Postanowienie SN z 8 kwietnia 2011, sygn. IV CNP 122/10
Data orzeczenia
8 kwietnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Hubert Wrzeszcz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 8 kwietnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie ze skargi powódki
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu Okręgowego w G.
z dnia 26 lutego 2010 r.,
w sprawie z powództwa D. M.
przeciwko J. M.
o alimenty,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 8 kwietnia 2011 r.,
1. odrzuca skargę,
2. oddala wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu,
3. nie obciąża powódki kosztami postępowania
2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy w G. – na skutek cofnięcia
przez powódkę apelacji i pozwu – uchylił wyrok Sądu Rejonowego w G.
zasądzający alimenty i umorzył postępowanie.
Od wyroku Sądu drugiej powódka wniosła skargę o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
ustanowiona ustawą z 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r.
Nr 13, poz. 98) jest – podobnie jak skarga kasacyjna – środkiem prawnym
sformalizowanym. Wysokie wymagania formalne stawiane skardze są związane nie
tylko z jej specjalną, nadzwyczajną funkcją w systemie prawa, ale wynikają także z
potrzeby spełnienia wysokich oczekiwań profesjonalnych.
Zgodnie z art. 4245
§ 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia powinna zawierać oznaczenie orzeczenia, od którego
została wniesiona, przytoczenie jej podstaw i ich uzasadnienia, wskazanie przepisu
prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, uprawdopodobnienie
wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga
dotyczy, wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych
środków prawnych nie było i nie jest możliwe i wniosek o stwierdzenie niezgodności
orzeczenia z prawem.
Wymienione wymagania skargi mają charakter konstrukcyjny i powinny być
spełnione kumulatywnie. To oznacza, że skarga niespełniająca któregokolwiek
z nich jest dotknięta tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym
dla usuwania braków i podlega odrzucenie bez wzywania do ich usunięcia. Każde
z tych wymagań przewidzianych w art. 4245
§ 1 k.p.c. – na co Sąd Najwyższy
wielokrotnie zwracał uwagę – ma charakter samoistny, powinno być zatem
spełnione niezależnie od innych wymagań (por. postanowienia Sąd Najwyższego:
z dnia 20 lipca 2005 r., IV CNP 1/05 i z dnia 18 stycznia III CNP 21/05 niepubl.).
3
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało wyjaśnione, że przewidziany
w art. 4245
§ 1 pkt 4 k.p.c. obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody
polega na złożeniu przez skarżącego oświadczenia, że szkoda wystąpiła – ze
wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnieniu tego oświadczenia przez
powołanie i przedstawienie dowodów bądź innych środków, nawet nieuznawanych
przez kodeks postępowania cywilnego za dowody, jak pisemne oświadczenia,
surogaty dokumentów czy tzw. opinie prywatne (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006, nr 1, poz. 16,
z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, niepubl.). Niezbędne jest przy tym
przeprowadzenie przekonywającego wywodu wskazującego czas powstania
szkody oraz związek przyczynowy między wydaniem zaskarżonego orzeczenia
a szkodą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2006 r.,
IV CNP 38/05 OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141).
Tymczasem zamieszczony w skardze wywód dotyczący
uprawdopodobnienia szkody nie odpowiada przedstawionym wymaganiom.
Uszło bowiem uwagi skarżącej, że przez wydanie zaskarżonego wyroku nie mogło
dojść do wyrządzenia szkody. Cofnięty pozew – zgodnie z art. 203 § 2 k.p.c. – nie
wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Nie ma
zatem przeszkód, aby skarżąca ponownie wytoczyła powództwo o alimenty (o ich
zasądzenie, jak w cofniętym pozwie, od 1 lipca 2009 r.). Zawarte w skardze
uprawdopodobnienie szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego orzeczenia
nie może być więc uznane za spełniające wymaganie przewidziane w art. 4245
§ 1
pkt 4 k.p.c.
Wniesiona przez skarżącą skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia nie spełnia też wymagania polegającego na wykazaniu,
że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było
i nie jest możliwe. W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że ten obciążający
skarżącego obowiązek oznacza przeprowadzenie prawniczej analizy przepisów
dotyczących środków prawnych, których zastosowanie jest niedopuszczalne lub
które z innych przyczyn nie mogły odnieść skutku. Zgodnie z art. 4245
§ 1 pkt 5
k.p.c. skarżący musi „wykazać” (a więc nie „wskazać”, „przytoczyć” czy
„uwiarygodnić”), że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków
4
prawnych nie było i nie jest możliwe. Podkreśla się, że nie chodzi tylko o skargę
kasacyjną czy skargę o wznowienie postępowania, ale także o inne środki prawne
pozwalające na zmianę lub uchylenie orzeczenia, ewentualnie służące pozbawieniu
lub ograniczeniu wykonalności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
27 stycznia 2006 r., III CNP 23/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 140).
Wprawdzie w skardze został zamieszczony odrębny punkt dotyczący
wykazania, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków
prawnych nie było i nie jest możliwe, jednakże został on ograniczony do
stwierdzenia, iż skarga kasacyjna nie przysługuje i nie ma podstaw do wniesienia
skargi o wznowienie postępowania. Okoliczności poddane przez skarżących nie
mogą być zatem uznane za spełniające wymaganie przewidziane w art. 4245
§ 1
pkt 5 k.p.c.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy odrzucił skargę (art. 4248
§ 1
k.p.c.) i nie obciążył powódki – ze względu na jej sytuacją życiowa i materialną –
kosztami postępowania (art. 102 w związku z art. 42412
, 39821
i art. 391 § 1 k.p.c.).
Oddaleniu podlega natomiast wniosek adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, związanych
w wniesieniem skargi. Kierując się wnioskami wynikającymi z praktyki kasacyjnej,
że adwokatowi (radcy prawnemu) nie przysługują koszty „pomocy prawnej”
udzielonej stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności
i profesjonalizmu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r.,
II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 123, i z dnia 18 marca 1999 r., I CKN
1046/97, OSNC 1999, nr 10, 178), można bowiem również przyjąć, jak trafnie
wskazano w piśmiennictwie, że omawiane koszty nie przysługują także wtedy, gdy
pełnomocnik z urzędu – mimo oczywistych przeciwwskazań i przewidywań –
sporządził i wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia, podlegającą odrzuceniu z powodu braku przesłanek określonych w art.
4245
(por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września
2000 r., III CZP 14/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 21).