej. Powinno ono być ocenione w całokształcie okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego do kręgu tych okoliczności zalicza się między innymi ciężką sytuację strony przegrywającej (zob. wyrok SN z dnia 17 listopada 1972 r., I PR 423/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 138).
W ocenie Sądu sytuację pozwanej należy uznać za szczególną w rozumieniu art. 102 k.p.c. W świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi bowiem wątpliwości, że pozwana znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ma zatrudnienia, jest schorowana. W tym stanie rzeczy obciążenie pozwanej nawet częścią kosztów procesu może wpłynąć tylko na pogorszenie i tak złej sytuacji materialnej pozwanej i spowodować, że nie będzie miała wystarczających środków na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania czy na sfinansowanie koniecznego leczenia. Dlatego też sytuacja majątkowa i osobista pozwanej przemawia za odstąpieniem od obciążania jej kosztami procesu.
Nadto, na podstawie art. 100 zdanie drugie k.p.c. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust.1 i art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych Sąd nakazał ściągnięcie od pozwanego nieuiszczonych, niezaliczkowanych kosztów opinii biegłego w kwocie 3.530,40 zł.