Wyrok z 9 stycznia 2026, sygn. V U 156/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 stycznia 2026 roku

Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesław Jakubiec

Protokolant : osobiście

po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 roku w Rybniku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania C. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.

z dnia 20 czerwca 2025 roku nr sprawy (...)

o zasiłek chorobowy

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że:

- przyznaje ubezpieczonemu C. B.prawo do zasiłku chorobowego za okresy od dnia 14.10.2021 r. do 25.10.2021 r. i od 30.11.2021 r. do 9.12.2021 r. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) i zwalnia z obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za ww. okres;

- odmawia ubezpieczonemu prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 31.01.2022 r. do 12.05.2022 r. i zobowiązuje do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za ww. okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 18 938,23 zł (kwota główna- 13 848, 54 zł, odsetki- 5089, 69 zł).

Sygn. akt V U 156/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 20 czerwca 2025 roku, numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonemu C. B. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 14.01.2021 do 25.10.2021, 30.11.2021 do 9.12.2021, 31.01.2022 do 12.05.2022 z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) i zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 23.110,94 zł. Na ustaloną kwotę składały się: należność główna w wysokości 16.835,48 zł z funduszu chorobowego za ww. okresy oraz odsetki 6275,46 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynikało, iż ubezpieczony był niezdolny do pracy z powodu choroby od 12.10.2021-25.10.2021, izolacji domowej od 30.11.2021-9.12.2021 oraz choroby 28.01.2022-12.05.2022 i z tych przyczyn pobierał zasiłek chorobowy, którego płatnikiem był zakład pracy. W trakcie postępowania ustalono, że zwolnienie lekarskie w tym okresie wykorzystywał niezgodnie z przeznaczeniem. Dalej wyjaśnił, że zwrot zasiłku następuje od 14.10.2021 do 31.01.2022, gdyż za okres od 12.10.2021-13.10.2021 oraz do 28.02.2022 do 30.01.2022 ubezpieczony zachował prawo do wynagrodzenia za okres choroby zgodnie z art. 92 kp. Tym samym organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie ma prawa do zasiłku chorobowego za okres od 14.10.2021-25.10.2021, 30.11.2021-9.12.2021, 31.01.2022-12.05.2022 a kwota wypłaconych świadczeń podlega zwrotowi wraz z należnymi odsetkami.

vide: akta organu rentowego- decyzja z dnia 20.06.2025 r.

Ubezpieczony wniósł odwołanie od wskazanej decyzji. Ubezpieczony wskazał, że nie zgadza się z decyzją w odniesieniu do świadczeń za okres od 14.10.2021-25.10.2021 oraz 30.11.2021-9.12.2021, gdyż jego umowa zlecenia w (...) w R. jako osoby do pomocy w rodzinie zastępczej opiewa na 120 godzin w miesiącu. Umowa ta nie określa konkretnych dni pracy. Ubezpieczony wskazał, że w konkretnym miesiącu wykonywał zlecenie od 1.10.2021-10.10.2021 i od 26.10.2021-31.10.2021, 1.11.2021-28.11.2021, 10.12.2021-30.12.2021. Z kolei w odniesieniu do terminu 31.01.2022-12.05.2022 ubezpieczony zgodził się z decyzją co do nienależnie pobranych świadczeń.

vide: k. 3

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

vide: k. 5-6

Sąd ustalił, co następuje:

Ubezpieczony C. B. jest zatrudniony w (...) w J. na stanowisku montera urządzeń grzewczych i z tego tytułu podlegał ubezpieczonym społecznym, w tym ubezpieczeniu chorobowemu.

Jednocześnie ubezpieczony wraz z małżonką sprasowują funkcję zastępczej rodziny zawodowej. Wykonują to na podstawie umowy zlecenia z Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w R. Na umowie wymienieni są obydwoje małżonkowie, ale z uwagi na wykonywaną na pozostawanie przez ubezpieczonego w stosunku pracy (zresztą posiadanie stałej pracy przez jednego z małżonków stanowi niezbędny warunek aby mogli zostać zawodową rodziną zastępczą), kwestią opieki nad powierzonymi im dziećmi sprawowała żona ubezpieczonego. Zwykle do opieki jest kilka dzieci naraz i są to raczej małe dzieci. Wraz z ubezpieczonym mieszka jeszcze starszy syn, który również pomaga przy opiece.

Ubezpieczony przebywał na zwolnieniu lekarskim w następujących okresach:

a)  12.10.2021-25.10.2021,

b)  30.11.2021-9.12.2021 (izolacja domowa z powodu Sars-CoV-2),

c)  28.01.2022-12.05.2022

W dniu 17 stycznia 2022 roku ubezpieczony miał planowany w szpitalu zabieg stabilizacji międzywyrostkowej. Po operacji powód odbywał rehabilitację.

Pracodawca na podstawie art. 92 kp wypłacił wynagrodzenie za czas choroby za okresy 12.10.2021-13.10.2021, 28.01.2022-30.01.2022.

Organ rentowy wypłacił ubezpieczonemu za w/w okresy zasiłki chorobowe w wysokości 16.835,48 zł.

Zgodnie z umową zlecenia małżeństwu L. i C. B. zostały powierzone czynności w postaci pomocy w sprawowaniu opieki nad dziećmi oraz pracach gospodarskich w rodzinie zastępczej zawodowej w wymiarze 120 h miesięcznie (bez określenia konkretnych dni). Umowa była odpłatna. W przedmiotowym okresie małżonka ubezpieczonego była na emeryturze. W miesiącach październik, listopad i grudzień 2021 r. (których dotyczyła część zwolnień lekarskich) ubezpieczony wykonał wymagane umową zlecenia godziny w pozostałe dni miesiąca w których był już zdolny do pracy.

W okresie od 31.01.2022 r. – 12.05.2022 roku ubezpieczony przebywał na zwolnieniu lekarskim, a jednocześnie wykonywał obowiązki z umowy zlecenia w związku z opieką nad dziećmi.

Decyzją z 20 czerwca 2025 roku, numer (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił ubezpieczonemu C. B. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 14.01.2021 do 25.10.2021, 30.11.2021 do 9.12.2021, 31.01.2022 do 12.05.2022 z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) i zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 23.110,94 zł.

Dowód: w aktach organu rentowego: decyzja z dnia 20.06.2025, protokół z dnia 20.06.2025, pismo z dnia 15.05.2025, ponadto w aktach sprawy: umowa o świadczenie pomocy rodzinie zawodowej k. 4, przesłuchanie ubezpieczonego k. 16, karta informacyjna leczenia szpitalnego k. 20-21, pismo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie k. 27,

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci w/w dokumentów, a także w oparciu o przesłuchanie ubezpieczonego, które wraz z pozostałymi dowodami tworzyły spójny i logiczny obraz przedstawiający stan faktyczny sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie w części.

Jak stanowi przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz,. U. z 2025 r. poz. 501) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Zgodnie z art. 68 ww. ustawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Art. 17 ww. ustawy, wprowadza dwie przesłanki utraty przez ubezpieczonego prawa do przyznanego świadczenia: wykonywanie przezeń w okresie orzeczonej niezdolności do pracy zarobkowej oraz wykorzystywanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z jego celem. Jak słusznie wskazuje się zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, do zastosowania normy wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej wystarczające jest zrealizowanie jednej z wyżej wskazanych przesłanek, co wprost wynika z zastosowania przez ustawodawcę w sformułowaniu rzeczonego przepisu alternatywy łącznej w postaci zastosowania spójnika „lub”. Na podstawie odesłania zastosowanego w art. 22 ustawy zasiłkowej, przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy znajduje odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do świadczenia rehabilitacyjnego.

Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, pracą w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy jest praca w potocznym tego słowa znaczeniu, w tym także wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych – stosunku pracy, stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie (zob. post. Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2012 r., I UK 70/12, Legalis numer 537257). Przesłanką do utraty prawa do zasiłku jest wykonywanie pracy w okresie niezdolności do pracy, nadto praca ubezpieczonego nie może mieć jedynie charakteru incydentalnego i być wymuszona okolicznościami (zob. uzasadnienie wyr. Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2010 r., III UK 71/09, LEX nr 585848). Za pracę zarobkową uważa się wszelką aktywność ludzką, która zmierza do uzyskania zarobku, nawet gdyby miała ona polegać na czynnościach nieobciążających organizmu ubezpieczonego w istotny sposób. Przy czym przy określeniu "zarobkowego" charakteru pracy wskazuje się także, że przepisy nie wymagają, aby praca była podjęta "w celu zarobkowym". Samo podjęcie jakiejkolwiek czynnej działalności, zmierzającej do uzyskania wynagrodzenia lub dochodu, by mówić o pracy zarobkowej rodzącej skutek w postaci utraty prawa do zasiłku chorobowego przez ubezpieczonego, który korzystając ze zwolnienia lekarskiego pracę taką podejmuje. Tym samym wykonywanie pracy zarobkowej, niezależnie od jej wpływu na stan zdrowia ubezpieczonego, stanowi samodzielną negatywną przesłankę (podstawę) utraty prawa do zasiłku chorobowego (por. wyrok SN z 2008-10-03 II UK 26/08 opubl: L. wyrok SN z 2018 05 -09 III UK 72/17 L. ).

Wykonywanie pracy zarobkowej zakłada rzeczywiste i osobiste działanie ubezpieczonego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17.02.2016 sygn. III UZP 15/15).

Jednocześnie należy zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego, iż że nie ma jednego prostego rozwiązania, jeśli chodzi o zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a ocena spełnienia przesłanki "wykonywania pracy zarobkowej" jest uzależniona od stanu faktycznego konkretnej sprawy. Nie należy więc oczekiwać kategorycznych wskazań ujednolicających, mających zastosowanie do każdego przypadku. To podstawy faktyczne danego rozstrzygnięcia będą decydowały o zakwalifikowaniu podejmowanych przez ubezpieczonych czynności jako "incydentalnych" bądź "wymuszonych okolicznościami" (postanowienie SN z 12.07.2023 r., III USK 103/22).Orzeczenie wprawdzie dotyczyło kwestii wykonywania pracy zarobkowej, niemniej w ocenie Sądu ma również odpowiednie zastosowanie do drugiej z negatywnych przesłanek czy wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z przeznaczeniem.

Sąd podzielił stanowisko Sądu Najwyższego, który wskazał, że nie każdy przejaw aktywności stanowi wypełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z tytułu ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby lub macierzyństwa, powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego. Nie dochodzi do wypełnienia przesłanek z art. 17 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z tytułu ubezpieczenia społecznego na wypadek choroby lub macierzyństwa, powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego, gdy były to zachowania o charakterze incydentalnym. Zatem sporadyczna, wymuszona okolicznościami, aktywność zawodowa może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. (Postanowienie SN z 03.03.2021 r., sygn. akt III USK 88/21).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż ubezpieczony nie utracił prawa do zasiłku chorobowego za wszystkie okresy wskazane w zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że to na organie rentowym spoczywał ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek z art. 17 ustawy zasiłkowej, czego organ nie uczynił.

Przeprowadzone postępowanie wykazało, że niezdolność do pracy była spowodowana zarówno schorzeniami kręgosłupa oraz rekonwalescencją po przeprowadzonej operacji stabilizacji międzywyrostkowej jak i izolacji domowej w związku z wykryciem koronawirusa w okresie pandemii.

Organ rentowy oprócz twierdzeń nie wskazał jakichkolwiek dowodów na to, że w okresie 14.10.2021-25.10.2021, 30.11.2021.-9.12.2021 (czyli w okresie niezdolności do pracy) ubezpieczony podejmował faktyczną opiekę nad dziećmi . Samo związanie umową zlecenia w okresie od 1 lipca 2021 roku do 30 czerwca 2022 roku nie może prowadzić automatycznie do uznania, że ubezpieczony świadczył pracę. Umowa była tak skonstruowana, że ubezpieczony mógł zrealizować 120 godzin wymagane umową w dniach innych niż okresy jego niezdolności do pracy, a organ rentowy nie wykazał okoliczności przeciwnej. Zatem fakt, że ubezpieczony otrzymał przychód za sporne okresy, nie świadczy o tym, że praca była faktycznie realizowana w trakcie zwolnienia lekarskiego. Ubezpieczony mógł wykonywać obowiązki z umowy zlecenia w innych dniach, a dla zleceniodawcy podstawą do wypłaty wynagrodzenia była zrealizowana w okresie obejmującym zlecenie liczba godzin pracy. Sąd w tym zakresie dał wiarę twierdzeniom ubezpieczonego. To na organie rentowym ciążył obowiązek dowodowy, któremu organ nie sprostał. Nawet jeśli ubezpieczony komunikował się dziećmi czy też sporadycznie się z nimi chwilę pobawił, to od razu takich pojedynczych, sporadycznych czynności przyrównywać z góry nie można do wykonywania zarobkowej. Nie można zakładać, że ubezpieczony opiekował się dziećmi w trakcie zwolnienia lekarskiego, tylko dlatego, że w tym czasie przebywały u niego w domu. Z doświadczenia życiowego bowiem wynika, że skoro dzieci przebywały w tym samym mieszkaniu, to całkowity brak kontaktu z małymi dziećmi nie był możliwy. Sama wymuszona okolicznościami komunikacja, nie może rodzić w tej sytuacji negatywnych konsekwencji dla ubezpieczonego. Jak wynikało z umowy zlecenia, obowiązek opieki spoczywał również na jego żonie (drugim zleceniobiorcy), która w rzeczywistości z uwagi na to, że przebywała już na emeryturze, głównie realizowała obowiązki spoczywające na rodzinie zastępczej. Zadania osoby zatrudnionej w rodzinie zastępczej zawodowej lub rodzinnym domu dziecka nie zostały szczegółowo uregulowane w ustawie ani ściśle określone w umowie. Są to wszelkie czynności, a więc ubezpieczony mógł zrealizować 120 godzin wymagane umową w dniach innych niż okresy jego niezdolności do pracy. Charakter czynności mógł pozwolić na zrobienie przerwy w sprawowaniu opieki nad dziećmi i nie nakazywał codziennego wykonywania zleconych czynności. Dodatkowo, jak wskazał ubezpieczony również dorosły syn pomagał przy opiece. Biorąc pod uwagę powyższe należało stwierdzić, że ubezpieczony nie wykonywał faktycznie pracy zarobkowej we wskazanym okresie. Zauważyć przy tym należy, iż wynagrodzenie wynikające z umowy zlecenia było dla rodziny zastępczej a nie konkretnie dla ubezpieczonego.

Nie została również spełniona druga z przesłanek w postaci wykorzystywania zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem. Treścią analizowanej przesłanki mogą być także takie zachowania, które zaprzeczają celowi zwolnienia i wskazują, że zwolnienie zostało uzyskane dla innych celów . Za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznać należy nadużywanie alkoholu, podejmowanie działań, których chory powinien unikać, wzięcie udziału w wycieczce zagranicznej, wzięcie udziału w imprezie towarzyskiej czy rozrywkowej, nieprzestrzeganie wskazań lekarskich, np. nakazu leżenia w łóżku, zakazu wykonywania różnych prac domowych, prac w ogrodzie lub gospodarstwie rolnym, jak się wydaje za wyjątkiem prac i czynności życiowo uzasadnionych. Dlatego trudno uznać za sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego wykonywanie przez obłożnie chorego czy samotnie mieszkającego ubezpieczonego, który zgodnie z zaleceniami lekarza powinien leżeć, czynności niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu w/w okresach ubezpieczony nie podejmował czynności niezgodnych z celem zwolnienia oraz zmierzających do pogorszenia jego stanu zdrowia. Jak już wyżej wskazano, ubezpieczony nie podejmował faktycznej opieki nad dziećmi, a jedyny jego kontakt z dziećmi ograniczał się co najwyżej wymuszonego okolicznościami słownego kontaktu. Zwolnienie lekarskie było z powodu dolegliwości związanych z kręgosłupem zatem niezgodne z celem tego zwolnienia byłyby wszelkie czynności wymagające wysiłku fizycznego, podnoszenie, nadmierne obciążenia mechaniczne. Ewentualna rozmowa z dziećmi nie utrudniała procesu rekonwalescencji. W związku z powyższym, nie można uznać, że było to działanie sprzeczne z przeznaczeniem zwolnienia lekarskiego. Zatem świadczenie za powyższy okres był świadczeniem należnym ubezpieczonemu.

W odniesieniu do okresu niezdolności od 31.01.2022 do 12.05.2022 ubezpieczony nie zakwestionował zasadności stanowiska organu i zgodził się na zwrot świadczenia. Należało zatem stwierdzić, że wobec okresu 31.01.2022- 12.05.2022 znalazł zastosowanie art. 84 ust 2 pkt 3 w/w ustawy, na podstawie którego już sam fakt, że ubezpieczony w trakcie orzeczonej niezdolności do pracy wykorzystywał zwolnienie niezgodnie z przeznaczeniem pozwalało na stwierdzenie, że otrzymane przez ubezpieczonego świadczenie za w/w okres było świadczeniem nienależnie pobranym.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu C. B. prawo do zasiłku chorobowego za okresy od dnia 14.10.2021 r. do 25.10.2021 r. i od 30.11.2021 r. do 9.12.2021 r. z tytułu zatrudnienia u płatnika (...) i zwolnił z obowiązku zwrotu pobranego zasiłku chorobowego za ww. okres.

A jednocześnie Sąd odmówił ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego za okres od dnia 31.01.2022 r. do 12.05.2022 r. i zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za ww. okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 18 938,23 zł. Wskazana kwota obejmowała należność główną w wysokości 13.848,54 zł oraz odsetki w wysokości 5089,69 zł (zgodnie z wyliczeniem organu rentowego k. 25). Istotnym pozostawało, iż ubezpieczony na żadnym etapie postępowania nie kwestionował wysokości świadczeń do zwrotu. Co do odsetek zostały one prawidłowo naliczone przez organ rentowy na podstawie art. 84 ust 1 ustawy systemowej.

Sędzia Wiesław Jakubiec