sygn. I CZ 84/11 28 października 2011 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 28 października 2011, sygn. I CZ 84/11

Data orzeczenia 28 października 2011
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący SSN Tadeusz Wiśniewski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt I CZ 84/11
POSTANOWIENIE
Dnia 28 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z wniosku Krzysztofa G. i Mirosława T.
przy uczestnictwie Stronnictwa Demokratycznego
o wpisanie zmian do ewidencji partii politycznych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 28 października 2011 r.,
zażalenia wnioskodawców na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 14 kwietnia 2011 r.,
oddala zażalenie; oddala wniosek uczestnika postępowania
o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania
zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny, w wyniku apelacji
uczestnika postępowania Stronnictwa Demokratycznego, zmienił zaskarżone
postanowienie Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił wniosek
Krzysztofa G. i Mirosława T. o wpis zmian w składzie organów Stronnictwa
Demokratycznego w ewidencji partii politycznych.
Wnioskodawcy złożyli od tego postanowienia skargę kasacyjną.
Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny skargę tę odrzucił jako
niedopuszczalną. W ocenie Sądu, skarga kasacyjna przysługuje jedynie od
postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia wpisu z
ewidencji partii politycznych. Wynika to z art. 22 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o
partiach politycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.; dalej jako
„u.p.p.”). Jednocześnie brak jest uzasadnienia wynikającego z wykładni systemowej
i konstytucyjnej zasady równości wobec prawa dla przyjęcia tezy, że w odniesieniu
do partii politycznych wolą ustawodawcy było umożliwienie zaskarżania skargą
kasacyjną wszystkich rozstrzygnięć sądu drugiej instancji, podczas gdy w wypadku
innych podmiotów podlegających wpisowi do rejestru ograniczył tę możliwość
jedynie do orzeczeń o podstawowym znaczeniu dla bytu tych podmiotów –
dotyczących ich wpisu bądź wykreślenia wpisu.
Wnioskodawcy złożyli zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego,
którym została odrzucona ich skarga kasacyjna. Zarzucili w nim naruszenie art. 22
u.p.p. przez błędną zawężającą wykładnię i przyjęcie, że w sprawie ewidencji partii
politycznej skarga kasacyjna przysługuje wyłącznie od postanowienia
w przedmiocie wpisu partii politycznej do ewidencji lub wykreślenia wpisu partii
z ewidencji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 22 u.p.p., w sprawach o wpis partii politycznej do ewidencji
stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu
nieprocesowym, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy, z tym że kasacja
przysługuje jedynie od postanowień sadu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub
wykreślenia wpisu z ewidencji. W ten, autonomiczny sposób, pomimo odesłania do
3
bezpośredniego stosowania Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu
nieprocesowym, została uregulowana kwestia dopuszczalności kasacji
w postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych. W związku
z treścią art. 5 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks
postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych
(Dz.U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98) dotychczasowa kasacja, o której mowa w art. 22
u.p.p., oznacza skargę kasacyjną w rozumieniu ustawy nowelizującej Kodeks
postępowania cywilnego. Postępowanie dotyczące ewidencji partii politycznych jest
uregulowane w samodzielny i odrębny sposób w stosunku do postępowania
rejestrowego a zatem bezpośrednie stosowanie przepisów o postępowaniu
nieprocesowym nie dawałoby podstawy do zastosowania do tego postępowania art.
5191
§ 3 k.p.c. regulującego zagadnienie dopuszczalności skargi kasacyjnej
w postępowaniu rejestrowym. Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie wyrażana
w piśmiennictwie opinia, że gdyby regulacja zawarta w art. 22 u.p.p. miała stanowić
powtórzenie regulacji zawartej w art. 5191
§ 3 k.p.c., to postanowienie ograniczające
dopuszczalność kasacji zawarte w art. 22 u.p.p. byłoby zbędne.
Skarga kasacyjna w postępowaniu ewidencyjnym została ograniczona do
dwóch kategorii postanowień sądu drugiej instancji, a mianowicie do postanowień
w przedmiocie wpisu partii do rejestru oraz od postanowień w przedmiocie
wykreślenia wpisu z ewidencji. Potwierdza to przede wszystkim użycie w art. 22
u.p.p. - dla określenia zakresu spraw, w których skarga kasacyjna jest
dopuszczalna - ścieśniającej formuły - jedynie „od postanowień sądu drugiej
instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia wpisu z ewidencji…”.
W postępowaniu sądowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą zapaść
także inne orzeczenia co do istoty sprawy. Zgodnie z art. 12 ust.2 u.p.p., przez wpis
rozumie się także zmianę oraz wykreślenie wpisu. Wobec tego w postępowaniu
nieprocesowym z zakresu ewidencji partii politycznych mogą być wydane
postanowienia co do istoty sprawy w przedmiocie: wpisu partii do ewidencji,
w przedmiocie zmiany wpisów już dokonanych, a dotyczących partii już wpisanej do
ewidencji, a w końcu także w przedmiocie wykreślenia wpisu partii politycznej
z ewidencji.
4
Przez postanowienia sądu drugiej instancji „w przedmiocie wpisu lub
wykreślenia wpisu” należy rozumieć nie tylko orzeczenia, w których sąd drugiej
instancji bezpośrednio rozstrzygnął o wniosku o wpis lub wykreślenie wpisu
w orzeczeniu zmieniającym postanowienie Sądu Okręgowego ale także
postanowienia oddalające zażalenie na postanowienia sądu pierwszej instancji o
odmowie wpisu partii politycznej do ewidencji jak i na postanowienia o wykreśleniu
z ewidencji wpisu partii (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21
marca 2006 r., sygn. akt III CSK 48/2006 , OSNC 2007/1/12).
Pominięcie w art. 22 u.p.p., w zakresie regulacji dotyczącej skargi
kasacyjnej, postanowień w przedmiocie zmian wpisów oznacza, że od tych
postanowień, wydanych przez sąd drugiej instancji, skarga kasacyjna nie
przysługuje. Wykładnię tę wspiera także użycie w tym samym zdaniu,
wypełniającym treść normatywną art. 22 u.p.p., dwóch różnych określeń
odnoszących się do ewidencji partii politycznych, z jednej strony w związku
z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu
nieprocesowym, z drugiej zaś - w związku z regulacją dopuszczalności skargi
kasacyjnej w postępowaniu dotyczącym ewidencji partii politycznych. Według
początkowego postanowienia tego artykułu, przepisy Kodeksu postępowania
cywilnego o postępowaniu nieprocesowym stosuje się „w sprawach o wpis partii
politycznej do ewidencji”, a zatem stosownie do art. 12 ust. 2 u.p.p. w sprawach
o wpis partii politycznej do ewidencji, zmianę wpisów już dokonanych a także
wykreślenia wpisu. W końcowej części tego samego zdania, dla określenia zakresu
dopuszczalności skargi kasacyjnej wskazane zostały już tylko niektóre
postanowienia sądu drugiej instancji, spośród „spraw o wpis partii politycznych do
ewidencji” od których skarga kasacyjna jest dopuszczalna. Wskazuje to na wyraźną
wolę ustawodawcy ograniczenia skargi kasacyjnej do postanowień sądu drugiej
instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślania wpisu z ewidencji.
Rozwiązanie przyjęte w ustawie o partiach politycznych odpowiada
dostępności skargi kasacyjnej w sprawach rejestrowych (art. 6941
§ 1) i innych
postępowaniach rejestrowych (art. 6941
§ 2 k.p.c.). Podobny pogląd wyraził Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2003 r., I CZ 196/2002, (OSP 2004,
nr 1, poz. 4). Według art. 5191
§ 3 k.p.c., w postępowaniu rejestrowym skarga
5
kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie
wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającemu rejestracji. Jest to wyraz
zachowania spójności ochrony w zakresie dostępności skargi kasacyjnej
podmiotów podlegających wpisowi do ewidencji partii politycznych, wpisowi
w Krajowym Rejestrze Sądowym, jak też osób objętych innymi postępowaniami
rejestrowymi. Skorzystanie ze skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka
zaskarżenia ograniczone jest jedynie do najistotniejszych orzeczeń kreujących lub
niweczących byt prawny tych podmiotów.
Przyjętej wykładni art. 22 u.p.p. nie sprzeciwia się przytoczony w zażaleniu
art. 11 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który statuuje zasadę wolności
w zakresie tworzenia i działania partii politycznych. Konstytucja Rzeczypospolitej
Polskiej, obok sformułowanego w art. 45 prawa do sądu, dla jego wzmocnienia,
zastrzega w art. 176, że postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne.
W ten sposób zostało określone prawo jednostki do zaskarżania orzeczeń, ale
wydanych wyłącznie przez sąd pierwszej instancji. Konstytucja, jak to już
wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, nie
gwarantowała prawa do wniesienia kasacji ani do rozpoznania sprawy przez Sąd
Najwyższy (por. np. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 sierpnia
2001 r., Ts 58/01, OTK 2001, nr 6, poz. 207, z dnia 18 września 2001 r., Ts 71/01,
OTK 2002, nr 7, poz. 239, z dnia 5 listopada 2001 r., Ts 95/01, OTK 2002, nr 1,
poz. 74 lub z dnia 29 stycznia 2002 r., Ts 95/01, OTK- B 2002, nr 1, poz. 75; z dnia
17 września 2002 r. Ts 73/02, OTK-B 2003, nr 2, poz. 92; z dnia 6 lutego 2003 r.,
Ts 128/02, OTK-B 2003, nr 3, poz. 172). Stwierdzenie to jeszcze bardziej
uzasadnia aktualny model postępowania cywilnego, w którym skarga kasacyjna
stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądu drugiej
instancji. Dlatego ustawowe wyłączenie określonych spraw z zakresu postępowania
spod kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego nie narusza standardów
konstytucyjnych, a zwłaszcza nie ogranicza konstytucyjnych swobód w zakresie
tworzenia i działania partii politycznych.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
k.p.c. w zw. z art.
3941
§ 1 i 3 k.p.c. oddalił zażalenie wnioskodawcy.
6
Uczestnik postępowania złożył wniosek o zasądzenie kosztów postępowania
zażaleniowego w piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na zażalenie, które
zostało wniesione bezskutecznie, bo po upływie dwutygodniowego terminu (art. 167
k.p.c.) określonego w art. 372 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 oraz art. 39821
k.p.c.
Wobec tego, że roszczenie uczestnika o zwrot kosztów wygasło (art. 109 § 1 k.p.c.
zob. też postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2001, III CKN 116/01,
nie publ.; z dnia 22 kwietnia 2010 r., II CZ 3/10, nie publ.; z dnia 8 lipca 2010 r.,
II Cz 50/10, nie publ.) Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
db