Wyrok SN z 15 czerwca 2012, sygn. II CSK 585/11
Data orzeczenia
15 czerwca 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (13)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 czerwca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)
SSN Anna Kozłowska
w sprawie z powództwa P. P.
przeciwko B.Towarzystwu Funduszy Inwestycyjnych
Spółce Akcyjnej w P.
o stwierdzenie nieważności uchwał ewentualnie o ich uchylenie ,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 15 czerwca 2012 r.,
skargi kasacyjnej powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 17 marca 2011 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Zaskarżonym przez powoda P. P. wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r. Sąd
Apelacyjny zmienił zaskarżony przez powoda i pozwanego B. Towarzystwo
Funduszy Inwestycyjnych SA w P. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 29 września
2010 r. w ten sposób, że oddalił także powództwo o stwierdzenie nieważności lub
uchylenie uchwał nr 3 i 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwa
Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P. z dnia 13 listopada 2009 r., oddalił apelację
powoda oraz orzekł o kosztach postepowania. W sprawie tej ustalono
co następuje.
W okresie od 1998 r. do 31 października 2009 r. powód był zatrudniony w B.
Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych Spółce Akcyjnej w P., w tym od listopada
1998 r. na stanowisku kierowniczym. W dniu 7 lipca 2006 r. Walne Zgromadzenie
pozwanej Spółki podjęło uchwałę, na podstawie której w pozwanej Spółce
wprowadzony został trzyletni Program Motywacyjny rozpoczynający się w 2006 r.
Program Motywacyjny był adresowany do członków wyższej kadry zarządzającej
Spółki istotnie przyczyniających się do wzrostu jej wartości. Dniem zakończenia
Programu była data odbycia Walnego Zgromadzenia Spółki, które zatwierdziło
sprawozdanie finansowe za ostatni rok z 3 letniego okresu obowiązywania
Programu Motywacyjnego. Ramy Programu Motywacyjnego wyznaczały: a/
uchwała, b/ regulamin, c/ umowa - pkt II ppkt 2.2.1 regulaminu.
W dniu 8 sierpnia 2006 r. powód i pozwany zawarły umowę udziału
w Programie Motywacyjnym, w której zgodnie oświadczyły, że integralną częścią
umowy miał być regulamin Programu Motywacyjnego dla członków wyższej kadry
zarządzającej pozwanej spółki, przyjęty uchwałą Nadzwyczajnego Walnego
Zgromadzenia Spółki. W zakresie nieuregulowanym w umowie zastosowanie miały
znaleźć postanowienia regulamin. Pozwana spółka zobowiązała się w tej umowie
do złożenia wobec uczestnika programu trzech kolejnych ofert objęcia akcji Spółki
(odpowiednio w latach 2006, 2007 i 2008) w zamian za wkłady pieniężne,
na warunkach określonych w umowie i regulaminie oraz ustalenie ograniczeń
3
w obrocie akcjami objętymi przez uczestnika Programu w ramach Programu
Motywacyjnego oraz zasad ich zbywania.
Przez akcje rozumiano akcje Spółki pozbawione prawa wykonywania głosu
(akcje nieme) będące jednocześnie akcjami uprzywilejowanymi, co do dywidendy
w ten sposób, że przyznawały prawo do dywidendy w wysokości o 1% większej niż
dywidenda przeznaczona do wypłaty akcjonariuszom uprawnionym z akcji
nieuprzywilejowanych, z tym że uprawnienie do wypłaty nieuprzywilejowanej
dywidendy miało powstać z dniem 1 stycznia 2017 r. Akcje miały być obejmowane
przez Uczestnika Programu w zamian za wkłady pieniężne po cenie emisyjnej akcji.
Umowę z dnia 8 sierpnia 2006 r. sporządził pozwany. Zgodnie z literalną
treścią § 9 ust. 1 a umowy - umowa automatycznie wygasła, bez potrzeby
składania przez którąkolwiek ze stron jakichkolwiek oświadczeń, z chwilą ustania
funkcji członka zarządu Spółki. Zgodnym zamiarem stron było wprowadzenie do
umowy postanowienia, które przewidywałoby jej wygaśnięcie, bez potrzeby
składania przez którąkolwiek ze stron jakichkolwiek oświadczeń, z chwilą ustania
pełnienia przez powoda funkcji osoby zarządzającej oznaczonymi funduszami
inwestycyjnymi i ustania stosunku pracy pomiędzy nim a pozwanym.
Na podstawie ofert nabycia akcji złożonych przez Spółkę oraz złożonych
przez powoda w odpowiedzi na nie oświadczeń o przyjęciu, powód nabył akcji serii
D w liczbie 741, serii E w liczbie 148 oraz serii F w liczbie 56 za łączną kwotę 127
400 zł. Z tytułu akcji niemych nabytych w ramach Programu Motywacyjnego powód
w latach 2007-2009 otrzymał dywidendę w kwocie 2 808 596,29 zł.
W dniu 20 lipca 2009 r. powód złożył pozwanej Spółce oświadczenie
o wypowiedzeniu stosunku pracy ze skutkiem na dzień 31 października 2009 r.
Powód został od dnia 31 sierpnia 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. zwolniony
z obowiązku świadczenia pracy na rzecz pozwanej spółki. Tym samym w sierpniu
2009 r. utracił status kluczowego zarządzającego inwestycjami w rozumieniu
Regulaminu.
Spółka doręczyła powodowi zaproszenie na Nadzwyczajne Walne
Zgromadzenie Akcjonariuszy pozwanej Spółki w dniu 23 października 2009 r.
Na Zgromadzeniu tym podjęło uchwałę nr 2 w sprawie zmiany Regulaminu
Programu Motywacyjnego dla członków zarządzającej spółki B. Towarzystwa
4
Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna w P. Obecny na zgromadzeniu
pełnomocnik powoda, na podstawie art. 422 § 2 pkt 2 k.s.h. wniósł
o zaprotokołowanie sprzeciwu przeciwko powzięciu uchwały nr 2 motywując to tym,
że jest ona sprzeczna z prawem, ma na celu pokrzywdzenie akcjonariuszy oraz
narusza dobre obyczaje.
W dniu 13 listopada 2009 r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie
Akcjonariuszy pozwanej Spółki, na którym zostały podjęte m.in. - uchwała nr 3
w sprawie umorzenia akcji własnych spółki oraz uchwałę nr 4 w sprawie obniżenia
kapitału zakładowego spółki. Za powzięciem uchwał nr 3 i 4 głosował jedyny
uprawniony do głosowania akcjonariusz pozwanego - spółka pod firmą B. A.
Management Spółka Akcyjna w P. Powód nie został powiadomiony przez pozwaną
Spółkę o Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Spółki z dnia 13 listopada 2009 r.
Z tytułu odkupienia od powoda akcji kolejnych emisji (DEF), powód otrzymał
od pozwanej Spółki kwotę 517 298,62 zł. Po objęciu akcji kolejnych emisji (DEF)
powodowi nie zostały wydane przez pozwaną Spółkę dokumenty akcji.
Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy pozwanej Spółki w dniu 19 marca
2009 r. podjęło uchwałę w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego za
2008 r. Z dniem odbycia Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy zakończył
funkcjonowanie Program Motywacyjny przewidziany na lata 2006, 2007, 2008.
Pozwem z dnia 23 listopada 2009 r. wniesionym przeciwko B. Towarzystwu
Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P. P. P. domagał się stwierdzenia nieważności,
ewentualnie uchylenia uchwał: 1) nr 2 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B.
Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z dnia 23 października
2009 r. w sprawie zmiany Regulaminu Programu Motywacyjnego dla członków
wyższej kadry zarządzającej spółki B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych
Spółka Akcyjna w P., 2) nr 3 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B.
Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z dnia 13 listopada
2009 r. w sprawie umorzenia akcji spółki, 3) nr 4 Nadzwyczajnego Walnego
Zgromadzenia B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z
dnia 13 listopada 2009 r. w sprawie obniżenia kapitału zakładowego spółki.
Z kolei w pozwie z dnia 23 października 2009 r. powód domagał się
nakazania pozwanemu złożenia oświadczeń woli, których treścią są dane
5
wymagane przez przepis art. 328 § 1 i 2 k.s.h. Ponadto powód domagał się
nakazania pozwanemu wydania dokumentów akcyjnych w postaci zbiorowych akcji
imiennych niemych B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P.
zawierających wyżej wymienione oświadczenia woli, opatrzonych pieczęcią spółki
oraz podpisem Zarządu zgodnie z treścią art. 328 § 2 k.s.h.
Wyrokiem z dnia 29 września 2010 r. Sąd Okręgowy w sprawie – sygn. [...]
oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały nr 2 Nadzwyczajnego
Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA z 23
października 2009 r. i o uchylenie tejże uchwały, natomiast stwierdził nieważność
uchwał nr 3 i 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwo
Funduszy Inwestycyjnych SA z 13 listopada 2009 r. i orzekł o kosztach procesu,
natomiast w sprawie – sygn. [...] oddalił powództwo w całości i orzekł o kosztach
procesu.
Rozpoznający sprawę, na skutek apelacji powoda, Sąd Apelacyjny uznał za
trafne stanowisko Sądu Okręgowego, że zaskarżona uchwała nr 2 z 23
października 2009 r. w sprawie zmiany regulaminu Programu Motywacyjnego dla
członków wyższej kadry zarządzającej nie jest sprzeczna z prawem. W odniesieniu
do treści § 1 pkt V ppkt 5.2 uchwała nr 2 zapewniła jedynie uproszczony sposób
przejścia praw z akcji na rzecz pozwanej spółki z chwilą ziszczenia się
przewidzianych w niej okoliczności. Zgodnie z § 1 pkt V ppkt 5.2 w momencie
utraty statusu uczestnika z przyczyn o których mowa w pkt 5.1 a-c prawa z akcji
przechodziły na spółkę, za cenę odpowiadającą wartości księgowej tych akcji.
Powód w apelacji stwierdził, że przestał być kluczowym zarządzającym
inwestycjami w rozumieniu Regulaminu Motywacyjnego najpóźniej z dniem
zakończenia Programu Motywacyjnego, to jest z dniem 19 marca 2009 r. Prowadzi
to do oczywistego wniosku, że najpóźniej z dniem 19 marca 2009 r. powód utracił
przymiot uczestnika Programu Motywacyjnego, ponieważ w tym dniu wygasła
umowa udziału w Programie Motywacyjnym z 8 sierpnia 2006 r. Przeprowadzona
wykładnia § 9 ust. 1 a umowy zakłada bowiem, że umowa automatycznie wygasa,
gdy powód zaprzestanie pełnienia funkcji kluczowego zarządzającego. Z kolei
wygaśnięcie umowy prowadzi do utraty statusu uczestnika Programu
Motywacyjnego.
6
A zatem powód w apelacji poszedł dalej niż Sąd pierwszej instancji, który
uznał że powód utracił przymiot uczestnika Programu Motywacyjnego z dniem
31 października 2009 r., to jest z dniem ustania stosunku pracy powoda
z pozwanym. Wygaśnięcie umowy uczestnictwa w Programie Motywacyjnym miało
kluczowe znaczenie w sprawie i dlatego wykładnia umowy prowadząca do
ustalenia, że umowa automatycznie wygasa z chwilą zaprzestania pełnienia funkcji
kluczowego zarządzającego przez powoda, a nie tylko funkcji członka zarządu
spółki, była tak istotna.
Wygaśnięcie umowy z dniem 19 marca 2009 r. (w tym dniu powód
zaprzestał pełnienia funkcji kluczowego zarządzającego) miało zasadnicze skutki,
ponieważ oznaczało utratę statusu uczestnika Programu Motywacyjnego przez
powoda. Warto w tym miejscu podkreślić, że zgodnie ze starym brzmieniem
Regulaminu, osoba fizyczna traci uprawnienia uczestnika jeżeli po pierwsze utraci
właściwości definiujące ją jako uczestnika, po drugie wygaśnie umowa.
Oba zdarzenia zgodnie ze stanowiskiem powoda nastąpiły w dniu 19 marca 2009 r.
Rację ma Sąd pierwszej instancji, wiążąc status uczestnika Programu
Motywacyjnego i kluczowego zarządzającego inwestycjami z istnieniem stosunku
pracy - zatrudnienia w pozwanej spółce. Rację ma też pozwany, że rzeczywistą
intencją stron przy zawarciu umowy z 8 sierpnia 2006 r. było udostępnienie
powodowi akcji najdalej na okres zatrudnienia u pozwanego, ponieważ powód
podpisując umowę był świadomy, że otrzymuje akcje najwyżej na okres pracy
u pozwanego, a precyzyjniej rzecz ujmując posiadania statusu uczestnika
Programu Motywacyjnego. Tylko posiadanie statusu uczestnika Programu
Motywacyjnego mogło zapewnić silniejsze związanie, lojalność i identyfikację
uczestnika ze spółką oraz motywowanie do efektywniejszej pracy.
Przede wszystkim jednak było to celem zawarcia umowy udziału w Programie
Motywacyjnym.
Nie można też zgodzić się ze skarżącym, że została naruszona ochrona
praw nabytych, ponieważ wygaśnięcie umowy z 8 sierpnia 2006 r. zobowiązywało
uczestnika Programu do niezwłocznego - w terminie 7 dni roboczych przeniesienia
praw z akcji na rzecz dotychczasowego akcjonariusza Spółki - spółkę B. A.
Management SA lub na rzecz spółki i to po cenie odpowiadającej wartości
7
księgowej. Zmiana w nowym Regulaminie polegała tylko na tym, że prawa z akcji
przechodzą automatycznie na rzecz wyżej wymienionych podmiotów z chwilą utraty
statusu uczestnika Programu, także po cenie odpowiadającej ich wartości
księgowej. A zatem w jednym i drugim przypadku przejście praw z akcji jest
związane z utratą statusu uczestnika Programu - ponieważ wygaśnięcie umowy do
tego prowadziło i to za taką samą cenę (wartość księgowa akcji). Doszło w ten
sposób, tylko do uproszczenia procedury, a nie utraty praw, ponieważ już umowa
nakazywała powodowi natychmiastowe przeniesienie praw z akcji na pozwaną
spółkę. Co więcej, już w umowie zastrzeżono dla uczestników Programu
Motywacyjnego automatyczne przejście praw z akcji, tyle że w razie spełnienia
innych przesłanek (§ 10 ust. 2 umowy). Tym bardziej zatem sytuacja prawna
powoda nie uległa zasadniczym zmianom, z chwilą wejścia w życie nowego
Regulaminu, który rozciągnął automatyczną utratę praw z akcji na wszystkie
przypadki utraty statusu uczestnika Programu.
Zaskarżona uchwała nr 2 nie jest również nieważna na skutek sprzeczności
z wymienionymi przez powoda przepisami, to jest art. 362 § 1 pkt 5 k.s.h. w zw.
z art. 359 § 1 zd. 2 k.s.h., art. 339 k.s.h., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 140 k.c. w zw.
z art. 2 zd. 2 k.s.h. Nietrafny jest pogląd, że przepisy art. 362 § 1 pkt 5 w zw. z art.
359 § 1 zd. 2 k.s.h. zostały naruszone w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyjął, iż
przewidują umorzenie akcji bez zgody akcjonariusza oraz za wynagrodzeniem
ustalonym jednostronnie przez pozwaną spółkę, bez udziału akcjonariusza.
Zaskarżona uchwała, nie powodując istotnej zmiany treści wiążących strony
stosunków prawnych doprecyzowała jedynie przesłanki wygaśnięcia umowy
w związku z utratą statusu uczestnika Programu Motywacyjnego i ujednoliciła
zasady nabywania akcji przez spółkę w ten sposób, że w każdym przypadku
zakończenia Programu Motywacyjnego przez jego uczestnika prawa z akcji
przechodzą na rzecz pozwanej spółki z zachowaniem zasady, że spółka nabywa
te akcje za cenę odpowiadającą ich wartości księgowej.
Z kolei co do art. 339 k.s.h., to jak słusznie zauważył pozwany uchwała
w ogóle nie regulowała techniczno-prawnych aspektów przeniesienia akcji,
a przepis ten dotyczy wyłącznie techniki przenoszenia dokumentów akcji, a nie
akcji w znaczeniu praw udziałowych. W przedmiotowej sprawie dokumenty akcji
8
nabytych przez powoda w ogóle nie były sporządzone, a akcje te jako akcje
imienne, były odnotowane w księdze akcyjnej.
Natomiast art. 354 k.c. dotyczy sposobu wykonywania zobowiązania przez
strony, a nie czynników kształtowania jego treści, do których należy Regulamin.
Zmiana Regulaminu nie może być kwalifikowana jako niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania. Uprawnienie do zmiany treści regulaminu lub innego
wzorca kształtującego stosunki prawne o charakterze ciągłym wynika z art. 3841
k.c. W razie wprowadzenia nowego wzorca umownego w czasie trwania stosunku
prawnego, wiąże on drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone
w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie
wypowiedzenia.
Chybione są także twierdzenia powoda, że uchwała nr 2 z 23 października
2009 r. kwalifikuje się do uchylenia, ze względu na sprzeczność z dobrymi
obyczajami lub godzenie w interesy spółki albo z uwagi na pokrzywdzenie
akcjonariusza. Należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, że zaskarżona
uchwała nie naruszyła dobrych obyczajów. Sprzeczność uchwały z dobrymi
obyczajami, o których mowa w art.422 § 2 k.s.h. może mieć miejsce wówczas, gdy
w obrocie handlowym może być uznana za nieetyczną, przy czy chodzi tu nie
o ocenę z punktu widzenia etyki przeciętnego, uczciwego człowieka, lecz
zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania spółki pod względem ekonomicznym.
Dlatego w tym wypadku trudno uznać, że uchwała zmieniająca Regulamin
Programu Motywacyjnego w jakikolwiek sposób mogła naruszać dobre obyczaje.
Uchwała nr 2 nie mogła też pokrzywdzić powoda, ponieważ jak słusznie
zauważył Sąd Okręgowy, jej treść nie różniła się od treści zawartej przez strony
umowy z 8 sierpnia 2006 r. Nawet bowiem bez powzięcia uchwały powód - na
skutek utraty statusu uczestnika Programu Motywacyjnego - był zobowiązany
do natychmiastowego przeniesienia na pozwaną spółkę praw z akcji za cenę
odpowiadającą ich wartości księgowej. Dlatego niezrozumiałe jest stanowisko
powoda, że został pokrzywdzony ponieważ w dniu 3 listopada 2009 r. otrzymał od
pozwanej spółki tytułem utraty statusu uczestnika Programu Motywacyjnego kwotę
471 800,65 zł (wartość księgowa akcji) a nie 4.500.000 zł (wartość rynkowa akcji).
9
Zdaniem Sądu II instancji nie ma podstaw do kwestionowania wyroku Sądu
Okręgowego w zakresie, w którym oddala on żądanie stwierdzenia przez Sąd na
podstawie art. 64 k.c. obowiązku złożenia przez pozwaną spółkę oznaczonych
w pozwie oświadczeń woli w celu realizacji przewidzianego w art. 328 § 5 k.s.h.
roszczenia o wydanie dokumentów akcji. Dokumenty akcji objętych przez powoda
w ramach Programu Motywacyjnego nigdy nie zostały fizycznie sporządzone i nie
istniały jako rzeczy mogące stanowić przedmiot roszczenia windykacyjnego.
Nadto zgodnie z umową na powodzie ciążył obowiązek bezzwłocznego
przeniesienia akcji na rzecz spółki, a w myśl zmienionego Regulaminu posiadane
przez powoda akcje przeszły na spółkę. Nadto należy się zgodzić ze skarżącym,
że roszczenie o wydanie dokumentów akcji nie może być dochodzone w trybie art.
64 k.c., ponieważ wystawienie akcji jako papieru wartościowego jest czynnością
techniczną a nie czynnością prawną (oświadczeniem woli), do której mógłby mieć
zastosowanie art. 64 k.c.
Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność uchwał nr 3 i 4
Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwa Funduszy
Inwestycyjnych SA uznając, że powód wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie
przeniósł na pozwaną spółkę praw z akcji, a pozwana spółka nie skorzystała
z możliwości zastąpienia oświadczenia woli powoda orzeczeniem sądu
stwierdzającym taki obowiązek w oparciu o art. 64 k.c. Stanowisko Sądu
Okręgowego jest chybione, a przede wszystkim niekonsekwentne, skoro oddalił
powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały nr 2. Z chwilą utraty statusu
uczestnika Programu Motywacyjnego przez powoda, prawa do akcji przeszły na
pozwaną spółkę, co oznacza że w tym momencie stały się własnością spółki, bez
potrzeby dokonywania jakichkolwiek dalszych czynności. Jest to sprzeczne
z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że powód powinien przenieść prawa
z akcji na rzecz pozwanej spółki. Tak różna ocena skutków tego samego zdarzenia
jest niezrozumiała. Gdyby Sąd Okręgowy konsekwentnie przyjął, że z chwilą utraty
przez powoda statusu uczestnika Programu Motywacyjnego ziściła się przesłanka
pkt 5.1 a-c Regulaminu powodująca przejście praw z akcji na spółkę, to nie byłoby
podstaw do kwestionowania zgodności z prawem uchwał nr 3 i 4.
10
Nie doszło też do naruszenia art. 402 § 3 k.s.h. w zw. z art. 401 § 2 zd. l
k.s.h., art. 341 § 4 k.s.h. w zw. z art. 343 § 1 k.s.h. ponieważ nie było potrzeby
powiadamiania powoda o nadzwyczajnym walnym zgromadzeniu wyznaczonym na
dzień 13 listopada 2009 r. skoro powód wcześniej utracił przymiot akcjonariusza.
W skardze kasacyjnej powód zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego,
tj. art. 2 Konstytucji RP, 2) art. 425 k.s.h., art. 362 § 1 k.s.h., art. 362 § 1 pkt 5
k.s.h.; art. 339 k.s.h., art. 359 §§ 1,2,5,6 k.s.h., art. 418 k.s.h., 359 § 1 k.s.h. w zw.
z art. 362 § 1 pkt 5 k.s.h., art. 360 § 1 k.s.h., art. 360 § 1 k.s.h. w zw. z art. 398
k.s.h. i art. 402 k.s.h., art. 328 § 5 k.s.h., art. 422 k.s.h.; 3) art. 3841
k.c. w zw. z art.
385 § 1 k.c., art. 65 k.c. w zw. z § 10 ust. 1 Umowy Udziału w Programie
Motywacyjnym z dnia 8 sierpnia 2006 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny wskazując, że w umowie
z 8 sierpnia 2006 r. zawartej pomiędzy powodem i pozwanym nazwanej Umową
udziału w Programie Motywacyjnym, powód wyraził zgodę na niezwłoczne –
w terminie 7 dni roboczych przeniesienie praw z akcji w razie utraty statusu
uczestnika Programu, uznał, że tym samym zgodził się on na automatyczne
przejście jego praw z akcji na powodowa spółkę. Wychodząc z takiego założenia
Sąd Apelacyjny uznał w konsekwencji, że uchwała nr 2 walnego zgromadzenia
powodowej spółki z dnia 23 października 2009 r., zmieniająca Regulamin Programu
Motywacyjnego dla członków wyższej kadry zarządzającej spółki B. Towarzystwa
Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna w P., nie była sprzeczna z przepisami
prawa, wskazywanymi przez powoda, ani z dobrymi obyczajami i nie naruszała
interesu powoda, gdyż uchwała ta tylko upraszczała procedurę przejścia prawa z
akcji z powoda na pozwaną spółkę, a nie pozbawiała go jakichkolwiek praw.
Powód w skardze kasacyjnej, podniósł zarzut naruszenia art. 65 k.c.
wskazując, że Sąd Apelacyjny nie uwzględnił jednoznacznych postanowień tej
umowy, a przede wszystkim stanowiącego jej integralną część Regulaminu
w pierwotnej wersji, które zapewniały powodowi nabycie prawa do akcji
uprzywilejowanych i nie przewidywały utraty prawa z akcji poprzez automatyczne
przejście ich na spółkę z chwilą wygaśnięcia stosunku pracy pomiędzy powodem
a spółką. Zarzut ten zasługuje na uwzględnienie.
11
Trafnie Sąd Apelacyjny ustali, że wolą stron umowy z 8 sierpnia 2006 r. było
związanie statusu uczestnika Programu Motywacyjnego z jego zatrudnieniem
w powodowej spółce na określonym stanowisku. Nie budzi też wątpliwości
ustalenie Sądu Apelacyjnego, że do powoda, jako kluczowego zarządzającego
inwestycjami, stosować należy te postanowienia umowy, które dotyczą członków
zarządu. Chociaż wprost nie zawierają tego postanowienia umowy, to z jej celu
wynika, że tylko takie jej rozumienie pozwoli na realizację celu umowy, którym było
silniejsze związanie, lojalność i identyfikację uczestników Programu ze spółką.
Natomiast brak podstaw do tak daleko idącego wniosku, że powód wyrażając
w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r., zgodę na przeniesienie prawa z akcji nabytych
w ramach Programu w sytuacji określonej w § 9 ust. 1 pkt 1, tym samym wyraził
zgodę na automatyczne przejście tych praw na spółkę, zawsze gdy ustaje
pomiędzy nim a spółką, stosunek zatrudnienia. Regulamin, stanowiący integralną
część umowy, w swojej pierwotnej wersji przewidywał utratę uprawnień Uczestnika,
miedzy innymi w razie gdy przed dniem Zakończenia Programu wygaśnie umowa
łącząca powoda ze spółką (§ 5 ust. 2). Bezspornym jest, że Program wygasł w dniu
19 marca 2009 r. Bezspornym jest także, że stosunek pracy powoda z pozwaną
spółką ustał w dniu 31 października 2009 r., czyli już po dniu Zakończenia
Programu. Skoro w § 5 ust. 3 Regulaminu w jego pierwotnej wersji wyraźnie
przewidziano, że nawet utrata statusu Uczestnika Programu nie prowadzi do
pozbawienia praw z akcji nabytych przed wystąpienie zdarzenia powodującego
utratę statusu Uczestnika, to wolą stron było pozbawienie praw z akcji Uczestnika
Programu tylko w sytuacji, gdy wygasła umowa łącząca go ze spółką, przed dniem
zakończenia Programu. Takie rozumienie obowiązku przeniesienia na spółkę akcji
nabytych w ramach Programu potwierdza definicja akcji zawarta w Regulaminie,
w której przewiduje się, że uprawnienie do wypłaty uprzywilejowanej dywidendy
powstanie dopiero z dniem 1 stycznia 2017 r. Strony umowy z dnia 8 sierpnia
2006 r. przewidywały więc, że akcje nabyte w ramach Programu jego uczestnicy
zachowają także po zakończeniu Programu. Wobec tego w umowie z dnia
8 sierpnia 2006 r., powód wyraził tylko zgodę na to, że przeniesie na spółkę prawa
z nabytych w ramach Programu akcji w ciągu 7 dni, w razie jeżeli łącząca go
ze spółką umowa wygaśnie przed dniem zakończenia Programu. Skoro zaś
12
z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika, że Program został zakończony 19 marca
2009 r., a stosunek pracy powoda ze spółką ustał dopiero 31 października 2009 r.,
to w ogóle nie powstał po stronie powoda obowiązek zwrotnego przeniesienia
na spółkę praw z akcji nabytych w ramach Programu. Brak wobec tego podstaw do
stwierdzenia, że zmiany Regulaminu, wprowadzone zaskarżoną przez powoda
uchwałą nr 2 walnego zgromadzenia powodowej spółki z dnia 23 października
2009 r. były objęte jego wolą wyrażoną w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r.
Wspomniana uchwała zmieniła § 5 Regulaminu w sposób dalece odmienny
od jego dotychczasowego brzmienia. Przede wszystkim zrezygnowano
z postanowienia, że utrata statusu Uczestnika nie skutkuje pozbawieniem praw
z akcji nabytych przed wystąpieniem zdarzenia powodującego utratę statusu
uczestnika. Ponadto obowiązek przeniesienia prawa z akcji został zastąpiony
mechanizmem automatycznego przejścia praw z akcji z powoda (uczestnika
Programu) na spółkę. Brak podstaw w tej sytuacji do przyjęcia, że powód wyrażając
zgodę na to, że przeniesie na spółkę akcje nabyte w ramach Programu w ciągu
siedmiu dni o wygaśnięcia łączącej go z powodową spółka umowy, gdy nastąpi
to przed dniem zakończenia Programu, wyraził tym samy zgodę na to, że nabyte
w ramach Programu akcje przejdą automatycznie na spółkę zawsze, gdy ustanie
stosunek pracy pomiędzy nim jako kluczowym zarządzającym funduszem
inwestycyjnym, a spółką, nawet gdy nastąpi to już po zakończeniu Programu.
Taka daleko idąca zmiana Regulaminu w sposób zasadniczy zmienia sytuację
powoda i brak podstaw, że była objęta jego wolą wyrażoną w umowie z dnia
8 sierpnia 2006 r.
Jeżeli brak podstaw do przyjęcia, że zmiana Regulaminu dokonana uchwała
nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki w dniu 23 października 2009 r. była
objęta wolą powoda, wyrażoną w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r., to zarzuty
sprzeczności tej uchwały z przepisami kodeksu spółek handlowych, wskazanych
w skardze kasacyjnej, są zasadne. Tryb automatycznego przejścia prawa z akcji
należących do akcjonariusza na spółkę, sam w sobie budzi zastrzeżenia, gdyż nie
przewidują go przepisy k.s.h. Zastosowanie takiego automatycznego przejścia
prawa z akcji przysługujących akcjonariuszowi na spółkę można by rozważać jako
umorzenie akcji za zgodą akcjonariusza, wyrażoną uprzednio, w razie zajścia
13
określonego zdarzenia. Skoro jednak powód jako akcjonariusz nie wyraził zgody na
takie umorzenie czyli, używając określeń zawartych w zaskarżonej uchwale
o zmianie Regulaminu, automatyczne przejście akcji na spółkę, uznać należy
że uchwała ta pozostaje w sprzeczności zarówno z przepisami o nabywaniu
własnych akcji przez spółkę (art. 362 k.s.h.), jak i z przepisami dotyczącymi
przymusowego umorzenia akcji, skoro w statucie spółki nie przewidziano takiej
możliwości (art. 359 k.s.h.). Zaskarżona uchwała jest także sprzeczna z art. 339
k.s.h., gdyż przewiduje tryb przenoszenia prawa z akcji bez zachowania wymogów
określonych tym przepisem. Istnieją więc podstawy do stwierdzenia, że uchwała
nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki z dnia 23 października 2009 r. jako
sprzeczna z ustawą jest nieważna. Sąd Apelacyjny nie uwzględniając tego naruszył
też art. 425 k.s.h. Skoro zasadny jest zarzut sprzeczności zaskarżonej uchwały
z ustawą nie ma podstaw do rozważania zarzutów zmierzających do wykazania,
że istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwała w trybie art. 422 k.s.h.,
chociaż należy się zgodzić ze skarżącym, że uchwała ta niewątpliwie miała na celu
pokrzywdzenie akcjonariusza i była sprzeczna z dobrymi obyczajami. Jeżeli
sprzeczna z ustawą była uchwała nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki,
to w konsekwencji powód dalej był akcjonariuszem pozwanej i powinien zostać
zawiadomiony o walnym zgromadzeniu pozwanej spółki, które odbyło się w dniu
13 listopada 2009 r. Trafnie wobec tego Sąd Okręgowy uznał te uchwały
za nieważne.
Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art.
39815
k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.