Wyrok z 10 marca 2026, sygn. II K 903/25

Formularz UK 1

Sygnatura akt

II K 903/25

Jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku dotyczy tylko niektórych czynów lub niektórych oskarżonych, sąd może ograniczyć uzasadnienie do części wyroku objętych wnioskiem. Jeżeli wyrok został wydany w trybie art. 343, art. 343a lub art. 387 k.p.k. albo jeżeli wniosek o uzasadnienie wyroku obejmuje jedynie rozstrzygnięcie o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu, sąd może ograniczyć uzasadnienie do informacji zawartych w częściach 3–8 formularza.

1.  USTALENIE FAKTÓW

1.1.  Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

1.1.1.

R. A.

w dniu 19 maja 2025 r. w K., woj. (...), przed urzędnikiem Urzędu Gminy w K., we wniosku o nadanie numeru PESEL w związku z konfliktem na Ukrainie, złożył fałszywe oświadczenie, że na terytorium Polski przybył z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, będąc pouczony o odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywego oświadczenia, w sytuacji kiedy przepis ustawy, tj. art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przewidywał możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 k.k

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione

Dowód

Numer karty

Oskarżony R. A. jest obywatelem Ukrainy. Cudzoziemiec posiada paszport o serii i numerze (...).

Oskarżony R. A. w dniu 19.05.2025 r. stawił się w Urzędzie Miejskim w K. celem złożenia wniosku o nadanie numeru PESEL w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie. Czynność ta odbywała się zgodnie z przewidzianą przez ustawę procedurą.

Cudzoziemiec został pouczony o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Oskarżony złożył wniosek, w którym wskazał, że przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 26.10.2024 r. z terytorium Ukrainy „w związku z działaniami wojennymi”. Oświadczenie to stanowiło wymagany ustawą element wniosku o nadanie statusu osoby korzystającej z ochrony czasowej (ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa; dalej: specustawa).

Na podstawie złożonego wniosku oskarżony uzyskał uprawnienia PESEL UKR od dnia 19.05.2025 r.

Przed złożeniem wniosku oskarżony uzyskiwał informacje, że po nadaniu numeru PESEL UKR będzie mógł przekraczać granicę, o ile nie będzie przebywał poza terytorium Polski dłużej niż 30 dni.

wyjaśnienia oskarżonego

42v, 81v-82

zeznania świadka M. L.

93-93v

notatka urzędowa

1-1v

powiadomienie o nadaniu numeru PESEL

4

wniosek o nadanie numeru PESEL

2-3

kserokopia paszportu

5-5v

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

Procedura przyjęcia wniosku o nadanie numeru PESEL ze statusem UKR przez pracowników Urzędu Miejskiego w K. odbywa się w w języku polskim.

Formularze wniosków są przygotowane w wersji dwujęzycznej.

informacja z Urzędu Miejskiego w K.

88

Oskarżony faktycznie przekraczał granicę z Ukrainy do Polski w okresie trwającego konfliktu zbrojnego, który w istotny sposób wpływał na warunki życia ludności cywilnej, w tym na bezpieczeństwo, stabilność bytową, możliwość pracy, przemieszczania się oraz funkcjonowania instytucji publicznych na Ukrainie.

Cudzoziemiec przewoził pasażerów w ramach wykonywanej pracy jako kierowca.

wyjaśnienia oskarżonego

81v-82

Oskarżony ani razu nie przebywał poza terytorium Polski przez okres przekraczający 30 dni, a jego wyjazdy miały charakter krótkotrwały.

Oskarżony wiązał uzyskanie statusu PESEL UKR także z możliwością sprowadzenia rodziny do Polski i trwałego przeniesienia się tutaj w razie eskalacji zagrożenia po stronie ukraińskiej.

wyjaśnienia oskarżonego

81v-82

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

Oskarżony ma (...) lat, posiada wykształcenie średnie, obywatelstwa ukraińskiego. Z zawodu (...). Zamieszkały w miejscowości T. na Ukrainie, w odległości ok. (...) od granicy z Republiką Białorusi. Otrzymuje dochód w wysokości ok. 300-350 euro miesięcznie.. Żonaty. Ojciec (...)dzieci. Niekarany.

dane osobopoznawcze

81

informacja z KRK

28

kserokopia prawa jazdy

78-78v

kserokopia legitymacji rodziny wielodzietnej wraz z ustnym tłumaczeniem

79, 82

1.1.2.

R. A.

w okresie od 20 maja 2025 r. do 29 września 2025 r. w V., R., L. oraz A., w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru mając pełną świadomość, że nie spełnia warunków legalnego wjazdu na terytorium RP, przekraczał granicę z Polską przez przejście graniczne w V., R., L. oraz A. wbrew przepisom ustawy, przy wykorzystaniu podstępu, wprowadzając w błąd funkcjonariusza Straży Granicznej co do rzeczywistego celu podróży, tj. ucieczki z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, podczas gdy w rzeczywistości przekraczał granicę ukraińsko-polską w celach zarobkowych i osobistych, a następnie wracał na terytorium Ukrainy,

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za udowodnione

Dowód

Numer karty

Po uzyskaniu numeru PESEL i dokumentu diia.pl, przy kolejnych przekroczeniach granicy okazywał te dokumenty funkcjonariuszom i był dopuszczany do wjazdu.

Odnotowano posłużenie się przez oskarżonego dokumentem DIAA.PL w okresie od 20.05.2020 r. do dnia 14.10.2025 r. na przejściach granicznych w V., R., L., A. celem wjazdu do Polski z terytorium Ukrainy oraz następnie ponownego wyjazdu na terytorium Ukrainy, które przebiegały w następujących datach:

1.  Wjazd 20.05.2025 r. – Wyjazd 23.05.2025 r.

2.  Wjazd 01.06.2025 r. – Wyjazd 04.06.2025 r.

3.  Wjazd 11.06.2025 r. – Wyjazd 14.06.2025 r.

4.  Wjazd 20.06.2025 r. – Wyjazd 23.06.2025 r.

5.  Wjazd 11.07.2025 r. – Wyjazd 14.07.2025 r.

6.  Wjazd 16.07.2025 r. – Wyjazd 19.07.2025 r.

7.  Wjazd 21.07.2025 r. – Wyjazd 24.07.2025 r.

8.  Wjazd 29.07.2025 r. – Wyjazd 01.08.2025 r.

9.  Wjazd 05.08.2025 r. – Wyjazd 05.08.2025 r.

10.  Wjazd 05.08.2025 r. – Wyjazd 08.08.2025 r.

11.  Wjazd 16.08.2025 r. – Wyjazd 18.08.2025 r.

12.  Wjazd 21.08.2025 r. – Wyjazd 24.08.2025 r.

13.  Wjazd 04.09.2025 r. – Wyjazd 05.09.2025 r.

14.  Wjazd 06.09.2025 r. – Wyjazd 07.09.2025 r.

15.  Wjazd 09.09.2025 r. – Wyjazd 11.09.2025 r.

16.  Wjazd 12.09.2025 r. – Wyjazd 13.09.2025 r.

17.  Wjazd 15.09.2025 r. – Wyjazd 16.09.2025 r.

18.  Wjazd 24.09.2025 r. – Wyjazd 27.09.2025 r.

19.  Wjazd 29.09.2025 r. – Wyjazd 02.10.2025 r.

20.  Wjazd 11.10.2025 r. – Wyjazd 14.10.2025 r.

Wszystkie przekroczenia granicy odbywały się jawnie, przez oficjalne przejścia graniczne, po przeprowadzeniu kontroli granicznej przez uprawnione organy.

W żadnym z odnotowanych przypadków funkcjonariusze Straży Granicznej nie wydali wobec oskarżonego decyzji o odmowie wjazdu ani nie zakwestionowali skuteczności dokumentu, którym się posługiwał.

zeznania świadka M. L.

93-93v

notatka urzędowa

1-1v, 6, 11, 14, 27

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

Cudzoziemiec w ramach ww. przejazdów przekraczał granicę będąc kierowcą pojazdy typu bus marki (...)przewożąc pasażerów w ramach wykonywanej pracy.

wyjaśnienia oskarżonego

42v, 81v-82

1.2.  Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Czyn przypisany oskarżonemu (ewentualnie zarzucany, jeżeli czynu nie przypisano)

1.2.1.

R. A.

w dniu 19 maja 2025 r. w K., woj. (...), przed urzędnikiem Urzędu Gminy w K., we wniosku o nadanie numeru PESEL w związku z konfliktem na Ukrainie, złożył fałszywe oświadczenie, że na terytorium Polski przybył z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, będąc pouczony o odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywego oświadczenia, w sytuacji kiedy przepis ustawy, tj. art. 4 ust. 13 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przewidywał możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 k.k.,

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione

Dowód

Numer karty

Złożenie przez oskarżonego fałszywego oświadczenia we wniosku o nadanie numeru PESEL w dniu 19.05.2025 r. w Urzędzie Miejskim w K..

wyjaśnienia oskarżonego

42v, 81v-82

notatka urzędowa

1-1v

powiadomienie o nadaniu numeru PESEL

4

wniosek o nadanie numeru PESEL

2-3

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

informacja z Urzędu Miejskiego w K.

88

1.2.2.

R. A.

w okresie od 20 maja 2025 r. do 29 września 2025 r. w V., R., L. oraz A., w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru mając pełną świadomość, że nie spełnia warunków legalnego wjazdu na terytorium RP, przekraczał granicę z Polską przez przejście graniczne w V., R., L. oraz A. wbrew przepisom ustawy, przy wykorzystaniu podstępu, wprowadzając w błąd funkcjonariusza Straży Granicznej co do rzeczywistego celu podróży, tj. ucieczki z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, podczas gdy w rzeczywistości przekraczał granicę ukraińsko-polską w celach zarobkowych i osobistych, a następnie wracał na terytorium Ukrainy,

Przy każdym czynie wskazać fakty uznane za nieudowodnione

Dowód

Numer karty

Podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza Straży Granicznej co do rzeczywistego celu podróży, tj. ucieczki z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi.

wyjaśnienia oskarżonego

42v, 81v-82

zeznania świadka M. L.

93-93v

notatka urzędowa

1-1v, 6, 11, 14, 27

powiadomienie o nadaniu numeru PESEL

4

wniosek o nadanie numeru PESEL

2-3

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

Brak spełnienia warunków legalnego wjazdu na terytorium RP.

wyjaśnienia oskarżonego

42v, 81v-82

zeznania świadka M. L.

93-93v

notatka urzędowa

1-1v, 6, 11, 14, 27

powiadomienie o nadaniu numeru PESEL

4

wniosek o nadanie numeru PESEL

2-3

raport z bazy ZAOiL

7-10v, 15-26

2.  OCena DOWOdów

2.1.  Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1.1.1., 1.1.2.,

1.2.1., 1.2.2.

wyjaśnienia oskarżonego

Sąd uznał wyjaśnienia oskarżonego R. A. za wiarygodne w przeważającej części, tj. w zakresie dotyczącym przebiegu przekroczeń granicy, okoliczności uzyskania numeru PESEL UKR, korzystania z dokumentu diia.pl oraz przyczyn częstych przejazdów pomiędzy Ukrainą a Polską. Wyjaśnienia te były logiczne, spójne wewnętrznie, konsekwentne w toku postępowania i korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym, w szczególności z raportami przekroczeń granicy oraz dokumentacją dotyczącą nadania numeru PESEL.

Oskarżony nie przyznał się do zarzucanych mu czynów i konsekwentnie wskazywał, że składając oświadczenie we wniosku o nadanie numeru PESEL UKR o przybyciu do Polski w związku z działaniami wojennymi, nie podawał nieprawdy. Wyjaśniał, że po wybuchu wojny i zamknięciu dotychczasowego kierunku pracy na Białorusi utracił realną możliwość zarobkowania w miejscu zamieszkania, a jego przyjazdy do Polski pozostawały w funkcjonalnym związku z konfliktem zbrojnym, który radykalnie zmienił jego sytuację życiową i zawodową. Tak przedstawiona motywacja nie pozostaje sprzeczna ani z zasadami doświadczenia życiowego, ani z realiami wojennymi.

Sąd dał również wiarę wyjaśnieniom oskarżonego w tej części, w której wskazywał, że on i jego rodzina pozostają faktycznie w stanie stałej gotowości do opuszczenia Ukrainy i przeniesienia się do Polski na stałe w razie eskalacji konfliktu. Oskarżony nie twierdził przy tym, że planował natychmiastowe i definitywne przeniesienie centrum życiowego do Polski już w chwili składania wniosku, lecz że traktował pobyt w Polsce jako realną i przygotowywaną możliwość bezpieczeństwa dla siebie i rodziny, uzależnioną od dalszego rozwoju sytuacji wojennej oraz warunków bytowych. Taka relacja jest przekonująca i odpowiada realiom funkcjonowania osób żyjących w warunkach wojny i niepewności.

Na wiarę zasługują również wyjaśnienia oskarżonego, iż wielokrotne przekraczanie granicy pozostawało w związku z wykonywaną przez niego pracą kierowcy. W tym zakresie jego relacja znajduje potwierdzenie w danych rejestrowych dotyczących częstych, krótkotrwałych i powtarzalnych przekroczeń granicy. Jednocześnie znamienne jest, że oskarżony nie ukrywał, iż wyrobienie numeru PESEL wiązał również z możliwością dalszego legalnego przekraczania granicy bez konieczności liczenia dni pobytu na podstawie paszportu biometrycznego. Okoliczność ta, jako przedstawiona przez niego wprost i bez unikania elementów potencjalnie dla siebie niekorzystnych, dodatkowo przemawia za szczerością jego relacji, a nie za jej instrumentalnym dopasowaniem do potrzeb procesu.

Sąd dał także wiarę tej części wyjaśnień, z której wynika, że oskarżony działał w zaufaniu do informacji uzyskiwanych od osób trzecich, urzędników oraz funkcjonariuszy kontrolujących przekroczenia granicy. Oskarżony konsekwentnie podawał, że pytał o możliwość uzyskania numeru PESEL, o możliwość przekraczania granicy po jego uzyskaniu, a następnie o możliwość posługiwania się dokumentem diia.pl, i otrzymywał odpowiedzi twierdzące. Relacja ta pozostaje spójna z ustalonym sposobem funkcjonowania procedur granicznych i wspiera wniosek, że oskarżony nie działał z zamiarem obejścia prawa, lecz w przekonaniu, iż korzysta z dopuszczalnego mechanizmu legalizacji pobytu i wjazdu.

Jedynie w nieznacznym zakresie Sąd nie podzielił wyjaśnień oskarżonego, a mianowicie co do twierdzenia, iż nie miał świadomości, że oświadczenie składane we wniosku o nadanie numeru PESEL było objęte rygorem odpowiedzialności karnej. Twierdzenie to nie zasługuje na uwzględnienie, skoro formularz wniosku był sporządzony w dwóch językach, w tym także w języku zrozumiałym dla oskarżonego, a sama klauzula o odpowiedzialności karnej została w nim zamieszczona w sposób wyraźny. W tym zakresie nie sposób zatem przyjąć, aby oskarżony pozostawał w usprawiedliwionym błędzie co do znaczenia składanego oświadczenia.

Powyższe zastrzeżenie nie podważa jednak wiarygodności wyjaśnień oskarżonego w ich zasadniczej części. Sam fakt świadomości objęcia oświadczenia rygorem odpowiedzialności karnej nie przesądza jeszcze o jego nieprawdziwości ani o istnieniu zamiaru podania nieprawdy. W ocenie Sądu całokształt wyjaśnień oskarżonego nie wskazuje na działanie wbrew przepisom ustawy, użycie podstępu ani zamiar wprowadzenia funkcjonariuszy w błąd co do celu podróży. Przeciwnie, relacja oskarżonego wspiera ustalenie, że jego wjazdy odbywały się jawnie, legalnie i pod kontrolą właściwych organów, zaś zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przypisania mu umyślnego zachowania wyczerpującego znamiona czynów z art. 233 § 6 k.k. oraz art. 264 § 2 k.k.

raport z bazy ZAOiL

Sąd uznał raport z bazy ZAOiL (raport przekroczeń granicy) za dowód w pełni wiarygodny i mający kluczowe znaczenie dla ustaleń faktycznych w sprawie. Dokument ten stanowi urzędowe zestawienie danych ewidencyjnych Straży Granicznej dotyczących wjazdów i wyjazdów oskarżonego, sporządzone na podstawie rejestrów prowadzonych przez organ kontroli granicznej. Autentyczność raportu, jego integralność oraz zgodność z innymi dowodami nie były w sprawie skutecznie kwestionowane.

Raport w sposób obiektywny i chronologiczny potwierdza daty przekroczeń granicy przez oskarżonego, miejsca odprawy oraz fakt odnotowywania posługiwania się dokumentem diia.pl. Dane wynikające z raportu korespondują z wyjaśnieniami oskarżonego oraz zeznaniami świadków – funkcjonariuszy Straży Granicznej – i pozwalają na zweryfikowanie, że przekroczenia granicy miały charakter jawny, odbywały się po przeprowadzeniu kontroli granicznej i nie wiązały się z odmową wjazdu ani inną reakcją organu wskazującą na stwierdzenie braku podstaw do wjazdu.

Jednocześnie raport stanowił podstawę do ustalenia, że oskarżony nie przebywał poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres przekraczający 30 dni, a jego wyjazdy miały charakter krótkotrwały. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w kontekście specustawy oraz oceny legalności pobytu i wielokrotnego przekraczania granicy przy posługiwaniu się diia.pl.

Sąd podkreśla, że raport – jako dokument ewidencyjny – odzwierciedla fakty rejestrowane przez organ państwowy i nie zawiera ocen prawnych; w konsekwencji stanowi obiektywną podstawę do weryfikacji twierdzeń stron. W świetle całokształtu materiału dowodowego Sąd oparł na nim ustalenia dotyczące przebiegu przekroczeń granicy i charakteru pobytów oskarżonego.

1.1.1., 1.1.2., 1.2.2.

zeznania świadka M. L.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadka M. L. w całości. Zeznania te były rzeczowe, spójne i konsekwentne, a nadto korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w szczególności z notatkami urzędowymi, raportami z systemów Straży Granicznej oraz dokumentacją dotyczącą przekroczeń granicy przez oskarżonego.

Świadek, choć nie pamiętała szczegółowo samego zdarzenia ani treści sporządzonej w tej sprawie notatki, w sposób jasny i przekonujący opisała obowiązującą w dacie czynu praktykę postępowania wobec cudzoziemców posługujących się dokumentem diia.pl, zakres czynności podejmowanych na tzw. drugiej linii kontroli oraz sposób weryfikowania celu podróży i historii przekroczeń granicy. Brak pamięci co do indywidualnych szczegółów sprawy nie podważa wiarygodności jej relacji, skoro wynikał z upływu czasu oraz powtarzalnego charakteru wykonywanych czynności służbowych.

Za istotne Sąd uznał także to, że świadek w sposób szczery i niewyolbrzymiony przedstawiła realia służby, wskazując zarówno na stosowaną praktykę kontroli, jak i na brak grupowych szkoleń dotyczących postępowania z cudzoziemcami posługującymi się dokumentem diia.pl. Taki sposób relacjonowania okoliczności sprawy dodatkowo przemawia za uznaniem jej zeznań za obiektywne i wiarygodne.

Z tych przyczyn Sąd uznał zeznania świadka M. L. za w pełni wiarygodne i przydatne dla ustaleń faktycznych w sprawie.

1.1.1., 1.2.1., 1.2.2.

notatki urzędowe

Dokumenty te zostały uznane za wiarygodne jedynie w części, tj. w zakresie przedstawienia danych technicznych dotyczących przekroczeń granicy przez oskarżonego, dat wjazdów i wyjazdów oraz informacji wynikających wprost z systemów ewidencyjnych Straży Granicznej. W tym zakresie notatki stanowią urzędowe odzwierciedlenie danych rejestrowych i nie były kwestionowane przez Sąd.

Natomiast w zakresie, w jakim notatka zawiera oceny prawne formułowane przez funkcjonariuszy Straży Granicznej, dotyczące rzekomego wykorzystywania dokumentu diia.pl niezgodnie z deklarowanym celem i tym samym wprowadzenia w błąd funkcjonariuszy dokonujących odprawy granicznej co do faktycznego celu wjazdu do państw Strefy Schengen, Sąd odmówił im waloru dowodowego.

Oceny te zostały powielone przez funkcjonariusza w zeznaniach oraz bazowały na tej samej nieprawidłowej interpretacji przepisów, co te złożone ustnie.

Sąd podkreśla także, że notatki służbowe – jako dokumenty – nie mogą zastąpić samodzielnej oceny prawnej Sądu, a w zakresie, w którym funkcjonariusze formułowali w niej własne wnioski natury prawnej, dokumenty te wykraczały poza ich funkcję i nie mogły być uznane za wiarygodne.

Dodatkowo notatki nie odpowiadają dokumentacji Straży Granicznej – baza ZAOiL - w tym zakresie, że funkcjonariusze ani razu nie odmówili oskarżonemu wjazdu, każdorazowo uznając, że spełnia on warunki przewidziane dla przekroczenia granicy.

Z tych przyczyn Sąd uznał notatki służbowe za wiarygodne tylko w części odzwierciedlającej dane rejestrowe, natomiast w całości odmówił im waloru dowodowego w zakresie zawartych w nich ocen prawnych i interpretacyjnych, które pozostają błędne, niekonsekwentne i sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym.

wniosek o nadanie numeru PESEL

Wniosek o nadanie numeru PESEL Sąd uznał za autentyczny dokument urzędowy, sporządzony w ramach przewidzianej prawem procedury i pochodzący z właściwego organu. Dokument ten odzwierciedla rzeczywisty przebieg czynności dokonanych przed organem Miasta K., w tym treść oświadczeń wymaganych specustawą oraz fakt złożenia ich pod rygorem odpowiedzialności karnej, i jest spójny z wyjaśnieniami oskarżonego oraz zeznaniami funkcjonariuszy. Treść dokumentu nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a jego analiza nie ujawniła ingerencji ani okoliczności podważających jego wiarygodność. Jednocześnie Sąd podkreśla, że dokument ten ma charakter rejestrowy i dowodowy co do faktu złożenia oświadczenia oraz jego brzmienia, natomiast sam w sobie nie przesądza o zamiarze oskarżonego ani o spełnieniu znamion czynu zabronionego.

powiadomienie o nadaniu numeru PESEL

Powiadomienie o nadaniu numeru PESEL Sąd uznał za wiarygodny dokument urzędowy, pochodzący od właściwego organu i sporządzony w ramach przewidzianej prawem procedury. Dokument ten jednoznacznie potwierdza fakt nadania oskarżonemu numeru PESEL oraz uzyskania uprawnień PESEL UKR w dacie wskazanej w dokumencie, a tym samym stanowi obiektywne potwierdzenie skutku administracyjnego złożonego wniosku. Jego treść nie była kwestionowana przez żadną ze stron, pozostaje spójna z wnioskiem o nadanie numeru PESEL oraz pozostałym materiałem dowodowym i nie zawiera elementów o charakterze ocennym, dlatego mogła stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

1.1.1., 12.1.

informacja z Urzędu Miejskiego w K.

Sąd uznał ten dokument za wiarygodny, albowiem został sporządzony przez właściwy organ i potwierdza sposób procedowania wniosków o nadanie numeru PESEL. Jego treść nie była kwestionowana.

1.1.1.

dane osobopoznawcze

Sąd ustalił dane osobopoznawcze oskarżonego. Okoliczności te nie miały wpływu na ustalenia faktyczne dotyczące zarzucanych czynów, jednak mają znaczenie przy wymiarze kary.

informacja z KRK

Okoliczność uprzedniej niekaralności oskarżonego pozostawała bez wpływu na ustalenia faktyczne dotyczące zarzucanych czynów, jednak miała znaczenie przy wymiarze kary.

kserokopia paszportu

Sąd uznał kserokopię paszportu za wiarygodny dokument, potwierdzający tożsamość i obywatelstwo oskarżonego. Jej autentyczność nie była kwestionowana.

kserokopia prawa jazdy

Sąd uznał kserokopię prawa jazdy za wiarygodny dokument potwierdzający uprawnienia oskarżonego oraz wykonywany przez niego zawód kierowcy. Jej autentyczność nie była kwestionowana.

kserokopia legitymacji rodziny wielodzietnej wraz z ustnym tłumaczeniem

Sąd uznał ten dowód za wiarygodny, albowiem potwierdza sytuację rodzinną oskarżonego, w tym fakt posiadania licznej rodziny. Jego treść nie była kwestionowana.

2.2.  Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 1.1 albo 1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  PODSTAWA PRAWNA WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Oskarżony

☐3.1.1. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐3.1.2. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania zgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐3.2. Podstawa prawna skazania albo warunkowego umorzenia postępowania niezgodna z zarzutem

Zwięźle o powodach przyjętej kwalifikacji prawnej

☐3.3. Warunkowe umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach warunkowego umorzenia postępowania

☐3.4. Umorzenie postępowania

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach umorzenia postępowania

☒3.5. Uniewinnienie

I

R. A.

Zwięzłe wyjaśnienie podstawy prawnej oraz zwięźle o powodach uniewinnienia

Podstawą uniewinnienia oskarżonego był art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli „czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego”. Przepis ten znajduje również zastosowanie wtedy, gdy w toku postępowania sądowego nie potwierdzi się istnienie któregokolwiek ze znamion przestępstwa, a tym samym brak jest podstaw materialnoprawnych do przypisania oskarżonemu zarzucanego czynu. W realiach sprawy właśnie taka sytuacja wystąpiła — zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przypisanie oskarżonemu działania wypełniającego znamiona przestępstw z art. 233 § 6 k.k. ani z art. 264 § 2 k.k.

Po nadaniu numeru PESEL UKR, cudzoziemiec ma możliwość posługiwania się dokumentem diia.pl, który z kolei jest elektronicznym dokumentem pobytowym dostępnym w aplikacji mobilnej, wprowadzonym na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz przepisów wykonawczych ministra właściwego do spraw informatyzacji. Dokument ten stanowi urzędowe potwierdzenie tożsamości oraz legalności pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, które uzyskały status UKR, tj. osób korzystających z ochrony czasowej przyznanej obywatelom Ukrainy i ich rodzinom po dniu 24 lutego 2022 r.

Diia.pl jest aplikacją równoważną polskiemu dokumentowi pobytowemu w zakresie potwierdzania legalności pobytu na terytorium RP. Uprawnia ona do wielokrotnego przekraczania granicy Rzeczypospolitej Polskiej, w tym do wjazdu do Polski bez konieczności spełnienia standardowych warunków wjazdu przewidzianych dla cudzoziemców w Kodeksie Granicznym Schengen, pod warunkiem że osoba korzystająca z dokumentu nie przebywa poza terytorium Polski dłużej niż 30 dni, zgodnie z art. 11 ust. 2 specustawy. Dokument ten umożliwia również posługiwanie się nim jako potwierdzeniem tożsamości w kontaktach z organami administracji publicznej oraz innymi instytucjami w granicach przewidzianych prawem.

Diia.pl nie jest wizą ani zezwoleniem na pobyt w rozumieniu ustawy o cudzoziemcach, lecz potwierdzeniem automatycznie nadanego z mocy ustawy prawa pobytu wynikającego z art. 2 ust. 1 specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Uprawnienie to obowiązuje do 4 marca 2026 roku bądź tak długo, jak długo dana osoba nie utraci statusu osoby objętej ochroną czasową, w szczególności nie opuszcza terytorium RP na okres przekraczający 30 dni. W okresie ważności diia.pl osoba nią posługująca się może legalnie przebywać w Polsce, podejmować pracę na uproszczonych zasadach, korzystać z opieki zdrowotnej, edukacji i świadczeń przewidzianych w specustawie.

W konsekwencji dokument diia.pl pełni funkcję pełnoprawnego elektronicznego dokumentu pobytowego, potwierdzającego tożsamość, prawo pobytu oraz prawo wielokrotnego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dla osób objętych ochroną czasową zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2022 r.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do regulacji wynikających ze specustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze specustawy jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Termin „działania wojenne” jest pojęciem o charakterze szerokim. Obejmuje ono wszelkie sytuacje, w których wojna wpływa na decyzję o przyjeździe: realne zagrożenie, destabilizację życia, obawę o rodzinę, zagrożenie mobilizacją, przerwanie warunków funkcjonowania w miejscu zamieszkania. Fakt wcześniejszych pobytów w Polsce czy powrotów na Ukrainę nie przekreśla takiego związku. Specustawa nie nakłada obowiązku, by był to pierwszy wjazd od 2022 roku, ani nie wyłącza krótkotrwałych wyjazdów i powrotów.

Art. 11 ust. 2 specustawy wyraźnie przewiduje utratę statusu tylko w razie pobytu poza Polską powyżej 30 dni. Ustawodawca wprost dopuścił częste, nawet kilkunastokrotne wyjazdy obywateli Ukrainy, o ile trwają krócej niż 30 dni.

Oskarżony nigdy nie przebywał poza Polską dłużej niż 30 dni, a jego wyjazdy były krótkotrwałe i regularne. Nie naruszały zatem żadnych norm.

Dalej zgodnie z art. 2 ust. 6 specustawy obywatela Ukrainy, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za osobę korzystającą w Rzeczypospolitej Polskiej z ochrony czasowej w rozumieniu art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie art. 4 ust. 1 specustawy obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 i 854). Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 3 specustawy ww. wniosek zawiera m.in.: datę wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oświadczenie o przybyciu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oświadczenie o byciu członkiem najbliższej rodziny obywatela Ukrainy, który posiada Kartę Polaka, określonym w art. 2 ust. 2. Oświadczenia, o których mowa w ust. 4, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Klauzula, o której mowa w ust. 4 pkt 21, zastępuje pouczenie organu uprawnionego do odebrania oświadczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 4 ust. 13 specustawy).

Należy przy tym podkreślić, że urzędowy formularz wniosku o nadanie numeru PESEL nie pozostaje w pełni kompatybilny z konstrukcją normatywną art. 2 ust. 1 specustawy. Przepis ten uzależnia legalność pobytu obywatela Ukrainy od łącznego spełnienia dwóch elementów: legalnego przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz deklaracji zamiaru pozostania na tym terytorium. Tymczasem formularz wniosku eksponuje przede wszystkim oświadczenie o przybyciu z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, nie przewidując jednocześnie odrębnego i jednoznacznego oświadczenia o zamiarze pozostania w Polsce. Oznacza to, że treść formularza nie odzwierciedla wprost i w sposób pełny całego ustawowego modelu przesłanek objęcia ochroną wynikającą ze specustawy. Już z tej przyczyny niedopuszczalne byłoby konstruowanie odpowiedzialności karnej oskarżonego na podstawie nadmiernie formalistycznej i zawężającej interpretacji pojedynczego sformułowania zawartego we wniosku, z pominięciem szerszego kontekstu normatywnego i faktycznego.

Kluczowe znaczenia miało również ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) w art. 6 ust. 1 stanowi, iż w przypadku planowanego pobytu na terytorium państw członkowskich nieprzekraczającego 90 dni w każdym okresie 180-dniowym, co oznacza wzięcie pod uwagę okresu 180-dniowego poprzedzającego każdy z dni pobytu, warunki wjazdu obywateli państw trzecich są następujące:

a) posiadają oni ważny dokument podróży uprawniający posiadacza do przekroczenia granicy i spełniający następujące kryteria:

(i) jest on ważny przez przynajmniej trzy miesiące po planowanej dacie wyjazdu z terytorium państw członkowskich; w uzasadnionych pilnych przypadkach kryterium to może zostać pominięte;

(ii) został wydany w okresie ostatnich 10 lat;

b) posiadają oni ważną wizę, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 539/2001, lub ważne zezwolenie na podróż, jeżeli jest ono wymagane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240, chyba że posiadają ważny dokument pobytowy lub ważną wizę długoterminową;

c) uzasadnią cel i warunki planowanego pobytu oraz posiadają wystarczające środki utrzymania, zarówno na czas trwania planowanego pobytu, jak i na powrót do ich państwa pochodzenia lub na tranzyt do państwa trzeciego, co do którego istnieje pewność, że uzyskają zezwolenie na wjazd na jego terytorium, lub jeżeli mają możliwość uzyskania takich środków zgodnie z prawem;

d) nie są osobami, wobec których dokonano wpisu do celów odmowy wjazdu w SIS;

e) nie są uważani za stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego lub stosunków międzynarodowych żadnego z państw członkowskich, a w szczególności nie dokonano wobec nich, na tej samej podstawie, wpisu do celów odmowy wjazdu w krajowych bazach danych państw członkowskich.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen, obywatelowi państwa trzeciego, który nie spełnia wszystkich warunków wjazdu ustanowionych w art. 6 ust. 1 i który nie należy do żadnej z kategorii osób, o których mowa w art. 6 ust. 5, odmawia się wjazdu na terytorium państw członkowskich. Pozostaje to bez uszczerbku dla stosowania szczególnych przepisów dotyczących prawa do azylu i ochrony międzynarodowej lub wydawania długoterminowych wiz pobytowych.

Odnosząc się do przepisów krajowych, w ustawie o cudzoziemcach, również w art. 28 ust. 1 wyszczególnione są przesłanki uzasadniające odmowę wjazdu cudzoziemca na teren RP. Wśród nich są m.in.: wykorzystanie dopuszczalnego okresu pobytu na terytorium państw obszaru Schengen wynoszący 90 dni w każdym okresie 180 dni, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

W realiach niniejszej sprawy Straż Graniczna ani razu nie odmówiła oskarżonemu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co oznacza, że z perspektywy właściwego organu spełniał on przesłanki legalnego wjazdu. Z notatki urzędowej funkcjonariusza Straży Granicznej oraz z raportu ZAOiL wynika, że w okresie 180 dni liczonym od dnia 18.02.2025 r. do dnia 16.08.2025 r. cudzoziemiec przebywał na terytorium strefy Schengen przez łącznie 79 dni. Oznacza to, że także przy hipotetycznym przyjęciu, iż jego sytuację należałoby oceniać w reżimie krótkiego pobytu określonego w art. 6 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen, nie doszło do przekroczenia limitu 90 dni w każdym 180-dniowym okresie.

Już z tej przyczyny brak było podstaw do twierdzenia, że oskarżony naruszył warunki wjazdu przewidziane dla ruchu bezwizowego lub że zachodziły przesłanki do odmowy wjazdu na podstawie przepisów kodeksu granicznego Schengen bądź ustawy o cudzoziemcach. Nie sposób zatem wywodzić bezprawności jego zachowania z samego faktu wielokrotnego przekraczania granicy, skoro materiał dowodowy nie potwierdza nawet przekroczenia limitu 90/180.

Należy przy tym podkreślić, iż praktyką było, że funkcjonariusz „na pierwszej linii kontroli” nie dokonywał szczegółowej analizy okresów 90/180 dni, jeżeli cudzoziemiec posługiwał się dokumentem diia.pl. Taka weryfikacja odbywała się co do zasady wówczas, gdy deklarowano wjazd na podstawie paszportu biometrycznego. System „Granica” nie został wyposażony w dodatkowe funkcje związane z wprowadzeniem dokumentu diia.pl poza możliwością odnotowania, że cudzoziemiec przekracza granicę przy użyciu tego rodzaju dokumentu. Nadto w związku z wdrożeniem tej procedury nie przeprowadzono szkoleń ani nie wydano jednolitych instrukcji dotyczących jej stosowania w praktyce.

W tym miejscu konieczne jest jednak dalsze skorygowanie samego założenia, jakoby oskarżony przekraczał granicę w reżimie ruchu bezwizowego. Z materiału sprawy wynika bowiem, że oskarżony posługiwał się dokumentem diia.pl (status UKR), a zatem jego wjazdy i pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlegały ocenie przede wszystkim w reżimie specustawy z dnia 12 marca 2022 r., a nie w reżimie „krótkiego pobytu” w rozumieniu art. 6 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen. Tym samym odnoszenie jego sytuacji prawnej wyłącznie do mechanizmu 90/180 było co najmniej nieadekwatne.

W konsekwencji nieuprawnione jest konstruowanie tezy o „przekroczeniu pobytu w ruchu bezwizowym” i wywodzenie z tego obowiązku odmowy wjazdu, skoro po pierwsze materiał dowodowy nie potwierdza przekroczenia limitu 90/180, a po drugie oskarżony nie korzystał wyłącznie z podstawy bezwizowej, lecz z reżimu diia.pl (status UKR). Tym bardziej, że specustawa wiąże utratę uprawnień przede wszystkim z przesłanką przebywania poza terytorium Polski przez okres przekraczający 30 dni (art. 11 ust. 2), a nie z mechanizmem 90/180. Żaden przepis prawa — ani specustawy, ani ustawy o cudzoziemcach, ani przepisów unijnych — nie zakazuje obywatelowi Ukrainy powrotów na Ukrainę, wykonywania pracy ani przekraczania granicy w sposób cykliczny, o ile zachowane są wymogi czasowe i formalne. Wielokrotność wjazdów sama w sobie nie stanowi zatem żadnego naruszenia prawa.

Nadto okoliczności faktyczne sprawy nie wskazują, aby oskarżony podejmował jakiekolwiek działania „wbrew przepisom” lub w celu obejścia kontroli granicznej. Przeciwnie – jego przekroczenia granicy miały charakter krótkotrwały, regularny i funkcjonalnie uzasadniony, co koresponduje z tym, że na stałe mieszkał na Ukrainie i wykonywał pracę kierowcy, polegającą na przewozie pasażerów pomiędzy Ukrainą a Polską. Taki sposób przekraczania granicy pozostaje logicznie spójny z deklarowanym charakterem aktywności oskarżonego, skoro częste, powtarzalne i krótkotrwałe przejazdy stanowiły naturalny element wykonywanej przez niego pracy zarobkowej. Te realia dodatkowo wzmacniają wniosek, że nie sposób przypisać mu „bezprawności” w rozumieniu art. 264 § 2 k.k., skoro nie tylko nie działał w warunkach ruchu bezwizowego, ale też każdorazowo poddawał się kontroli granicznej i był świadomie dopuszczany do wjazdu przez właściwy organ.

Co istotne, ustawodawca sam dopuścił funkcjonowanie takiego szczególnego mechanizmu wjazdowo-pobytowego związanego z ochroną czasową, co niewątpliwie miało na celu zapewnienie możliwie szerokiej, realnej ochrony obywatelom Ukrainy w aktualnej sytuacji geopolitycznej. Jednocześnie – co wynika także z praktyki działania organów – nie wdrożono spójnej metodyki postępowania w zakresie weryfikacji wjazdów osób legitymujących się diia.pl, nie przeprowadzono adekwatnych szkoleń, nie wydano jednolitych instrukcji, a systemy wykorzystywane przy odprawie granicznej nie zostały wyposażone w klarowny, jednolity mechanizm, który pozwalałby funkcjonariuszom „pierwszej linii” na automatyczną, pewną i jednoznaczną kwalifikację statusu prawnego cudzoziemca w kontekście limitów 90/180. W ocenie Sądu prowadzi to do sytuacji, którą należy określić jako lukę regulacyjną / wykonawczą: dopóki ustawodawca (i właściwe organy) nie „uszczelnią” i nie ujednolicą tego reżimu, dokument diia.pl może być w praktyce wykorzystywany w różnoraki sposób – w tym również w ramach częstych, cyklicznych przekroczeń granicy – o ile nie zostanie spełniona przesłanka utraty uprawnień przewidziana wprost w specustawie (w szczególności pobyt poza Polską dłuższy niż 30 dni).

Nawet jeżeli w praktyce część funkcjonariuszy przyjmuje uproszczony tok rozumowania i nie dokonuje szczegółowych wyliczeń 90/180 w odniesieniu do osób legitymujących się diia.pl, nie może to prowadzić do odwrócenia ciężaru konsekwencji na cudzoziemca w drodze odpowiedzialności karnej. Nie można karać za to, co nie jest zabronione, ani czynić podstawą odpowiedzialności karnej „nieszczelności” przyjętego przez państwo mechanizmu prawno-organizacyjnego.

Nie jest możliwe, by organ państwa, który ma obowiązek nie dopuścić do czynu zabronionego, najpierw pozwalał na wjazd, a następnie zarzucał cudzoziemcowi popełnienie przestępstwa, które miał obowiązek zatrzymać. Prowadziłoby to do sytuacji zbliżonej do niedopuszczalnej prowokacji.

W ocenie Sądu oskarżony działał w zaufaniu do organów państwa, które dopuszczały go do wjazdu i nigdy nie zgłosiły zastrzeżeń.

W odniesieniu do oświadczenia złożonego we wniosku o PESEL, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił na stwierdzenie, aby oskarżony działał z zamiarem podania nieprawdy. Oświadczenie o przybyciu do Polski w związku z działaniami wojennymi było zgodne z jego sytuacją osobistą i faktycznymi okolicznościami migracyjnymi na tle konfliktu zbrojnego na Ukrainie. Z wyjaśnień oskarżonego wynika bowiem, że wybuch wojny doprowadził do zasadniczej destabilizacji jego dotychczasowego sposobu życia i pracy, w szczególności przez zamknięcie dotychczasowych kierunków zarobkowania oraz powstanie stanu trwałej niepewności co do bezpieczeństwa jego i jego rodziny. Oskarżony wiązał przy tym uzyskanie statusu PESEL UKR nie tylko z możliwością legalnego przekraczania granicy, lecz również z realną perspektywą sprowadzenia rodziny do Polski i trwałego przeniesienia się tutaj w razie eskalacji zagrożenia. W tych warunkach nie sposób uznać, aby złożone przez niego oświadczenie pozostawało w oczywistej sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy.

Tym bardziej, że sam formularz wniosku nie zawiera odrębnego pola obejmującego deklarację zamiaru pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mimo że przesłanka ta wynika z art. 2 ust. 1 specustawy. Ocenianie prawdziwości oświadczenia oskarżonego wyłącznie przez pryzmat sformułowania o przybyciu „w związku z działaniami wojennymi”, z pominięciem tej ustawowej niepełności formularza, prowadziłoby do uproszczenia nieznajdującego dostatecznego oparcia w treści samej regulacji.

Brak zatem jakiegokolwiek elementu znamion czynu z art. 233 § 1 i § 6 k.k. Zachowanie oskarżonego nie wskazuje na zamiar świadomego podania nieprawdy. Ustawa nie wymaga szczególnego „udowodnienia” traumatycznych okoliczności wjazdu; ocena pozostaje subiektywnym odczuciem osoby składającej oświadczenie, o ile nie pozostaje w ewidentnej sprzeczności z faktami – a taka sprzeczność nie została wykazana.

Na marginesie należy podkreślić, że ewentualne niejednoznaczności i „nieszczelności” funkcjonowania reżimu diia.pl nie mogą obciążać cudzoziemca, skoro to ustawodawca – świadomie, w określonym kontekście humanitarnym i bezpieczeństwa – wprowadził szczególny mechanizm ochrony czasowej, nie doprecyzowując jednocześnie w sposób wyczerpujący wszystkich możliwych modeli korzystania z tego uprawnienia oraz nie wprowadzając rozwiązań organizacyjnych zapewniających jednolitą praktykę jego stosowania. Państwo nie może najpierw stworzyć instrumentu o charakterze celowo liberalnym, nie „uszczelniając” jego stosowania, a następnie próbować kompensować tę lukę poprzez odpowiedzialność karną osób, które z niego korzystają w granicach tego, co nie zostało prawnie zakazane.

W tym kontekście jako całkowicie chybione należy ocenić sugestie, jakoby oskarżony „podał nieprawdę” we wniosku o PESEL UKR tylko dlatego, że – według twierdzeń organów – nie „mieszka” na stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Po pierwsze, specustawa operuje kategorią deklaracji zamiaru pozostania na terytorium RP, a „zamiar” nie jest równoznaczny z oświadczeniem, że dana osoba natychmiast i wyłącznie przeniesie centrum życiowe do Polski, rezygnując z wszelkich aktywności po stronie ukraińskiej.

Po drugie, w warunkach trwającej wojny sytuacja na Ukrainie może ulegać gwałtownym zmianom – intencja pozostania w Polsce ma wówczas także wymiar bezpieczeństwa i realnej „opcji awaryjnej”, tj. gotowości do szybkiej ewakuacji i legalnego schronienia się w Polsce w razie eskalacji zagrożenia. Sama okoliczność, że cudzoziemiec utrzymuje aktywność zawodową lub życiową na Ukrainie, nie wyklucza zamiaru pozostania w Polsce w rozumieniu specustawy.

Po trzecie, żaden przepis – ani specustawy, ani ustawy o cudzoziemcach, ani prawa unijnego – nie ustanawia zakazu podejmowania pracy lub kontynuowania pracy przez osobę korzystającą z ochrony czasowej, ani też nie zakazuje częstego przekraczania granicy jako takiego, jeżeli zachowane są warunki ustawowe (w szczególności brak przesłanki utraty uprawnień związanej z dłuższym pobytem poza terytorium RP).

Po czwarte, fakt, że w praktyce część osób może wykorzystywać określone instrumenty (np. dla doraźnych celów, takich jak zakupy), nie może stanowić podstawy do niedopuszczalnej generalizacji i automatycznego przypisywania oskarżonemu działania sprzecznego z prawem lub z założeniami ustawodawcy. Tego rodzaju uproszczenia po stronie organów – przenoszone następnie na grunt odpowiedzialności karnej – mogą w ocenie Sądu prowadzić do sytuacji o potencjalnie bardzo poważnych konsekwencjach także w wymiarze międzynarodowym, rażąco rozmijając się z ochronnym celem specustawy oraz z zasadą państwa prawa.

W realiach niniejszej sprawy nie sposób także mówić o jakiejkolwiek umyślności po stronie oskarżonego. Konfiguracja zaistniałych zdarzeń jednoznacznie wyklucza, aby jego zachowanie mogło być postrzegane jako świadome naruszenie przepisów prawa. Oskarżony przekraczał granicę każdorazowo po przeprowadzeniu pełnej kontroli przez Straż Graniczną, działając w zaufaniu do organów państwa i przyjmując, że skoro funkcjonariusze – mający ustawowe obowiązki weryfikacyjne – dopuszczają go do wjazdu, to spełnia on wszystkie wymagane warunki. W takich warunkach nie może być mowy o zamiarze obejścia prawa, skoro to właśnie właściwy organ państwowy nie znalazł podstaw do odmowy wjazdu, choć – jak wynika z treści zawiadomień kierowanych do organów ścigania – funkcjonariusze równocześnie sugerowali później istnienie rzekomej „nielegalności” pobytu.

Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że to ustawodawca wprowadził szczególny, liberalny reżim prawny dotyczący pobytu obywateli Ukrainy, czyniąc to nie po to, by penalizować ich zachowania, ale by umożliwić im swobodne przekraczanie granicy i bezpieczne funkcjonowanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z trwającym konfliktem zbrojnym. Celem specustawy było zapewnienie ochrony, a nie tworzenie pułapek penalnych. Gdyby więc przyjąć – wbrew ustaleniom sprawy – że cudzoziemiec naruszał warunki wjazdu, należałoby raczej rozważyć odpowiedzialność funkcjonariuszy Straży Granicznej, którzy pomimo rzekomo istniejących przesłanek odmowy wjazdu dopuszczali go do przekroczenia granicy, realizując czynność, którą ustawa obliguje ich do powstrzymania w przypadku niespełnienia warunków wjazdu. Tworzyłoby to sytuację, w której organ państwa najpierw umożliwia dokonanie czynu, a następnie zarzuca jego popełnienie — co jest rozwiązaniem sprzecznym z podstawowymi zasadami państwa prawa i logiką funkcjonowania administracji granicznej.

W tej sytuacji nie można przyjąć, że czyny zarzucane oskarżonemu zawierają określone w nim znamiona, w rozumieniu art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.

Dlatego też sąd, respektując zasadę domniemania niewinności oraz regułę in dubio pro reo wyrażoną
w art. 5 § 2 k.p.k., zobligowany był zastosować art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. jako właściwą podstawę prawną wyroku uniewinniającego.

Na marginesie należy wskazać, że stan prawny stanowiący tło niniejszej sprawy uległ następnie zmianie. Ustawą z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 203), obowiązującą od dnia 5 marca 2026 r., uchylono m.in. art. 1–4a oraz art. 6–12b ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy. Okoliczność ta nie ma jednak wpływu na ocenę zachowania oskarżonego w realiach niniejszej sprawy, która musi być dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w czasie czynu, a zatem według przepisów specustawy znajdujących wówczas zastosowanie. Wskazana zmiana ma zatem w niniejszym uzasadnieniu jedynie znaczenie porządkujące i aktualizujące

4.  KARY, Środki Karne, PRzepadek, Środki Kompensacyjne i
środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięcia
z wyroku

Punkt z wyroku odnoszący się
do przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

5.  Inne ROZSTRZYGNIĘCIA ZAwarte w WYROKU

Oskarżony

Punkt rozstrzygnięcia
z wyroku

Punkt z wyroku odnoszący się do przypisanego czynu

Przytoczyć okoliczności

6.  inne zagadnienia

W tym miejscu sąd może odnieść się do innych kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia,
a niewyjaśnionych w innych częściach uzasadnienia, w tym do wyjaśnienia, dlaczego nie zastosował określonej instytucji prawa karnego, zwłaszcza w przypadku wnioskowania orzeczenia takiej instytucji przez stronę

W tym miejscu należało odnieść się do oddalonych wniosków dowodowych oskarżyciela publicznego. Sąd postanowił na podstawie art. 170 § 1 pkt 2 i 5 k.p.k. oddalić wnioski o przesłuchanie świadka N. V. oraz o zwrócenie się do Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. o notatkę urzędową funkcjonariuszki M. L.. Okoliczności, na które dowody te zostały zgłoszone, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem oskarżony sam wyjaśnił, że przekraczał granicę w związku z wykonywaną pracą kierowcy. Spór w sprawie nie dotyczył zatem samego celu jego przejazdów, lecz ich znaczenia prawnego na gruncie specustawy i przepisów prawa karnego. Zgromadzony materiał dowodowy był w tym zakresie wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, a przeprowadzenie dalszych dowodów prowadziłoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia postępowania.

7.  KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II

Na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa i przyznano od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego R. A. kwotę 1.908 złotych tytułem wydatków na ustanowienie w sprawie jednego obrońcy.

7.  Podpis

asesor sądowy Olaf Zabroński