Wyrok z 21 lutego 2025, sygn. I C 291/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 lutego 2025r.

Sąd Rejonowy w Dębicy, Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Beata Kozik

Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Woźniak

po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2025 r. w Dębicy na rozprawie

sprawy z powództwa J. P.

przeciwko M. P.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli

I.  Oddala powództwo.

II.  Zasądza od powoda J. P. na rzecz pozwanego M. P. kwotę 3.617,00 zł (słownie: trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 291/24

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 21 lutego 2025 r.

Powód J. P. wytoczył powództwo przeciwko pozwanemu M. P. o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o następującej treści: „M. P. jako właściciel nieruchomości położonej w miejscowości C., gmina S., powiat (...), stanowiącej działkę o powierzchni 3,9900 ha, oznaczoną numer (...) na mapie ewidencyjnej wyżej wymienionej miejscowości, posiadającej urządzoną księgę wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy (...) z siedzibą w T., stanowiącą lasy, pastwiska trwałe oraz grunty orne, oświadcza że przenosi nieodpłatnie na rzecz J. P. własność opisanej nieruchomości” J. P. oświadcza, że nieruchomość tą na powyższych warunkach nabywa.

Na uzasadnienie powód podał, że jest ojcem pozwanego. W dniu 22 listopada 2013 r. powód J. P. darował pozwanemu M. P. na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. A numer (...) przed notariuszem W. L. Kancelaria Notarialna w J. nieruchomość położoną w miejscowości C., gmina S., powiat (...), województwo (...), obejmującą działkę numer (...) stanowiącą lasy, pastwiska trwałe, grunty orne o powierzchni 3,9900 ha dla której Sąd Rejonowy (...) z siedzibą w T. prowadzi księgę wieczystą numer (...).

Powód w chwili obecnej zamieszkuje w C. w domu należącym do nieżyjących rodziców, powód przeprowadził się do swojego domu rodzinnego w 2012 r., w związku z orzeczonym rozwodem pomiędzy J. P., a B. P.. Pozwany natomiast zamieszkuje w D., w domu, który został wybudowany przez powoda w czasie trwania związku małżeńskiego. W stosunku do wybudowanego przez powoda domu oraz budynków gospodarczych położonych w D. powód nie występował z powództwem o podział majątku oraz nie żądał spłaty z tytułu podziału majątku wspólnego.

W roku 2012 zdiagnozowano u powoda nowotwór złośliwy szpiku kostnego. W 2023 roku nastąpił nawrót choroby, to jest przerzut nowotworu do nerki. W związku z powyższym w okresie od dnia 6 sierpnia 2023 r. do dnia 14 sierpnia 2023 r. powód przebywał w Wojewódzkim Szpitalu w K. na Oddziale Urologii i Urologii Onkologicznej, gdzie wykonano zabieg operacyjny częściowego wycięcia nerki. Powód posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez (...) wydane do dnia 30 kwietnia 2029 r. oraz pobiera rentę chorobową z KRUS w wysokości 1.200,00 zł z czego dokonywane są potrącenia komornicze, wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy po potrąceniu wynosi około 700,00 zł miesięcznie.

W okresie, kiedy powód przebywał w szpitalu, pozwany nie odwiedził powoda, pozwany nie zainteresował się również jego stanem zdrowia oraz samopoczuciem. Powód pomimo ciężkiej choroby oraz ciężkiej sytuacji finansowej w jakiej się znalazł, nie mógł liczyć na jakąkolwiek pomoc ze strony pozwanego. Pozwany zerwał z powodem wszelkie więzy rodzinne, nie wykazuje zainteresowania ojcem, nie utrzymuje z nim żadnego kontaktu. Pomimo bardzo ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej w jakiej znalazł się powód, nie może liczyć na pomoc ze strony syna.

Ponadto w ostatnim czasie pozwany zabronił powodowi dokonywać prac porządkowych na nieruchomości, celem zgromadzenia opału, który od lat był w ten sposób gromadzony, zarówno gdy powód zamieszkiwał z rodziną w D., jak i po przeprowadzce. Pozwany zabronił ojcu wejścia do lasu, celem zrobienia porządków, natomiast sam dokonał wycinki drzew w lesie, a następnie ich sprzedaży. Miała też miejsce sytuacja, że powód przyjechał do pozwanego celem podjęcia rozmowy z synem, pozwany urządził awanturę, krzyczał, obrażał powoda, powiedział między innymi „nic mi nie zrobisz, to jest moje, mogę nawet za pięć tysięcy sprzedać”. Ponadto pozwany dokonuje zniszczeń ruchomości oraz nieruchomości znajdujących się w D., a które zostały posadowione przez powoda. Pozwany dokonał między innymi rozbiórki „szopy”, która służyła do przechowywania drewna, zniszczył stodołę, rozwalił drzwi wejściowe do stodoły, rozwalił też drzwi wejściowe do domu. Pozwany nie dba o dom oraz obejście wokół domu, dokonuj zniszczeń, jest agresywny.

W dniu (...) miała miejsce sytuacja, gdzie powód wracając z nieruchomości położonej w C., oznaczonej numerem (...), w drodze powrotnej został zatrzymany przez pewną osobę, która zablokowała powodowi przejazd drogą. Osoba ta twierdziła, że drzewo, które przewozi powód jest jego własnością oraz że ma podpisaną umowę, zgodnie z którą może pilnować lasu i dokonywać w nim wycinki drzew. W związku z powyższym incydentem powód zmuszony był wezwać policję. Wówczas to powód powziął informację o dokonywanej przez syna wyprzedaży drzew z lasu – nie tylko należącego do pozwanego, ale również lasu będącego własnością powoda.

W dziale III księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy (...)z siedzibą w T. wpisane zostało roszczenie o zawarcie przyrzeczonej umowy sprzedaży nieruchomości obejmującej działkę numer (...) na rzecz B. i B. J. (1). Pozwany otrzymując w darowiźnie własność przedmiotowej nieruchomości zobowiązał się, że w przyszłości dokona geodezyjnego podziału nieruchomości oraz podzieli pomiędzy resztę rodzeństwa. Działka, którą przekazał w darowiźnie była jego jedynym większym majątkiem, stanowiła obszar prawie 4 hektarów, stąd warunkiem przekazania nieruchomości było zobowiązanie pozwanego, że w przyszłości podzieli nieruchomość oraz przekaże pozostałemu rodzeństwu (powód nie miał na tamtą chwilę środków pieniężnych, aby dokonać geodezyjnego podziału nieruchomości). Pozwany z nałożonego obowiązku nie wywiązał się, a w chwili obecnej planuje sprzedaż darowanej nieruchomości.

Pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. skierowanym do pozwanego M. P., J. P. oświadczył, że odwołuje darowiznę uczynioną na jego rzecz, to jest nieruchomości składającej się z działki numer (...) o powierzchni 3,9900 ha, położonej w C., gmina S., powiat (...), województwo (...) oraz wezwał do zwrotu dokonanej darowizny w terminie dwóch tygodni od dnia obioru korespondencji. Pozwany jednak nie wyraził zgody na zwrot darowizny nieruchomości.

Jako datę powzięcia informacji o rażącej niewdzięczności pozwanego powód wskazuje dzień (...) – wówczas to podczas interwencji policji powód powziął informację o dokonywanej przez pozwanego wycince i sprzedaży drzew – zarówno na nieruchomości należącej do pozwanego, jak i na nieruchomości powoda.

W odpowiedzi na pozew (k. 89) wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Na uzasadnienie podał, że darowizna została dokonana na jego rzecz gdy miał ukończone zaledwie 14 lat, a wynikała z tego iż pomimo tego wieku dbał o nieruchomość położoną w D. (...), czy też o nieruchomość będącą przedmiotem darowizny. Tym samym w żadnej sposób nie może zgodzić się z twierdzeniami powoda, że niszczy i dewastuje nieruchomości przez niego wybudowane. Pozwany w domu położonym w D. dokonał wymiany dachu, okien oraz pieca, jak również odnowił deski na stodole.

Od najmłodszych lat pozostawał w zatrudnieniu, poniekąd będąc do tego zmuszonym, gdyż rodzina utrzymywała się jedynie z pieniędzy otrzymywanych przez mamę pozwanego. Powód nie realizował obowiązku alimentacyjnego, na pomoc powoda w gospodarstwie nie można było liczyć, gdyż posiadał zakaz zbliżania się do domu położonego w D., jak również został pozbawiony praw rodzicielskich. Pomimo tego pozwany utrzymywał kontakt z ojcem, odwiedzając go również w czasie jego pobytu w więzieniu w T.. Powód odbywał wyrok za znęcanie się nad rodziną. Co istotne pozwany spędził z powodem wigilię Bożego Narodzenia w roku 2022. Pomimo wszystkich doznanych krzywd ze strony powoda pozwany chciał z nim utrzymywać kontakt. Przy darowaniu nieruchomości powód nie wspomniał, że przedmiot darowizny będzie podlegał podziałowi między nim, a pozostałym rodzeństwem. Pozwany przyznał, że w czasie pobytu powoda w szpitalu w związku z nawrotem choroby nowotworowej nie był wstanie go odwiedzić, gdyż przebywał wtedy w Niemczech, gdzie pracuje od 2019 r. W związku z zatrudnieniem zmuszony jest wyjeżdżać na 3-4 tygodnie, a do Polski przyjeżdża jedynie na tydzień. Jeżeli chodzi o rzekome uniemożliwianie powodowi wycinki drzew z przedmiotu darowizny celem zgromadzenia opału na zimę pozwany wskazał, że powód dokonywał wycinki głównie w celu sprzedaży drewna. Niezadowolenie u pozwanego budził jednak fakt, że powód przeznaczał tak otrzymane pieniądze na alkohol. Bardzo często, niemal codziennie jest on widywany przez okolicznych mieszkańców przy pobliskim sklepie w czasie jego spożywania. Pozwany zwracając mu uwagę, że ze względu na chorobę nie powinien tak postępować słyszał w swoim kierunku jedynie obelgi. Następnie często miały miejsce sytuacje, że powód zapewne pod wpływem alkoholu dzwonił do pozwanego przezywając go i grożąc. To też zadecydowało nie tylko o ustaniu kontaktów między stronami, ale także o sprzedaży nieruchomości. Biorąc pod uwagę sytuacje mające miejsce w przeszłości pozwany bał się, że spotka ojca na darowanej ziemi, gdy ten przyjedzie po drzewo i wobec sprzeciwu może wydarzyć się tragedia. Powód sam przyznaje, że posiada nieruchomości zalesione z których mógłby pozyskać drewno. Pozwany zaznacza, że ojciec nigdy nie zwrócił się do niego z jakąkolwiek potrzebą w kwestii finansowej, jak również nigdy nie utrudniał mu wycinki i sprzedaży drzewa z darowanej nieruchomości, aż do czasu, gdy notorycznie otrzymywał informacje o spożywaniu przez darczyńcę alkoholu. Wtedy też, jakiekolwiek próby rozmowy pozwanego z powodem, kończyły się agresją i wyzwiskami ze strony tego drugiego.

Pozwany przyznał, że w dniu 9 kwietnia 2024 r. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży darowanej mu w 2013 r. nieruchomości. Powód nigdy nie zobowiązał pozwanego do realizacji podziału przedmiotu darowizny, czy to poprzez zastrzeżenie tego faktu w akcie notarialnym, czy też także podczas rozmów między stronami. Pozwany dbał o nieruchomość nie tylko po dokonaniu darowizny, ale również przed zawarciem umowy. Przy nadzorze leśniczego dokonywał wycięcia chorych drzew, oczyszczał las, jak również jego zamiarem było nasadzenie nowych drzew w miejscach do tego odpowiednich. Nasadzenia nie były dokonywane, ponieważ powód do roku 2023 kosił tereny pod zalesienie, aby otrzymywać dotacje z tego tytułu. Jako datę powzięcia informacji powód wskazuje dzień 11 kwietnia 2024 r., tj. datę uzyskania informacji o zawarciu przyrzeczonej umowy sprzedaży nieruchomości stanowiącej darowiznę. Zgodnie z orzecznictwem, w tym między innymi postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I CSK 6434/22 „możliwość odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego jest instytucją wyjątkową, w związku z tym przesłanka odwołania powinna być poddana wykładni restryktywne. Nie ma ona zastosowania w razie niezgodnych z wolą darczyńcy działań obdarowanego, będących wyrazem zagwarantowanej mu przez prawo autonomii. Stan rażącej niewdzięczności odnosi się do relacji interpersonalnych między darczyńcą, a obdarowanym, stąd też sposobu dysponowania przez obdarowanego przedmiotem jego własności (przedmiotu darowizny) per se nie można kwalifikować jako przesłanki rażącej niewdzięczności określonej w art. 898 § 1 k.c. bez jednoczesnego wywiedzenia, iż ma on przełożenie na kształtowanie się relacji interpersonalnych obdarowanego z darczyńcą w stopniu uzasadniającym uznanie iż takie zachowanie jest rażąco naganne pod względem moralnym”. W dalszej części uzasadnienia „nie mogą być uznane za rażącą niewdzięczność przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, lecz mieszczące się w granicach zwykłych konfliktów życia codziennego, podyktowane emocjami wypowiedzi czy gesty, które są przejawem konfliktu rodzinnego spowodowanego przez obie jego strony, a tym bardziej sprowokowane przez darczyńcę”. Pojęciem „rażącej niewdzięczności” objętej jest zatem co do zasady świadome zachowanie obdarowanego, skierowane przeciwko darczyńcy w nieprzyjaznym zamiarze, cechujące się znacznym nasileniem złej woli i zmierzające do wyrządzenia darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej, które jest w świetle obowiązujących zasad moralnych oceniane wysoce ujemnie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt III CSK 315/18, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I CSK 556/13, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II CSK 68/10, nie publ.).

W przedmiotowej sprawie z występowaniem rażącej, a więc kwalifikowanej niewdzięczności nie mamy do czynienia. Jak wskazuje pozwany istota sporu nie została wywołana przez jego postępowanie i absolutnie jego postawa nie może być odbierana jako krzywdząca powoda. Pozwany pomimo doznanych krzywd utrzymywał kontakt z ojcem, był zawsze otwarty na spotkania z nim, jak również w razie potrzeby nie odmawiał mu pomocy. Nie bez znaczenia w tym kontekście jest postawa samego powoda, gdzie nasilenie agresji kierowanej wobec pozwanego doprowadziło do ustania kontaktów. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt I CSK 411/23 „przy ocenie rażącej niewdzięczności istotne znaczenie powinno mieć nie tylko zachowanie obdarowanego, lecz także zachowanie darczyńcy po wykonaniu darowizny. Zachowanie darczyńcy może być istotne w szczególności wtedy, gdy darczyńca prowokuje obdarowanego do określonych działań, które stanowią następnie podstawę odwołania darowizny.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

W dniu 22 listopada 2013 r. powód J. P. darował pozwanemu M. P., który wówczas był małoletni na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego, Rep. A numer (...) przed notariuszem W. L. Kancelaria Notarialna w J. nieruchomość położoną w miejscowości C., gmina S., powiat (...), województwo (...), obejmującą działkę numer (...) stanowiącą lasy, pastwiska trwałe, grunty orne o powierzchni 3,9900 ha dla której Sąd Rejonowy (...)w T. prowadzi księgę wieczystą numer (...).

Dowód:

- odpis aktu notarialnego z dnia 22 listopada 2013 r., Rep. A numer (...), k. 15-16,

- wydruk księgi wieczystej numer (...), k. 17-21,

- odpis zwykły księgi wieczystej numer (...)/ z dnia 17 kwietnia 2024 r., k. 22.

Pismem z dnia 30 kwietnia 2024 r. skierowanym do pozwanego M. P., powód J. P. oświadczył, że odwołuje darowiznę uczynioną na jego rzecz, to jest nieruchomości składającej się z działki numer (...) o powierzchni 3,9900 ha, położonej w C., gmina S., powiat (...), województwo (...) oraz wezwał do zwrotu dokonanej darowizny w terminie dwóch tygodni od dnia obioru korespondencji. Pozwany jednak nie wyraził zgody na zwrot darowizny nieruchomości.

Dowód:

- odpis oświadczenia o odwołaniu darowizny z dnia 30 kwietnia 2024 r. wraz z dowodem nadania listem poleconym, k. 23-25.

W chwili dokonywania darowizny nieruchomości pozwany M. P. był małoletni, miał ukończone 14 lat. Powód J. P. i matka pozwanego byli rozwiedzeni i powód J. P. wyprowadził się do swojego domu rodzinnego w C. w 2012 r. Pozwany M. P. wraz z matką i pozostałym rodzeństwem pozostał w domu rodzinnym, położonym w D.. Powód skazany był prawomocnym wyrokiem za znęcanie się nad rodziną i odbywał karę pozbawienia wolności.

Dowód:

- wydruki wiadomości sms, k. 38-41,

- zeznania świadków: K. O., k. 171-172, R. O., k. 172-173, P. P., k. 173-174, W. Z., k. 174, P. Z., k. 174, W. M., k. 175, M. M., k. 175, K. P., k. 175-176, B. J., k. 176-177, S. J., k. 177, Ł. J., k. 202,

- przesłuchanie powoda J. P., k. 202-203,

- przesłuchanie pozwanego M. P., k. 203-205.

W roku 2012 zdiagnozowano u powoda J. P. nowotwór złośliwy szpiku kostnego. W 2023 roku nastąpił nawrót choroby, to jest przerzut nowotworu do nerki. W związku z powyższym w okresie od dnia 6 sierpnia 2023 r. do dnia 14 sierpnia 2023 r. powód przebywał w Wojewódzkim Szpitalu w K. na Oddziale Urologii i Urologii Onkologicznej, gdzie wykonano zabieg operacyjny. Powód posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez (...) wydane do dnia 30 kwietnia 2029 r. oraz pobiera rentę chorobową z KRUS w wysokości 1.200,00 zł z czego dokonywane są potrącenia komornicze, wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy po potrąceniu wynosi około 700,00 zł miesięcznie.

Dowód:

- odpis karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z dnia 14 sierpnia 2023 r., k. 26-29,

- odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 kwietnia 2024 r., k. 30-31,

- wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 marca 2024 r., k. 32,

- odpis odcinka renty powoda, k. 33,

- odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2024 r. z dnia 22 stycznia 2024 r. wraz z dowodami zapłaty, k. 34-35,

- odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2022 r. z dnia 19 stycznia 2022 r. wraz z dowodami zapłaty, k. 36-37.

W dniu 9 kwietnia 2024 r., Rep. A numer (...) pomiędzy pozwanym M. P., a B. J. (2) i B. J. (1) została zawarta przedwstępna umowa sprzedaży nieruchomości stanowiącej działkę numer (...), położoną w C., gmina S., objętej księgą wieczystą numer (...) przed notariuszem J. Ś..

Dowód:

- wydruk księgi wieczystej numer (...), k. 17-21.

Pozwany M. P. pracuje od wielu lat w Niemczech i do kraju przyjeżdża raz na kilka tygodni. Mieszka w domu swojej matki B. P., położonym w D. wraz z matką i kilkorgiem rodzeństwa. Powód nie jest właścicielem tej nieruchomości. Powód J. P. mieszka w C. od 2014 r. na nieruchomości stanowiącej masę spadkową po jego rodzicach. Powód w przeszłości skazany był prawomocnym wyrokiem za znęcanie się nad rodziną i odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Ponadto miał orzeczony zakaz zbliżania się do rodziny. Powód także nadużywał alkoholu. Ze związku małżeńskiego z B. P. z którą małżeństwo zostało rozwiązane posiada jedenaścioro dzieci. Pozwany będący synem powoda utrzymywał z nim kontakt. W razie potrzeby udzielał pomocy w gospodarstwie rolnym, ich wzajemne stosunki były poprawne. Wprawdzie w 2023 r., gdy powód był kilka dni w szpitalu pozwany nie odwiedził go, gdyż pracował wówczas w Niemczech, jednakże powód miał kontakt z innymi dziećmi, które zapewniły mu niezbędne wsparcie. Powód J. P. korzystał z darowanego pozwanemu lasy wycinając dla siebie w miarę potrzeby drzewa, tak samo rodzeństwo pozwanego. Powód płacił podatek z tej nieruchomości. Relacje między stronami popsuły się dopiero w 2023 r., gdy pozwany zdecydował się na sprzedaż drzewa z lasu B. J.. Powód zaczął sprzeciwiać się temu zgłaszając stanowczy sprzeciw. Wzywał nawet policję, gdy B. J. wywoził drzewo z lasu. Pozwany M. P. zdecydował się w 2024 r. na sprzedaż działki numer (...), położonej w C., gmina S. i zawarł nawet w dniu 9 kwietnia 2024 r. przedwstępną umowę sprzedaży nieruchomości. Również część rodzeństwa pozwanego uznała, że pozwany nie powinien wycinać drzewa, a także sprzedawać nieruchomości leśnej, gdyż wszyscy mają prawo z tego lasu korzystać. Powód gdy wywoził drzewo z lasu należącego do pozwanego został zatrzymany przez B. J., który był stroną przedwstępnej umowy sprzedaży. B. J. oświadczył, że drzewo nie należy do powoda. Powód dzwonił do pozwanego z pretensjami i żądaniem, aby zaniechał sprzedaży lasu. Dwoje z rodzeństwa pozwanego również miało pretensje, że nie można już wycinać drzewa w lesie – K., G.. Obecnie powód i pozwany nie utrzymują kontaktów. Pozwany zablokował kontakt z powodem na swoim telefonie. Część dzieci powoda nie utrzymuje z nim kontaktu z uwagi na trudne przeżycia z okresu dzieciństwa, gdy powód J. P. znęcał się nad rodziną.

Dowód:

- zeznania świadków: K. O., k. 171-172, R. O., k. 172-173, P. P., k. 173-174, W. Z., k. 174, P. Z., k. 174, W. M., k. 175, M. M., k. 175, K. P., k. 175-176, B. J., k. 176-177, S. J., k. 177, Ł. J., k. 202,

- przesłuchanie powoda J. P., k. 202-203,

- przesłuchanie pozwanego M. P., k. 203-205.

Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

Dowody z dokumentów urzędowych Sąd uznał w całości za autentyczne i wiarygodne. Żadna ze stron ich nie kwestionowała, tak pod względem poprawności formalnej jak i materialnej. Nie ujawniły się też jakiekolwiek okoliczności podważające moc dowodową tych dokumentów, które należałoby brać pod uwagę z urzędu. Stąd omawiane dokumenty urzędowe stanowiły dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 k.p.c.).

Na podstawie zeznań świadków K. O., R. O., P. P., W. Z., P. Z., W. M., M. M., K. P., B. J., S. J. oraz przesłuchania stron J. P. i M. P. Sąd ustalił, że pozwany w 2023 roku i 2024 roku sprzedawał drzewo z lasu B. J., by ostatecznie w kwietniu 2024 r. podjąć decyzję o sprzedaży nieruchomości i w tym celu zawarł przedwstępną umowę sprzedaży działki numer (...), położonej w C.. Ustalono także, że powód i pozwany nie utrzymują już kontaktów z uwagi na żądania powoda zaprzestania wycinki drzew, zaniechania sprzedaży nieruchomości oraz zachowania dotychczasowego stanu umożliwiającego pozostałym członkom rodziny możliwości wycinania drzew na opał. Nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczące wzajemnych relacji pozwanego z rodzeństwem, gdyż przedmiotem roszczenia było odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności wobec darczyńcy z art. 898 § 1 k.c. Istotne były zatem wyłącznie relacje powoda, jako darczyńcy z pozwanym, jako obdarowanym, a nie z innymi członkami rodziny.

Powód J. P. podał w swoich zeznaniach, że oświadczenie o odwołaniu darowizny złożył, bo pozwany wycina drzewo w lesie, nie pozwoli przywieźć drzewa na opał, sprzedaje drzewo.

Oceny dowodów Sąd dokonał zgodnie z art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c. sąd rozpoznający sprawę nie musi odnieść się do każdego z przeprowadzonych dowodów z osobna, wystarczające jest, aby zostało wyjaśnione, jak ocenił materiał dowodowy, wskazując którym dowodom dał wiarę i z jakich przyczyn innym dowodom nie dał wiary (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 197/18, LEX numer 2694594).

Co zaś się tyczy zeznań stron procesu to należy zauważyć, że w zakresie w jakim stanowią one źródło wiedzy o faktach są one dowodem o charakterze jedynie pomocniczym, co wynika z treści art. 299 k.p.c. Ograniczenia płynące z art. 299 k.p.c. są konsekwencją założenia nikłej wartości dowodowej wypowiedzi osoby bezpośrednio zainteresowanej wynikiem postępowania. Ten stopień wartości dowodowej zeznania strony wynika stąd, że musi być wsparty innymi dowodami.

Sąd rozważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 898 § 1 k.c. „darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności”.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Warunek formy pisemnej dla tego oświadczenia ustanowiony jest dla celów dowodowych (art. 900 k.c., art. 74 k.c.). Darczyńca powinien zawiadomić obdarowanego w sposób jednoznaczny, że dokonaną na jego rzecz darowiznę odwołuje i dlaczego. Oświadczenie takie może być zawarte w pozwie, z tym zastrzeżeniem, że odpis pozwu zostanie doręczony obdarowanemu przed upływem terminu przewidzianego w art. 899 § 3 k.c.

Uprawnienie do odwołania darowizny jest uzależnione od dopuszczenia się rażącej niewdzięczności obdarowanego wobec darczyńcy. Zachowanie obdarowanego musi dotykać zasadniczo bezpośrednio darczyńcy. Cechy rażącej niewdzięczności mogą mieć także inne zachowania wysoce nieprzyjazne, kierowane do osoby bliskiej darczyńcy, z tym jednak zastrzeżeniem, że obdarowany, kierując swoje zachowanie wobec osoby bliskiej, zamierza oddziaływać bezpośrednio na darczyńcę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2000 r., sygn. akt I CKN 919/98, LEX numer 50820). Sama niewdzięczność wobec osoby bliskiej darczyńcy, bez związku z jego osobą nie uprawnia do odwołania darowizny.

Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują z reguły czyny nieumyślne obdarowanego, a nawet drobne czyny umyślne, nie wykraczające poza zwykłe konflikty życiowe, rodzinne, jak też wywołane zachowaniem się darczyńcy. Noszą je natomiast zachowania, które oceniając rozsądnie, przy uwzględnieniu miernika obiektywnego i subiektywnego – muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Rażąca niewdzięczność występuje, gdy obdarowany dopuszcza się względem darczyńcy rozmyślnie nieprzyjaznych aktów, przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu, czci oraz mieniu, a także gdy obdarowany narusza obowiązki wynikające ze stosunków osobistych łączących go z darczyńcą (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I CSK 278/11, LEX numer 1170209).

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 sierpnia 1998 r. (sygn. akt II CKN 218/98) „pod pojęcie rażącej niewdzięczności (art. 898 §1 k.c.) podpadają tylko takie czynności obdarowanego (działania lub zaniechania), które są skierowane przeciwko darczyńcy z zamiarem nieprzyjaznym. Same zewnętrzne przejawy zachowania się obdarowanego nie są wystarczającą podstawą do przyjęcia przesłanki rażącej niewdzięczności, istotne znaczenie ma tu bowiem ustalenie w każdym wypadku motywów i intencji obdarowanego. O istnieniu podstaw do odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności decydują w każdym wypadku konkretne okoliczności, rozważane na tle zwyczajów panujących w określonym środowisku społecznym”. O tym czy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością obdarowanego można przesądzić tylko biorąc pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących zarówno darczyńcy, jak i obdarowanego. Długotrwałość i powtarzalność pewnych zachowań ma swoje znaczenie, ale nie może samo przez się przesądzać, czy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością (tak również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt I CK 571/04, LEX numer 603740). Rażącą niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. musi cechować znaczne nasilenie złej woli, skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt IV CSK 113/11, LEX numer 1111009).

Pojęciem „rażącej niewdzięczności” objęte jest świadome zachowanie obdarowanego, skierowane przeciwko darczyńcy w nieprzyjaznym zamiarze, cechujące się znacznym nasileniem złej woli i zmierzające do wyrządzenia darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej, które jest w świetle obowiązujących zasad moralnych odczuwane przez darczyńcę wysoce ujemnie. Naruszenie powinno dotyczyć podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy. Podkreśla się jednak, że nie każde zachowanie obdarowanego, naganne z punktu widzenia obowiązku wdzięczności, będzie stanowiło podstawę do odwołania darowizny, a wobec tego, że nie jest możliwe odwołanie się do jednolitego wzorca zachowań, każdorazowo ocena musi być dokonywana w indywidualnych okolicznościach danej sprawy, uwzględniać dobre obyczaje, normy obowiązujące w danym środowisku, wzajemne relacje stron, w tym stopień bliskości. Nie odpowiadają tej podstawie krzywdy wyrządzone darczyńcy nieumyślnie, w sposób niezamierzony, czy nawet umyślnie, ale nieprzekraczające granic zwykłych konfliktów życia rodzinnego, podyktowane emocjami wypowiedzi czy gesty, które są przejawem konfliktu rodzinnego, spowodowanego przez obie jego strony, a tym bardziej sprowokowane przez darczyńcę (patrz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., sygn. akt III CSK 315/18, LEX numer 673054).

W sprawach dotyczących odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego Sąd ogranicza się do badania czy zaszły okoliczności wskazane przez darczyńcę w oświadczeniu o jakim mowa w art. 900 k.c. (tak również wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 1111/12, LEX numer 1264389).

Możliwość odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego jest instytucją wyjątkową i w związku z tym przesłanka odwołania powinna być poddana wykładni restryktywnej. Nie ma ona zastosowania w razie niezgodnych z wolą darczyńcy działań obdarowanego, będących wyrazem zagwarantowanej mu przez prawo autonomii. Stan rażącej niewdzięczności odnosi się do relacji interpersonalnych między darczyńcą a obdarowanym, stąd też sposobu dysponowania przez obdarowanego przedmiotem jego własności (przedmiotu darowizny) per se nie można kwalifikować jako przesłanki rażącej niewdzięczności określonej w art. 898 § 1 k.c. bez jednoczesnego wywiedzenia, iż ma on przełożenie na kształtowanie się relacji interpersonalnych obdarowanego z darczyńcą w stopniu uzasadniającym uznanie, iż takie zachowanie jest rażąco naganne pod względem moralnym (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2024 r., sygn. akt I CSK 6434/22, LEX numer 3718169).

W świetle art. 898 § 1 k.c. nie można abstrahować od przyczyn konfliktu między stronami. Pojęcie niewdzięczności wymaga analizy motywów określonych zachowań obdarowanego, w tym zwłaszcza tego, czy zachowania jego nie są powodowane czy wręcz prowokowane wprost lub pośrednio przez darczyńcę (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1997 r., sygn. akt III CKN 170/97, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 1297/13, LEX numer 1438126).

W ocenie Sądu brak podstaw do przyjęcia, aby pozwany M. P. dopuścił się rażącej niewdzięczności w stosunku do swojego ojca J. P.. Pozwany pomimo bardzo trudnej przeszłości w relacjach z powodem, która wynikała ze znęcania się powoda nad rodziną, konsekwencją czego było także postępowanie karne zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym, utrzymywał kontakty z ojcem. W czasie, gdy powód po raz pierwszy przebywał w szpitalu po rozpoznaniu choroby nowotworowej w roku 2012 pozwany jeździł do gospodarstwa powoda i doglądał jego zwierzęta. Pomagał mu także w niektórych pracach polowych. Z uwagi na aktualne miejsce pobytu pozwanego w Niemczech, gdzie pracuje jego kontakty nie mogły być tak intensywne jak zapewne mógłby sobie tego życzyć powód. Konflikt pomiędzy stronami zaczął się, gdyż J. P. miał pretensje do syna, że wycinane są drzewa w lesie zlokalizowanym na nieruchomości będącej przedmiotem darowizny. Wszystkie zachowania były prowokowane przez powoda J. P.. Pozwany jako właściciel nieruchomości miał prawo dysponować drewnem z lasu według swojego uznania. Stąd wycinki drzew, czy nawet zamiar sprzedaży nieruchomości nie można uznać za rażącą niewdzięczność. Nie można uznać za wiarygodne twierdzeń powoda, że pozwany zobowiązał się otrzymując nieruchomość w darowiźnie, że w przyszłości dokona geodezyjnego jej podziału i podzieli pomiędzy rodzeństwo. Zauważyć należy, iż pozwany był wówczas małoletni, miał 14 lat, zaciągnięcie takiego zobowiązania nie wywoływałoby skutków prawnych. Taka czynność mogła być dokonana jedynie przez przedstawicieli ustawowych małoletniego wówczas pozwanego za zgodą sądu rodzinnego. W ocenie Sądu wszystkie konflikty były wywoływane przez powoda, który nie potrafił zaakceptować dokonywanej w lesie wycinki drzew i zamiaru sprzedaży nieruchomości. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że powziął informację o rażącej niewdzięczności pozwanego w dniu 11 kwietnia 2024 r., gdy podczas interwencji policji powziął informację o dokonywanej przez pozwanego wycince i sprzedaży drzew zarówno na nieruchomości należącej do pozwanego i nieruchomości powoda. Powód zgodnie z ciężarem dowodzenia wynikającym z art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. nie przedstawił dokumentu prawa własności nieruchomości leśnej powoda oraz dowodu, że wycinka została dokonana na jego własnej nieruchomości. Powód nie udowodnił ponadto, aby jego stan zdrowia wymagał pomocy w codziennym funkcjonowaniu, a pozwany odmówił udzielenia takiej pomocy. To powód wywoływał wszelkie konflikty wynikające z braku akceptacji wycinki drzew przez pozwanego i decyzji o sprzedaży lasu. Rzeczywistą przyczyną złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny przez powoda była wycinka drzew w lesie przez pozwanego, sprzedaż drzewa B. J. oraz zakazanie wycinki drzew powodowi. Wynika to jednoznacznie z zeznań powoda.

W ocenie Sądu Rejonowego w Dębicy brak podstaw do przypisania pozwanemu, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, rażącej niewdzięczności.

W ocenie Sądu powód nie wykazał w świetle art. 6 k.c. z związku z art. 232 k.p.c., aby zachowania pozwanego było obiektywnie rażąco naganne. Zachowania pozwanego wynikały z prowokacji powoda kierowanych w stosunku do niego. To powód wywoływał wszelkie konflikty. W tym stanie rzeczy nie można zachowań pozwanego w stosunku do ojca uznać za obiektywnie rażąco naganne. To powód był zarzewiem konfliktów.

W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie powołanych przepisów, oddalając powództwo.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. przyznając pozwanemu jako stronie wygrywającej proces, koszty zastępstwa procesowego zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) w kwocie 3.600,00 zł i opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł, łącznie kwotę 3.617,00 zł.

Art. 98 § 1 ¹ k.p.c. stanowi, iż od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Zatem, orzekając o kosztach procesu, Sąd należną stronie powodowej kwotę przyznaną tytułem zwrotu części kosztów poniesionych w sprawie zasądził wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie.