Postanowienie SN z 11 maja 2012, sygn. II CZ 8/12
Data orzeczenia
11 maja 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Kazimierz Zawada
Tagi
Podstawa prawna
art. 9
kpc
art. 102
kpc
art. 168
kpc
art. 169
kpc
art. 379
kpc
art. 391
kpc
art. 394
kpc
art. 398
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 11 maja 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)
SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
w sprawie ze skargi M. T.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem
Sądu Apelacyjnego z dnia 12 stycznia 2006 r.,
wydanym w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W.
przeciwko M. T.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2012 r.,
zażalenia pozwanego
na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 19 sierpnia 2011 r.,
1. odrzuca zażalenie w części zaskarżającej postanowienie
o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu,
2. oddala zażalenie w pozostałej części,
3. nie obciąża skarżącego M. T. kosztami zastępstwa
procesowego Agencji Nieruchomości Rolnych w W. w
postępowaniu zażaleniowym.
Uzasadnienie
2
Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. oddalił wniosek
M. T. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania,
prawomocnie zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 12 stycznia 2006
r., i odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że powód powoływał jako podstawy wznowienia
przyczyny nieważnościowe przewidziane w art. 401 pkt 2 k.p.c. Skarżący
podnosząc, iż był nienależycie reprezentowany i pozbawiony możliwości działania
w postępowaniu przed Sądem I instancji, co uniemożliwiło mu składanie wniosków
i dowodów, wnosił o ich rozpoznanie jako ponowionych w apelacji.
Z ustaleń poczynionych przez Sąd Apelacyjny wynika, że powód o wyroku
sądu odwoławczego dowiedział się najpóźniej w dniu 19 stycznia 2006 r., gdyż
w tym dniu sporządził pismo procesowe zawierające wniosek o wydanie jego
odpisu wraz z pisemnym uzasadnieniem. Sąd uznał, że ewentualna przesłanka
braku możliwości działania odpadła już na etapie postępowania
międzyinstancyjnego, skoro powód podejmował czynności w postępowaniu
o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie
uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego, ponadto samodzielnie i reprezentowany
przez zawodowego pełnomocnika wniósł apelację, a w rozprawie apelacyjnej
uczestniczył jego pełnomocnik. Termin do wznowienia postępowania z podstawy
polegającej na braku należytej reprezentacji upłynął w dniu 19 kwietnia 2006 r.
a więc po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym powód dowiedział się
o wyroku. Wniosek o przywrócenie terminu został oddalony ze wskazaniem na jego
złożenie po upływie roku od uchybionego terminu przy niewskazaniu wyjątkowych
okoliczności, które pozwalałyby na jego uwzględnienie (a contrario art. 169 § 4
k.p.c.). Z powyższych przyczyn Sąd Apelacyjny skargę jako spóźnioną odrzucił
na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.
W zażaleniu na to postanowienie M. T. zarzucił błędną interpretację art. 407
§ 1 k.p.c. przez uznanie, że skarga została wniesiona po upływie trzymiesięcznego
terminu oraz że nie zachodzi przesłanka pozbawienia pozwanego możności
działania, nieprawidłowe przyjęcie, iż termin z art. 408 k.p.c. nie został zachowany.
3
Skarżący podnosząc ponadto, że o pozbawieniu możności działania dowiedział się
w dniu otrzymania kserokopii pism znajdujących się w aktach sprawy sygn. akt I
ACa 373/05 wniósł o uchylenie orzeczenia i wydanie postanowienia o wznowieniu
postępowania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.
Sąd Najwyższy zważył:
W pierwszym rzędzie wskazać należy na wewnętrzną sprzeczność motywów
zaskarżonego postanowienia i ich częściową niezgodność z rozstrzygnięciem
odnoszącym się do przywrócenia terminu. Sąd Apelacyjny oddalił wymieniony
wniosek, w uzasadnieniu zaś stwierdził początkowo, że wniosek o przywrócenie
terminu podlega odrzuceniu, a następnie że oddala go na skutek upływu terminu
roku od uchybionego terminu (art. 169 § 4 k.p.c.). Uchybienie to nie miało wpływu
na treść rozstrzygnięcia oraz nie ma znaczenia dla rozpoznawanej sprawy.
Zgodnie z art. 3941
§ 1 i 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje
na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,
na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były
przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji a także, w sprawach
w których przysługuje skarga kasacyjna, na postanowienie sądu drugiej instancji
kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa
w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia
na postanowienie sądu I instancji. Przepis ten - mający charakter wyjątku
od zasady - powinien być interpretowany ściśle.
Postępowanie o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej
ma charakter incydentalny, gdyż jego celem jest jedynie ocena wniosku
o przywrócenie terminu - w tym zbadanie, czy zaniechanie dokonania czynności
procesowej w przepisanym terminie było spowodowane okolicznościami
niezawinionymi przez stronę (art. 168 § 1 k.p.c.). Z tej przyczyny postanowienie
w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej kończy
wyłącznie postępowanie dotyczące kwestii ubocznej i nie podlega samodzielnemu
zaskarżeniu (por. uchwała (7) Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000r. III ZP 1/00,
4
OSNC 2001 nr 1 poz. 1). Jego ewentualna wadliwość może być podnoszona
jedynie poprzez rozszerzenie zakresu rozpoznania środka odwoławczego,
odnoszącego się do odrzucenia czynności procesowej dokonanej z uchybieniem
terminu, na skutek zgłoszenia wniosku opartego na art. 380 w zw. z art. 3941
§ 3
i 39821
k.p.c.. Wniosek taki nie został złożony, a objęcie postanowienia o oddaleniu
wniosku o przywrócenie terminu samodzielnym środkiem zaskarżenia wniesionym
przez profesjonalnego pełnomocnika uniemożliwia jego ewentualną konwersję
procesową (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1998r. II CZ
71/98, OSN 1998 nr 12 poz. 226, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego
2000r. II CZ 178/99 , OSN 2000 nr 7-8 poz. 47). Z tych względów zażalenie
w zakresie, w jakim dotyczy zaskarżonego postanowienia odrzucającego wniosek
o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne na podstawie art.
373 w zw. z art. 3941
§ 1 pkt 2, art. 3941
§ 3 i art. 39821
k.p.c.
W pozostałym zakresie zażalenie podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 410 § 1 k.p.c. Sąd odrzuca skargę o wznowienie
postępowania wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub
nieopartą na ustawowej podstawie. Podstawy skargi o wznowienie postępowania
wyczerpująco określają przepisy art. 401, 4011
i 403 k.p.c. Jeżeli z uzasadnienia
skargi wynika, że okoliczności w niej wskazane nie wyczerpują ustawowych
przesłanek wznowienia postępowania, to podnoszona podstawa, mimo werbalnego
powołania przepisu prawnego lub powtórzenia jego treści, nie zachodzi.
W takim przypadku skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia
i podlega odrzuceniu (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca
2005 r., IV CO 6/05, Biul. SN 2005, nr 9, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
26 września 2007 r. IV CZ 48/07; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
15 stycznia 2008 r. III UZ 13/07).
Skarżący jako podstawę wznowienia wskazał na pozbawienie możności
działania. W myśl art. 401 pkt 2 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania
z powodu nieważności między innymi wtedy, gdy strona wskutek naruszenia
przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania. W judykaturze Sądu
Najwyższego przyjmuje się, że powołany przepis wskazuje na takie pozbawienie
5
strony możności działania, które zbliżone jest do podstawy nieważności
postępowania określonej w art. 379 pkt 5 k.p.c., a więc sytuacji procesowej
w której, wskutek wadliwego działania sądu lub strony, doszło do całkowitego
pozbawienia strony możności obrony jej praw, czyli gdy znalazła się ona w takiej
sytuacji, która uniemożliwiła - wbrew jej woli - popieranie przed sądem
dochodzonych żądań lub obronę przed zarzutami strony przeciwnej
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., IV CK 57/05,
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2008 r., V CZ 55/08).
W przedmiotowej sprawie ewentualne uchybienia procesowe zostały sanowane
przed prawomocnym zakończeniem postępowania, skoro pozwany uczestniczył
w jego dalszym toku i mógł podnieść odnoszące się do nich zarzuty. Tym samym -
jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny - nie zaistniała ustawowa podstawa
wznowienia określona w art. 401 pkt 2 k.p.c., czego konsekwencją było odrzucenie
skargi na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.
Niezależnie od tego samodzielną podstawą odrzucenia skargi było jej
wniesienie po upływie przepisanego terminu (art. 410 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 407
§ 1 k.p.c., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie
trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się
o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności
działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o wyroku dowiedziała
się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Termin do wniesienia skargi
o wznowienie postępowania, opartej na wskazanej przez skarżącego podstawie
nieważnościowej, rozpoczął bieg w dniu 19 stycznia 2006 r., gdyż w tym dniu -
wiedząc o orzeczeniu sądu odwoławczego zapadłym na rozprawie toczącej się
z udziałem jego pełnomocnika - złożył wniosek o wydanie odpisu wyroku wraz
z uzasadnieniem i upłynął w dniu 19 kwietnia 2006 r.. Chybione są twierdzenia
skarżącego, że wystąpienie do sądu o nadesłanie odpisu pism znajdujących się
w aktach sprawy I C 296/03 i uzyskanie ich odpisów w kwietniu 2011 r. otwarło
termin do wniesienia przedmiotowej skargi. Przekazanie powyższych odpisów,
dokonane w celach informacyjnych na podstawie art. 9 § 1 k.p.c., realizowało
zasadę jawności postępowania cywilnego i nie może być utożsamiane z czynnością
sądową skutkującą możliwością podjęcia przez stronę czynności polegającej na
6
złożeniu skargi o wznowienie postępowania. Wobec wcześniejszej wiedzy M. T. o
uchybieniach procesowych, na które powoływał się już przed prawomocnym
zakończeniem postępowania, nie można również przyjąć, że data ta równoznaczna
była z dowiedzeniem się o podstawie wznowienia i wyznaczała początek biegu
terminu z art. 407 § 1 k.p.c.. Z kolei termin oznaczony art. 408 k.p.c. ma charakter
terminu prekluzyjnego uniemożliwiającego złożenie skargi o wznowienie
postępowania po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się wyroku. Wbrew
stanowisku skarżącego w ogóle nie ma on zastosowania w sprawie po pierwsze
dlatego, że nie dotyczy skarg o wznowienie opartych na podstawie
nieważnościowej (pozbawieniu strony możności działania lub jej nienależytej
reprezentacji), po drugie dlatego że zamyka a nie otwiera samodzielny termin do
złożenia skargi. Trafne jest zatem stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż skarga
o wznowienie, złożona w dniu 27 kwietnia 2011 r., została wniesiona po terminie,
co uzasadniało jej odrzucenie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.
Zażalenie na postanowienie odrzucające skargę, jako niezasadne, należało
zatem oddalić (art. 3941
§ 3 w zw. z art. 39814
k.p.c.).
O kosztach postępowania zażaleniowego postanowiono zgodnie z art. 102
k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3, art. 39814
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
Podstawą zastosowania zasady słuszności była sytuacja majątkowa i osobista
pozwanego, zakres jego zadłużenia i toczących się postępowań egzekucyjnych
oraz charakter sprawy.