Postanowienie z 9 września 2024, sygn. I Ns 481/20

POSTANOWIENIE

Dnia 09.09.2024 r.

Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny

w składzie następującym: sędzia Dominik Bednarski

po rozpoznaniu w dniu 09.09.2024 r. w C.

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku: R. C.

z udziałem: X. C.

o podział majątku wspólnego

postanawia:

I.  na podstawie art. 235(2) § (...) pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddala pozostałe zgłoszone wnioski dowodowe;

II.  działając na podstawie art. 224 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. rozprawę zamyka;

III.  zwrócić (...) (...) (...) (...) (...) (...) z siedzibą w K. kwotę 25,00 zł (słownie: dwadzieścia pięć i 00/100 złotych) tytułem poniesionych kosztów związanych z przedłożeniem dokumentu.

Sygn. akt I Ns 481/20

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni R. C. wniosła o podział majątku wspólnego domagając się ustalenia, że:

a)  w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej strony dokonały nakładów na majątek odrębny wnioskodawczyni w wysokości 80.000 zł,

b)  w skład majątku wspólnego stron wchodzą bliżej wymienione we wniosku ruchomości. tj. przedmioty o łącznej wartości 14.900 zł.

Dalej domagała się przyznania na swoją wyłączność własność składników wymienionych w punkcie II ppkt 3, 8, 10-13 wniosku, a uczestnikowi na wyłączność własność składników majątkowych wymienionych w punkcie II ppkt (...),2,4-7,9,14-24 oraz zasądzenia od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika, tytułem dopłaty w celu wyrównania udziałów w majątku wspólnym, kwoty 36.550 zł, płatnej w 4 równych ratach, w terminach do ustalenia między stronami.

Wniosek zawiera uzasadnienie (k. 4 – 4v.).

W odpowiedzi na wniosek (k. 20-22v.) uczestnik X. C. domagał się ustalenia, że:

a)  w skład majątku wspólnego stron wchodzą bliżej wymienione we wniosku ruchomości. tj. przedmioty o łącznej wartości 5.400 zł i środki pieniężne znajdujące się na rachunkach bankowych oraz lokatach wnioskodawczyni;

b)  ustalenia, że udziały stron w majątku dorobkowego nie są równe i wynoszą po stronie uczestnika 60%, a po stronie wnioskodawczyni 40 %.

Dalej domagał się przyznania na swoją wyłączną własność składników wymienionych w punkcie (...) lit c i m odpowiedzi na wniosek, a wnioskodawczyni na wyłączną własność składników majątkowych wymienionych w punkcie I1 lit a,b,e-ł odpowiedzi na wniosek.
Uczestnik wniósł również o ustalenie, że dokonał nakładów z majątku odrębnego na majątek odrębny wnioskodawcy w łącznej kwocie 350.000 zł i o zasądzenie od wnioskodawczyni na swoją rzecz powyższej kwoty oraz ustalenia, że w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej strony dokonały nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny wnioskodawczyni i zasądzenia z tego tytułu od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika spłaty w kwocie 150.000 zł.

Odpowiedź na wniosek zawiera uzasadnienie (k. 21v. – 22v.).

W dalszym toku sprawy wnioskodawczyni oraz uczestnik, co do zasady, podtrzymali stanowiska. Co do wartości i podziału ruchomości wypracowali kompromis. Uczestnik alternatywnie domagał się przyznania mu części nieruchomości należącej do wnioskodawczyni, na której wnioskodawczyni i uczestnik (konkubenci, a później małżonkowie), pobudowali dom, za odpowiednią spłatą ( vide: pisma stron - k. 376-377v., 380-383 oraz protokół skrócony i e-protokół rozprawy z dnia 01.07.2024 r. – k. 504 – 504 v. akt).

Mając na uwadze wynikający z art. 327 ((...)) § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymóg zwięzłości uzasadnienia Sąd ustalił, co następuje:

R. C. oraz X. C. związek małżeński zawarli w dniu 26.12.2003 r. Małżeństwo zostało rozwiązane wyrokiem Sądu Okręgowego w T. z 21.08.2018 r. Wyrok stał się prawomocny z dniem 12.09.2018 r. (sygn. akt I C (...)).

Jeszcze jako panna wnioskodawczyni R. C. otrzymała w darowiźnie od swoich rodziców nieruchomość niezabudowaną o powierzchni 01.01.00 ha położoną w R.. Nieruchomość objętą jest (...) nr (...)

Po otrzymaniu darowizny R. C. poznała X. C.. Para podjęła decyzje o wspólnym życiu. Konkubenci wynajęli lokal i tam zamieszkali.

(okoliczności bezsporne, a także dowód: wyrok SO w T. - karta 7, akt notarialny - karta 8-9, odpis z KW- karta 10-11, decyzja - karta 12, decyzja w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości - karta 47 – 48 akt mapa - karta 49 akt, wykaz danych ewidencyjnych - karta 50 akt)

Między późniejszymi małżonkami obowiązywał ustrój wspólności ustawowej.

(okoliczność bezsporna)

Decyzję o budowie domu na wyżej opisanej nieruchomości wnioskodawczyni podjęła po otrzymaniu darowizny, przed poznaniem X. C. - kiedy jeszcze mieszkała z rodzicami. W rozpoczęciu budowy pomagał jej ojciec ze swoimi pracownikami - wykonał fundamenty, ściany „pociągnął” do góry - aż do więźby dachowej. Prace tę w całości finansowała wnioskodawczyni. Potem budową zajął się ojciec uczestnika; uczestnik wówczas również na budowie pracował oraz ją współfinansował.

Do domu strony przeprowadziły się w lipcu 2003 r., zamieszkały na górze, była tam wówczas zrobiona kuchnia, był jeden pokój i łazienka, nie było jeszcze ogrzewania, na zimę korzystali z grzejnika elektroenergetycznego i nawiewowego, potem - na wiosnę - zrobili kominek. Na górze domu były zamontowane 4 drzwi wewnętrzne. Podłogi na górze były zrobione z (...). Jeszcze przed ślubem zamontowana była przydomowa oczyszczalnia ścieków. Przed ślubem przyszli małżonkowie dostali rogówkę dwuosobową używaną oraz kupili łóżko. Po ślubie budynek został pokryty dachówką, ocieplony, ogrodzony, a uczestnik wykańczał w domu kolejne pokoje. W domu pojawiła się druga łazienka. W trakcie trwania związku małżeńskiego strony wybudowały budynek gospodarczy oraz wybrukowały okolicę domu kostką brukową. W trakcie trwania małżeństwa zamontowano bramę garażową.

W trakcie budowy finansowo wnioskodawczyni pomagali rodzice - dali jej 30.000 dolarów amerykańskich. Wnioskodawczyni wzięła też pożyczkę z zakładu pracy.

Przed ślubem strony dostały od rodziców wnioskodawczyni meble kuchenne, uczestnik kupił lodówkę, wnioskodawczyni kupiła zamrażarkę.

Kamień na ścianach montował uczestnik przed rozwodem.

Obecnie część nieruchomości o powierzchni 01.01.00 ha, położonej w R. objętej księgą wieczystą KW nr (...), na której stoi wybudowany przez wnioskodawczynię i uczestnika dom, została ogrodzona; część ta stanowi działkę ewidencyjną (...) o pow. (...).652 m ².

R. C. od 27 lat pracuje na poczcie. Do 2017 roku uprawiała tytoń, z czego osiągała dochody. Po narodzinach córki wnioskodawczyni i uczestnika zazwyczaj zajmowała się nią R. C.. X. C. przez większość wspólnego pożycia pracował za granicą, najpierw w (...), potem w (...). W latach 2006-2011 pracował w (...), również na delegacji. X. C. rzadko bywał w domu, czasem zjeżdżał do P., raz na pół roku, raz na rok - czasami na parę tygodni, czasami na parę miesięcy.

(dowód: notatki uczestnika – k. 26, płyta CD – k. 25, zaświadczenie – k; 44-46, decyzja – k. 47-50, zeznania świadka Z. T. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 106 i nast. akt, zeznania świadka J. C. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 107 i nast. akt, zeznania świadka F. C. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 107v. i nast. akt, zeznania świadka V. B. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 108 i nast. akt, zeznania świadka X. H. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 108 i nast. akt, zeznania świadka D. S. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 2 sierpnia 2021 r. - karta 108v. i nast. akt, zeznania świadka F. R. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 4 października 2021 r. - karta 135 i nast. akt, zeznania świadka U. T. - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 4 października 2021 r. - karta 135v. i nast. akt, przesłuchanie wnioskodawczyni - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 4 października 2021 r. - karta 136 i nast. akt, przesłuchanie uczestnika - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 14 grudnia 2021 r. - karta 145 i nast. akt,

Na moment ustania wspólności majątkowej (12.09.2018 r.) w skład majątku wspólnego R. C. i X. C. wchodziły następujące ruchomości:

(...)/ zamrażarka o wartości 50,00 zł,

2/ telewizor X. (...) o wartości 200,00 zł,

3/ pralka J. o wartości 500,00 zł,

4/ meble kuchenne o wartości 100,00 zł,

5/ kanapa narożna materiałowa o wartości 500,00 zł,

6/ stół rozsuwany i 6 krzeseł o wartości (...).500,00 zł,

7/ stolik pod telewizor o wartości 300,00 zł,

8/ łóżko o wym. 200 cm x 220 cm o wartości 500,00 zł,

9/ szafa 2 drzwiowa o wartości 200,00 zł,

10/ 2 stoliki nocne o wartości 100,00 zł,

11/ komoda o wartości 200,00 zł,

12/ szafka pod telewizor o wartości 100,00 zł,

13/ lustro o wartości 200,00 zł,

14/ drewno – 6 m ³ o wartości 400,00 zł,

15/ samochód osobowy E. (...) o wartości 1000,00 zł,

(okoliczności bezsporne – pismo wnioskodawczyni – k. 437-438 akt, oświadczenie uczestnika - protokół skrócony oraz e-protokół rozprawy z dnia 13 maja 2024 roku - k. 458)

Uczestnik X. C. dnia 13.09.2018 r. ze swojego norweskiego konta o nr (...).31.(...) przelał 15.000 zł.

(dowód: wyciąg z konta – k. 892-408, tłumaczenie – k. 411-427)

Wspólny rachunek R. C. i X. C. o nr (...) został zamknięty w dniu 21.08.2018 r.

Uczestnik X. C. dnia 14.09.2017 r. z tego konta wypłacił 18. 000 zł.

(dowód: pismo Banku (...) S.(...) w R. – k. 361-363, wyciąg z rachunku – k. 73-95, 362)

Na moment ustania wspólności majątkowej (12.08.2018 r.) w skład majątku wspólnego R. C. i X. C. wchodziły następujące środki zgromadzone na rachunkach bankowych R. C., których R. C. była posiadaczem lub współposiadaczem:

a) na koncie nr (...) - 252,29 zł,

b) na koncie nr (...) - 2 860,83 zł,

c) na koncie nr (...) - 8 061,24,

d) na koncie nr (...) - 20,00 zł

- tj. łącznie: 11 194,36 zł.

(dowód: historie rachunków – k. 466-484v. i 497-498, w szczególności k. 474, 477v., 484, 498)

Rachunek R. C. oraz innej osoby o nr (...) otwarty został dopiero 14.04.2020 r.

(dowód: pismo Banku (...) S.A w R. – k. 465)

Wartość nakładów - z majątku wspólnego na majątek osobisty, z majątku osobistego na majątek wspólny i z majątku osobistego na osobisty - poczynionych przez wnioskodawczynię R. C. i uczestnika X. C. na ww. część nieruchomości o powierzchni 01.01.00 ha położonej w R. objętą (...) nr (...), która została ogrodzona i stanowi obecnie działkę (...) o powierzchni (...).652 m ² wynosi:

a) w trakcie trwania konkubinatu R. C. i X. C., tj. od dnia 20.05.1999 r. do dnia 26.12.2003 r. poczynionych przez wnioskodawczynię - 124.000,80 zł, a poczynionych przez uczestnika - 137.825,20 zł,

b) w trakcie trwania małżeństwa R. C. i X. C., tj. od dnia 27.12.2003 r. do dnia 12.09.2018r. poczynionych przez wnioskodawczynię i uczestnika - 220.154,04 zł,

c) po rozwiązaniu małżeństwa R. C. i X. C., a poczynionych przez uczestnika X. C. - 4.020,00 zł.

(dowód: opinia biegłego L. B. - karta 163-279 akt, uzupełniająca opinia L. B. - karta 337-355 akt)

Wartość rynkowa części nieruchomości objętej (...) położonej w R., stanowiącej działkę ewidencyjną nr (...) o powierzchni (...).652 m ² stanowiącej majątek odrębny wnioskodawczyni R. C. wynosi 108.000,00 zł;

(dowód: opinia biegłego L. B. - karta 163-279 akt, uzupełniająca opinia L. B. - karta 337-355 akt)

R. C. nadal pracuje w (...). Pozostaje właścicielką nieruchomości objętej (...) nr (...) położonej w R., na którą obok działki (...) o powierzchni (...).652 m ² składa się jeszcze osiem wydzielonych działek z możliwością sprzedaży na cele budowlano-mieszkaniowe.

(dowód: przesłuchanie wnioskodawczyni - protokół skrócony i e-protokół rozprawy z 4 października 2021 r. - karta 137, decyzja w przedmiocie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości - karta 47 – 48 akt, mapa - karta 49 akt, wykaz danych ewidencyjnych - karta 50 akt)

X. C. od 29 listopada 2023 r. do 28 listopada 2024 r. otrzymuje norweski zasiłek dzienny na czas poszukiwania pracy, w wysokości (...).333 koron norweskich dziennie, wypłacany przez 5 dni w tygodniu.

( dowód: poświadczenie wraz z tłumaczeniem – k. 494-495)

Mając na uwadze wynikający z art. 327 ((...)) § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymóg zwięzłości uzasadnienia Sąd zważył, co następuje:

Przedstawiony stan faktyczny ustalony został w oparciu o dokumenty wskazane w poprzedniej części uzasadnienia, zeznania wyżej wymienionych świadków, opinie biegłego L. B., a także na podstawie przesłuchania wnioskodawczyni i uczestnika.

Powyższe dokumenty ocenić należało jako wiarygodne.

Sąd dał wiarę opiniom biegłego L. B.. Były one rzetelne i jasne. Biegły przekonująco i rzeczowo - w swojej pisemnej uzupełniającej opinii - odniósł się do wątpliwości wskazanych w piśmie pełn. uczestnika z dnia 10.02.2023 r. (k. 289-299). Dlatego wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego (k. 368) oddalono na rozprawie w dniu 11.09.2023 r. (k. 372).

Z kolei wniosek o uzupełniającą opinię biegłego w zakresie zastrzeżeń opisanych w części B pisma z dnia 10.02.2023 r. oddalono, jako spóźniony, w pkt I. postanowienia z dnia 09.09.2024 r. (k. 513), uznając, że zmierzał on jedynie do przedłużenia postepowania. Z tych samych powodów Sąd oddalił pozostałe zgłoszone przez pełn. uczestnika wnioski dowodowe. W sprawie zostało przeprowadzone posiedzenie przygotowawcze i został zatwierdzony plan rozprawy (12.04.2021 r.); sprawa trwa od 4 lat. Jakkolwiek art. 205(12) § (...) zd. II k.p.c. ma zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym poprzez odesłanie z art. 13 § 2 k.p.c., to jednak, mając na względzie zasady ekonomii i lojalności procesowej, należało powyższe wnioski dowodowe oddalić jako dalece spóźnione.

Sąd, co do zasady, dał wiarę przesłuchaniu wnioskodawczyni oraz uczestnika, podobnie przesłuchanym świadkom. Nie było podstaw, aby odmówić im wiarygodności, aczkolwiek dowody te miały charakter subsydiarny.

Stosownie do brzmienia art. 567 § 3 k.p.c. do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku. Z kolei zgodnie z art. 688 k.p.c. do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3 k.p.c. Zgodnie z art. 46 k.r.o., w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. W myśl natomiast art. 1035 k.c., jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu. Jak stanowi art. 211 k.c., każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Przepis art. 212 § 2 k.c. przewiduje natomiast, że rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

Rozpoznana sprawa, pod względem faktycznym i prawnym, należy do skomplikowanych. W trakcie trwania małżeństwa, jak i po jego ustaniu, wnioskodawczyni oraz uczestnik wznosili budynek na gruncie stanowiącym wyłączną własność wnioskodawczyni. Co więcej, większość owych nakładów została dokonana przed zawarciem małżeństwa, jeszcze w trakcie konkubinatu. Uczestnik domagał się ponadto ustalenia nierównych udziałów w majątku dorobkowym.

Jak stanowi art. 45 § (...) k.r.o. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Wedle ww. przepisów zasadą jest, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd orzeka jedynie o nakładach i wydatkach z majątku wspólnego na majątek osobisty byłego małżonka (z urzędu) oraz (na wniosek) o nakładach i wydatkach z majątku osobistego byłego małżonka na majątek wspólny. Innymi słowy - w postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych małżonków sąd nie rozlicza konkubinatu. Wyjątkowo, w szczególnych sytuacjach, orzecznictwo i doktryna dopuszcza od tego odstępstwo.

Przykładowo, w postanowieniu z dnia 9 maja 2003 r. (V CKN 363/01), Sąd Najwyższy stwierdził, że co do zasady, nie jest możliwe w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczanie nakładów z majątku odrębnego małżonków na majątek odrębny jednego z nich. Za dopuszczalne należy uznać rozliczenie w takim postępowaniu nakładów poczynionych z jednego majątku odrębnego na drugi majątek odrębny, ale tylko w tej szczególnej sytuacji, gdy na nieruchomości stanowiącej majątek odrębny powstał obiekt kosztem wszystkich mas majątkowych w tym majątku wspólnego. Taki jedynie przypadek wskazuje na potrzebę kompleksowego rozliczenia całości nakładów w jednym postępowaniu (podobnie: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CKN 1108/00; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1970 r., III CZP 62/69, nieco bardziej stanowczo: uchw. SN z 16.12.1980 r., III CZP 46/80).

Biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz wskazaną linię orzeczniczą Sąd Rejonowy uznał, że zasadnym będzie rozliczenie w toczącym się postępowaniu także i nakładów dokonanych w trakcie konkubinatu.

Zgodnie z art. 43 k.r.o. (§ (...)) oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. (§ 2 ) Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (...). (§ 3) Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Artykuł powyższy określa dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, które muszą wystąpić łącznie i które pozostają do siebie w takim wzajemnym stosunku, że żadne "ważne powody" nie stanowią podstawy takiego orzeczenia, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy, a jednocześnie – nawet różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku nie stanowi podstawy ustalenia nierównych udziałów, jeżeli nie przemawiają za tym "ważne powody". 2. Pojęcie "przyczynienia się do powstania majątku" w rozumieniu art. 43 § 2 KRO obejmuje także powiększenie majątku przez jednego z małżonków w wyniku zdarzenia losowego, które nie nastąpiłoby bez podjęcia przez niego określonego działania" (zob.: post. SN z 24.4.2013 r., IV CSK 553/12). Przy ocenie istnienia "ważnych powodów" w rozumieniu art. 43 k.r.o. należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli (post. SN z 5.10.1974 r., III CRN 190/74, B.).

W świetle uprzedniego Sąd nie dopatrzył się żadnych przesłanek pozwalających na ustalenie nierównych udziałów w majątku dorobkowym. Wnioskodawczyni przez cały czas (od 27 lat) pracuje na poczcie. W zasadzie na cały etat. Ponadto przez wiele lat podejmowała prace dodatkową - uprawiała tytoń, z czego osiągała dochody przeznaczane na utrzymanie rodziny. To wnioskodawczyni, wobec częstych i długich nieobecności uczestnika, przede wszystkim zajmowała się wspólnym dzieckiem. Dlatego orzeczono jak w pkt II. postanowienia.

W toku postępowania ustalono, iż w skład majątku wspólnego weszły następujące składniki majątkowe:

a)  ruchomości;

b)  środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych.

Oprócz powyższego Sąd orzekł o wszelkich nakładach dokonanych przez wnioskodawczynię i uczestnika, podczas wspólnego pożycia (konkubinat, małżeństwo) i po jego ustaniu, na nieruchomość (a w zasadzie jej część) będącą wyłączną własnością wnioskodawczyni. Była już o tym mowa powyżej, szerzej kwestia zostanie opisana poniżej.

Co do składu, wartości oraz sposobu podziału ruchomości sporu nie było (vide: pisma stron - k. 376-377v., 380-383 oraz protokół skrócony i e-protokół rozprawy z dnia 01.07.2024 r. - k 504 – 504 v. akt). Sąd również nie znalazł podstaw, aby kwestionować przedłożone dane oraz zgodną wolę wnioskodawczyni i uczestnika. Dlatego orzeczono jak w pkt I. postanowienia. Ogólną wartość ruchomości Sąd oznaczył na 5.850 zł.

Ustalenie wartości środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych i wzajemne rozliczenie z tego tytułu wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego. W jego toku Sąd ustalił, że na moment ustania wspólności wnioskodawczyni:

- na koncie 46 (...) miała 252,29 zł

- na koncie 42 (...) miała 5.721,66 zł - ale zdaniem Sądu, skoro konto znajdowało się we współposiadaniu z osobą trzecią w skład majątku wspólnego należało zaliczyć tylko 50% tej kwoty, tj. 2 860,83 zł (5.721,66 : 2 = 2 860,83)

- na koncie (...) miała 16.122,48 zł, ale zdaniem Sądu, skoro konto znajdowało się we współposiadaniu z osobą trzecią w skład majątku wspólnego należało zaliczyć tylko 50% tej kwoty, tj. 8 061,24 (16.122,48 : 2 = 8 061,24)

- na koncie (...) miała 20,00 zł.

Razem: 11 194,36 zł (252,29 zł + 2 860,83 zł + 8 061,24 zł + 20,00 zł).

Podkreślić trzeba, że piąty rachunek R. C. oraz innej osoby o nr (...) otwarty został dopiero 14.04.2020 r., czyli już po ustaniu wspólności.

Sąd uznał również za udowodnione, że uczestnik dzień po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego ze swojego norweskiego konta przelał 15 000 zł (k. 411). W ocenie Sądu kwota ta wchodziła w skład majątku wspólnego, ponadto uczestnik nie udowodnił, że pieniądze te przeznaczył na potrzeby rodziny.

Innymi słowy na dzień uprawomocnienia się wyroku rozwodowego na kontach wnioskodawczyni i uczestnik mieli 26 194,36 zł. 15.000 zł uczestnik (z wyciągu z norweskiego konta nie wynika jakie było saldo na dzień 12.09.2018 r. – zob. k 411, wiadomo jedynie, że dzień później przelano 15.000 zł) oraz wnioskodawczyni 11 194,36 zł. A więc 15.000 zł + 11 194,36 zł = 26 194,36 zł.

Łączna wartość ruchomości i pieniędzy na kontach bankowych to 32 044,36 zł (26 194,36 zł + 5.850 zł = 32 044,36 zł).

Sad uznał również za udowodnione, że ze wspólnego konta uczestnik w 2017 r. wypłacił 18.000 zł (k. 362). W ocenie Sądu kwota ta wchodziła w skład majątku wspólnego, ponadto uczestnik nie udowodnił, że pieniądze te przeznaczył na potrzeby rodziny.

Zatem uczestnik, po pierwsze, z racji równych udziałów w majątku wspólnym powinien zwrócić na rzecz wnioskodawczyni 9.000 zł (18.000 zł : 2 = 9.000 zł). Po drugie - uczestnik powinien zwrócić wnioskodawczyni 7.500 zł (15.000 zł : 2 = 7.500 zł). Razem 16.500 zł (7.500 + 9.000 = 16.500 zł).

Jeśli chodzi o wnioskodawczynię, to do zwrotu na rzecz uczestnika, z racji równych udziałów w majątku wspólnym, pozostaje połowa kwoty objętej majątkiem wspólnym znajdującej się na rachunkach wnioskodawczyni, tj. 5 597,18 zł (11.194,36 zł : 2 = 5 597,18 zł).

Po wzajemnej kompensacji tj.: 5.597,20 zł -16.500 zł = 10 902,80 zł . Tyle uczestnik powinien zwrócić wnioskodawczyni tytułem rozliczenia środków wspólnych znajdujących się na rachunkach bankowych lub z nich pobranych.

Osobnego omówienia wymaga kwestia współposiadania konta bankowego z osobą trzecią. Wspólny rachunek bankowy może mieć charakter łączny lub rozłączny. W postępowaniu charakteru tego nie udało się ustalić. Na moment ustania wspólności wnioskodawczyni współposiadała dwa takie konta. Sąd uznał, że w skład majątku wspólnego wchodziła tylko połowa znajdujących się na tych kontach środków. Sąd doszedł do takiego wniosku posiłkując się analogią z art. 891((...)) § (...) k.p.c. dotyczącego egzekucji z rachunku bankowego. Przepis ten stanowi, że jeżeli umowa nie określa udziału w rachunku wspólnym albo gdy dłużnik nie przedłoży umowy, domniemywa się, że udziały są równe. Po ustaleniu udziału dłużnika zwalnia się pozostałe udziały od egzekucji.

Do rozstrzygnięcia pozostawała przede wszystkim najważniejsza i najtrudniejsza kwestia. Uczestnik domagał się przyznania mu części nieruchomości, na której posadowiony został dom oraz zasądzenia na rzecz wnioskodawczyni odpowiedniej spłaty.

Co do zasady decyzję taką wyłączał fakt, że wnioskodawczyni jest wyłącznym właścicielem nieruchomości. Orzecznictwo sądowe dopuszcza w takiej sytuacji możliwość odpowiednego zastosowania art. 231 k.c. Jak stanowi § (...) tego przepisu samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

Jednakże - jak w skazuje się w doktrynie (zob.: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, komentarz do art. 231 kc. teza II.4) - gdy w trakcie trwania małżeństwa jeden z małżonków dokonuje zabudowy na gruncie stanowiącym majątek osobisty drugiego współmałżonka, dopuszczalność roszczenia z art. 231 § (...) KC zależy od tego, czy zabudowa została dokonana z majątku wspólnego, czy z majątku osobistego małżonka niebędącego właścicielem gruntu. Jeżeli budynek lub urządzenie zostało wzniesione ze środków pochodzących z majątku wspólnego, to – zgodnie z dominującym obecnie stanowiskiem judykatury – małżonek, który wspólnie ze swoim współmałżonkiem dokonał tej zabudowy, może żądać przeniesienia na niego udziału we współwłasności tej nieruchomości. Ze względu jednak na to, że trwająca w trakcie małżeństwa wspólność ustawowa jest wspólnością bezudziałową, roszczenie to nie może być podniesione w czasie trwania tej wspólności (por. art. 45 § 2 KRO), a dopiero w postępowaniu o podział majątku wspólnego (uchw. SN z 11.3.1985 r., III CZP 7/85, OSNC 1985, Nr 11, poz. 170; wyr. SN z 24.2.1989 r., I CR 105/89, OSPiKA 1990, Nr 10, poz. 360; post. SN z 6.11.1985 r., III CRN 361/85, Legalis).

Należy podkreślić, że w stanie faktycznym sprawy większość domu wybudowano jeszcze przed zawarciem małżeństwa, w trakcie konkubinatu. Możliwość zastosowania w takiej sytuacji, nawet odpowiednio, art. 231 k.c., wydaje się bardzo wątpliwa (por. Piotr Pogonowski problematyka rozliczeń majątkowych konkubentów - przegląd judykatury i zapatrywań doktryny w aspekcie budowy na cudzym gruncie, V., Roczniki Nauk Prawnych, Tom 14 Nr (...) (2004).

Po drugie – żądanie takie powinno być w sformalizowany sposób zgłoszone, tj. powinno się zażądać przeniesienia na rzecz uczestnika – na podstawie art. 231 § (...) k.c. – konkretnego udziału we własności gruntu, stanowiącego majątek osobisty wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu nie czyni temu zadość treść pisma pełnomocnika uczestnika z dnia 22.07.2024 r. (k. 507-508).

Po trzecie – nawet gdyby uznać, że rozstrzygniecie powyższe jest dopuszczalne (jak się wydaje powinno być jednak dochodzone w odrębnym procesie, a nie w sprawie o podział majątku wspólnego - por.: Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 marca 2003 r. III CZP 99/02) i zostało prawidłowo zgłoszone, to postawa i sytuacja uczestnika, który od dłuższego czasu domaga się „przyznania mu domu”, po czym oświadcza że w istocie nie ma pieniędzy na spłatę wnioskodawczyni, przemawiała za zasądzeniem na jego rzecz spłaty.

Po czwarte – nawet przy zbiorczym założeniu, że rozstrzygniecie powyższe jest dopuszczalne i zostało prawidłowo zgłoszone, a także może być żądane w sprawie o podział majątku wspólnego, to jednak uczestnik - przynajmniej do listopada 2024 r. - utrzymuje się z norweskiego zasiłku (a zatem to z tym krajem wydaje się być organicznie powiązany) i nie ma innego majątku, natomiast wnioskodawczyni mieszka w (...) i dysponuje majątkiem pozwalającym na spłatę uczestnika (np. pozostałe osiem działek składające się na nieruchomość o powierzchni 01.01.00 ha położoną w R. - KW nr (...)).

Po piąte - zgłaszane przez uczestnika argumenty dotyczące utrzymania pełnoletniej, aczkolwiek uczącej się córki stron, istotne byłyby w ewentualnym procesie alimentacyjnym, nie zaś w sprawie o podział majątku wspólnego.

W związku z powyższym Sąd orzekł jak w pkt VI. postanowienia.

Spłata będzie płatna w 2 ratach wynoszących po 100.000 zł i 141.019,40 zł Orzeczono tak na postawie art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 212 § 2 in principio k.c. Przez przeoczenie Sąd nie orzekł o odsetkach ustawowych za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności rat (art. 212 § 3 zd. I k.c. w zw. z art. 1035 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o.). Jednakże uzupełnienie postanowienia może nastąpić jedynie na wniosek, a ten nie został dotychczas zgłoszony (art. 351 § (...) k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

W pkt VI. im fine orzeczono na podstawie art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. w zw. z art. 624 k.p.c.

Sąd pomniejszył zasądzoną na rzecz uczestnika spłatę o kwotę, którą uczestnik powinien zwrócić wnioskodawczyni z tytułu rozliczenia środków wspólnych znajdujących się na rachunkach bankowych (251.922,20 zł - 10 902,80 zł = 241 019,40 zł). W pozostałym zakresie Sąd w omawianym punkcie orzekł jak w piśmie wnioskodawczyni z dnia 19.07.2024 r. (k. 505-506).

Kwestia wysokości nakładów nie była pomiędzy wnioskodawczynią i uczestnikiem sporna. Orzeczono o nich z pkt V. postanowienia.

Wysokość nakładów dokonanych w trakcie trwania konkubinatu wynikała z opinii biegłego i wyliczenia uczestnika (por.: k. 383), wnioskodawczyni wyliczeń uczestnika w tym zakresie nie kwestionowała (por.: k. 804).

Wysokość nakładów dokonanych w trakcie trwania małżeństwa wynikała z opinii biegłego (k. 181). Uczestnik jej w tym zakresie nie kwestionował (k. 383). V. tylko równe udziały w majtku wspólnym, co nie znalazło uznania Sądu.

Wysokość nakładów dokonanych po zakończeniu małżeństwa wynikała z opinii biegłego (k. 181). Wnioskodawczyni (k. 505v.) i uczestnik (k. 383) ich wysokości nie kwestionowali. Wnioskodawczyni nie kwestionowała faktu, iż poczynione zostały przez uczestnika (k. 505v.).

Jak już wyżej wywiedziono Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania wyceny biegłego w zakresie wartości działki (...). Ustalono ją na 108.000 zł i orzeczono o tym w punkcie IV. postanowienia.

W pkt VII. postanowienia orzeczono na podstawie artykułu 520 § (...) k.p.c.

W punkcie VIII. postanowienia orzeczono o nakazaniu ściągnięcia na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Grudziądzu - tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych:

- od wnioskodawczyni 8.209,30 zł;

- od uczestnika 7.209,30 zł.

Kredytowane koszty postępowania pierwotnie wyniosły 16.393,59 zł (wynagrodzenie biegłego – 12.503,24 zł – k. 281; wynagrodzenie biegłego – 2 105,35 zł – k. 356, wynagrodzenie tłumacza – (...).785,00 zł – k. 428). Wnioskodawczyni i uczestnik powinni je ponieść po połowie, tj. 16.393,59 : 2 = 8.196,795 (po zaokrągleniu 8.196,80 zł) Jednakże uczestnik uiścił zaliczkę w wysokości (...).000 zł (k. 147). A zatem 8.196,80 – (...).000 zł = 7.196,80 zł.

Ponadto zasądzone zostało - w dniu 09.09.2024 r. 25 zł (k. 513) - tytułem wydatków poniesionych przez (...) (...) (25 : 2 = 12,50).

A zatem:

- wnioskodawczyni: 8 196,80 zł + 12, 50 = 8 209,30 zł,

- uczestnik: 7 196,80 zł + 12, 50 = 7 209,30 zł.

Sąd orzekł o powyższym w myśl art. 113 ust. (...) w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.