Wyrok z 23 kwietnia 2025, sygn. VII U 1533/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 kwietnia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 roku w Warszawie

sprawy J. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania J. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 30 sierpnia 2023 roku znak: (...) oraz z dnia 21 września 2023 r. znak: (...)

1.  zmienia zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 30 sierpnia 2023 roku znak: (...) oraz z dnia 21 września 2023 r. znak: (...)w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się J. S. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 sierpnia 2023 r.,

2.  stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji,

3.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. na rzecz J. S. kwotę 720,00 zł (siedemset dwadzieścia złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

W dniu 11 października 2023 r. ubezpieczony J. S. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. z dnia 30 sierpnia 2023 r., znak: (...) którą odmówiono mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony podniósł, że organ rentowy nie uznał jego okresów pracy od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. i od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. na stanowiskach monter przyrządów optycznych, juster mechanik, gdyż w świadectwach wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie podano zarządzenia resortowego i stanowiska ściśle według wykazu (odwołanie od decyzji – k. 3-7 a.s.).

W odpowiedzi z dnia 2 listopada 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty okresu zatrudnienia J. S. w Zakładach (...) Sp. z o.o. w W. od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. i od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. z uwagi na niewskazanie w świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zarządzenia resortowego zgodnie z którym odwołujący wykonywał prace z wykazaniem charakteru pracy i stanowiska ściśle według wykazu, działu, pozycji i punktu załącznika do zarządzenia właściwego ministra. Następnie organ rentowy podniósł, że zapis charakteru pracy nie jest zgodny z rodzajem pracy zawartym w powołanym wykazie A, dziale XIV, pkt 5 załącznika do rozporządzenia z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organ rentowy wskazał, że w dniu 15.09.2023 r. ubezpieczony wystąpił o ponowne ustalenie prawa do rekompensaty załączając kserokopie pisma z Ministerstwa Gospodarki z dnia 4.08.1999 r. oraz z (...) Zakładów (...) z dnia 28.01.2015 r., które zdaniem organu rentowego, nie ujawniły nowych okoliczności, mających wpływ na prawo odwołującego do rekompensaty. Organ rentowy, zaskarżoną decyzją z dnia 21.09.2023 r. odmówił zatem wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty (odpowiedź na odwołanie – k. 18-19 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. S., urodzony (...), w okresach od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. oraz od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. był zatrudniony w (...) sp. z o.o. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku justera mechanika, montując urządzenia optyczne sprzętu wojskowego oraz do użytku cywilnego. Była to praca w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych ( świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 31.12.2004 r. – k. 9 a.s., świadectwo pracy z 30.04.1989 r. – k. 10-11 a.s., świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z 31.12.2004 r. – k. 12 a.s., świadectwo pracy z 31.12.2004 r. – k. 13-14 a.s., dokumenty zgromadzone w aktach osobowych, zeznania świadka M. K. – k. 44-46 a.s., zeznania odwołującego J. S. – k. 46-48 a.s. opinia biegłego z zakresu (...) – k.92-100 a.s.)

W dniu 3 lipca 2023 r. J. S. złożył wniosek o emeryturę, załączając świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach w okresach od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. oraz od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. w (...) sp. z o.o. w likwidacji ( karty bez numeracji akt emerytalnych).

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. odmówił J. S. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wskazując że nie udokumentował co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy wskazał, że do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach nie uwzględnił okresu zatrudnienia wnioskodawcy w Zakładach (...) Sp. z o.o. w W. od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. i od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r., gdyż pracodawca nie podał zarządzenia resortowego, zgodnie z którym ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach z wykazaniem charakteru pracy i stanowiska ściśle według wykazu, działu, pozycji i punktu załącznika do zarządzenia resortowego właściwego ministra, któremu podlegał zakład pracy (decyzja z dnia 30 sierpnia 2023 r. – karta bez numeracji akt emerytalnych).

W dniu 15 września 2023 r. J. S. złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego, załączając kserokopię pisma z Ministerstwa Gospodarki z dnia 4.08.1999 r. oraz z (...) Zakładów (...) z dnia 28.01.2015r. ( karty bez numeracji akt emerytalnych).

Decyzją z dnia 21 września 2023 r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. odmówił J. S. wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty, wskazując że złożone dokumenty nie mają wpływu na zmianę decyzji odmownej i przyznanie rekompensaty (decyzja z dnia 21 września 2023 r. – karta bez numeracji akt emerytalnych).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, co zainicjowało przedmiotowe postępowanie sądowe (odwołanie od decyzji – k. 3 - 7 a.s.).

Postanowieniem z dnia 2 października 2024 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego J. S. w okresach od 21 października 1977 r. do 30 kwietnia 1989 r. oraz od 5 października 1990 r. do 31 grudnia 2004 r. w (...) Zakładach (...) w W. stanowiła pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( postanowienie z dnia 2 października 2024 r. – k. 49 a.s.).

W opinii z dnia 24 października 2024 roku biegły sądowy z zakresu (...), po dokonaniu analizy akt sprawy wraz z zawartą dokumentacją pracowniczą, stwierdził że nie pozwala ona na stwierdzenie, że J. S. w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania rozporządzenia Rady Ministrów. Biegły wskazał, że odwołujący nie wykonywał prac w kartografii oraz brak jest podstaw, aby stwierdzić, że wykonywał montaż/justowanie mikroelementów wymagających posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów. Następnie biegły ocenił, że nie ma podstaw do uznania, że odwołujący wykonując czynności justera – mechanika i montera przyrządów optycznych, wykonywał je przy wykorzystaniu przyrządów optycznych (opinia biegłego z zakresu (...) – k. 55-61 a.s.).

Organ rentowy wskazał, że nie wnosi uwag do opinii biegłego Z. C. ( pismo z 22 listopada 2024 r. – k. 74 a.s.).

Odwołujący złożył zastrzeżenia do opinii biegłego Z. C., wskazując na jej nierzetelność, nielogiczność i wewnętrzną sprzeczność, wnosząc o jej całkowite pominięcie ( pismo z 20 listopada 2024 r. – k. 75-79 a.s.).

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2024 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (z pominięciem Z. C.) celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego J. S. w okresach od 21 października 1977 r. do 30 kwietnia 1989 r. oraz od 5 października 1990 r. do 31 grudnia 2004 r. w (...) Zakładach (...) w W. stanowiła pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( postanowienie z dnia 28 listopada 2024 r. – k. 81 a.s.).

W opinii z dnia 30 grudnia 2024 roku biegły sądowy z zakresu (...), po dokonaniu analizy akt sprawy wraz z zawartą dokumentacją pracowniczą, stwierdził że praca wykonywana przez J. S. w (...) Zakładach (...) w W. w okresach od 21 października 1977 r. do 30 kwietnia 1989 r. oraz od 5 października 1990 r. do 31 grudnia 2004 r. była wykonywana w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz w innych rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I kategorii zatrudnienia i zarządzeniach ministrów. Biegły wskazał, że nazwa juster nie jest powszechnie używaną w polskim słownictwie oraz literaturze, stąd wątpliwości, czy monter urządzeń optycznych to, to samo co juster mechanik, jednak wątpliwości rozwiewa szczegółowy opis tego zawodu znajdujący się w wykazie zawodów i specjalności stworzonym przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a oznaczony kodem (...). W zadaniach zawodowych zostało wskazane:

⚫

dobieranie i przygotowywanie elementów optycznych elektronicznych i mechanicznych do montażu aparatów i przyrządów optycznych;

⚫

montowanie poszczególnych części w zespoły oraz zespołów w gotowe aparaty i przyrządy optyczne, np.: mechanizmów przekładni i mechanizmów napędowych, układów oświetlających, układów optycznych, z wykorzystaniem przyrządów i uchwytów montażowych (mocujących, ustalających, roboczych, kontrolnych), zgodnie z dokumentacją technologiczną;

⚫

montowanie osprzętu aparatów i przyrządów optycznych, np.: elementów i układów elektrycznych i elektronicznych, płytek drukowanych, wiązek przewodów sprawdzanie współdziałania części i zespołów urządzeń za pomocą przyrządów kontrolno-pomiarowych (kontrola międzyoperacyjna);

⚫

justowanie i ustawianie zespołów i układów optycznych;

⚫

przemieszczanie, podnoszenie i opuszczanie zespołów i gotowych przyrządów optycznych przy użyciu urządzeń montażowych;

⚫

wykonywanie pomiarów i badań: szkła, układów optycznych i mechanicznych oraz gotowych przyrządów precyzyjno-optycznych;

⚫

sprawdzanie parametrów zmontowanego sprzętu;

⚫

kontrolowanie i badanie działania zmontowanych aparatów i przyrządów optycznych oraz regulowanie układów optycznych z uwzględnieniem szczelności i wymagań techno klimatycznych;

⚫

regulowanie i konserwowanie przyrządów optycznych, nakładanie powłok ochronnych, z zachowaniem wymogów ochrony środowiska naturalnego;

⚫

wykrywanie i usuwanie przyczyn wadliwej pracy oraz nieszczelności aparatów i przyrządów optycznych, z wykorzystaniem wskazań urządzeń kontrolno-pomiarowych.

Biegły podkreślił, że montaż zespołów, przyrządów i aparatów optycznych jest procesem kluczowym w produkcji urządzeń optycznych, takich jak mikroskopy, teleskopy, kamery, spektrometry, refraktometry, teodolity, kolimatory, celowniki broni wojskowej oraz myśliwskiej i wiele innych. Proces ten wymaga precyzji, staranności i zrozumienia zasad optyki (opinia biegłego z zakresu (...) – k.92-100 a.s.).

Organ rentowy złożył zastrzeżenia do opinii biegłego A. P. (1), wskazując że na przedłożonych przez odwołującego świadectwach wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie podano zarządzenia resortowego, zgodnie z którym J. S. wykonywał prace w szczególnych warunkach z wykazaniem charakteru pracy i stanowiska ściśle wg wykazu, działu, pozycji i punktu załącznika do zarządzenia resortowego właściwego ministra, któremu podlegał zakład pracy, a powołując się na wykaz A, dział XIV, pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie podano zgodnego z nim charakteru pracy. Mając na uwadze powyższe organ rentowy wskazał na brak możliwości odniesienia się do opinii biegłego z zakresu BHP dotyczącego przedstawionego nazewnictwa stanowiska pracy zajmowanego przez J. S. ( pismo z 13 marca 2025 r. – k. 113-114 a.s.).

Podstawą do ustalenia stanu faktycznego były zgromadzone w toku sprawy dowody z dokumentów tj. dokumentacja obrazująca przebieg postępowania przed organem rentowym i dokumenty wchodzące w skład akt osobowych oraz dokumenty, które uzupełniły materiał dowodowy w toku postępowania sądowego. Dokumenty te pozwoliły na ustalenie okresów zatrudnienia ubezpieczonego, zajmowanych przez niego w spornym okresie stanowisk służbowych i zakresu czynności. Obiektywny charakter tych dokumentów nie budził wątpliwości Sądu, co do ich wiarygodności, dlatego Sąd oparł się na nich czyniąc ustalenia w zakresie faktów sprawy.

Sąd oparł się także na zeznaniach świadka M. K., który zna ubezpieczonego, pracował z nim w (...) Zakładach (...) w W.. Świadek miał wiedzę na temat pracy ubezpieczonego, gdyż zajmował takie samo stanowisko. Sąd obdarzył zeznania świadka przymiotem wiarygodności, w ocenie Sądu relacja świadków była rzetelna i szczera oraz pokrywała się z pozostałym zebranym materiałem dowodowym.

Zeznania odwołującego się J. S. na okoliczność charakteru pracy w spornym okresie, również Sąd ocenił jako wiarygodne i uczynił z nich podstawę ustaleń faktycznych, ponieważ korelowały one z zeznaniami przesłuchanego w sprawie świadka i znalazły potwierdzenie w zgromadzonej dokumentacji oraz w opinii biegłego z zakresu (...), na której Sąd także się oparł, uznając opinię za przydatną do rozstrzygnięcia sprawy, dającą rzetelną odpowiedź na stawiane przez Sąd pytania, zawierającą zrozumiałą i spójną argumentację i wywiedzione wnioski.

Jednocześnie Sąd uznał za nieprzydatną dla rozstrzygnięcia opinię biegłego z zakresu (...), który wywodził, że odwołujący nie wykonywał prac w kartografii oraz brak jest podstaw, aby stwierdzić, że wykonywał montaż/justowanie mikroelementów wymagających posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów. W ocenie Sądu ocena biegłego Z. C. jest wewnętrznie sprzeczna i tym samym błędna, gdyż biorąc pod uwagę ustalony w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że odwołujący w spornym okresie wykonywał właśnie takie czynności justowanie i tym samym świadczył pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., co potwierdziła szczegółowa opinia biegłego A. P. (1), wydana w niniejszej sprawie

Tak zebrany materiał dowodowy sąd uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zaś strony postępowania nie wnosiły o jego uzupełnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonego J. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 30 sierpnia 2023 r., znak (...) oraz z dnia 21 września 2023 r., znak (...) zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1340) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r., III AUa 1899/15).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.

Stosownie do treści art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Z § 1 rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Rozporządzenie z 7 lutego 1983 r. w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Natomiast w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia. W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 maja 1985 r. sygn. III UZP 5/85 wyjaśnił, że w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe dopuszczalne jest przeprowadzenie przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jeżeli zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy. Natomiast zgodnie z art. 473 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron. W postępowaniu przed tymi sądami okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń mogą być udowadniane wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2.02.1996 r. II URN 3/95).

Okresem spornym podlegającym weryfikacji przez Sąd w przedmiotowym postępowaniu były okresy zatrudnienia odwołującego się od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. oraz od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. w (...) sp. z o.o., których organ rentowy nie zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych, gdyż pracodawca nie podał zarządzenia resortowego, zgodnie z którym ubezpieczony wykonywał prace w szczególnych warunkach z wykazaniem charakteru pracy i stanowiska ściśle według wykazu, działu, pozycji i punktu załącznika do zarządzenia resortowego właściwego ministra, któremu podlegał zakład pracy.

Dane te powinien stwierdzić zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Brak takich dokumentów nie oznacza jednak braku możliwości wykazania faktu wykonywania pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodnie z którym okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619 i Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004r., III AUa 2474/03).

Zebrany przez Sąd materiał dowodowy pozwolił na uwzględnienie spornego okresu zatrudnienia do stażu pracy w szczególnych warunkach, co spowodowało, że należy uznać, że J. S. legitymuje się wymaganym 15 –letnim okresem pracy w szczególnych warunkach, stanowiącym przesłankę nabycia prawa do rekompensaty.

W celu ustalenia charakteru pracy ubezpieczonego Sąd miał do dyspozycji obszerny materiał dowodowy – akta osobowe zawierające dokumentację z zatrudnienia ubezpieczonego u ww. pracodawcy, które wraz z zeznaniami świadka i odwołującego, jednoznacznie potwierdziły jaką pracę wykonywał ubezpieczony i jaki był faktyczny jej charakter i zakres czynności. Jednocześnie, należy też podkreślić, że przy ustalaniu pracy w szczególnych warunkach, nie ma znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, lecz rodzaj pracy powierzony i faktycznie wykonywany przez ubezpieczonego. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (obowiązującym w danym systemie czasu pracy i na danym stanowisku) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustalenie zatem, jakie prace faktycznie wykonywał wnioskodawca, nie zaś nazwa zajmowanego stanowiska, przesądza o ewentualnym istnieniu przesłanek do przyznania dochodzonego świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 roku, II UK 337/03, OSNP 2004/22/392).

Ostatecznie Sąd posłużył się także dowodem z opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Z opinii biegłego A. P. (2) wynika, że praca wykonywana przez J. S. w (...) Zakładach (...) w W. w okresach od 21 października 1977 r. do 30 kwietnia 1989 r. oraz od 5 października 1990 r. do 31 grudnia 2004 r. była wykonywana w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze oraz w innych rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I kategorii zatrudnienia i zarządzeniach ministrów.

Organ rentowy nie zgodził się z opinią biegłego A. P. (1), wskazując tylko, że nie ma możliwości odniesienia się do niej w zakresie przedstawionego nazewnictwa stanowiska pracy zajmowanego przez J. S.. W ocenie Sądu opinia ta była rzetelna, spójna i w sposób wyczerpujący odnosiła się do istoty sprawy.

Biorąc pod uwagę ustalony w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy charakter pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w spornym okresie, należy stwierdzić, że w tym czasie świadczył prace w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze., tj. prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia - w kartografii, montażu mikroelementów wymagającego posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w pkt 1. zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznał odwołującemu się J. S. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 sierpnia 2023 roku.

Zgodnie z treścią art. 118 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd ustalając prawo do świadczenia, ma obowiązek ustalić czy organ rentowy ponosi lub nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. W ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie nie istniały podstawy do stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego za nieprzyznanie odwołującemu się prawa do rekompensaty już na etapie postępowania przed ZUS z uwagi na ograniczone środki dowodowe określone dla dowodzenia przed organem rentowym. W niniejszej sprawie dopiero na etapie postępowania odwoławczego Sąd, dysponując wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, ustalił że w okresach od 21.10.1977 r. do 30.04.1989 r. oraz od 5.10.1990 r. do 31.12.2004 r. J. S. wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w pkt 2. sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł w pkt 3. na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od przegrywającego spór organu rentowego na rzecz J. S. kwotę 720,00 zł, tj. po 360 zł od każdego odwołania od decyzji, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sędzia SO Renata Gąsior