Postanowienie z 26 marca 2026, sygn. X Ns 570/24

POSTANOWIENIE

Dnia 26 marca 2026 r.

Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny w składzie:

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. w Toruniu

sprawy z wniosku G. E.

przy udziale J. I. (1)

o stwierdzenie nabycia spadku po G. I. (1) (m. I.)

1.  stwierdza, że spadek po G. I. (2) (m. I.), synu D. i J., którego zwłoki znaleziono 13 maja 2024 r. w R., posiadającym numer PESEL (...), mającym przed śmiercią ostatnie miejsce zwykłego pobytu w R., na podstawie testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego w Kancelarii Notarialnej w R. przed zastępcą notarialnym L. E., zastępcą notariusza L. N. w dniu 20 października 2022 r., repertorium A numer (...), otwartego i ogłoszonego przed Sądem Rejonowym w Toruniu w dniu 14 listopada 2024 r. w R. nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza G. E., córka V. i B., urodzona (...) w A.;

2.  stwierdza, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie;

3.  nakazuje pobrać od uczestnika J. I. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Toruniu kwotę 7.105,37 zł (siedem tysięcy sto pięć złotych trzydzieści siedem groszy) tytułem nieuiszczonych dotychczas kosztów sądowych.

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni G. E. pismem z dnia 22 sierpnia 2024 r. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po G. I. (1) zmarłym dnia 13 maja 2024 r. w R., na podstawie testamentu notarialnego repertorium A numer (...) sporządzonym w dniu 20 października 2022 r.

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że zmarły G. I. (1) w chwili śmierci był wdowcem oraz że nie posiadał on dzieci. Wnioskodawczyni wskazała, że jedynym żyjącym spadkobiercą ustawowym po G. I. (1) jest jego brat J. I. (1), bowiem jego rodzice J. I. (2) i D. I. nie dożyli otwarcia spadku. Zmarły G. I. (1) sporządził w dniu 20 października 2022 r. testament notarialny, w którym do całego spadku powołał wnioskodawczynię.

Uczestnik J. I. (1) nie złożył odpowiedzi na doręczony mu w dniu 9 października 2024 r. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po G. I. (1) na podstawie testamentu notarialnego.

Uczestnik połączył się zdalnie na rozprawę wyznaczoną na dzień 14 listopada 2024 r., na której złożył zapewnienie spadkowe oraz zeznania. Uczestnik J. I. (1) wskazał, że spadkodawca był osobą cierpiącą na chorobę alkoholową, ale jednocześnie miał dobre postrzeganie rzeczywistości, odpowiadał logicznie i że jego zdaniem, jeśli spadkodawca był trzeźwy i sporządził testament to miał wówczas rozeznanie, jednakże gdy był pod wpływem alkoholu to mógł być podatny na wpływy innych.

W dniu 27 listopada 2024 r. uczestnik J. I. (1) złożył pismo w którym wskazał jednoznacznie, że kwestionuje testament swojego brata G. I. (1) z dnia 20 października 2022 r., a ponadto wniósł o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy. Uczestnik powołał wnioski dowodowe, w tym wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu psychiatrii oraz psychologa w celu wykazania, że spadkodawca znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i zwiększonej podatności na wpływy oraz obniżonego krytycyzmu powodującego zaburzenie umiejętności właściwej oceny rzeczywistości w chwili sporządzania testamentu w związku ze zdiagnozowaną u spadkodawcy chorobą alkoholową.

W uzasadnieniu uczestnik wskazał, że spadkodawca leczył się w przeszłości w (...) (...) w R. w związku z chorobą alkoholową. Spadkodawca przebywał tam dwukrotnie na detoksie alkoholowym. Uczestnik podniósł również fakt, że dniu 23 sierpnia 2022 roku zmarła żona spadkodawcy N. I., a testament został sporządzony już w dniu 20 października 2022 r., a w jego ocenie śmierć bliskiej osoby pozostawia duże znamię na psychice i to wydarzenie mogło mieć wpływ na zdolność testowania spadkodawcy.

W piśmie z dnia 28 listopada 2024 r. pełnomocnik wnioskodawczyni złożył pismo przygotowawcze, w którym odniósł się do zarzutów uczestnika, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu notarialnego złożonego do akt sprawy. W piśmie podkreślono, że gdyby notariusz powziął wątpliwość co do zdolności testowania testatora, to wówczas odmówiłby dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem. W przypadku sporządzenia testamentu przed notariuszem testament należy uznać za ważny i skuteczny.

Po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił, co następuje.

W dniu 13 maja 2024 r. w R. znaleziono zwłoki G. I. (2). Ostatnim miejscem jego zamieszkania i zwykłego pobytu był R.. W chwili śmierci był wdowcem po żonie N. I. z domu F., która zmarła 23 sierpnia 2022 r. Spadkodawca nie miał dzieci, w tym pozamałżeńskich, nieżyjących, przysposobionych. Jego rodzice nie dożyli otwarcia spadku. Jedynym spadkobiercą ustawowym jest jego brat J. I. (1).

Dowody:

- odpis skr ó cony aktu zgonu G. I. (1), k. 10,

- odpis skr ó cony aktu zgonu N. I., k. 11,

- odpis skr ó cony aktu zgonu J. I. (2), k. 12,

- odpis skr ó cony aktu zgonu D. I., k. 13,

- zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni G. E., k. 34v-35,

- zapewnienie spadkowe uczestnika J. I. (1), k. 35.

Testamentem notarialnym, sporządzonym przed zastępcą notarialnym L. E. w Kancelarii Notarialnej w R. w dniu 20 października 2022 r. repertorium A nr (...) G. I. (1) do całego spadku po sobie powołał G. E.. Spadkodawca nie sporządził innego testamentu.

Dowody:

- akt notarialny repertorium A numer (...), k. 15,

- zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni G. E., k. 34v-35,

- zapewnienie spadkowe uczestnika J. I. (1), k. 35.

G. I. (1) cierpiał na chorobę alkoholową. Trzykrotnie był hospitalizowany w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki (...) w R.. Pierwszy pobyt był w okresie od dnia 28 listopada 2016 r. do dnia 8 grudnia 2016 r. Drugi pobyt był w okresie od dnia 31 marca 2017 r. do dnia 10 kwietnia 2017 r. Trzeci pobyt był w okresie od 10 lutego 2019 r. do dnia 25 lutego 2019 r. Podczas każdego z pobytów u spadkodawcy rozpoznano zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu. Podczas każdego z pobytów odnotowywano, że jest w kontakcie werbalnym, orientacja wszechstronna, w nastroju i napędzie wyrównanym, bez myśli suicydalnych. Pacjent wypisany po detoksykacji w stabilnym stanie somatycznym i psychicznym, bez objawów wytwórczych, bez zaburzeń nastroju i napędu oraz bez myśli suicydalnych.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 74.

G. I. (1) leczył się w okresie od 18 kwietnia 2017 r. do 4 listopada 2021 r. w Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. z rozpoznaniem zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych używaniem alkoholu i innych zaburzeń afektywnych gdzie uczęszczał na wizyty w Poradni (...) od Alkoholu i Współuzależnienia. Podczas ostatniego spotkania wskazał, że czuje się dobrze i funkcjonuje prawidłowo.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 140.

W okresie od 29 marca 2019 r. do 2 kwietnia 2019 r. G. I. (1) przebywał w szpitalu w związku z rozpoznaniem stabilnej choroby wieńcowej, hiperlipidemii, stanem po kłębuszkowym zapaleniu nerek w 2012 r. oraz stanem po ostrym zapaleniu trzustki w 2013 r., nikotynizmem oraz depresją. Wcześniej w 2009 roku był kilkukrotnie hospitalizowany w związku z przewlekłym kłębuszkowym zapaleniem nerek z zespołem nerczycowym i nadciśnieniem tętniczym.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 154.

G. I. (1) około 2021 roku przeniósł się wraz z żoną do R., tj. w jej rodzinne strony. Przedtem od ślubu zamieszkiwali w województwie (...), w N.. Przeprowadzka była związana ze stanem zdrowia N. I., jak również miało to na celu pomóc spadkodawcy z jego chorobą alkoholową poprzez odcięcie od znajomych, z którymi spożywał alkohol.

Dowody:

- przesłuchanie uczestnika J. I. (1), k. 35-35v,

- zeznania świadka L. V. (1), k. 201v-203,

- zeznania świadka H. N. (1), k. 204-205v.

G. I. (1) był zarejestrowany od 15 listopada 2021 r. w poradni lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w R. w (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (następnie Centrum (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością). Rozpoznano u niego niewydolność serca, samoistne nadciśnienie, zaburzenia przemian lipidów i inne lipidemie, zaburzenia psychicznego i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 144 i 200.

W dniu 8 maja 2022 r. G. I. (1) był hospitalizowany w Wojewódzkim Szpitalu (...) w R. przyjęto go w trybie nagłym w związku z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania spowodowanymi użyciem alkoholu (zespół abstynencyjny). Stan psychiczny przy przyjęciu i na początku hospitalizacji określono: świadomość jasna, orientacja prawidłowa. Nastrój podbarwiony niepokojem. Napęd wzmożony. Sen zaburzony, apetyt zaburzony.

Pacjenta wypisano w dniu 13 maja 2022 r. i przy wypisie wskazano na jasną świadomość, orientację prawidłową, kontakt dobry. Napęd i nastrój wyrównany. Bez ostrych objawów psychotycznych. Stan somatyczny określono na wydolny krążeniowo i oddechowo. Zalecono dalsze leczenie w Oddziale Leczenia Uzależnień oraz bezwzględny zakaz spożywania alkoholu, dalsza opieka w POZ.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 156.

Żona spadkodawcy zmarła w dniu 23 sierpnia 2022 r. w R. w związku z glejakiem mózgu. Spadkodawca pozostawał w żałobie, przeżywał śmierć żony albowiem pomimo jego choroby byli zgodnym małżeństwem.

Dowody:

- odpis skr ó cony aktu zgonu N. I., k. 11.

G. I. (1) od 29 września 2022 r. był zarejestrowany w (...)Ośrodku (...) w R. w poradni odwykowej. Z dokumentacji wynika, że spadkodawca był na wizycie w dniu 29 września 2022 r. i zgłosił się z problemem alkoholowym.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 151.

W dniu 6 października 2022 r. G. I. (1) był ponownie hospitalizowany w (...) Szpitalu (...) w R. przyjęto go w trybie nagłym w związku z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania spowodowanymi użyciem alkoholu (zespół abstynencyjny). Stan psychiczny przy przyjęciu i na początku hospitalizacji określono: świadomość jasna, orientacja prawidłowa. Kontakt dobry. Nastrój podbarwiony niepokojem. Napęd w granicach normy. Bez cech psychozy. Pacjent zgłaszał niepokój i zaburzenia snu. Bez myśli ”S”.

W trakcie hospitalizacji nastąpiła poprawa stanu psychicznego. Uzyskano wyrównanie nastroju i ustąpił niepokój. Ponadto ustąpiły objawy abstynencyjne, uzyskano normalizację w zakresie funkcji popędowych. Uczestniczył w zajęciach terapeutycznych.

Pacjenta wypisano w dniu 13 października 2022 r. i przy wypisie wskazano na jasną świadomość, orientację prawidłową, kontakt dobry. Napęd i nastrój wyrównany. Bez ostrych objawów psychotycznych. Sen i apetyt w normie. Bez myśli i tendencji suicydalnych. Stan somatyczny określono na wydolny krążeniowo i oddechowo. Tok myślenia zborny. Zalecono dalsze leczenie w Oddziale Leczenia Uzależnień oraz zakaz spożywania alkoholu.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 156.

W dniu 19 października 2022 r. (data wpływu: 20 października 2022 r.) działając przez profesjonalnego pełnomocnika G. I. (1) złożył wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po swojej żonie N. I. na podstawie ustawy.

Dowody:

- wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, k. 5-6 sygn. X Ns 748/22,

W dniu 20 października 2022 r. G. I. (1) stawił się w Kancelarii (...) w R. i przed zastępcą notarialnym L. E. celem sporządzenia wyżej opisanego testamentu notarialnego. Notariusz odbyła z G. I. (1) swobodną rozmowę, nie stwierdziła podstaw do odmowy sporządzenia testamentu i przeprowadzenia czynności, w notariusz nie stwierdziła aby G. I. (1) był pod wpływem alkoholu podczas czynności. Testament został sporządzony, a następnie odczytany i podpisany. Notariusz nie miała wątpliwości co do rozeznania spadkodawcy co do dokonywanej czynności.

Dowody:

- akt notarialny repertorium A numer (...), k. 15,

- zeznania świadka L. E., k. 80v-81,

- zeznania świadka L. V. (1), k. 201v-203.

Tego samego dnia w Kancelarii Notarialnej w R. przed zastępcą notariusza L. I. (1) udzielił G. E. pełnomocnictwa do działania i dokonywania w jego imieniu i na jego rzecz czynności szczegółowo wymienionych w akcie notarialnym na zasadach i warunkach według własnego uznania.

Dowody:

- akt notarialny repertorium A numer (...), k. 217-219,

- zeznania świadka L. E., k. 80v-81.

W chwili sporządzenia testamentu G. I. (1) miał zachowaną zdolność testowania – zdolność do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli. Żałoba po śmierci żony, a także choroba alkoholowa nie wyłączały jego zdolności do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli w dniu 20 października 2022 r.

Dowody:

- opinia biegłych sądowych z dnia 23 maja 2025 r., k. 224-247.

G. I. (1) utrzymywał kontakt telefoniczny z bratem J. I. (1). Po śmierci żony G., bracia nie widzieli się już osobiście. Podczas rozmów z bratem G. I. (1) miał dobre postrzeganie rzeczywistości, odpowiadał logicznie – jak był trzeźwy.

G. I. (1) nie miał w R. wielu znajomych. Głównie spotykał się z wnioskodawczynią G. E. oraz jej wieloletnim partnerem, L. V. (1). Żona G. I. (1) była siostrą przyrodnią L. V. (1), znali się i odwiedzali zarówno za życia N. I., jak i po jej śmierci. G. E. wraz z partnerem pomagali i opiekowali się N. I., a potem mieli stały kontakt z G.. Spadkodawca odwiedzał ich, przyjeżdżał do nich samochodem marki K. (...) na kawę, a gdy wyjeżdżali to zajmował się ich domem i kotem. Kiedy G. I. (1) jeździł samochodem to nie pił alkoholu. W ramach pomocy to również G. I. (1) woził L. V. (1) gdy ten miał operację na kolano. Sąsiedzi G. E. i L. V. (2), w tym J. E., kojarzyli G. I. (1), postrzegali go jako osobę normalną. Podczas rozmów z J. E., G. I. (1) był osobą otwartą, opowiadał o swoim życiu, wspominał żonę, ale bez rozrzewnienia, opowiadał o swoim leczeniu odwykowym, nie był wówczas pod wpływem alkoholu.

Ponadto spadkodawcę odwiedzała rodzina ze strony jego żony – H. N. (2), S. N. i G. M.. Ogólnie gdy nie pił G. I. (1) zawsze przy nich wskazywał, że dobrze się czuje, był ogólnie zdrowy. Opowiadał o rodzinie, spadku po żonie, polityce. Był zorientowany w obecnym życiu politycznym, sportowym. Rodzina oraz znajomi G. I. (1) wskazywali, że nie lubi załatwiać spraw w urzędach, u lekarzy, szybko się denerwowała oczekiwaniem, koniecznością wypełniania dokumentów.

Podczas spotkań z rodziną i znajomymi, w tym rozmów telefonicznych G. I. (1) nie ujawniał zaburzeń świadomości, orientacji, nastroju, ani objawów psychotycznych.

G. I. (1) na wycieczce pod S. oraz po śmierci żony w M.. Udzielał się również kulturalnie uczestnicząc w koncertach w (...) V. w R.. Po śmierci żony radził sobie w życiu codziennym – sam zajmował się wszystkimi opłatami i sprawami bieżącymi, którymi to wcześniej w głównej mierze zajmowała się N.. Zażywania leków pilnował sam. Był zorientowany w polityce oraz w sporcie.

Po śmierci żony G. I. (1) był w żałobie, wspominał żonę, mówił o tęsknocie za nią, zdarzały się okresy ciągów alkoholowych i picia przez niego alkoholu głównie ww. okresach zakończonych pobytem w szpitalu, a także po sporządzeniu testamentu.

Dowody:

- zeznania świadka L. V. (1), k. 201v-203, 204,

- zeznania świadka J. E., k. 203-204,

- zeznania świadka H. N. (1), k. 204-205v,

- zeznania świadka S. N., k. 206-207,

- przesłuchanie wnioskodawczyni G. E. w charakterze strony, k. 35v-36,

-przesłuchanie uczestnika J. I. (1) w charakterze strony, k. 35.

Po sporządzeniu testamentu G. I. (1) kontynuował leczenie odwykowe.

Kolejna wizyta w(...) Ośrodku Terapii i Uzależnień w R. w poradni odwykowej miała miejsce w dniu 10 listopada 2022 r. na której spadkodawca oświadczył, że pozostawał w abstynencji od dnia 6 października 2022 r.

Kolejno uczęszczał do terapeuty uzależnień średnio co tydzień. Na wizycie w dniu 19 grudnia 2022 r. potwierdził swoją dalszą abstynencję, którą przerwał w Sylwestra 2022-2023.

Na wizycie w dniu 13 kwietnia 2023 r. podał, że utrzymuje abstynencję od 2 lutego 2023 r.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 151.

G. I. (1) stawił się osobiście na rozprawę wyznaczoną przez Sąd Rejonowy w Toruniu X Wydział Cywilny na dzień 26 kwietnia 2023 r. w sprawie X Ns 748/22 o stwierdzenie nabycia spadku po N. I. wraz z pełnomocnikiem, na której złożył zapewnienie spadkowe. Nie stwierdzono przeszkód do przeprowadzenia czynności z udziałem G. I. (1).

Na mocy postanowienia z dnia 31 maja 2023 r. G. I. (1) nabył spadek po swojej żonie N. I. z dobrodziejstwem inwentarza w ¹/2 (jednej drugiej) części.

Dowody:

- protokół rozprawy z dnia 26 kwietnia 2023 r., k. 41-42 sygn. X Ns 748/22,

- postanowienie z dnia 31 maja 2023 r., k. 50 sygn. X Ns 748/22,

- nagranie z rozprawy z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn.. X Ns 748/22, k. 213.

W dniu 8 października 2023 r. G. I. (1) został przyjęty w trybie nagłym do (...)Szpitala (...) w R. z rozpoznaniem zaburzeń psychicznych i zaburzeń spowodowanych użyciem alkoholu (zespół abstynencyjny).

Podczas pobytu w październiku 2023 r. stan psychiczny przy przyjęciu i na początku hospitalizacji określono: świadomość jasna, orientacja prawidłowa, kontakt dobry. Nastrój podbarwiony niepokojem. Napęd w granicach normy. Bez cech psychozy.

Pacjenta wypisano w dniu 13 października 2023 r. i przy wypisie wskazano na jasną świadomość, orientację prawidłową, kontakt dobry. Napęd i nastrój wyrównany. Bez ostrych objawów psychotycznych. Stan somatyczny określono na wydolny krążeniowo i oddechowo. Zalecono dalsze leczenie w Oddziale Leczenia Uzależnień oraz zakaz spożywania alkoholu.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 156.

W święta 2023 r. G. I. (1) był w bardzo złym stanie, był w ciągu alkoholowym.

Dowody:

- zeznania świadka S. N., k. 206-207.

G. I. (1) w miesiącach styczeń i kwiecień 2024 r. uczestniczył w spotkaniach (...) w R..

Dowody:

- pismo (...) w R. z 3 listopada 2025 r., k. 285,

- przesłuchanie uczestnika J. I. (1), k. 35-35v,

- zeznania świadka L. V. (1), k. 201v-203.

Ostatnia wizyta spadkodawcy w (...)Ośrodku Terapii i Uzależnień w R. w poradni odwykowej miała miejsce 29 lutego 2024 r., spadkodawca wskazał, że w dalszym ciągu towarzyszy mu depresja, kilka razy wypił, jednak uczęszczał na spotkania AA.

Dowody:

- dokumentacja medyczna, k. 151.

W dniu 13 maja 2024 r. w R. znaleziono zwłoki G. I. (1).

Dowody:

- odpis skr ó cony aktu zgonu G. I. (1), k. 10,

Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów wskazanych powyżej.

Zeznania świadków oraz stron, choć niekiedy rozbieżne, były co do zasady wiarygodne. Żadna ze stron, ani żaden ze świadków nie kwestionowali faktu choroby alkoholowej spadkodawcy. Spostrzeżenia słuchanych osób co do zachowania spadkodawcy – w szczególności – gdy nie spożywał alkoholu były podobne, tożsame, mimo że świadkowie znali spadkodawcę z rożnych powodów i spędzali czas z nim odrębnie. W szczególności zeznania te były zgodne w tym zakresie, że spadkodawca nie ujawniał zaburzeń świadomości, orientacji, nastroju, ani objawów psychotycznych zarówno w kontakcie z rodziną jak i znajomymi. Wszyscy wskazywali na ogólny dobry stan zdrowia, zorientowanie co do miejsca czasu.

Sąd odmówił wiarygodności jedynie zeznaniom świadka H. N. (1) w jakim twierdziła, że G. I. (1) deklarował wprost że przepisze swoje dobra w spadku na rzecz brata. Twierdzenia te nie były zbieżne z materiałem dowodowym, a nadto w istocie pozostawały sprzeczne do całości zeznań świadka. Według świadka G. I. (1) mało mówił, nie był rozmowny, z treści zeznań wynika że to świadek próbowała ustalić na kogo spadkodawca przepisze majątek. Wiele wypowiedzi świadka stanowiło jej oceny zachowania, nie zaś fakty. Z wypowiedzi świadka wynikało, że próbowała ona umniejszyć znajomości i bliskości relacji spadkodawcy z wnioskodawczynią i jej partnerem, wypowiadając się o niej w ogółach, czasem wskazując na niewiedzę i niepamięć, jednocześnie była zorientowana że to właśnie wnioskodawczyni wraz z L. V. (2) była upoważniona co do pochówku. Co istotne o ile według świadka spadkodawca miał często wspominać brata jako zamierzonego spadkobiercę, sam uczestnik nigdy tego nie usłyszał od brata. Zdaniem Sądu zeznania świadka w zakresie co do deklaracji spadkowych spadkodawcy nie polegały więc na prawdzie.

W zakresie relacji spadkodawcy i spadkobierczyni nie były wiarygodne zeznania świadka S. N., która również o ile przyznawała że L. V. (2), G. E. mieli stały kontakt ze spadkodawcą, to w pytaniach o szczegóły zasłaniała się niewiedzą i niepamięcią.

Co do zasady z punktu widzenia zdolności testowania spadkodawcy na dzień sporządzenia testamentu nieprzydatne pozostawały zarzuty L. I. (2), który po przyjeździe wujka do R. nie miał z nim stałego kontaktu.

Dokumentacja medyczna spadkodawcy została pozyskana bezpośrednio z placówek medycznych i nie było podstaw do kwestionowania jej wiarygodności.

Żadna ze stron, ani żaden ze świadków nie kwestionowali faktu choroby alkoholowej spadkodawcy.

W zakresie stanu zdrowia spadkodawcy i braku podstaw do stwierdzenia nieważności testamentu, Sąd w tym zakresie oparł się na opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii i psychologii. Opinia biegłych sądowych została sporządzona wedle tezy dowodowej określonej w postanowieniu jednocześnie wykorzystując do wykonania opinii materiał zgromadzony w sprawie. Wnioski opinii korespondowały z materiałem dowodowym, w szczególności z dokumentacją medyczną z leczenia odwykowego spadkodawcy, a zwłaszcza z dokumentacją z pobytu w szpitalu zakończonego na tydzień przed sporządzeniem testamentu. Wnioski opinii zostały poparte argumentacją wynikającą z wiedzy i doświadczenia biegłych sądowych. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania wniosków opinii, a zarzuty podnoszone przez uczestnika uznaje jedynie za niepopartą dowodami polemikę i próbę podtrzymania stanowiska strony. Z tych też powodów pominięto wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z opinii innego zespołu biegłych na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd dokonując samodzielnej oceny na tle zgromadzonych w sprawie dokumentów (w tym dotyczących pobytu spadkodawcy w szpitalu) oraz zeznań świadków, stron, nie spostrzegł nieścisłości, niejasności ani błędów logicznych, które nakazywałyby podać w wątpliwość prawidłowość wniosków biegłych.

Są d zwa żył, co następuje.

Zgodnie z treścią przepisu art. 1025 § 1 k.c. sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia. Legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku ma każda osoba, która jest zainteresowana w wywołaniu skutków prawnych związanych z prawomocnym stwierdzeniem nabycia spadku, w szczególności skutków określonych w art. 1025 § 2 k.c. i 1027 k.c. Niewątpliwie G. E. jako spadkobierczyni testamentowa była uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po G. I. (1).

Zgodnie z przepisem art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej.

Przepis art. 924 k.c. stanowi, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.). Powołanie zaś do spadku wynika, zgodnie z przepisem art. 926 § 1 k.c., z ustawy lub z testamentu. G. I. (1) zmarł w dniu 13 maja 2024 r., wobec tego, tegoż dnia nastąpiło otwarcie spadku.

Stosownie do treści przepisu art. 670 k.p.c. zdanie pierwsze, sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą i stosownie do treści przepisu art. 677 k.p.c. stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd związany jest wnioskiem jedynie co do osoby spadkodawcy, krąg uczestników tego postępowania oraz jego wynik - wyznaczają stosownie do wyników postępowania - przepisy ustawy.

Przepis art. 941 k.c. stanowi, że rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Stosownie do treści art. 950 k.c. testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdził, że podstawę powołania do spadku po G. I. (1) stanowi testament sporządzony w formie aktu notarialnego przed zastępcą notarialnym L. E. w Kancelarii Notarialnej w R. w dniu 20 października 2022 r. repertorium A nr (...). Z treści § 1 tegoż testamentu spadkodawcy wynika jednoznaczna wola powołania do całości spadku wnioskodawczyni G. E..

W sprawie uczestnik w piśmie przygotowawczym z dnia 27 listopada 2024 r. poddał w wątpliwość fakt, że spadkodawca w chwili testowania był w stanie świadomie, swobodnie podjąć decyzję i wyrazić wolę z uwagi na chorobę alkoholową.

Materiał dowodowy sprawy nie dał podstaw do ustalenia, że przedmiotowy testament jest nieważny z przyczyn wskazanych w przepisie art. 945 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści, pod wpływem groźby.

Artykuł 945 k.c. zawiera zamknięty katalog wad oświadczenia woli złożonego w testamencie, która może uzewnętrznić się działaniem testatora w stanie wyłączającym świadomość lub swobodę w podjęciu decyzji i wyrażeniu przez niego woli w testamencie.

Oświadczenie woli można uznać za świadome, jeżeli w dacie sporządzania testamentu u testatora nie zachodziły żadne zaburzenia świadomości i zdawał sobie sprawę, że sporządzał testament o określonej treści. Z kolei powzięcie decyzji i wyrażenie woli w testamencie jest swobodne, gdy zarówno proces decyzyjny, jak i uzewnętrznienie woli nie zostały zakłócone przez destrukcyjne czynniki wynikające z właściwości psychiki czy procesu myślowego osoby składającej oświadczenie woli. Brak świadomości jest więc czym innym niż brak swobody i okoliczności te należy oceniać oddzielnie.

Z medycznego punktu widzenia podkreśla się, że całkowite wyłączenie świadomości jest wyjątkowo rzadkie i, co do zasady, występuje wraz z fizyczną niemożliwością sporządzenia aktu ostatniej woli. Dla ważności testamentu wystarcza, jeżeli testator w chwili spisywania go znajdował się w pełni władz umysłowych i był w możności świadomie swoją wolę wyrazić, stan zaś poprzedzający czynność lub późniejszy nie mają istotnego znaczenia (por. orzeczenie SN z 1 lutego 1935 r., C.I. 2276/34).

Postępowanie dowodowe wykazało, że stan zdrowia, swoboda i świadomość spadkodawcy G. I. (1) w dniu 22 października 2022 r., gdy sporządzał swój testament była zachowana. W sprawie wobec podnoszonych zarzutów przez uczestnika konieczne było przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego czy w chwili sporządzenia testamentu spadkodawca posiadał zdolności świadomego i swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli.

Za opinią biegłych wskazać, że analiza dokumentacji medycznej G. I. (1) (pobyt do 13.10.2022 r.) z okresu obejmującego czynność sporządzenia testamentu daje podstawy do stwierdzenia, że jego stan psychiczny był dość stabilny. Nie występowały głębokie zaburzenia nastroju, nie opisywano zaburzeń toku ani treści myślenia. Dopiero 17 listopada 2022 r. zgłaszał gorsze samopoczucie, niemniej lekarz nie uznał że stan jest tak zły, by spadkodawca wymagał hospitalizacji. Co istotne całość dokumentacji medycznej wskazuje, że pomimo przebiegu wieloletniego uzależnienia nie występowały u niego zaburzenia psychotyczne. Zespoły absencyjne opisywane w wypisach szpitalnych nie obejmowały obecności majaczenia alkoholowego. Podczas żadnej z wizyty nie odnotowano cech otępienia czy objawów innego zespołu psychoorganicznego. Powyższe potwierdzały również zeznania świadków i stron, które wskazywały że w okresach trzeźwości spadkodawca był w dobrej formie fizycznej, nikt nie miał wątpliwości co do jego rozeznania co do bieżących wydarzeń. Spadkodawca mieszkał sam, po śmierci żony radził sobie w załatwianiu spraw codziennych, miał zorganizowane życie. Z dokumentacji medycznej widać, że starał się uczęszczać na terapię regularnie, był wówczas w kontakcie z rodziną i znajomymi, w tych okresach nikt nie obawiał się o jego życie i zdrowie.

Uczestnik składając pierwsze zeznania oraz pismo w sprawie poddawał testament w wątpliwość jedynie z powodu choroby alkoholowej spadkodawcy. Wątpliwości te w świetle przeprowadzonego postepowania okazały się w całości nieuzasadnione. Warto tu podkreślić, że nie tylko w sprawach gdy spadkodawca był alkoholikiem lecz ogólnie niedopuszczalny jest automatyzm w przyjmowaniu, że osoba, która cierpi na chorobę psychiczną, czy u której występowały zaburzenia psychiczne nie posiadała zdolności testowania.

Dokumentacja medyczna oraz pozostałe dowody w sprawie nie dostarczyły żadnych informacji o jakichkolwiek problemach poznawczych spadkodawcy w związku z chorobą (pamięć, uwaga, myślenie, rozwiązywanie problemów i planowanie). W tym stanie rzeczy nie ma żadnych podstaw aby kwestionować świadomość i swobodę testowania tylko z powodu choroby alkoholowej. Wobec tego nie mają zatem uzasadnienia zarzuty podnoszone przez uczestnika co do nieuwzględnienia przez biegłych sądowych w opinii sądowej zaawansowania choroby alkoholowej. Wbrew zarzutom uczestnika chorobie tej nie można przypisać pominięcia analizy choroby alkoholowej. Przeciwnie za biegłymi sądowymi należy wskazać, że dokumentacja z leczenia odwykowego poprzedzającego sporządzenie testamentu wskazuje na stabilny stan zdrowia w tym stan psychiczny, uzasadniony w szczególności szybką poprawą i stabilizacją stanu psychicznego tj. w przeciągu jednego tygodnia hospitalizacji. Wbrew zarzutom uczestnika nie ma żadnych podstaw aby spadkodawca doznał objawów jak na k. 5 pisma z dnia 3 lipca 2025 r. (k. 261) związanych z chronicznym alkoholizmem. Są to jedynie hipotezy uczestnika, których w sprawie w żaden sposób nie udowodnił. Jeszcze raz należy podkreślić, że zespoły absencyjne opisywane w wypisach szpitalnych spadkodawcy nie obejmowały cech otępienia czy objawów innego zespołu psychoorganicznego.

Wobec zgromadzonego w sprawie materiału również jako jedynie hipotetyczne i pozbawione uzasadnienia Sąd uznał zarzuty i twierdzenia uczestnika o możliwym ograniczeniu samodzielności testatora w podejmowaniu decyzji. Według uczestnika relacje emocjonalne między testatorem a wnioskodawczynią, która mogła na niego wywierać presję czy sugestię przy sporządzaniu testamentu powinny zostać poddane ocenie biegłych sądowych. Podkreślić należy, że w toku postępowania, nie ustalono żadnych faktów potwierdzających tezę uczestnika, pojawiającą się w zarzutach do opinii biegłych, że G. E. miałaby wywierać presję lub sugestię na testatorze. Żaden świadek w tym zakresie nie zeznawał, nawet nie sugerował okoliczności takich zdarzeń. W tym w szczególności należy stwierdzić, że świadkowie powołani przez uczestnika w istocie umniejszali istotności znajomości wnioskodawczyni ze spadkodawcą, podkreślając raczej swoje zażyłości ze spadkodawcą i swoje spotkania. Wśród zeznań świadków nie było twierdzeń aby bezpośrednio, albo chociażby pośrednio byli świadkami takich sytuacji, są to zatem jedynie insynuacje uczestnika.

Porządkowo odnosząc się do zarzutów uczestnika w zakresie ewentualnych sugestii, należy podkreślić, że sugestie osób trzecich nie wyłączają swobody powzięcia decyzji przez testatora, gdyż w przeciwnym wypadku niemal każde oświadczenie woli dotknięte byłoby omawianą wadą, rzadko bowiem człowiek działa zupełnie swobodnie. Jednakże na gruncie art. 945 § 1 pkt 1 k.c. który w szczególny sposób chroni swobodę testowania nie wskazując, nawet przykładowo, jakichkolwiek przyczyn mogących ją wyłączać, należy przyjąć, że choroba testatora i ogólny stan jego zdrowia, które doprowadziły do takiego osłabienia jego aktywności i siły woli, że nie jest zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się naciskom osób, bez których opieki nie może egzystować - wyłącza swobodę testowania. W stanie faktycznym sprawy, Sąd nie stwierdził jednak by taki stan rzeczy miał miejsce.

W sprawie należy podkreślić, że nie wykazano żadnego uzależnienia spadkodawcy od wnioskodawczyni, ani nawet jej partnera. Z okoliczności sprawy wynika, że spadkodawca był z nimi związany, nie była to jednak relacja przymusowa. Partner wnioskodawczyni jest bratem przyrodnim żony spadkodawcy, wszyscy znali się od lat, a w R. spotykali się często i zarówno spadkodawca jak i jego żona mogli liczyć na wsparcie G. E. i jej partnera. Nadto była to relacja wzajemna bo G. I. (1) opiekował się kotem wnioskodawczyni, pomagał L. V. (1) gdy ten nie mógł się przemieszczać po operacji kolana, odwiedzali się wzajemnie i pomagali. G. I. (1) w okresach trzeźwości – był przecież osobą co do zasady zdrową i samodzielną, mieszkał i utrzymywał się sam.

Sumując, w sprawie nie udowodniono ani żadnych faktów co do rzekomych nacisków po stronie wnioskodawczyni, ani tym bardziej takiego osłabienia aktywności i siły woli spadkodawcy, aby nie był zdolny, mimo posiadania świadomości, do przeciwstawienia się im.

Jednocześnie, wbrew twierdzeniom uczestnika, żałoba po żonie spadkodawcy przebiegała w sposób typowy, niepowikłany i nie mogła być uznana za chorobową przyczynę sporządzenia testamentu, którą należałoby wiązać z brakiem świadomości i swobody. Za biegłymi sądowymi należy wskazać, że stan faktyczny sprawy potwierdza również, w istocie wybór na spadkobiercę wnioskodawczyni nie był wynikiem choroby, lecz był decyzją racjonalną i psychologicznie uzasadnioną. Spadkodawca jako bezdzietny wdowiec, był pozbawiony realnej opieki ze strony biologicznej rodziny. W istocie należy tu zaznaczyć że sporadyczny kontakt telefoniczny uczestnika ze spadkodawcą (który wynika bezpośrednio z jego zeznań), brak wizyt w R., potwierdza że uczestnik o ile interesował się w ogólności stanem zdrowia i sytuacją brata, to nie był w ostatnich jego latach życia realnie zainteresowany jego osobą. Nie może to dziwić albowiem oboje mieli inne centra życiowe, mieli zatem kontakty typowe dla rodzeństwa w wieku emerytalnym, prowadzących odrębne życie rodzinne od młodzieńczych lat. W tej sytuacji za zgodne z doświadczeniem życiowym i nie będące wynikiem podstępu, sugestii czy nacisków, należy uznać, działanie spadkodawcy, który w ostatecznym rozrachunku przepisał majątek dla osoby, która była realnie obecna w jego codziennym życiu. Testament oddający majątek osobie z kręgu tzw. rodziny z wyboru, a w świetle zeznań świadków za taką należy uznać wnioskodawczynię i jej partnera – nie jest przejawem irracjonalności, wpływu innej osoby, lecz wyrazem wdzięczności i uznania. Nawet jeśli uczestnik deklaruje kontakt stały z bratem to jego jakość mogła być niewystarczająca, by zaspokoić potrzeby emocjonalne spadkodawcy. Z zeznań świadków nie wynika przy tym aby spadkodawca był osobą nieporadną, nieświadomą swej sytuacji. Przeciwnie wiedział on że musi załatwić sprawy spadkowe po żonie, w tym spłacić jej syna. Prawo nie przewiduje w żadnej sytuacji obowiązku sprawiedliwego testowania, jest to decyzja testatora która nie musi odzwierciedlać zasad dziedziczenia ustawowego. W tym właśnie wyraża się swoboda testowania jako fundamentalna zasada prawa spadkowego, która daje każdej osobie fizycznej posiadającej pełną zdolność do czynności prawnych prawo do indywidualnego i swobodnego decydowania o losach swojego majątku na wypadek śmierci. Testator może zatem dowolnie wybrać osobę , której przypadnie jego majątek.

Warto tu zaznaczyć, że spadkodawca równolegle ze sporządzeniem testamentu podjął działania związane z załatwieniem sprawy spadkowej po żonie, wobec tego było to działanie rozsądne i świadome służące uregulowaniu sytuacji majątkowej. Również postępowanie po sporządzeniu testamentu, w szczególności uczęszczanie na terapie wskazuje, że spadkodawca podejmował próby utrzymania trzeźwości i zwykłego codziennego życia.

Kończąc tę część rozważań należy podkreślić, że z art. 86 ustawy Prawo o notariacie wynika, że notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeśli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych. Niepewność co do tego, czy strona działa z dostatecznym rozeznaniem, powinna skłaniać do odmowy dokonania czynności prawnej na powołanej podstawie. Powyższa sytuacja w sprawie nie nastąpiła, notariusz po przeprowadzeniu rutynowych czynności sprawdzających nie stwierdziła żadnych przeszkód do sporządzenia testamentu i dokonania czynności wraz z testatorem.

Sumując, w świetle art. 945 § 1 k.c. spadkodawca w chwili testowania miał zachowaną zdolność do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji i wyrażenia woli.

Jednocześnie wbrew zarzutom uczestnika w świetle zasad sporządzania aktów notarialnych oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ma żadnych podstaw aby przedmiotowy testament został sporządzony przez spadkodawcę pozostającym w błędzie co do czynności prawnej. Uczestnik wskazywał bowiem, że spadkodawca mógł być przekonany, że sporządza jedynie pełnomocnictwo notarialne – którego również tego dnia udzielił wnioskodawczyni. Okoliczności sprawy, stan zdrowia spadkodawcy nie dają ku temu żadnych podstaw.

Podkreślić należy, że stosownie do art. 950 k.c. sporządzenie testamentu notarialnego następuje w formie właściwej dla aktu notarialnego. Obowiązkiem notariusza jest przestrzegać reguł obowiązującego przy sporządzaniu tego rodzaju czynności notarialnej (art. 92 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, Dz. U. z 2020 r., poz. 1192 ze zm.). Stosownie do przepisów art. 91-95 Prawo o notariacie złożone przez testatora oświadczenie woli powinno być spisane w akcie notarialnym, a następnie odczytane przez notariusza lub inną osobę w obecności notariusza i przyjęte przez sporządzającego testament (potwierdzone). Po dokonaniu tych czynności akt notarialny powinien być podpisany przez spadkodawcę i przez notariusza, o czym należy uczynić wzmiankę. W tym zakresie należy zatem podkreślić, że notariusz jako osoba zaufania publicznego potwierdza swoim podpisem i w formie prawem przypisanym dokonanie przedmiotowej czynności urzędowej.

Wobec zeznań zastępcy notariusza L. E. nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania samej wiarygodności testamentu z dnia 20 października 2022 r. i woli zawarcia ostatniej woli przez spadkodawcę w testamencie. Notariusz zeznała, że pamięta czynności sporządzenia przedmiotowego testamentu, bowiem był to dla niej pierwszy testament, w którym powołano do spadku osobę z poza rodziny. Niemniej co do zasady była to czynność typowa w pracy notariusza, a podczas jej wykonywania u notariusza nie budziła wątpliwości wola, swoboda podjętej decyzji oraz poczytalność testatora. Jednocześnie, nie może budzić wątpliwości że sporządzenie testamentu i pełnomocnictwa stanowiło dwie odrębne czynności i było poprzedzone ww. procedurą.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że testament z dnia 20 października 2022 r. rep. (...) spełniał wszystkie wymagania stawiane aktowi notarialnemu, a zatem nie było żadnych podstaw aby odmówić mu waloru wiarygodności i mocy dokonania czynności prawnej, której skutki określa art. 950 k.c. w związku z art. 941 k.c.

Wobec powyższego, Sąd w pkt 1 postanowienia stwierdził, że spadek po G. I. (2), którego zwłoki znaleziono 13 maja 2024 r.a na podstawie testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego przed zastępcą notarialnym L. E. w Kancelarii (...) w R. w dniu 20 października 2022 r. rep. A nr (...), nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza G. E..

Wedle zasady wyrażonej w przepisie art. 520 § 1 k.p.c. koszty postępowania nieprocesowego nie podlegają rozliczeniu pomiędzy uczestnikami tego postępowania, lecz każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Reguła ta doznaje ograniczeń, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne (art. 520 § 2 k.p.c.), a także, gdy interesy uczestników są sprzeczne lub jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie (art. 520 § 3 k.p.c.). W sprawie nie zachodziła sprzeczność interesów stron albowiem w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku interes wszystkich uczestników jest zbieżny, oczekują bowiem na orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku, niezależnie od tego, czy sami - i w jakim udziale - dziedziczą spadek (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2012 r., II CSK 620/11).

Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 2 postanowienia orzekł o kosztach postępowania, stosownie do treści przepisu art. 520 § 1 k.p.c. i ustalił, że każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

O kosztach sądowych, co do kwoty 7.105,37 zł poniesionej przez Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Toruniu w związku ze zwrotem wydatków poniesionych na pozyskanie dokumentacji z placówek medycznych oraz niepokryte dotychczas wydatki w związku z opiniami biegłych sądowych, Sąd orzekł w pkt 3 postanowienia na podstawie przepisu art. 113 § 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Sąd nakazał pobrać tą kwotę na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Toruniu od uczestnika mając na uwadze, że wydatki z tego tytułu powstały w związku z postępowaniem dowodowym prowadzonym na jego wniosek. Podkreślić przy tym należy, że uczestnik jedynie podnosił wątpliwości co do stanu świadomości i pierwotnie nie był zdecydowany do kwestionowania wniosku, nie złożył odpowiedzi na wniosek, dopiero po rozprawie podjął aktywność w sprawie a jego zarzuty wobec testamentu nie okazały się w żaden sposób uzasadnione.

W zakresie kwot należy wskazać, że wynikają one z prawomocnych postanowień Sądu wydanych w toku postępowania i co do zgromadzenia dokumentacji medycznej była to kwota łącznie 339,57 zł (44,70 zł + 16,22 zł + 30,70 zł + 16,46 zł + 137,58 zł +59,80 zł +34,11 zł), a wynagrodzenie biegłych łącznie 8.711,80 zł (3.754,20 zł + 2.831,40 zł + 1.293,40 zł 1.886,80 zł). Łącznie wydatki wyniosły 9.105,37 zł, w sprawie uczestnik uiścił zaliczkę 2.000 zł, tym samym do zapłaty pozostaje kwota 7.105,37 zł.