Wyrok z 9 marca 2026, sygn. VI U 492/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2026 roku.

Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący sędzia Przemysław Chrzanowski

po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2026 roku w Warszawie

w trybie art. 224 § 3 KPC na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania C. H.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

z udziałem zainteresowanego (...) sp. z o. o.

o zasiłek macierzyński

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od C. H. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt VI U 492/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił C. H. prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 01 lipca 2024r. do 22 kwietnia 2025r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania w zakresie prawidłowości objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia u płatnika (...) sp. z o.o. wydana została decyzja nr (...) z dnia 20 września 2024r. Zgodnie wydaną decyzją odwołująca nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. od 27 października 2023r.

(decyzja ZUS z 24.09.2024 r. – a.r.)

Od powyższej decyzji z dnia 24 września 2024 r. C. H. złożyła odwołanie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że w dniu 09 października 2023r. zawarła z firmą (...) sp. z o.o. umowę zlecenie, a następnie od 15 marca 2024r. do 24 kwietnia 2024r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Ponadto podniosła, że organ rentowy oparł się wyłącznie na ustaleniach poczynionych przez inny oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a decyzja tego organu z dnia 20 września 2024r. jest nieprawomocna i została przez nią zaskarżona.

(odwołanie z dnia 17.10.2024r. -k. 1-3)

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, posługując się argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie: k. 8-8v)

Pismem z dnia 16 grudnia 2024r. odwołująca wskazała, że należne jej świadczenie z tytułu zasiłku macierzyńskiego za okres od 24 kwietnia 2024r. do 22 kwietnia 2025r. stanowi łącznie kwotę 26.897,40 zł licząc od lipca, z uwagi na to, że wcześniejsze zasiłki wypłacała firma (...).

(pismo procesowe z 16.12.2024r. – k. 16)

Pismem procesowym z dnia 15 stycznia 2025r. organ rentowy w wykonaniu zobowiązania Sądu sprecyzował oznaczenie organu rentowego, wskazując ze właściwym organem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.. Ponownie wniósł o oddalenie odwołania.

(pismo procesowe z 15.01.2025r. -k. 32-33)

Pismem procesowym z dnia 20 stycznia 2025r. pełnomocnik odwołującej poparł odwołanie, wskazując, że w dniu 09 października 2023r. powódka zawarła umowę zlecenie z firmą (...), była objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, zrzekała się statusu studenta i była traktowana jak pracownik w rozumieniu przepisów kodeksu pracy.

(pismo procesowe z 20.01.2025r.- k. 46-47)

Pismem procesowym z dnia 24 stycznia 2025r. (...) sp. z o.o. złożyła oświadczenie o przystąpieniu do toczącego się postępowania.

(pismo procesowe z 24.01.2025r. – k. 55-56)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołująca C. H. w dniu 09 października 2023r. zawarła z (...) sp. z o.o. umowę zlecenie na okres od 10 października 2023r. do 09 marca 2024r. Aneksem do umowy zlecenia strony ustaliły, że umowa zlecenie zostaje zawarta na okres od 10 października 2023r. do 30 czerwca 2024r. W okresie obowiązywania umowy odwołująca posiadała status studenta - nie miała ukończonych 26 lat. C. H. w wiadomości e-mail z dnia 24 października 2024r. poinformowała zleceniodawcę o rezygnacji ze statusu studenta i zwróciła się o zgłoszenie jej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zleceniodawca zgłosił odwołującą do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i odprowadzał składki.

(bezsporne, nadto: umowa zlecenie - k. 93, aneks do umowy - k. 92, wiadomość e-mail - k. 72, zeznania odwołującej C. H. - k. 83v, )

W dniu 20 września 2024r. została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w K. decyzja nr (...), zgodnie z którą C. H. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznych oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 27 października 2023r. do 30 czerwca 2024r. Zarówno odwołująca, jak i płatnik składek, nie odwołali się od powyższej decyzji. W związku z powyższym ZUS odmówił odwołującej prawa do zasiłku macierzyńskiego za wnioskowany przez nią okres.

(bezsporne, nadto: decyzja z 20.09.2024r. – a.r.)

Powyższy stan faktyczny ustalony na podstawie dokumentacji zawartej w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, był bezsporny. Spór w sprawie dotyczył bowiem jedynie interpretacji przepisów. Zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia, strony nie składały dodatkowych wniosków dowodowych. Dokumenty te nie były kwestionowane co do autentyczności ani treści, a Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ich wiarygodności. Okoliczności dotyczące zawarcia umów, posiadania przez odwołującą statusu studenta oraz wydania decyzji stwierdzającej brak podlegania ubezpieczeniom społecznym nie budziły wątpliwości.

Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej w zakresie okoliczności faktycznych dotyczących wykonywania umowy zlecenia, posiadania statusu studenta oraz wysłania wiadomości e-mail do zleceniodawcy z wnioskiem o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem m.in. chorobowym. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto, zeznania te były spójne, logiczne i korespondowały z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów.

Zeznania odwołującej w części dotyczącej twierdzenia o złożeniu odwołania od decyzji z dnia 20 września 2024 r. nie znalazły jednak potwierdzenia w materiale dowodowym. Brak jest jakichkolwiek dowodów jego wniesienia, a sama odwołująca nie przedłożyła potwierdzenia nadania. W konsekwencji należało przyjąć, że decyzja ta nie została skutecznie zaskarżona. Twierdzenia odwołującej w tym zakresie nie znalazły zatem potwierdzenia w materiale dowodowym.

Jednocześnie Sąd uznał, że zeznania odwołującej w części dotyczącej jej przekonania o skutecznym objęciu ubezpieczeniem chorobowym oraz twierdzenia, iż była traktowana jak pracownik w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przedmiotem postępowania nie było bowiem ustalenie rzeczywistego charakteru prawnego łączącej strony umowy ani badanie, czy stosunek ten mógłby zostać zakwalifikowany jako stosunek pracy. Kwestia ta nie była objęta zakresem zaskarżonej decyzji i nie podlegała w niniejszym postępowaniu merytorycznej ocenie.

Strony reprezentowane przez zawodowych pełnomocników procesowych nie wnosiły o uzupełnienie materiału dowodowego.

Sąd zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja odmawiająca odwołującej prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od 1 lipca 2024 r. do 22 kwietnia 2025 r. Spór w sprawie sprowadzał się do oceny, czy w dacie powstania prawa do świadczenia odwołująca podlegała ubezpieczeniu chorobowemu, a tym samym, czy spełniała ustawowe przesłanki nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zwana też ustawą zasiłkową) zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że warunkiem koniecznym nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w dacie porodu. Prawo do świadczenia ma charakter pochodny względem istnienia tytułu ubezpieczeniowego, brak podlegania ubezpieczeniu wyklucza możliwość uzyskania świadczenia.

W niniejszej sprawie tytułem ubezpieczenia miało być wykonywanie umowy zlecenia. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4 Jednocześnie jednak art. 6 ust. 4 tej ustawy stanowi, że osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat. W konsekwencji student, który nie ukończył 26 roku życia i wykonuje umowę zlecenia, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu.

Z kolei art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, na swój wniosek. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym możliwe jest jednak wyłącznie wówczas, gdy dana osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W sytuacji, gdy dana osoba, jako student do ukończenia 26 lat, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, brak jest podstaw do objęcia jej również dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

W sprawie bezsporne było, że decyzją z dnia 20 września 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż odwołująca jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika (...) sp. z o.o. nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym ani dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 27 października 2023 r. do 30 czerwca 2024 r. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się prawomocna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i przebiegu ubezpieczenia. Natomiast art. 477 ⁹ § 1 k.p.c. stanowi, że od decyzji organu rentowego przysługuje odwołanie do sądu.

W toku postępowania nie zostało wykazane, aby odwołująca wniosła odwołanie od decyzji z dnia 20 września 2024 r. Twierdzenia w tym zakresie nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a z akt organu rentowego nie wynika, by decyzja ta została skutecznie zaskarżona. Skoro zatem odwołująca nie wniosła odwołania od decyzji stwierdzającej niepodleganie ubezpieczeniom, rozstrzygnięcie to stało się ostateczne i wiążące.

W niniejszym postępowaniu Sąd nie był uprawniony do ponownego badania kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdyż została ona prawomocnie rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu. Decyzja z dnia 20 września 2024 r., stwierdzająca brak podlegania ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie, funkcjonuje w obrocie prawnym. W niniejszym postępowaniu Sąd nie bada jej prawidłowości, lecz uwzględnia jej skutki prawne. Skoro zatem prawomocnie ustalono, że odwołująca nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu w okresie poprzedzającym powstanie prawa do zasiłku macierzyńskiego, nie została spełniona przesłanka określona w art. 29 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Brak podlegania ubezpieczeniu chorobowemu wyklucza nabycie prawa do świadczenia z tego ubezpieczenia, niezależnie od ewentualnego faktycznego wykonywania umowy zlecenia, czy twierdzeń o traktowaniu jej jak pracownika.

W konsekwencji zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., odwołanie podlegało oddaleniu.

Niezależnie od powyższego, jedynie na marginesie wskazać należy, że nawet gdyby kwestia podlegania przez odwołującą ubezpieczeniom społecznym miała podlegać ponownej analizie, prowadziłaby ona do tożsamego wniosku. Ubezpieczenie chorobowe w tym przypadku nie ma jednak charakteru samoistnego lecz akcesoryjny wobec obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, co oznacza, że objęcie nim jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy dana osoba podlega obowiązkowo tym ubezpieczeniom.

Ustawodawca wyłączył natomiast obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w odniesieniu do studentów do ukończenia 26 roku życia wykonujących umowę zlecenia. W konsekwencji brak jest po stronie takiej osoby tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Skoro zatem nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie może również powstać prawo do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczenie to nie funkcjonuje bowiem jako odrębny i niezależny tytuł ubezpieczeniowy, lecz stanowi rozszerzenie istniejącego obowiązkowego stosunku ubezpieczenia społecznego. Jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 17.01.2023 r., (...) 58/22 student poniżej 26 roku życia nie może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy zlecenia (art. 6 ust. 1 pkt 4 związku z art. 6 ust. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.).

Odnosząc się dodatkowo do twierdzeń odwołującej dotyczących „zrzeczenia się” statusu studenta wobec zleceniodawcy, wskazać należy, że o podleganiu ubezpieczeniom społecznym decydują wyłącznie przesłanki ustawowe, a nie oświadczenia woli stron stosunku cywilnoprawnego. Status studenta w rozumieniu art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest kategorią obiektywną, wynikającą z przepisów prawa o szkolnictwie wyższym oraz faktycznego posiadania tego statusu do ukończenia 26 roku życia. Nie jest on uprawnieniem, z którego można skutecznie zrezygnować dla celów ubezpieczeniowych poprzez złożenie oświadczenia zleceniodawcy. Ewentualne oświadczenie odwołującej w tym zakresie pozostaje bez znaczenia prawnego dla oceny podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdyż obowiązek (bądź jego brak) wynika bezpośrednio z ustawy i nie może być modyfikowany wolą stron. W konsekwencji samo „zrzeczenie się” statusu studenta wobec płatnika składek nie mogło doprowadzić do powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, ani otworzyć drogi do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

W konsekwencji student do ukończenia 26 roku życia wykonujący wyłącznie umowę zlecenia nie może zostać objęty ani obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, ani – wobec ich braku – dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Skoro zatem odwołująca jako student do ukończenia 26 roku życia nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, nie istniała również możliwość skutecznego objęcia go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, a tym samym nabycia prawa do świadczeń z tego ubezpieczenia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Odwołująca, jako strona przegrywająca sprawę w całości, obowiązana jest zwrócić organowi rentowemu poniesione koszty zastępstwa procesowego. Wysokość tych kosztów ustalono na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, który przewiduje stawkę minimalną w wysokości 360 zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Z tego względu Sąd zasądził od odwołującej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.