Wyrok z 13 marca 2026, sygn. III C 323/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 marca 2026 r.

Sąd Rejonowy Szczecin- Centrum w Szczecinie – Wydział III Cywilny

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Janik-Białek

Protokolant: stażysta D. M.

po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. w N.

na rozprawie

sprawy z powództwa Gminy Miasto N.

przeciwko X. L. i S. L.

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  nie obciąża pozwanych kosztami procesu należnymi stronie powodowej;

III.  zasądza od powódki Gminy Miasto N. na rzecz pozwanych X. L. i S. L. solidarnie kwotę 2.391,12 zł (dwa tysiące trzysta dziewięćdziesiąt jeden złotych dwanaście groszy), w tym 447,12 zł (czterysta czterdzieści siedem złotych dwanaście groszy) podatku VAT, tytułem części kosztów pomocy prawnej, udzielonej pozwanym przez adw. D. X. z urzędu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

IV.  przyznaje od Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie na rzecz adw. D. X. kwotę 2.036,88 złotych (dwa tysiące trzydzieści sześć złotych osiemdziesiąt osiem groszy), w tym 380,88 zł (trzysta osiemdziesiąt złotych osiemdziesiąt osiem groszy) podatku VAT, tytułem części wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną pozwanym z urzędu;

V.  nakazuje pobrać od powódki Gminy Miasto N. na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie kwotę 2. 007,44 zł (dwa tysiące siedem złotych czterdzieści cztery grosze) tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych;

VI.  W pozostałym zakresie nieuiszczone koszty sądowe ponosi Skarb Państwa.

Sędzia Małgorzata Janik- Białek

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 24 marca 2022 roku Gmina Miasto N. – Zarząd Budynków i (...) Komunalnych w N. wniosła o zasądzenie od pozwanych X. L. oraz S. L. in solidum kwoty 15 910,26 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot:

- 15 055,20 złotych od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty,

- 855,06 złotych od dnia wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym do dnia zapłaty

oraz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powyższego żądania powódka wskazała, że dochodzi zapłaty z tytułu odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu mieszkalnego położonego przy (...) w N., którego jest właścicielem. Powódka zawarła umowę najmu ww. lokalu z pozwanymi dnia 30 kwietnia 2014 roku na czas oznaczony 12 miesięcy, na podstawie której pozwani mieli uiszczać czynsz miesięczny oraz ponosić inne opłaty związane z użytkowaniem lokalu. Po upływie czasu, na jaki została zawarta umowa najmu, umowa ta nie została przedłużona. Powódka podniosła, że pozwani zajmowali lokal mieszkalny bez tytułu prawnego w okresie od dnia 1 lipca 2019 roku do dnia 26 kwietnia 2021 roku i z tego tytułu obowiązani są do zapłaty odszkodowania na rzecz powódki. Pozwani nie uiścili odszkodowania pomimo wezwania do zapłaty i próby ugodowego, pozasądowego, załatwienia sporu. Na dochodzoną należność składają się opłaty i odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu stanowiące płatne z dołu świadczenie okresowe (roszczenie nr 1) za okres od dnia 1 lipca 2019 roku do dnia 26 kwietnia 2021 roku oraz skapitalizowane na dzień 26 kwietnia 2021 roku odsetki ustawowe za opóźnienie. Należności stały się wymagalne z pierwszym dniem miesiąca następującym po miesiącu, w którym pozwani bezumownie zajmowali lokal, czyli najwcześniejsza z należności stała się wymagalna z dniem 1 sierpnia 2019 roku a ostatnia z dniem 1 maja 2021 roku.

Dochodzone pozwem roszczenie było przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie w elektronicznym postępowaniu upominawczym (sygn. akt Nc – (...)), a pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w trybie art. 505 [37] par. 1 k.p.c.

W odpowiedzi na pozew z dnia 16 września 2021 roku pozwani S. L. oraz X. L. wnieśli o oddalenie powództwa w całości i zasądzenia od powoda na rzecz pozwanych kosztów procesu. Ponadto pozwani wnieśli również o zobowiązanie powoda do:

- przedłożenia pełnego rozliczenia od dnia 1 lipca 2019 roku do dnia wniesienia pozwu z wyszczególnieniem kwoty zadłużenia i odsetek,

- wykazania przez powoda w jaki sposób są zaksięgowane należności w okresie od 1 lipca 2019 roku do dnia wniesienia odpowiedzi na pozew,

- wskazania w jaki sposób zaksięgowane jest 100 złotych kwoty uwiarygadniającej,

-przedstawienia pełnej i zrozumiałej analizy odsetek na okoliczność dochodzonego roszczenia, daty kapitalizacji odsetek i sposobu naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie

- wskazania wysokości obecnego czynszu za bezumowne zajmowanie lokalu.

Pozwani wnieśli również o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie dla nich pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwani zakwestionowali w całości dochodzone roszczenie. Pozwani wskazali, że przedstawiona dokumentacja wprowadziła pozwanych w błąd i nie pozwalała im zrozumieć w jaki sposób są naliczane kwoty dochodzone przez powoda oraz że powód nie spełnił wymogu formalnego poprzez wskazanie dat wymagalności każdej z częściowych należności składających się na dochodzone roszczenie. Pozwani wnieśli również o rozłożenie należności na raty zaznaczając, że nie stanowi to uznania powództwa.

Ponadto pozwany S. L. podniósł, że nie kontaktowano się z nim w celu zawarcia porozumienia pozasądowego oraz że ma problemy z podjęciem pracy ze względu na stan zdrowia, ale pomimo tego zapisał się do Urzędu Pracy by skorzystać z przedstawionych propozycji. Pozwany udał się do psychologa, który stwierdził u pozwanego problemy z koncentracją. Pozwany podniósł, że kwestionuje dochodzone roszczenie co do wysokości, albowiem wedle jego wiedzy umowa najmu lokalu miała zostać przedłużona przez jego matkę X. L., albowiem przez cały okres korzystania z tego lokalu nie kierowano do pozwanych wezwań do jego opuszczenia.

Postanowieniem z dnia 22 marca 2023 r. Sąd oddalił wnioski pozwanych o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast uwzględnił wnioski pozwanych o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnikiem z urzędu dla pozwanych wyznaczony został adw. D. L.. Substytutem generalnym ww. pełnomocnika wyznaczona została adw. D. X..

Pismem z dnia 5 lipca 2023 r. pełnomocnik pozwanych z ostrożności procesowej wniósł o odstąpienie od obciążania pozwanych kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego strony powodowej. Podtrzymując stanowisko wyrażone przez pozwanych w złożonych odpowiedziach na pozew pełnomocnik pozwanych wskazał nadto, że pozwani przedłożyli dowody zapłaty roszczeń objętych pozwem, co czyni powództwo bezzasadnym. Z ostrożności procesowej pełnomocnik pozwanych podniósł, że strona powodowa nie wykazała sposobu wyliczenia żądanej pozwem kwoty, a strona pozwana zaprzecza roszczeniu co do zasady jak i co do wysokości. Nadto wskazał, że pozwani regulują zobowiązania wobec strony powodowej, a ewentualne opóźnienia nie są wyrazem ich zlej woli, co uzasadnia nieobciążanie pozwanych kosztami postępowania.

Pismem z dnia 7 września 2023 roku strona powodowa cofnęła pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do kwoty 3 400 złotych, w skład której wchodzi 2 544,94 złote należności głównej oraz 855,06 złotych odsetek. W związku z powyższym strona powodowa zmodyfikowała żadanie i wniosła o zasądzenie od pozwanych in solidum kwoty 12 510,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu według norm przepisanych. Nadto powódka wyjaśniła, że wpłata z lutego 2023 oraz część wpłaty z marca 2023 roku w kwocie 234,67 złotych, a także nadpłaty z korekty czynszów w kwocie 4 746,96 złotych zostały zaliczone na zadłużenie na koncie (...), które dotyczyło zaległości od lipca 2013 roku do kwietnia 2014 roku. Wpłaty dokonywane przez pozwaną w wysokości 100 złotych tytułem „rat uwiarygodniających” z okresu od maja 2021 do stycznia 2023 roku oraz od kwietnia 2023 roku do sierpnia 2023 roku zostały zaliczone na odsetki w kwocie 855,06 złotych oraz na należność główną w kwocie 2 544,94 złotych.

Pismem z dnia 31 stycznia 2025 roku strona powodowa cofnęła pozew co do kwoty 5 800 złotych zrzekając się roszczenia w tej części. W związku z powyższym strona powodowa zmodyfikowała swoje żądanie i wniosła o zasądzenie od pozwanych in solidum kwoty 6.710,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 4 marca 2025 roku Sąd umorzył postępowanie w sprawie w części tj. co do kwoty 5.800 (pięciu tysięcy ośmiuset) złotych.

Na rozprawie z dnia 29 sierpnia 2025 roku pełnomocnik powódki oświadczył, że pozwani dokonali wpłaty kwoty 2 400 złotych i cofnął pozew co do w/w kwoty oraz jednocześnie zrzekł się roszczenia w ww. zakresie. Strona powodowa sprecyzowała zatem żądanie pozwu w ten sposób, że wniosła o zasadzenie od pozwanych in solidum kwoty 4 310,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2021 do dnia zapłaty.

Postanowieniem z dnia 29 września 2025 roku Sąd w pkt. 1 umorzył postępowanie w sprawie w części tj. co do kwoty 3.400 (trzy tysiące czterysta) złotych, zaś w pkt. 2 umorzył postępowanie w sprawie w części tj. co do kwoty 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych.

Pismem z dnia 22 stycznia 2026 r. strona powodowa cofnęła pozew o kwotę 2.000 zł zrzekając się roszczenia w tym zakresie. Wobec powyższego powódka zaktualizowała swoje żądanie wnosząc o zasądzenie od pozwanych in solidum kwoty 2 310,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu wg. norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 6 marca 2026 roku postępowanie w sprawie zostało umorzone w części tj. co do kwoty 2 000 złotych.

Przed zamknięciem rozprawy pełnomocnik pozwanych z ostrożności procesowej wniósł o rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 200 procent stawki minimalnej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 30 kwietnia 2014 roku, w związku z realizacją wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2010 roku o sygn. I C 349/10, pomiędzy Gminą Miasto N. a X. L., D. oraz S. L. zawarta została umowa najmu lokalu socjalnego, stanowiącego własność Gminy Miasto N., położnego w N. przy ul(...). Zgodnie z umową najemca zobowiązał się uiszczać wynajmującemu miesięczny czynsz najmu w kwocie 57,86 złotych, płatny z góry do 10-go każdego miesiąca. Podstawą ustalenia wysokości czynszu były przepisy prawa miejscowego regulujące zasady polityki czynszowej oraz warunki obniżania czynszu, obowiązujące w Gminie. Wynajmujący mógł podwyższyć czynsz wypowiadając dotychczasową wysokość czynszu najpóźniej na koniec miesiąca kalendarzowego z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. Oprócz czynszu najemca obowiązany był ponosić opłaty niezależne od właściciela, związane z używaniem lokalu. W § 13 ust 1 umowy postanowiono, że gdy po zakończeniu umowy najmu, najemca dalej zajmuje przedmiot umowy, zobowiązany jest zapłacić wynajmującemu odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu. W takiej sytuacji wynajmujący naliczy odszkodowanie w wysokości dotychczasowego czynszu, płatne do 10-tego każdego miesiąca, bez uprzedniego wezwania. Poza odszkodowaniem najemca obowiązany będzie także do uiszczania opłat niezależnych od właściciela związanych z używaniem lokalu.

Umowa została zawarta na czas oznaczony 12 miesięcy i wygasła z dniem 30 kwietnia 2015 roku.

Dowód:

- umowa najmu lokalu socjalnego z dnia 30 kwietnia 2014 roku k. 16-18

W dniu 29 sierpnia 2019 roku X. L. złożyła w siedzibie Zarządu Budynków i (...) Komunalnych w N. wniosek o regulację stanu prawnego lokalu po wygaśnięciu umowy najmu. W załączonej do wniosku deklaracji o wysokości dochodów była najemczyni wskazała, że jej gospodarstwo domowe skalda się z dwóch osób, tj. X. L. i syna S. L. oraz że w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w gospodarstwie domowym osiągnięto dochód z renty w wysokości 6 449,80 złotych, co w przeliczeniu na 1 członka gospodarstwa domowego daje średni dochód miesięczny w kwocie 1 074,96 złotych.

Dowód:

- wniosek o regulację stanu prawnego lokalu z dnia 27 sierpnia 2019 roku k. 278-280

- deklaracja o wysokości dochodów k. 280v-281v

Pismem z dnia 21 kwietnia 2020 roku, odpowiadając na wniosek dotyczący zawarcia kolejnej umowy najmu socjalnego lokalu przy ul. (...), Gmina Miasto N. wskazała, że zgodnie z przepisami Uchwały Rady Miasta N. z dnia 26 listopada 2019 r.

w sprawie zasad wynajmowania lokali oraz pomieszczeń tymczasowych wchodzących w skład

mieszkaniowego zasobu Gminy Miasto N., Gmina może zawrzeć kolejną umowę po spełnieniu wymaganych przesłanek. Na okoliczność zawarcia umowy analizowane jest między innymi jak dotychczas najemca wywiązywał się z obowiązku regulowania swoich zobowiązań polegających na systematycznym wnoszeniu opłat bieżących i spłacie zaległości. Ustalono, ze na kontach lokalu pozostają do zapłaty zaległości. Wobec powyższego zaproponowano X. L., aby wystąpiła z wnioskiem o rozłożenie ich na raty. Poinformowano nadto, że w okresie bezumownego zajmowania lokalu jest ona zobowiązana do uiszczania odszkodowania.

Dowód:

- pismo (...) z dnia 21 kwietnia 2020 roku k. 15v

W okresie od lipca 2019 r. od kwietnia 2020 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu naliczane było w oparciu o stawkę najmu jak za lokal socjalny oraz obejmowało opłaty za media niezależne od właściciela lokalu. Za lipiec 2019 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 523,58 złotych. Za okres od sierpnia 2019 roku do stycznia 2020 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości po 526,77 złotych miesięcznie. Za luty 2020 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 544,45 złotych. Za marzec 2020 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 547,80 złotych. Za kwiecień 2020 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 548,60 złotych.

W okresie od maja 2020 roku do kwietnia 2021 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu naliczane było w oparciu o stawkę najmu jak za lokal komunalny oraz obejmowało opłaty za media niezależne od właściciela lokalu. Za okres od maja 2020 r. do lipca 2020 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 1 000,02 złotych. Za okres od sierpnia 2020 roku do lutego 2021 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w wysokości 1 004,39 złotych. Za marzec 2021 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 1 012,52 złotych. Za kwiecień 2021 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 1 004,39 złotych.

Dowód:

- zeznania świadka H. F. k. 229v-230

- kartoteka konta za okres od 1 maja 2020 roku do 26 kwietnia 2021 roku k. 8

- kartoteka konta za okres od 1 grudnia 2017 roku do 30 czerwca 2021 roku k. 9-10

- kartoteka konta za okres od 1 stycznia 2012 roku do 5 września 2023 roku k. 212-216

- informacja o wysokości opłat k. 147-161, k. 175-179, k. 181-183, k.185-186

- faktury na rzecz Gminy Miasto N. k. 162-172

- zawiadomienie o rozliczenie mediów k.173-187

- umowy dotyczące mediów k. 188-202

- uchwały dotyczące montażu wodomierzy i indywidualnego rozliczania wody w wspólnoty mieszkaniowej k. 203 i 205

- regulaminy montażu wodomierzy i indywidualnego rozliczania wody w wspólnoty mieszkaniowej k. 204-207;

W kartotekach konta, prowadzonych przez Zarząd Budynków i (...) Gminy Miasto N. dla lokalu przy (...) w N., za okres od lipca 2019 r. do kwietnia 2021 r. odnotowano zadłużenie w opłatach z tytułu bezumownego zajmowania lakolu, które na dzień 26 kwietnia 2021 r. wyliczono na kwotę 15.910,26 zł, w tym należność główna w kwocie 15.055,20 zł oraz skapitalizowanie odsetki w kwocie 855,06 zł.

Dowód:

- kartoteka konta za okres od 1 maja 2020 roku do 26 kwietnia 2021 roku k. 8-8v

- kartoteka konta za okres od 1 grudnia 2017 roku do 30 czerwca 2021 roku k. 9-10v

- kartoteka konta za okres od 1 stycznia 2012 roku do 5 września 2023 roku k. 212-216

- zestawienie odsetek za okres od 1 czerwca 2020 roku do 26 kwietnia 2021 roku k. 11

- zestawienie odsetek za okres od 1 lipca 2019 roku do 26 kwietnia 2021 roku k. 12

Pismem z dnia 3 lutego 2021 roku Gmina Miasto N. – Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych w N. wezwała X. L. i S. L. do uregulowania należności z tytułu odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w N. w łącznej kwocie 20 107,12 złotych.

Dowód:

- wezwanie do zapłaty z dnia 3 lutego 2021 k. 13v

- potwierdzenie odbioru k. 14

Pismem z dnia 4 maja 2021 roku Gmina Miasto N. – Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych w N. wezwała X. L. i S. L. do uiszczenia kwoty 15 910,26 złotych w terminie nieprzekraczalnym do dnia 11 maja 2021 roku z tytułu odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w N. oraz odsetek liczonych na dzień 26 kwietnia 2021 r.

Dowód:

- wezwanie do zapłaty z dnia 11 maja 2021 roku k. 20

- kopia pocztowej książki nadawczej k. 21

W okresie od 1 lipca 2019 r. do 26 kwietnia 2021 r. na poczet należności z tytułu bezumownego zajmowania lokalu przy ul. (...) dokonano na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wpłat w kwocie 5.273,05 zł.

W okresie od 1 lipca 2019 r. do 23 listopada 2024 r. na poczet należności z tytułu bezumownego zajmowania lokalu przy ul. (...) dokonano na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wpłat w kwocie 31.208,50 zł.

W okresie od lipca 2019 r. do lutego 2020 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczone wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, wynosiło 62,64 zł miesięcznie.

W okresie od marca 2020 r. do kwietnia 2021 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczone wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, wynosiło 65,99 zł miesięcznie.

W okresie od 1 lipca 2019 r. do 26 kwietnia 2021 r. suma opłat z tytułu odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczonego wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, uwzględniając opłaty zaliczkowe za media i inne opłaty, wyniosła 11.956,82 zł. W ww. okresie suma opłat wniesionych na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wynosiła 5.273,05 zł. W ww. okresie powstało zadłużenie w kwocie 6.683,77 zł.

Dowód:

- opinia bieglej sądowej z zakresu rachunkowości J. N. (1) k. 370-375

X. L. ma 61 lat, z zawodu jest ogrodnikiem terenów zielonych. W lokalu przy ul. (...) zamieszkuje od ponad czterdziestu lat. Utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu. W lokalu zamieszkuje z synem S. L., który nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie dokłada się do opłat. S. L. od 10 lat choruje na ciężką depresję oraz odczuwa dolegliwości kręgosłupa. Z tego powodu nie udaje mu się podjąć stałej pracy. Utrzymuje się z drobnych prac dorywczych oraz z pomocy przyjaciół.

Dowód:

- przesłuchanie pozwanej X. L. k. 230-231v

- przesłuchanie pozwanego S. L. k. 231v

- zeznania świadka L. D. k. 230-230v

Po dniu 30 marca 2022 r. Gmina Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. zaksięgowała na poczet opłat za bezumowne zajmowanie lokalu położnego w N. przy ul. (...) wpłaty na kwotę 13.600 zł.

niesporne

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo okazało się bezzasadne.

Powódka dochodziła od pozwanych zapłaty in solidum kwoty 15 910,26 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 15 055,20 złotych od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz od kwoty 855,06 złotych od dnia wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym do dnia zapłaty wraz kosztami postępowania, z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu położonego przy ulicy (...) za okres od 1 lipca 2019 r. do 26 kwietnia 2021 r., powołując się na art. 23 ust 3 oraz art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2023.725 t.j. z dnia 2023.04.18).

W toku postępowania strona powodowa kilkukrotnie cofała pozew ze zrzeczeniem się roszczenia z uwagi na dokonywane stopniowo wpłaty pozwanych. Cofnięcie pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia obejmowało łącznie kwotę 13.600 zł. Stosownie do treści art. 203 § 1 kpc pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. Zgodnie z § 4 ww. przepisu Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. W ocenie Sądu nie zachodziły przesłanki do uznania oświadczeń powódki o cofnięciu pozwu za niedopuszczalne, dlatego też postanowieniami z dnia 4 marca 2025 r., 29 września 2025 r. oraz z dnia 6 marca 2026 r. umorzono postępowanie w sprawie w części tj. w sumie co do kwoty 13.600 zł. Ostatecznie zatem powódka domagała się zasądzenia od pozwanych in solidum kwoty 2 310,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu wg. norm przepisanych. A zatem tak ostateczne sformułowane żądanie podlegało ocenie Sądu co do zasady jak i wysokości.

Podstawę prawną żądania stanowi art. 18 ust. 1 i 2 u.o.p.l., który stanowi, że osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie. Odszkodowanie odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać odszkodowania uzupełniającego. Przesłankami do zastosowania art. 18 ust. 1 u.o.p.l. są zajmowanie lokalu oraz nieposiadanie tytułu prawnego do zajmowania lokalu.

Sąd na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że owe przesłanki zostały spełnione. Umowa najmu lokalu socjalnego została zawarta z pozwanymi 30 kwietnia 2014 roku na czas oznaczony 12 miesięcy, a zatem wygasła z dniem 30 kwietnia 2015. Po tej dacie z pozwanymi nie zawarto kolejnej umowy najmu, a zatem zajmowali oni lokal bezumownie. Okoliczność ta nie była sporna i została przyznana w trakcie przesłuchania stron. Co do zasady zatem powództwo uznać należało za uzasadnione.

Jednakże w ocenie Sądu nie zostało ono wykazane co do wysokości.

Strona powodowa wskazała, że od dnia wygaśnięcia umowy najmu lokalu socjalnego do końca kwietnia 2020 roku odszkodowanie, o którym mowa w art. 18 ust. 1 u.o.p.l., naliczano wg. stawki czynszu jak za lokal socjalny, natomiast od maja 2020 roku naliczano odszkodowanie wg. stawki czynszu jak za lokal komunalny. Przyczyną zmiany wysokości zastosowanej stawki miała być odmowa zawarcia z pozwaną X. L. kolejnej umowy najmu z powodu przekroczenia przez gospodarstwo domowe pozwanych progów dochodowych przewidzianych w uchwale Rady Gminy. Powódka podniosła, że naliczenie odszkodowania w wysokości czynszu jak za lokal komunalny ma oparcie w art. 23 ust 3 u.o.p.l. Przepis ten stanowi, że umowę najmu socjalnego lokalu można po upływie oznaczonego w niej czasu przedłużyć na następny okres, jeżeli najemca nadal znajduje się w sytuacji uzasadniającej zawarcie takiej umowy. W razie wzrostu dochodów gospodarstwa domowego najemcy ponad wysokość określoną w uchwale rady gminy uzasadniającą zawarcie umowy najmu socjalnego lokalu od dnia ustania najmu do czasu opróżnienia takiego lokalu, stosuje się przepisy art. 18 ust. 1 i 2.

W ocenie Sądu strona powodowa nie wykazała, by odmowa zawarcia z pozwanymi kolejnej umowy najmu socjalnego lokalu nastąpiła z powodu wzrostu dochodów gospodarstwa domowego najemcy ponad wysokość określoną w uchwale rady gminy, uzasadniającą zawarcie umowy najmu socjalnego lokalu. Z pisma (...) z dnia 21 kwietnia 2020 r., stanowiącego odpowiedź na wniosek pozwanej o regulację stanu prawnego lokalu wynika bowiem, że okolicznością analizowaną w przypadku wniosku o zawarcie kolejnej umowy najmu socjalnego lokalu jest wywiązywanie się z obowiązku regulowania opłat za lokal. W piśmie tym wskazano, że na lokalu jest zaległość i zaproponowano wystąpić z wnioskiem o rozłożenie jej na raty. W piśmie tym nie ma natomiast wzmianki o przekroczeniu przez pozwanych progu dochodowego jako przyczynie odmowy zawarcia kolejnej umowy najmu socjalnego lokalu.

Ponadto w § 13 umowy najmu lokalu socjalnego z dnia 30 kwietnia 2014 r. postanowiono, że gdy po zakończeniu umowy najmu, najemca dalej zajmuje przedmiot umowy, zobowiązany jest zapłacić wynajmującemu odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu. W takiej sytuacji wynajmujący naliczy odszkodowanie w wysokości dotychczasowego czynszu, płatne do 10-tego każdego miesiąca, bez uprzedniego wezwania. Poza odszkodowaniem najemca obowiązany będzie także do uiszczania opłat niezależnych od właściciela związanych z używaniem lokalu. Mając zatem na uwadze powyższą regulację umowną, powódka winna naliczać pozwanym odszkodowanie w wysokości czynszu określonego w § 4 ust 1 umowy najmu, a zatem w wysokości 57,86 zł z ewentualnym uwzględnieniem dalszych jego podwyżek, czyli w wysokości czynszu najmu lokalu socjalnego. W ocenie Sądu nie było zatem postaw ku temu, aby od maja 2020 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu przez pozwanych było naliczane wg. czynszu najmu lokalu komunalnego (nie socjalnego).

W ocenie Sądu strona powodowa nie wykazała nadto, aby na moment wydawania decyzji w przedmiocie wniosku pozwanej o regulację stanu prawnego lokalu wystąpił taki wzrost dochodów gospodarstwa domowego pozwanych, który uniemożliwiałby zawarcie umowy najmu socjalnego lokalu. Jak wynika ze stanowiska procesowego strony powodowej, pozwanym odmówiono zawarcia kolejnej umowy najmu socjalnego lokalu w kwietniu 2020 r. Uchwała nr (...) Rady Miasta N. z dnia 26 listopada 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali oraz pomieszczeń tymczasowych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasto N. w § 8 ust 2 stanowiła, że umowę najmu socjalnego lokalu zawiera się z osobami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3 oraz których udokumentowany średni dochód gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie deklaracji nie przekracza 150 % najniższej emerytury w gospodarstwach jednoosobowych i 80 % na każdego członka gospodarstwa domowego w gospodarstwach wieloosobowych. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, Wynajmujący może zawrzeć umowę najmu socjalnego lokalu, gdy przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w niniejszym ustępie, wynosi nie więcej niż 15%. Z początkiem roku 2020 zmieniły się progi dochodowe uprawniające do wynajęcia lokalu socjalnego z zasobów Gminy Miasta N.. Obowiązujące od 1 marca 2020 roku progi dochodowe wyliczone zostały na podstawie najniższej emerytury, która wynosiła 1200,00 zł. Maksymalny dochód gospodarstwa dwuosobowego nie powinien przekroczyć kwoty 1920 zł. W deklaracji o wysokości dochodów była najemczyni wskazała, że jej gospodarstwo domowe składa się z dwóch osób, tj. X. L. i syna S. L. oraz że w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, w gospodarstwie domowym osiągnięto dochód z renty w wysokości 6 449,80 złotych, co w przeliczeniu na 1 członka gospodarstwa domowego daje średni dochód miesięczny w kwocie 1 074,96 złotych. A zatem dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego pozwanych na kwiecień 2020 r. wynosił 2.149,92 zł. Pozwani znajdowali się jednak w trudnej sytuacji zdrowotnej i życiowej. Utrzymywali się z renty rodzinnej po zmarłym mężu i ojcu. Pozwany S. L. od wielu lat chorował na depresję, która nie pozwalała mu na podjęcie stałej pracy i normalne funkcjonowanie w społeczeństwie i w rodzinie. Z momentem ukończenia 26. roku życia utracił on prawo do renty rodzinnej i został bez żadnych dochodów. X. L. zamieszkiwała w lokalu do ponad 40 lat. Z powodów zdrowotnych nie mogła kontynuować pracy. Choruje na astmę, nie dosłyszy, miała dwie operacje rąk i kręgosłupa. Przez dłuższy czas utrzymywała się z bardzo niskiej emerytury. Dlatego też w ocenie Sądu zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, w którym Gmina mogła zawrzeć z pozwanymi umowę najmu lokalu socjalnego gdy przekroczenie kryterium dochodu następuje o nie więcej niż o 15 %. Kryterium dochodowe podwyższone o 15 % to kwota 2.208 zł, natomiast dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego pozwanych wyniosły 2. 149,92 zł. Przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło zatem o mniej niż 15 %.

Na okoliczności powyższe Sąd zwraca jednak uwagę jedynie dodatkowo, albowiem podstawą ustaleń co do wysokości odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu powinien być zapis zamieszczony w § 13 ust 1 umowy najmu lokalu socjalnego z dnia 30 kwietnia 2014 r., w którym strony ustaliły, że gdy po zakończeniu umowy najmu, najemca dalej zajmuje przedmiot umowy, zobowiązany jest zapłacić wynajmującemu odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu. W takiej sytuacji wynajmujący naliczy odszkodowanie w wysokości dotychczasowego czynszu. Tym dotychczasowym czynszem był zaś czynsz wg. stawki dla lokalu socjalnego.

Nadto art. 18 ust. 2 u.o.p.l. jasno określa, że odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Strona powodowa nie udowodniła, że miałaby realną możliwości wynajęcia tego lokalu za stawkę wyższą, niż czynsz lokalu socjalnego. Należy zauważyć, że art. 18 § 2 u.o.p.l. przewiduje również możliwość odszkodowania uzupełniającego na wypadek, gdyby odszkodowanie nie pokryło poniesionych strat. Jednakże powódka nie wniosła o zasądzenie tego rodzaju odszkodowania ani nie wykazała poniesienia starty.

Z powyższych względów w ocenie Sądu odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu powinno być naliczane przez cały okres objęty żądaniem pozwu w wysokości jak za lokal socjalny.

Z opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości J. N. (2) wynika, że w okresie od 1 lipca 2019 r. do 26 kwietnia 2021 r. na poczet należności z tytułu bezumownego zajmowania lokalu przy ul. (...) 10/63 dokonano na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wpłat w kwocie 5.273,05 zł. W okresie od 1 lipca 2019 r. do 23 listopada 2024 r. na poczet należności z tytułu bezumownego zajmowania lokalu przy ul. (...) dokonano na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wpłat w kwocie 31.208,50 zł. W okresie od lipca 2019 r. do lutego 2020 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczone wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, wynosiło 62,64 zł miesięcznie. W okresie od marca 2020 r. do kwietnia 2021 r. odszkodowanie za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczone wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, wynosiło 65,99 zł miesięcznie.

W okresie od 1 lipca 2019 r. do 26 kwietnia 2021 r. suma opłat z tytułu odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu, naliczonego wg. stawek czynszu najmu lokalu socjalnego, uwzględniając opłaty zaliczkowe za media i inne opłaty, wyniosła 11.956,82 zł. W ww. okresie suma opłat wniesionych na rzecz Gminy Miasto N. – Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w N. wynosiła 5.273,05 zł. W ww. okresie powstało więc zadłużenie w kwocie 6.683,77 zł. Uwzględniając wpłaty dokonane po wniesieniu pozwu w łącznej kwocie 13. 600 zł, o którą powódka ograniczyła swoje żądanie, uznać zatem należy, że na dzień zamknięcia rozprawy pozwani nie posiadali względem powódki żadnego zadłużenia za bezumowne zajmowanie lokalu w okresie objętym pozwem. Wpłacona przez nich w toku postępowania kwota przewyższała bowiem ustaloną przez biegłą sądową zaległość. Wskazuje na to wprost wniosek zamieszczony w końcowej części opinii, w którym biegła skonkludowała swoje ustalenia stwierdzeniem, że uwzględniając wpłaty dokonane przez pozwanych po dniu 26 kwietnia 2021 r., przy założeniu, że odszkodowanie odpowiada czynszowi najmu lokalu socjalnego, powiększonemu o opłaty niezależne od właściciela, pozwani nie posiadali zadłużenia z tytułu bezumownego zajmowania lokalu za okres objęty żądaniem pozwu.

Dlatego też ostateczne żądanie zasądzenia od pozwanych in solidum kwoty 2 310,26 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 kwietnia 2021 roku do dnia zapłaty okazało się niezasadne i uległo oddaleniu.

Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych przez obydwie strony, co do prawdziwości i wiarygodności których strony nie zgłaszały zastrzeżeń oraz na podstawie przesłuchania pozwanych, które nie wzbudziły wątpliwości co do swej wiarygodności. Zeznania świadka L. D. potwierdziły trudną sytuację zdrowotną i życiową pozwanego, wynikającą z jego przesłuchania. Świadek H. F. zaprezentował zaś jedynie ogólne zasady naliczania opłat obowiązujące w zasobie komunalnym, natomiast nie znał szczegółów dotyczących sytuacji pozwanych.

Przeprowadzony w sprawie dowód z opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości J. N. (1) nie został w skuteczny sposób podważony przez stronę powodową. Stał się zatem podstawą ustaleń faktycznych w sprawie . Natomiast dowód z opinii biegłej sądowej D. K. nie był przydatny do poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie. Biegła bowiem nie dokonała ustaleń przydatnych do rozstrzygnięcia sprawy. Co prawda, mimo obowiązku wynikającego z treści art. 235[2] § 2 kpc, Sąd nie wydał postanowienia o pominięciu tego dowodu, to jednak brak powołania go w ustaleniach faktycznych wprost świadczy o tym, że dowód ten został pominięty jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235[2] § 1 pkt. 3 kpc).

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 100 k.p.c., który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny Sądu.

Na koszty procesu poniesione przez stronę powodową złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 1.000 złotych, koszt zastępstwa procesowego w stawce minimalnej w kwocie 3 600 złotych oraz zaliczka na poczet wynagrodzenia biegłego w kwocie 500 złotych; łącznie strona powodowa poniosła koszty procesu w kwocie 5 100 złotych.

Pozwani korzystali z pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu, co wygenerowało koszty w kwocie 4 428 złotych (stawka minimalna 3. 600 zł + 23% vat).

Koszty sądowe pokryte tymczasowo przez Skarb Państwa wyrażają się kwotą 3.717,49 zł (suma wynagrodzeń biegłych sądowych 4. 217,49 pomniejszona o wpłaconą zaliczkę w kwocie 500 zł ).

W celu ustalenia stosunku, w jakim należy obciążyć strony kosztami procesu, Sąd ustalił, że strona powodowa, mimo że cofnęła pozew o kwotę 13.600 zł, wygrała proces w 46 procentach. Podstawą powyższego ustalenia jest porównanie kwoty należności głównej dochodzonej przez stronę powodową w niniejszym procesie tj. kwoty 15.055,20 zł z kwotą zadłużenia za sporny okres czasu, ustaloną przez biegłą sądową J. N. (1) tj. kwotą 6.983,77 zł.

W punkcie II wyroku Sąd nie obciążył pozwanych kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie z treścią którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten nie wskazuje wprost przesłanek, jakimi winien kierować się Sąd, orzekając w myśl dyspozycji tego przepisu. Jednakże jako stanowiący wyjątek od ogólnej zasady, nie może być on interpretowany rozszerzającą. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowanie tego przepisu należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące „na zewnątrz” procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Pozwana X. L. zeznała, że jej jednym źródłem utrzymania jest renta rodzinna po mężu, z której komornik potrąca kwotę 800 zł. Z kolei pozwany S. L. z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć stałej pracy i utrzymuje się dzięki pomocy znajomych oraz drobnym pracom dorywczym. Obciążenie pozwanych w takiej sytuacji kosztami procesu, mając nadto na uwadze fakt, że w ocenie Sądu dokonali oni wpłat na rzecz powoda przewyższających ich zobowiązanie, byłoby rażąco niesprawiedliwe.

W punkcie III wyroku Sąd zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanych kwotę 2 391,12 złotych tytułem części kosztów pomocy prawnej, udzielonej pozwanym przez adw. D. X. z urzędu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Zasądzona kwota stanowi 54 % wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, a zatem strona powodowa została obciążona tym kosztem w części, w jakiej przegrała spór. Pozostałą część należności pełnomocnika z urzędu przyznano od Skarbu Państwa w pkt. IV wyroku.

W punkcie V wyroku Sąd, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nakazał pobrać od powoda kwotę 2.007,44 złotych tytułem 54 % nieuiszczonych kosztów sądowych, czyli wynagrodzenia biegłych sądowych, które nie zostało w pełni pokryte z zaliczki uiszczonej na ten cel w toku postępowania. Kosztami sądowymi w pozostałym zakresie Sąd obciążył Skarb Państwa.

W powołaniu powyższej argumentacji orzeczono jak w sentencji

Sędzia Małgorzata Janik-Białek