Wyrok z 6 marca 2024, sygn. I C 697/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2024 roku

Sąd Rejonowy w Radomiu I Wydział Cywilny

w składzie następującym

Przewodniczący Sędzia SR Dariusz Wieński

Protokolant starszy protokolant sądowy A. W.

po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2024 roku w Radomiu

na rozprawie sprawy

z powództwa Giełdy Praw Majątkowych (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko E. K.

o zapłatę

I. zasądza od E. K. na rzecz Giełdy Praw Majątkowych (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 3.047,76 zł (trzy tysiące czterdzieści siedem złotych 76/100) wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie za okres od dnia 21 grudnia 2018 roku do dnia zapłaty;

II. oddala powództwo w pozostałej części;

III. przyznaje z funduszów Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Radomiu na rzecz adwokata R. F. kwotę 1.476,00 zł (jeden tysiąc czterysta siedemdziesiąt sześć złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu;

IV. zasądza od E. K. na rzecz Giełdy Praw Majątkowych (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 966,31 zł (dziewięćset sześćdziesiąt sześć złotych 31/100) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

V. nakazuje pobrać od Giełdy Praw Majątkowych (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu rejonowego w Radomiu kwotę 826,56 zł (osiemset dwadzieścia sześć złotych 56/100) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sędzia SR Dariusz Wieński

Sygn. akt I C 697/23 upr.

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 12 kwietnia 2022 roku (data nadania – k. 39) Giełda Praw Majątkowych (...) spółka akcyjna z siedzibą w W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego (pełnomocnictwo – k. 7) wniosła o zasądzenie od E. K. na swoją rzecz kwoty 6.922,53 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od kwoty 4.870,56 zł od dnia 27 października 2021 roku do dnia zapłaty oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 2.051,97 zł od dnia 27 października 2021 roku do dnia zapłaty. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu powódka wskazała, że pozwany zawarł w dniu 9 listopada 2017 roku z poprzednikiem prawnym strony powodowej – (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (obecnie (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) umowę pożyczki nr (...). W dniu 10 grudnia 2018 roku, z uwagi na powstanie zaległości przekraczającej wysokość dwóch rat, umowa pożyczki została bezwarunkowo pozwanej wypowiedziana na podstawie § 9 ust. 2 lit. „a” umowy pożyczki i postawiona w stan natychmiastowej wymagalności wraz z wezwaniem do jej zwrotu w terminie do 20 grudnia 2018 roku. Następnie wierzytelność z tytułu zawartej umowy pożyczki przeszła na stronę powodową. Na kwotę dochodzoną pozwem składają się:

- kwota 4.870,56 zł, która obejmuje należność niespłaconej pożyczki w postaci części wymagalnych i niezapłaconych przez stronę pozwaną rat pożyczki obejmujących kapitał i prowizję; kwota ta obejmuje niespłacony kapitał udzielonej pożyczki w kwocie 2.440,16 zł i prowizję administracyjną w wysokości 1.822,80 zł, należną z tytułu zarządzania pożyczką w sytuacji podwyższonego ryzyka braku spłaty pożyczki,

- kwota 316,02 zł, która obejmuje skapitalizowane odsetki naliczone za okres od dnia rozwiązania umowy pożyczki na skutek jej wypowiedzenia; kwota ta obejmuje odsetki umowne stanowiące wynagrodzenie za korzystanie z kapitału pożyczki w wysokości 214,92 zł oraz odsetki za opóźnienie w spłacie pożyczki w kwocie 101,10 zł,

- kwota 1.735,95 zł, która obejmuje odsetki za opóźnienie w zapłacie należności głównej pożyczki, naliczane za okres od dnia następnego po dacie rozwiązania umowy pożyczki do dnia poprzedzającego dzień wniesienia pozwu (pozew – k. 3 – 6).

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29 kwietnia 2022 roku, wydanym w sprawie I Nc 871/22, Referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Radomiu orzekł zgodnie z żądaniem pozwu (nakaz zapłaty – k. 41).

Referendarz Sądowy Sądu Rejonowego w Radomiu postanowieniem z dnia 29 marca 2023 roku ustanowił dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej E. K. kuratora (postanowienie – k. 64).

Kurator nieznanej z miejsca pobytu pozwanej wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości i wnosząc o oddalenie powództwa oraz o przyznanie wynagrodzenia za sprawowanie funkcji kuratora. Podniósł zarzuty: nieudowodnienia roszczenia, braku skutecznego wypowiedzenia umowy, braku zawiadomienia o cesji wierzytelności (sprzeciw od nakazu zapłaty – k. 72 – 72v.).

Postanowieniem z dnia 11 października 2023 roku Sąd Rejonowy w Radomiu zwolnił kuratora pozwanej z pełnionej funkcji z uwagi na ustalenia miejsca pobytu pozwanej (postanowienie – k. 91v.).

Postanowieniem z dnia 16 października 2023 roku Sąd Rejonowy w Radomiu ustanowił dla pozwanej E. K. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata (postanowienie – k. 100.).

Ustanowiony dla pozwanej pełnomocnik z urzędu wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w żadnej części (protokół rozprawy – k. 119; płyta z nagraniem przebiegu rozprawy – k. 120).

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

E. K. oraz (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., w dniu 9 listopada 2017 roku, zawarły umowę pożyczki ratalnej. Na mocy tej umowy E. K. została udzielona pożyczka w kwocie 2.500 zł. Prowizja za udzielenie pożyczki została ustalona na kwotę 2.499,84 zł (624,96 zł - prowizja przygotowawcza, 1.874,88 zł – prowizja administracyjna), zaś odsetki określono na kwotę 404,20 zł. Całkowity koszt pożyczki wyniósł 2.904,04 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty - 5.404,04 zł. Termin spłaty pożyczki upływał w dniu 9 listopada 2020 roku. Pożyczka miała zostać spłacona w 36 ratach w kwotach po 150,12 zł, przy czym ostatnia płatna w wysokości 149,84 zł (umowa pożyczki ratalnej wraz załącznikami – k. 8 – 14v.).

Zgodnie z postanowieniami umowy, pożyczkodawca był uprawniony do naliczania odsetek za opóźnienie w przypadku niespłacania rat pożyczki w terminach wynikających z harmonogramu spłat. W przypadku braku spłaty pożyczki w terminie lub powstania zaległości w spłacie pożyczki ratalnej w wysokości odpowiadającej dwóm pełnym ratom, pożyczkodawca miał prawo wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym (§ 7 ust. 1, § 9 ust. 2 pkt a) umowy pożyczki ratalnej – k. 9v.).

W dniu 9 listopada 2017 roku (...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w W. przelała na rachunek bankowy E. K. kwotę 2.500 zł (potwierdzenie wykonania transakcji płatniczej – k. 15).

W dniu 15 listopada 2017 roku pomiędzy (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. a (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W., w wykonaniu łączącej strony umowy ramowej współpracy z dnia 1 czerwca 2017 roku, zawarta została umowa sekurytyzacji nr (...). Na podstawie tej umowy (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przelała na rzecz (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. wierzytelności, określone w § 2 ust. 1 umowy, które zawarte zostały w załączonym do umowy papierowym zestawieniu wierzytelności, w tym wierzytelność w wysokości 5.404,04 zł przysługująca względem E. K. (nr dowodu (...)) z tytułu umowy z dnia 9 listopada 2017 roku (umowa sekurytyzacji nr (...) – k. 17 – 17v., zestawienie wierzytelności do umowy sekurytyzacji z dnia 15.11.2017 r. – k. 18 – 20).

W dniu 30 listopada 2018 roku pomiędzy (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. a (...) spółką akcyjną z siedzibą w W., zawarta została umowa sprzedaży wierzytelności. Na podstawie tej umowy Fundusz sprzedał i przeniósł na rzecz Spółki wszystkie wierzytelności w zamian za cenę, a Spółka nabyła od Funduszu te wierzytelności wraz ze wszystkimi prawami należnymi Funduszowi jako wierzycielowi, związanymi z każdą z wierzytelności, w szczególności prawem do wypowiedzenia umowy pożyczki oraz roszczeniami z umów pożyczek niewymagalnymi na dzień zawarcia umowy jak i roszczeniami o przyszłe odsetki, tak umowne jak i karne. Wykazy tych wierzytelności zostały ujęte w załącznikach nr 1 i nr 2. Wśród sprzedanych wierzytelności była wierzytelność w wysokości 5.348,92 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 95 zł, przysługująca względem E. K. (nr PESEL (...)) z tytułu umowy z dnia 9 listopada 2017 roku (umowa sprzedaży wierzytelności wraz załącznikami – k. 23 – 30; aneks do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 30 listopada 2018 roku – k. 31 – 31v.).

Pismem z dnia 10 grudnia 2018 roku (...) spółka akcyjna z siedziba w W. wypowiedziała E. K. umowę pożyczki ratalnej zawartą w dniu 9 listopada 2017 roku z (...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w W., ze skutkiem natychmiastowym, w związku z powstaniem zaległości w zapłacie wysokości odpowiadającej przynajmniej dwóm pełnym ratom i wynoszącej na datę wystawienia przedmiotowego pisma 1.902,54 zł. Jednocześnie wezwano E. K. do spłaty zaległego zadłużenia, jak również należności, jakie stały się wymagalne na skutek wypowiedzenia umowy, w terminie do dnia 20 grudnia 2018 roku. Poinformowano, że łączna wysokość zadłużenia wynosi 5.186,58 zł i na kwotę tę składały się: kapitał w kwocie 2.440,16 zł, odsetki umowne zwykłe (części odsetkowe rat) w kwocie 214,92 zł, odsetki za opóźnienie w kwocie 101,10 zł, prowizja w kwocie 2.430,40 zł (wypowiedzenie umowy pożyczki – k. 16 – 16v.).

W dniu 14 grudnia 2018 roku, pomiędzy (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. a Giełdą Praw Majątkowych (...) spółka akcyjna z siedzibą w W., zawarta została umowa sprzedaży wierzytelności, na podstawie której M. (...) dokonał zbycia na rzecz Giełdy Praw Majątkowych portfela wierzytelności obejmujących wymagalne wierzytelności nabyte przez M. (...) od (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W.. Aneksem nr (...) do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 roku, zawartym w dniu 10 grudnia 2019 roku, strony dokonały sprostowania załączników nr 1 i 2 oraz załączników nr 1a i 2a do poprzednio zawartej umowy. W załączniku nr 1 do aneksu nr (...) z dnia 10 grudnia 2019 r. do umowy przelewu wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 roku, zawartej pomiędzy (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. a Giełdą Praw Majątkowych (...) spółka akcyjna z siedzibą w W., została ujęta wierzytelność w wysokości 5.348,92 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 95 zł, przysługująca względem E. K. (nr PESEL (...)) z tytułu umowy z dnia 9 listopada 2017 roku (umowa sprzedaży wierzytelności – k. 32 – 35v., aneks nr (...) do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 roku – k. 36 – 36v., załącznik nr 1 do aneksu nr (...) z dnia 10 grudnia 2019 r. do umowy przelewu wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 r. – k. 37 – 38).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej wymienionych dokumentów złożonych przez stronę powodową. Prawdziwość i wiarygodność złożonych dokumentów nie nasuwała wątpliwości, dlatego też Sąd uwzględnił je w całości.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko, co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Za udzielenie pożyczki strony mogą przewidzieć wynagrodzenie pożyczkodawcy, np. w formie odsetek od kapitału. Istotą umowy pożyczki gotówkowej jest zatem wręczenie pożyczkobiorcy określonej sumy pieniężnej z zobowiązaniem do zwrotu tej kwoty powiększonej (ewentualnie) o wynagrodzenie pożyczkodawcy.

Według art. 509 § 1 k.c. przelew wierzytelności dochodzi do skutku w drodze umowy między dotychczasowym wierzycielem a nabywcą wierzytelności bez potrzeby uzyskania zgody dłużnika, a nawet bez potrzeby zawiadomienia dłużnika o przelewie. Skutek przelewu polega na tym, że zmieniają się jedynie osoby stosunku zobowiązaniowego, a poza tym pozostaje on taki sam, jaki istniał przed dokonaniem przelewu. Wskutek cesji wierzytelność przechodzi na nabywcę i to on (cesjonariusz) staje się wierzycielem a zbywca (cedent) być nim przestaje. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (art. 509 § 2 k.c.). Przepis art. 513 § 1 k.c. stanowi zaś, że dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że strona powodowa swoje roszczenie wobec pozwanej wywodzi z faktu, że jest następca prawnym (...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w W., która to Spółka zawarła z pozwaną E. K. w dniu 9 listopada 2017 roku umowę pożyczki ratalnej.

Zgodnie z treścią przepisu art. 6 k.c., ciężar udowodnienia twierdzenia faktycznego spoczywa na tej stronie, która z tego twierdzenia wywodzi skutki prawne. W konsekwencji
w przedmiotowej sprawie to powód winien udowodnić, że pozwana powinna zapłacić mu należność w wysokości wskazanej w pozwie w związku z zawartą umową pożyczki. Stosownie bowiem do treści art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Oznacza to, że obecnie Sąd nie jest odpowiedzialny za wynik postępowania dowodowego, a ryzyko nieudowodnienia podstawy faktycznej żądania ponosi powód. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podziela zaś stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 roku (I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76), że rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 232 k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c.).

Rolą strony powodowej było więc wykazanie w niniejszym postępowaniu, że pomiędzy wierzycielem pierwotnym, a pozwaną doszło do zawarcia umowy o określonej treści, jak również że należność dochodzona w niniejszej sprawie wynika z tej umowy, a także że wierzyciel pierwotny przelał wierzytelność przysługującą mu względem pozwanej na powoda.

W sprawie niniejszej zarówno pozwana, jak również ustanowiony dla pozwanej pełnomocnik z urzędu, nie wypowiedzieli się co do twierdzeń strony powodowej wskazanych w pozwie. Pełnomocnik pozwanej wniósł jedynie o oddalenie powództwa, nie zgłaszając przy tym żadnych merytorycznych zarzutów. Wobec tego Sąd przyjął za prawdziwe twierdzenia strony powodowej o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie. Kwestią nie budzącą wątpliwości był zatem fakt, iż wierzyciela pierwotnego i pozwaną łączyła umowa pożyczki oraz, że pozwana nie wywiązała się z przyjętego na siebie zobowiązania, ponieważ nie dokonała spłaty pożyczki. Na okoliczność zawarcia umowy pożyczki strona powodowa przedstawiła bowiem kopię tej umowy, która została własnoręcznie podpisana przez pozwaną (zob. k. 11v.) oraz potwierdzenie wypłaty w dniu 9 listopada 2017 roku pożyczki w kwocie 2.500 zł (zob. k. 15). Pozwana prawdziwości złożonych na tym dokumencie podpisów nie kwestionowała. A zatem, istnienie roszczenia dochodzonego pozwem znajduje swoje źródło w przedmiotowej umowie pożyczki, która w sposób jasny i klarowny statuuje obowiązki stron, w tym w szczególności obowiązek pozwanej do zwrotu kwoty kapitału, prowizji i odsetek w ściśle określonej kwocie i w skonkretyzowanym terminie. Nie można więc mieć wątpliwości co do istnienia samego zobowiązania, a tym samym i roszczenia strony powodowej do spełnienia świadczenia, będącego treścią tegoż zobowiązania.

Nie budziła wątpliwości Sądu również legitymacja procesowa czynna strony powodowej do dochodzenia na swoją rzecz od pozwanej wierzytelności wynikającej z przedmiotowej umowy pożyczki. Dla wykazania legitymacji procesowej do wytoczenia przedmiotowego powództwa, strona powodowa przedstawiła umowę sekurytyzacji nr (...) z dnia 15 listopada 2017 roku, zawartą pomiędzy (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. a (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W., umowę sprzedaży wierzytelności z dnia 30 listopada 2018 roku, zawartą pomiędzy (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. a (...) spółką akcyjną z siedzibą w W., wraz z załącznikami oraz aneksem do umowy sprzedaży wierzytelności z dnia 30 listopada 2018 roku, umowę sprzedaży wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 roku, wraz z załącznikiem nr 1 do aneksu nr (...) z dnia 10 grudnia 2019 r. do umowy przelewu wierzytelności z dnia 14 grudnia 2018 roku, zawartą pomiędzy (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. a Giełdą Praw Majątkowych (...) spółka akcyjna z siedzibą w W.. W załącznikach do każdej z ww. umów widnieje wierzytelność względem pozwanej wynikająca z umowy pożyczki dnia 9 listopada 2017 roku. Okoliczności związane z nabyciem przez stronę powodową wierzytelności z tytułu przedmiotowej umowy pożyczki zostały wykazane złożonymi do akt sprawy i wyżej już opisanymi dokumentami, bądź ich odpisami uwierzytelnionymi przez występującego w sprawie radcę prawnego. Strona powodowa dysponuje nadto przedmiotową umową pożyczki, danymi personalnymi pozwanej, adresem zamieszkania, numerem PESEL, jak również serią i numerem dowodu osobistego, w których posiadanie nie mogłaby wejść w inny sposób, niż od zbywcy wierzytelności. Dokumenty te w ocenie Sądu potwierdzają, że doszło do cesji na rzecz strony powodowej wierzytelności przysługującej pierwotnemu wierzycielowi wobec pozwanej.

Z uwagi na to, że pozwana E. K. zawierała umowę pożyczki jako konsument w myśl definicji wyrażonej w art. 22 ¹ k.c., zaś warunki zawartej umowy pożyczki kształtują zobowiązanie pozwanej do zwrotu pożyczki w wysokości dwukrotności sumy, którą faktycznie otrzymała, Sąd dokonał weryfikacji kosztów tej pożyczki.

W przypadku zawarcia przez strony odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy winno być wyraźnie określone w umowie. Zwyczajowo formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału stanowią odsetki, ewentualnie zapłata prowizji. Ustawodawca, aby przeciwdziałać ocenianemu negatywnie w świetle zasad współżycia społecznego zjawisku lichwy oraz aby chronić interesy słabszych uczestników obrotu gospodarczego, jakimi zazwyczaj są konsumenci, wprowadził przy tym do kodeksu cywilnego instytucję odsetek maksymalnych (art. 359 § 2 ¹ k.c.), których wysokość winna stanowić podstawowe odniesienie do oceny ekwiwalentności wysokości wynagrodzenia pożyczkodawcy ustalonego w umowie. Stopa tych odsetek odzwierciedla bieżący układ stosunków gospodarczych, „cenę” pieniądza w obrocie międzybankowym i poziom inflacji, zapewnia więc pożyczkodawcom godziwy zysk. Z drugiej strony jej wprowadzenie nie pozwala podmiotom uprzywilejowanym, jakim zwykle w obrocie z konsumentami znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej, niewykształconymi lub mającymi trudności intelektualne z rozeznaniem konsekwencji swojego działania, są pożyczkodawcy, na wykorzystywanie przymusowego położenia słabszej strony umowy. Umowa pożyczki, sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Te ostatnie powinny zostać przy tym określone w wysokości rzeczywiście ponoszonej przez pożyczkodawcę tak, aby nie stanowić ukrytego źródła zysku.

Z istotą pożyczki sprzeczne jest „przeniesienie” na rzecz biorącego pożyczkę sum pieniężnych, których w rzeczywistości nigdy on nie otrzymuje, a które automatycznie zostają zaliczone na poczet związanych z pożyczką kosztów i opłat lub umów dodatkowych. W wyniku tego pożyczkobiorca jest zobowiązany do spłaty znacznego zobowiązania, nie otrzymując przy tym na własność większej ilości środków pieniężnych. Taką konstrukcję umowy pożyczki należy uznać za sprzeczną z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353 ¹ k.c., zgodnie z którą strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W ocenie Sądu, zaliczenie opłat i dodatkowych kosztów zawarcia umowy pożyczki, do kwoty pożyczki, której to kwoty pożyczkobiorca faktycznie nigdy nie otrzymuje do dyspozycji, jest sprzeczne z istotą (naturą) umowy pożyczki. W przedmiotowej umowie pożyczki, powód do kwoty pożyczki doliczył kwotę prowizji w kwocie 2.499,84 zł, dzieląc ją w rzeczywistości na dwie różne opłaty, tj. prowizję przygotowawczą w wysokości 624,96 zł i prowizję administracyjną w wysokości 1.874,88 zł (zob. k. 12v. i 13).

W ocenie Sądu obciążenie pozwanej kwotą prowizji administracyjnej stanowiącej aż 74,99 % kwoty udzielonej pożyczki netto jest nieuzasadnione. Świadczenie to należy uznać za rażąco wygórowane i naruszające ekwiwalentność świadczeń stron przy umowie wzajemnej odpłatnej, jaką jest pożyczka – szczególnie przy uwzględnieniu, że przy zawieraniu umowy pożyczkodawca zastrzegł dla siebie jeszcze jedno świadczenie – prowizje przygotowawczą. Omawiana prowizja w ocenie Sądu nie była zatem wyłącznie ekwiwalentem za obsługę pożyczki, a stanowiła dla poprzednika prawnego powoda dodatkowe wynagrodzenie za udzielenie pożyczki pełniąc faktycznie funkcję dodatkowych odsetek. Regulacje te w ocenie Sądu stanowiły więc próbę obejścia przepisów dotyczących odsetek maksymalnych (art. 359 § 2 ¹ k.c.), a zatem jako sprzeczne z ustawą – nieważne, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy ( art. 58 § 1 k.c. ). Podkreślić należy, że w sprawie w ogóle nie wyjaśniono kryteriów, jakimi kierował się pożyczkodawca ustalając wysokość prowizji, ani różnicującą tę opłatę na dwie – prowizję przygotowawczą i prowizję administracyjną. O ile za niesporne uznać należy, że pożyczkodawca ma prawo pobierać wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, to jednocześnie oczywistym pozostaje, iż wynagrodzenie to nie może być kształtowane w sposób dowolny. Konstatacji tej nie zmienia okoliczność, iż przepisy art. 36 a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1083 ze zm.) ograniczają wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu poprzez wprowadzenie matematycznego wzoru służącego do ich obliczenia. Art. 36a ustawy - określający maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu – dodany został do ustawy o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 roku ustawą z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw. Przepis ten wszedł w życie z dniem 11 marca 2016 roku i dotyczy umów zawieranych po tej dacie, a więc znajduje zastosowanie do umowy zawartej z pozwaną w dniu 9 listopada 2017 roku. Wzór ten ustala maksymalną, a nie powszechnie obowiązującą wysokość kosztów dodatkowych. Nie może on stanowić sposobu obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych przez dodawanie do kwot spłaty bliżej nieuzasadnionych i z niczego niewynikających dodatkowych obciążeń. Przepis art. 36a ust. 2 stanowi, iż pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu. Całkowita kwota kredytu to – zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 5 pkt 7 ustawy – maksymalna suma środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Pojęcie całkowitej kwoty kredytu wykorzystuje się jako podstawę do obliczenia limitu określonego w art. 36a ust. 1 oraz jako pułap wyznaczający drugi limit dla pozaodsetkowych kosztów kredytu (art. 36a ust. 2).

W niniejszej sprawie całkowity koszt pożyczki to kwota 2.499,84 zł, o których mowa powyżej, bez odsetek (404,20 zł), stanowią pozaodsetkowe koszty kredytu – w rozumieniu art. 5 ust. 6a ustawy.

Zgodnie z art. 36a ust. 1 ustawy maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wzoru:

w którym poszczególne symbole oznaczają:

(...) maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu,

K - całkowitą kwotę kredytu,

n - okres spłaty wyrażony w dniach,

R - liczbę dni w roku.

P. koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu (ust. 2). P. koszty kredytu wynikające z umowy
o kredyt konsumencki nie należą się w części przekraczającej maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone w sposób określony w ust. 1 lub całkowitą kwotę kredytu (ust. 3).

W niniejszej sprawie, po podstawieniu do wzoru otrzymujemy następujący wynik:

(...) = (2.500 zł x 25%) + (2.500 zł x (...) x 30%) = 625 zł + 2.252,05 zł = 2.877,05 zł.

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie pozaodsetkowe koszty pożyczki nie przekraczają ani maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów pożyczki, ani całkowitej kwoty pożyczki, która została udzielona w wysokości 2.500 zł. Jednakże pożyczkodawca udzielając pożyczki w wysokości 2.500 zł i pobierając od tej kwoty odsetki umowne nie może doliczyć dalszej kwoty 1.874,88 zł, tylko dlatego, że mieści się ona w maksymalnej kwocie kosztów pozaodsetkowych wynikającej ze wzoru zawartego w art. 36a ustawy. Nie budzi przy tym wątpliwości, że wprowadzenie do ustawy o kredycie konsumenckim konstrukcji pozaodsetkowych kosztów kredytu nie wyłącza możliwości badania, czy zapisy umowne przewidujące tego rodzaju koszty nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych. Przepisu art. 36 a ustawy o kredycie konsumenckim nie można rozumieć jako nieograniczonej niczym możliwości dodatkowego oprocentowania kredytu do 100% jego wartości. Wynagrodzenie w umowie kredytu określa się bowiem przez oprocentowanie. Inne elementy kosztotwórcze, takie jak „prowizja za udzielenie pożyczki” w niniejszej sprawie, nie mogą mieć charakteru wynagrodzenia, bo to wynagrodzenie maksymalne określa art. 33 a ustawy o kredycie konsumenckim. Wprawdzie sporna prowizja administracyjna została ustalona w umowie zawartej przez strony, to jednak pamiętać należy, że swoboda umów nie pozostaje całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. I tak, w myśl art. 353 ¹ k.c. treść lub cel stosunku prawnego ułożonego przez strony nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Tymczasem zapisy umowy odnoszące się do przedmiotowej prowizji są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i kształtują obowiązki drugiej strony umowy (pożyczkobiorcy – pozwanej) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, albowiem określona przez pożyczkodawcę prowizja nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia. Wskazać wreszcie należy, że nie jest rolą Sądu ustalanie, w jakiej wysokości pożyczkodawca był uprawniony naliczyć prowizję od udzielonej pozwanej pożyczki. To powód winien wykazać kryteria, jakimi kierował się ustalając sporną opłatę i właściwie uzasadnić konieczność naliczenia wynagrodzenia w tej właśnie wysokości, której to powinności powód nie sprostał. W istocie zatem powód naliczył opłatę w zawyżonej wysokości, która niezależnie od jej nazwania, w tym wypadku „prowizja administracyjna”, stanowi źródło dodatkowego zarobku powoda, pobieranego kosztem pożyczkobiorcy, który nie znajduje w realiach zawieranych umów pożyczek żadnego uzasadnienia. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że postanowienia umowy odnoszące się do prowizji nie wiążą pozwanej.

Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że mimo, iż strony łączył stosunek zobowiązaniowy o charakterze dobrowolnym, to jednak niedopuszczalną jest sytuacja, kiedy jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w taki sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną, która prowadzi do pokrzywdzenia jednej ze stron stosunku prawnego, w tym wypadku konsumenta. W szczególności nie może mieć miejsca przypadek, w którym konsument zostaje obciążony nadmierną, a wręcz nawet rażąco wygórowaną prowizją. W niniejszej sprawie pożyczkodawca arbitralnie i całkowicie dowolnie narzucił pozwanej prowizję administracyjną w kwocie 1.874,88 zł, która nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia. Sąd dokonując oceny legalności wysokości pozaodsetkowych kosztów pożyczki nie ma instrumentów umożliwiających ustalenie, jakie są uzasadnione pozaodsetkowe koszty pożyczki, w tym zakresie bowiem ciężar dowodu spoczywa na samym powodzie. Sąd co najwyżej może ocenić, że w stosunku do art. 359 i 481 k.c. pozaodsetkowe koszty kredytu są zbyt wygórowane. W ocenie Sądu możliwe jest w konkretnej sytuacji jedynie wyłącznie do odstąpienia od stosowania nielegalnego warunku umowy, tak aby nie wywoływał on wiążących skutków wobec konsumenta, przy czym Sąd nie jest uprawniony do zmiany jego treści. W tym względzie należy uznać, że koszty pozaodsetkowe w postaci prowizji administracyjnej, którymi pozwana została obciążona, są nadmiernie wygórowane. Takie stwierdzenie wynika z prostego zestawienia kosztów prowizji (1.874,88 zł) z wartością odsetek umownych będących wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału (404,20 zł). Akceptacja warunków zaproponowanych w treści umowy z dnia 9 listopada 2017 r. powodowałaby zaprzeczenie skutku prawnego z treści art. 359 k.c.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że wartość pozaodsetkowych kosztów w zakresie opłaty administracyjne wskazana w umowie z dnia 9 listopada 2017 roku jest niezgodna z treścią art. 58 § 1 k.c., gdyż zmierza do obejścia przepisów o zakazie lichwy. Z tych względów w części dotyczącej pozostałej do spłaty kwoty tej prowizji tj. w zakresie kwoty 1.822,80 zł Sąd oddalił powództwo (pkt II sentencji).

Sąd nie uwzględnił również żądanych kwot 316,02 zł tytułem skapitalizowanych odsetek i 735,95 zł tytułem odsetek za opóźnienie w zapłacie należności głównej pożyczki. Strona powodowa nie przedstawiła dokładnego wyliczenia tych kwota, nie wykazała za jaki okres oraz od jakich kwot zostały naliczone te odsetki.

Reasumując, Sąd uznał za zasadne dochodzone pozwem roszczenie obejmujące kwoty: 2.440,16 zł pozostałego do spłaty kapitału udzielonej pożyczki i 607,60 zł prowizji. Wobec tego zasądził na rzecz strony powodowej od pozwanej kwotę 3.047,76 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie za okres od dnia 21 grudnia 2018 roku do dnia zapłaty (punkt I wyroku).

O odsetkach od zasądzonej w punkcie I kwoty Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Termin początku biegu odsetek ustalono na dzień następny po dniu, do którego miała nastąpić spłata zadłużenia z tytułu wypowiedzianej umowy pożyczki, a który to termin został wskazany w piśmie z dnia 10 grudnia 2018 roku zatytułowanym wypowiedzenie umowy pożyczki (zob. k. 16).

W pozostałej części Sąd powództwo oddalił, uznając, że nie zasługuje na uwzględnienie (punkt II wyroku).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. stosunkowo je rozdzielając. Mając na uwadze kwotę dochodzoną pozwem oraz kwotę do jakiej powództwo zostało uwzględnione – strona powodowa wygrała sprawę w 44 %, a pozwana w 56%. Na koszty procesu strony powodowej składa się opłata od pozwu w kwocie 400 zł (w tym 100 zł tytułem opłaty sądowej uiszczanej w epu), koszty zastępstwa prawnego 1.800 zł ustalone w oparciu o § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, koszty doręczenie korespondencji za pośrednictwem komornika sądowego – 215,78 zł, czyli łącznie 2.415,78 zł. Pozwana nie poniosła żadnych kosztów procesu. Stronie powodowej należał się zatem zwrot kosztów w wysokości 966,31 zł. Sąd dodatkowo na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. orzekł o odsetkach ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu.

O wynagrodzeniu pełnomocnika pozwanego sąd orzekł na podstawie § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631).

W punkcie V wyroku, na podstawie art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 100 zd. pierwsze k.p.c. Sąd nakazał ściągnąć pod strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Radomiu kwotę 826,56 zł tytułem zwrotu wydatków porytych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Sędzia SR Dariusz Wieński

ZARZĄDZENIE

(…).

28.03.2024 r.

Sędzia SR Dariusz Wieński