Wyrok z 31 grudnia 2025, sygn. I C 132/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Kwidzynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: asesor sądowy Radosław Schulz

po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2025 r. w Kwidzynie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko U. F.

o zapłatę

oddala powództwo.

asesor sądowy Radosław Schulz

Sygn. akt I C 132/25 upr.

UZASADNIENIE

Pozwem (k. 2-16) wniesionym przeciwko U. F., powód (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz kwoty 19.893,41 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od dnia 15.08.2024 r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu powód wskazał, że poprzez podpisanie weksla w dniu 8 kwietnia 2024 r. pozwana zobowiązała się do zapłaty w dniu 15 sierpnia 2024 r. roku kwoty wskazanej na wekslu w wysokości 19.893,41 złotych. Powód wezwał pozwaną do wykupu weksla. Weksel został wystawiony przez pozwaną na zabezpieczenie zwrotu całego zadłużenia z tytułu pożyczki udzielonej przez powoda na podstawie umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 8 kwietnia 2024 r. Na dochodzoną pozwem należność złożyły się: suma pozostałych do zapłaty rat pożyczki oraz należne maksymalne odsetki za opóźnienie liczone zgodnie z art. 481 § 2 ¹ k.c. za każdy dzień opóźnienia w płatności każdej z rat. Po zawarciu umowy pożyczki powód wypłacił kwotę pożyczki zgodnie z umową. Po zawarciu umowy pożyczki pozwana nie wpłaciła na rzecz powoda żadnej kwoty, podobnie po wypełnieniu weksla.

Powód wezwał pozwaną do zapłaty na adres wskazany w umowie, zaś po bezskutecznym upływie terminu do zapłaty powód wypowiedział umowę i wypełnił weksel zgodnie z warunkami uzgodnionymi w deklaracji wekslowej.

W piśmie z 11 grudnia 2024 r. (k. 24-29) powód sprecyzował, że na dochodzoną pozwem należność w wysokości 19.893,41 zł, składa się kwota: 10.050,00 zł z tytułu kapitału pożyczki, kwota 340,00 zł z tytułu opłaty przygotowawczej, kwota 3.780,00 zł z tytułu prowizji pożyczkodawcy, kwota 402,00 zł z tytułu prowizji pośrednika finansowego oraz kwota 5.294,00 zł tytułem skapitalizowanych odsetek umownych za opóźnienie wynikających z punktu 1.2 umowy pożyczki, a także kwota 17,88 zł z tytułu odsetek dziennych wynikających z punktu 4.1 umowy pożyczki.

Nadto powód sprecyzował żądanie pozwu w zakresie odsetek i wniósł o ich zasądzenie od kwoty 19.866,00 zł w wysokości odsetek umownych równych odsetkom maksymalnym za opóźnienie od dnia 22 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 27,41 zł w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie dotyczącym odsetek powód cofnął żądanie wraz ze zrzeczeniem się roszczenia i wniósł o umorzenie postępowania w tym zakresie.

Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Kwidzynie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2025 r. umorzył postępowanie w części dotyczącej cofniętego żądania powoda (k. 31).

Tego same dnia Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Kwidzynie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniający sprecyzowane żądanie w całości (k. 32).

Pozwana, reprezentowana przez opiekuna prawnego J. F. w dniu 27 stycznia 2025 r. (data nadania w placówce pocztowej) złożyła sprzeciw od nakazu zapłaty (k. 38-39). W uzasadnieniu opiekun prawny pozwanej wskazał na nieważność zawartej umowy, gdyż U. F. jest osobą ubezwłasnowolnioną. Nadto opiekun prawny pozwanej dodał, że wcześniej informował powoda o fakcie ubezwłasnowolnienia pozwanej.

W piśmie z 27 marca 2025 r. (k. 58) powód wskazał, że podtrzymuje wszystkie twierdzenia, dowody i wnioski dotychczas złożone. Nadto wskazał, że cofa powództwo ponad kwotę 10.050,00 zł wraz z odsetkami od tej kwoty ze zrzeczeniem się roszczenia i w tym zakresie wnosi o umorzenie postępowania i nieobciążanie powoda wynikłymi kosztami. Powód wskazał jednocześnie, że wnosi o zasądzenie na jego rzecz kwoty stanowiącej brakujący kapitał pożyczki. Powód dodał, że pozwana otrzymała od powoda środki finansowe w wysokości 10.050,00 zł, a zatem została bezpodstawnie wzbogacona, wobec czego winna środki te zwrócić. Powód wskazał również, że o sytuacji prawnej pozwanej dowiedział się z pisma strony pozwanej z 25 stycznia 2025 r.

Sąd Rejonowy w Kwidzynie postanowieniem z 29 sierpnia 2025 r. (k. 67) w punkcie 1. umorzył postępowanie w części, ponad kwotę 10.050 zł wraz z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie liczonymi od tej kwoty za czas od 22 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty, w punkcie 2. zaś uznał zmianę powództwa zawartą w piśmie pełnomocnika powoda z 27 marca 2025 r. za niedopuszczalną w oparciu o art. 505 ⁴ § 1 k.p.c.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

W dniu 5 kwietnia 2024 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W., jako pożyczkodawca, zawarł z U. F., jako biorącą pożyczkę, umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Na łączną sumę pożyczki (14.572,00 zł) złożyły się:

a)  Całkowita Kwota Pożyczki, czyli suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki wynosząca 10.050,00 zł,

b)  Kredytowane Koszty Pożyczki w kwocie 4.522,00 zł (pkt 1.1 umowy).

W treści umowy strony przewidziały, że pożyczka jest oprocentowana według stałej stopy procentowej w wysokości 18,380746% w skali roku (odsetki umowne) oraz że z tytułu udzielenia pożyczki biorący pożyczkę zobowiązany będzie do uiszczenia na rzecz pożyczkodawcy następujących opłat: opłaty przygotowawczej w wysokości 340,00 zł, prowizji pośrednika finansowego zawierającego umowę w kwocie 402,00 zł oraz wynagrodzenia prowizyjnego pożyczkodawcy w wysokości 3.780,00 zł (pkt 1.2 oraz 1.4 umowy)

Pożyczka miała być spłacona w 42 miesięcznych ratach w wysokości 473,00 zł i w terminach ustalonych w harmonogramie spłat - do piętnastego dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od 15 maja 2024 r. (pkt 2.1 umowy).

W umowie zastrzeżono, że na wypadek opóźnienia w spłacie rat pożyczki pożyczkobiorca zapłaci odsetki od zadłużenia przeterminowanego w wysokości rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego równej stopie odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2 ¹ k.c. (pkt 4.1. umowy).

Ponadto wskazano, że pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Okres wypowiedzenia wynosił 30 dni (pkt 8.1. umowy).

Strony ustaliły zabezpieczenie prawne spłaty kwot należnych pożyczkodawcy z tytułu umowy w formie weksla własnego in blanco nie na zlecenie wraz z deklaracją wekslową (pkt 3.1.a umowy). Pożyczkodawca miał prawo wypełnić weksel na zasadach określonych w deklaracji wekslowej, na sumę odpowiadającą zadłużeniu pożyczkobiorcy z tytułu umowy pożyczki w przypadku, gdy opóźnienie w płatności kwoty równej jednej racie przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania (pkt 8.2 umowy).

W treści deklaracji wekslowej U. F. upoważniła pożyczkodawcę do wypełnienia weksla, wpisania domicylatu (miejsca płatności weksla) oraz wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu wobec pożyczkodawcy wynikającemu z umowy pożyczki. Pożyczkodawca miał prawo wypełnić weksel i dochodzić na tej podstawie zobowiązania przed sądem, gdy:

a)  opóźnienie w płatności kwoty równej wartości jednej pełnej raty przekroczy 30 dni, po uprzednim wezwaniu jej do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania,

b)  w razie złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy pożyczki w przypadku braku zaksięgowania zwrotu środków z tytułu pożyczki w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy lub odsetek dziennych od tej kwoty oraz upływu 7 dni od wezwania pozwanego przez pożyczkodawcę do zapłaty należnych pożyczkodawcy środków.

Dowód : umowa pożyczki (k. 3–5v), harmonogram spłat (k. 6), załącznik do wniosku o numerze (...) z dnia 4 kwietnia 2024 r. o udzielenie pożyczki konsumenckiej w (...) S.A. (k. 14), deklaracja wekslowa wystawcy weksla (k. 10).

U. F. wystawiła w dniu 8 kwietnia 2024 r. weksel własny nie na zlecenie, niezupełny w chwili wystawienia. Weksel zawiera oświadczenie wystawcy: „zapłacę za ten sola weksel” oraz oznaczenie podmiotu, na której rzecz zapłata ma być dokonana: „na rzecz (...) S.A. z siedzibą ul. (...), (...)-(...) W., NIP (...), Regon (...)”. Jako miejsce wystawienia weksla wskazano B.. Weksel został podpisany przez wystawcę imieniem i nazwiskiem.

Dowód : weksel (k. 9).

Pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. pożyczkodawca wezwał U. F. do zapłaty zaległych 2 rat pożyczki wymagalnych w dniach 15 maja 2024 r. i 15 czerwca 2024 r. w łącznej wysokości 946,00 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki i postawienia wszystkich zobowiązań z niej wynikających w stan wymagalności.

Wezwanie zostało skierowane na adres podany przez pozwaną w umowie i wróciło do nadawcy po podwójnej awizacji.

Dowód : ostateczne wezwanie do zapłaty (k. 8), dane trackingowe z sytemu (...) S.A. (k. 12).

Pismem z 17 lipca 2024 r. pożyczkodawca wypowiedział U. F. umowę pożyczki o numerze (...) z 30-dniowym okresem wypowiedzenia. Jednocześnie poinformował o wypełnieniu weksla in blanco i wezwał do jego wykupu w ciągu 30 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Pismo zostało skierowane na adres podany przez pozwaną w umowie i wróciło do nadawcy po podwójnej awizacji.

Dowód : wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z wezwaniem do wykupu weksla (k. 11, 27), dane trackingowe z sytemu (...)S.A. (k. 26).

Pożyczkodawca wypełnił wystawiony przez U. F. weksel, poprzez wpisanie kwoty do zapłaty: 19.893,41 zł (liczbowo i słownie), daty płatności: 15 sierpnia 2024 r. oraz miejsca płatności: B..

Dowód : weksel (k. 9).

Pozwana nie dokonała żadnych wpłat na poczet należności wynikających z umowy. Po wypowiedzeniu umowy pozwana również nie dokonała żadnych wpłat na rzecz pożyczkodawcy.

Dowód : wykaz operacji finansowych na koncie rozliczeniowym klienta (k. 7, 28).

Na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 2 września 2022 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt XV Ns 131/21, U. F. została ubezwłasnowolniona całkowicie z powodu innego rodzaju zaburzeń psychicznych. Postanowienie uprawomocniło się 10 września 2022 r.

Dowód : postanowienie SO w Gdańsku z 2 września 2022 r., XV Ns 131/21 (k. 71).

Z kolei na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Kwidzynie z 23 lutego 2023 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt III RNs 46/23, ustanowiono dla ubezwłasnowolnionej całkowicie U. F. opiekę prawną, zaś obowiązki opiekuna powierzono J. F.

Dowód : postanowienie SR w Kwidzynie z 23 lutego 2023 r., III RNs 46/23 (k. 72), zaświadczenie z 23 lutego 2023 r., III RNs 46/23 (k. 39).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie zebranych i przeprowadzonych w sprawie dowodów, których moc i wiarygodności Sąd ocenił według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, w granicach wyznaczonych treścią art. 233 § 1 k.p.c.

W procesie kształtowania podstawy faktycznej orzeczenia sąd oparł się przede wszystkim na dowodach w postaci dokumentów złożonych przez strony oraz pozyskane przez sąd z urzędu. Dowodom w postaci dokumentów urzędowych sąd dał wiarę co do tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 k.p.c.), zaś dokumentom prywatnym wyłącznie co do tego, że osoba podpisana na dokumencie złożyła oświadczenie zawarte w jego treści (art. 245 k.p.c.). Na potrzeby postępowania dowodowego powód, poza dokumentami uwierzytelnionymi, przedłożył również wydruki i kserokopie, które w określonych okolicznościach stanowić mogą inny środek dowodowy, o jakim mowa w art. 308 k.p.c. i art. 309 k.p.c. W tym kontekście odnotować należy, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zawierają zamkniętej listy środków dowodowych, a z treści art. 309 k.p.c. wynika, że możliwe jest przeprowadzenie dowodu także innymi środkami niż wymienione w Kodeksie, o ile ich wykorzystanie nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa. Dowody te, jak każde inne, podlegają ocenie sądu na podstawie art. 233 k.p.c. Powszechnie uznaje się, że wydruki komputerowe stanowią „inny środek dowodowy”, o którym mowa w art. 308 k.p.c. i art. 309 k.p.c. Zarówno treść jak i autentyczność przedłożonych dokumentów, kserokopii i wydruków nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd zważył, co następuje.

Przed przejściem do oceny merytorycznej powództwa wyjaśnienia wymaga kilka kwestii natury proceduralnej.

Niniejsza sprawa toczyła się w ramach postępowania z udziałem konsumentów uregulowanego w art. 458 ¹⁴ i nast. k.p.c. Zgodnie z art. 458 ¹⁵ § 1 k.p.c. przedsiębiorca będący powodem jest obowiązany powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a będący pozwanym - w odpowiedzi na pozew. Z kolei § 4 powołanego przepisu stanowi, iż twierdzenia i dowody powołane z naruszeniem § 1 podlegają pominięciu, chyba że strona będąca przedsiębiorcą uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później.

Do niniejszej sprawy znajdują również zastosowanie przepisy regulujące postępowanie uproszczone (art. 505 ¹ i nast. k.p.c.).

Powód (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) dokonał dwukrotnego częściowego cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia, co skutkowało wydaniem w toku postępowania dwóch postanowień o umorzeniu postępowania w części: 8 stycznia 2025 r. (k. 31) oraz 29 sierpnia 2025 r. (k. 67).

Już w treści pozwu strona powodowa wyraźnie zakreśliła podstawę faktyczną powództwa. W treści uzasadnienia ww. pisma procesowego wskazano bowiem, że podstawą sformułowanego roszczenia o zapłatę jest fakt wystawienia przez pozwaną weksla (tzw. weksla in blanco) oraz późniejsze wypełnienie go przez powoda zgodnie z deklaracją wekslową i wezwanie pozwanej do jego wykupu (uzasadnienie pozwu – k. 2 v.).

Wobec wynikłych w toku sprawy okoliczności dotyczących całkowitego ubezwłasnowolnienia pozwanej U. F., strona powodowa w piśmie procesowym z 27 marca 2025 r. wskazała, że w sytuacji uznania umowy za nieważną, należy mieć na uwadze, że pozwana otrzymała od powódki środki finansowe w wysokości 10.050,00 zł, czyli została bezpodstawnie wzbogacona, wobec czego winna środki te zwrócić powódce. W piśmie tym doszło zatem do zmiany powództwa w zakresie podstawy faktycznej – powód zasadności swojego roszczenia upatrywał zatem już nie tylko w zobowiązaniu wekslowym, ale również w fakcie bezpodstawnego wzbogacenia występującego po stronie pozwanej.

W tym miejscu należy wskazać, że art. 505 ⁴ § 1 zd. 1 k.p.c. wprowadza bezwzględny zakaz przedmiotowych zmian powództwa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to wyłączenie dopuszczalności wszelkich zmian jakościowych (wystąpienie z nowym roszczeniem zamiast lub obok dotychczasowego) i ilościowych żądania oraz jego podstawy faktycznej (to samo żądanie oparte na odmiennych przytoczeniach faktycznych). Statuowany w przytoczonym powyżej artykule zakaz nie dotyczy jedynie ograniczenia powództwa, będącego w swej istocie częściowym cofnięciem pozwu (a nie przedmiotową zmianą powództwa w rozumieniu art. 193 k.p.c.), które podlega w całości reżimowi przewidzianemu w art. 203 k.p.c. Całkowita niedopuszczalność przedmiotowych zmian powództwa w postępowaniu uproszczonym skutkuje bezskutecznością czynności procesowych powoda zmierzających do osiągnięcia tego skutku. Sąd powinien zatem pominąć taką czynność procesową i rozpoznać pierwotne żądanie, chyba że z racji braku możliwości skutecznej zmiany powództwa, powód zdecyduje się cofnąć pozew, a czynność ta okaże się skuteczna (A. Olaś [w:] P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 4, 2025, art. 505 ⁴).

Z tego względu w punkcie 2. postanowienia z 29 sierpnia 2025 r. (k. 67) uznano wskazaną wyżej zmianę powództwa za niedopuszczalną w oparciu o art. 505 ⁴ § 1 k.p.c. Jednocześnie w ocenie sądu rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym (art. 505 ¹ § 3 k.p.c.) nie przyczyniłoby się do sprawniejszego rozpoznania sporu. Po pierwsze, powód nie domagał się pominięcia przepisów o postępowaniu uproszczonym, a po drugie – oparcie żądania o zupełnie odmienną podstawę faktyczną wiązałoby się z koniecznością przeprowadzenia w istocie całego postępowania od początku: przedstawienia twierdzeń i dowodów przez powoda oraz ustosunkowania się doń przez pozwaną. Wiązałoby się to ze znacznym wydłużeniem postępowania, czemu przeczą zasady ekonomiki procesowej, do których przecież odwołuje się art. 505 ¹ § 3 k.p.c.

Tym samym sąd w niniejszym postępowaniu pozostał związany granicami pierwotnego żądania. Z art. 321 k.p.c. wynika zakaz orzekania sądu co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem oraz zakaz orzekania ponad żądanie. Zakaz ten dotyczy roszczenia zarówno w sensie ilościowym, jak i jakościowym. Oznacza to, że sąd również nie może wyjść poza wskazywaną przez powoda podstawę faktyczną. W realiach niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabiera przy tym wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r. (II CK 556/04, OSNC 2006/2/38), w którym wskazano, że w świetle art. 321 § 1 k.p.c. niedopuszczalne jest zasądzenie określonego świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w sytuacji, gdy umowa pożyczki obejmująca to świadczenie jest nieważna.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o art. 148 ¹ § 1 k.p.c., albowiem wyznaczenie rozprawy w ocenie sądu nie było konieczne. Żadna ze stron nie wniosła również w pierwszym piśmie procesowym o wysłuchanie jej na rozprawie.

Przechodząc do merytorycznej oceny zgłoszonego roszczenia o zapłatę, sąd uznał je za nieuzasadnione, co skutkowało oddaleniem powództwa w całości.

Roszczenie powoda było oparte na zobowiązaniu wekslowym unormowanym w ustawie z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 282, dalej: Prawo Wekslowe). Na tym tle wypada wyjaśnić, że zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny, zatem zachowuje ono swą ważność niezależnie od przyczyn, które spowodowały jego powstanie. Umieszczenie na wekslu podpisu stanowi wyłączną przyczynę i podstawę zobowiązania wekslowego osoby podpisującej. Przedmiotowy weksel własny został wystawiony jako weksel własny niezupełny w chwili wystawienia, tzw. weksel in blanco (art. 103 w zw. z art. 10 Prawa Wekslowego), który definiuje się m.in. jako niecałkowicie wypełniony dokument wekslowy, podpisany przez wystawcę z zamiarem zobowiązania się wekslowo, mogący po wypełnieniu stać się wekslem zupełnym.

Z treści pozwu oraz załączonych do niego dokumentów wynika, iż weksel zawierający klauzulę „nie na zlecenie” stanowił zabezpieczenie łączącej strony umowy pożyczki gotówkowej (kredytu konsumenckiego), a następnie został wypełniony przez powoda.

W ocenie sądu złożony do akt sprawy weksel spełnia w zakresie swej treści wymagania z art. 101 pkt 1-7 Prawa Wekslowego, tj. zawiera: nazwę „weksel” w tekście dokumentu, przyrzeczenie bezwarunkowej zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej – kwoty 19.893,41 zł, wskazanie terminu płatności – 15 sierpnia 2024 r., miejsce płatności – B., określenie podmiotu, na którego rzecz ma być dokonana zapłata – (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w B., datę i miejsce wystawienia weksla –B., dnia 8 kwietnia 2024 r., a także czytelny podpisy wystawcy weksla – U. F..

Zgodnie jednak z treścią art. 7 Prawa Wekslowego, jeżeli na wekslu znajdują się podpisy osób, niezdolnych do zaciągania zobowiązań wekslowych, podpisy fałszywe, podpisy osób nieistniejących albo podpisy, które z jakiejkolwiek innej przyczyny nie zobowiązują osób, które weksel podpisały lub których nazwiskiem weksel został podpisany, nie uchybia to ważności innych podpisów. Zgodnie z utrwalonym w tym zakresie stanowiskiem doktryny oceny ważności każdego podpisu złożonego na wekslu należy dokonywać oddzielnie. Każda z tych osób zaciąga bowiem swoje zobowiązanie, mimo że ich podpisy zostały złożone na jednym wekslu. Ważność tego zobowiązania nie jest uzależniona od ważności zobowiązań innych osób podpisanych na wekslu, o ile weksel posiada wszystkie elementy niezbędne do jego ważności. Zasada ta odnosi się do każdej osoby podpisanej na wekslu, tj. do wystawcy, akceptanta, poręczyciela i indosanta (I. Heropolitańska [w:] Komentarz do ustawy - Prawo wekslowe [w:] Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz, Warszawa 2011, art. 7).

Do grupy osób niezdolnych do zaciągania zobowiązań wekslowych należą:

a)  osoby małoletnie (art. 11, 12 i 14 k.c.),

b)  osoby ubezwłasnowolnione całkowicie (art. 12 i 14 k.c.),

c)  osoby małoletnie, które ukończyły 13 lat i częściowo ubezwłasnowolnione, jeżeli zaciągnęły zobowiązanie wekslowe bez zgody przedstawiciela ustawowego (art. 15, 17 i 18 k.c.);

d)  osoby niemogące czytać, w przypadku gdy weksel nie ma formy aktu notarialnego (art. 80 k.c.) (I. Heropolitańska, Ibidem).

Do sytuacji, w której realizują się skutki określone w powyższym przepisie, dochodzi między innymi w sytuacji braku zdolności wekslowej i zdolności do czynności wekslowych. Prawo wekslowe nie zawiera w tym względzie specjalnych unormowań. Będą miały tu zastosowanie przepisy prawa cywilnego (art. 8-22 k.c.). Zdolność wekslową, tj. zdolność do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków wekslowych, ma każdy, kto według przepisów ogólnych prawa cywilnego ma zdolność prawną. Od zdolności wekslowej należy odróżnić zdolność do czynności wekslowych, przez którą rozumie się nabywanie praw i zaciąganie zobowiązań wekslowych przez własne działania. Zdolność wekslową łączy się z pojęciem zdolności prawnej, zdolność do czynności wekslowych zaś - z pojęciem zdolności do czynności prawnych. Każda z nich dzieli się z kolei na czynną (do nabywania praw wekslowych) i bierną (do zaciągania zobowiązań wekslowych). Ten, kto nie ma zdolności do czynności prawnych, nie ma też zdolności do zaciągania zobowiązań wekslowych (uchwała 7 sędziów SN z 31 marca 1993 r., III CZP 176/92, OSN 1993, poz. 171).

Wobec całkowitego ubezwłasnowolnienia w dacie wystawiania weksla, U. F. nie miała zdolności do zaciągania zobowiązań wekslowych – i z tego już względu powództwo podlegało oddaleniu.

Niezależnie od powyższej okoliczności, z tych samych względów nieważne w oparciu o art. 14 § 1 k.c. okazały się umowa pożyczki nr (...) z 5 kwietnia 2024 r. (stanowiąca w istocie umowę o kredyt konsumencki w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim; Dz.U. z 2011 roku, Nr 126, poz. 715) oraz wystawiona przez pozwaną deklaracja wekslowa. Żadna z powyższych czynności nie mieści się przy tym w katalogu umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, o których mowa w art. 14 § 2 k.c.

Wskazana nieważność ma charakter bezwzględny, co oznacza, że czynność prawna już od chwili jej dokonania nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych, a jej nieważność istnieje z mocy prawa ( ipso iure). Czynność ta nie podlega tzw. konwalidacji. Osoba ubezwłasnowolniona nie ma bowiem zdolności do czynności prawnych, a co za tym idzie – nie może skutecznie uczestniczyć w obrocie cywilnoprawnym. Instytucja ubezwłasnowolnienia ma na celu ochronę danej osoby, jej praw niemajątkowych, ale przede wszystkim majątkowych.

Na marginesie podkreślić należy, że ubezwłasnowolnienie staje się skuteczne z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ubezwłasnowolnieniu. Postanowienie orzekające ubezwłasnowolnienie ma charakter orzeczenia konstytutywnego, gdyż stwarza skutki prawne przewidziane prawem materialnym w zakresie zdolności do czynności prawnej osoby ubezwłasnowolnionej. Dlatego z istoty tego orzeczenia – mimo braku wyraźnego przepisu – wynika, iż posiada ono tzw. rozszerzoną prawomocność materialną, a więc ma skutek także wobec osób trzecich (por. postanowienie SN z dnia 3 grudnia 1971r., III CRN 361/71, OSPiKA 1972, Nr 10, poz. 179). Postanowienie jest przy tym skuteczne na przyszłość (ex nunc) (por. wyrok SN z dnia 30 kwietnia 1964 r., I PR 143/64, OSNCP 1965, Nr 6, poz. 97).

Z tych względów na podstawie art. 7 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w zw. z art. 14 § 1 k.c. powództwo podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia było uznanie powoda za stronę przegrywającą sprawę w całości (art. 98 § 1 k.p.c.). Pozwana w toku postępowania nie poniosła jednak żadnych kosztów procesu, a zatem brak było podstaw do zasądzenia jakiejkolwiek kwoty z tego tytułu od strony pozwanej (zob. M. Manowska [w:] A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska , Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 108).

asesor sądowy Radosław Schulz