Uzasadnienie z 8 maja 2025, sygn. VIII U 1950/24
Sygn. akt VIII U 1950/24
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 17.07.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, że S. D. jako pracownik u płatnika składek (...) R. D. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 1.03.2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w toku postępowania nie zostały przedstawione żadne dowody potwierdzające fakt wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę przez ww. na rzecz płatnika składek od 1.03.2024 r. na stanowisku sprzedawcy. W ocenie organu S. D. został zgłoszony do ubezpieczeń jedynie w celu uzyskania pracowniczego tytułu do ubezpieczeń społecznych i uzyskania po krótkotrwałym okresie od zgłoszenia bo już od dnia 11.04.2024 r. zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego i stworzenia w ten sposób kilkumiesięcznej ochrony ubezpieczeniowej. Powyższe organ ocenił jako nakierowane na wyłudzenie świadczeń i niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Z tych względów na podstawie art. 83 § 1 kc w zw. art. 300 kp organ stwierdził że ww. umowa jako zawarta dla pozoru jest nieważna a zatem z tytułu zawartej umowy o pracę S. D. nie podlega ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie.
/ decyzja w aktach ZUS/
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. D., domagając się jej zmiany i ustalenia, iż jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w kwestionowanym przez ZUS okresie.
W uzasadnieniu ww. stanowiska podniósł iż wbrew zapatrywaniu organu w spornym okresie pracę na rzecz płatnika fatycznie wykonywał dodatkowo zaznaczył że był zatrudniony w oparciu o minimalne wynagrodzenie za prace a zatem podstawa do ubezpieczenia nie dawała mu żadnych lukratywnych widoków na wygórowany zasiłek chorobowy stąd w jego ocenie zarzut chęci wzbogacenia się stawiany mu przez organ jest kuriozalny. Skarżący zaznaczył też, że organ całkowicie miesza zarzuty pozorności i sprzeczności z zasadami współżycia społecznego podczas gdy stawianie ich zamiennie nie jest uprawnione, gdyż czynność prawna nie może być jednocześnie pozorna i niezgodna z tymi zasadami.
/ odwołanie k. 3-6/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie nadto o zasądzenie kosztów wg. norm przepisanych podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
/odpowiedź na odwołanie k. 11-12/
Na rozprawie w dniu 13.02.2025 r. ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawcy poparł odwołanie, płatnik R. D. przyłączył się do odwołania, pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania.
/stanowisko procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 r. 00:00:26-00:02:29/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Płatnik składek R. D. pod firmą (...) ” R. D. prowadzi działalność gospodarczą przedmiotem której jest sprzedaż dzianin.
bezsporne zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08
Płatnik w 2023 i w 2024 r. zatrudniał następujących pracowników:
- Ł. K. na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy od 19.10.2021 r. na stanowisku pracownika biurowego za wynagrodzeniem na (...) -4242 zł brutto,
- E. P. do 28.02.2023 na umowę o prace na ¼ etatu na stanowisku pracownik biurowy za wynagrodzeniem minimalnym
- W. P. w okresie 12.09.2023 do 30.11.2023 r. na umowę o pracę w pełnym wymiarze na stanowisku pracownik biurowy za wynagrodzeniem minimalnym,
- A. E. 1.12.2023 na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierownik sprzedaży za wynagrodzeniem 4500 zł brutto
zestawienie k. 44, zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08
Ł. K. zwykle pracuje w biurze w hurtowni zajmuje się fakturami wydaje towar.
zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08 zeznania świadka Ł. K. protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:03:27-00:16:55
Wnioskodawca S. D. posiada doświadczenie w zakresie sprzedaży - w ramach swojej działalności prowadził sklep odzieżowy w CH (...) od 2009 do kwietnia 2023 r. Wskazaną działalność z uwagi na złe wyniki finansowe zawiesił. Następnie poszukiwał pracy i pomagał nieformalnie żonie przy prowadzeniu jej działalności.
kwestionariusz osobowy k. 47 zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45
Wnioskodawca i płatnik są kuzynami. Płatnik po tym jak sam przeszedł operację na wyrostek 14.02.2024 i przez 2 miesiące pozostawał niezdolny do pracy poszukiwał dodatkowo sprzedawcy.
bezsporne zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45, zeznania świadka Ł. K. protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:03:27-00:16:55
W dniu 1.03.2024 strony tj. S. D. i płatnik R. D. zawarły umowę o pracę na okres próbny od 1.02.2024 do 31.05.2024 następnie umowę na czas określony od 1.06.2024 r. do 28.02.2027 na pełen etat za minimalnym wynagrodzeniem za pracę na stanowisku sprzedawca.
umowa o prace k. 48 i 27, oraz w aktach ZUS k. nienumerowane
Płatnik składek w dniu 6.03.2024 zgłosił S. D. jako pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tj. emerytalnej rentowych, chorobowego i wypadkowego oraz do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 1.03.2024 r.
/ zgłoszenie do ubezpieczeń (...) k. 14-15/
Do obowiązków wnioskodawcy w ramach zawartej umowy należała sprzedaż dzianin i obsługa klienta. Wnioskodawca jako przedstawiciel handlowy przygotowywał próbki tkanin, kartoteki, chodził do producentów, rozwoził próbniki do hurtowników klientów w (...) zostawiał wizytówki. WW jest T. dlatego łatwiej jest mu się komunikować ze sprzedawcami tej narodowości i pozyskiwać klientów. Przewoził towar samochodem szefa, zajmował się jego rozładunkiem w magazynie. Wykonywał polecenia płatnika. Do hurtowni zgłaszali się klienci pozyskani przez płatnika.
zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45 zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08 zeznania świadka Ł. K. protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:03:27-00:16:55
Wnioskodawca świadczył pracę w siedzibie firmy płatnika na ul (...) w R. od poniedziałku do piątku w godzinach 8-16. WW podpisywał listy obecności.
listy obecności k. 42-43 nadto w aktach ZUS k. nienumerowane zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45 zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08
Wynagrodzenie za pracę było wypłacane ubezpieczonemu w gotówce.
listy płac z pokwitowaniem k. 24-25 oraz w aktach ZUS k. nienumerowane, wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych k. 29
Od 11.04.2024 S. D. stał się niezdolny do pracy z powodu choroby, guza okolicy siodłowo - nadsiodłowej makrogruczolaka przysadki leczonego operacyjnie w trybie planowym 18.04.2024. Zmiana została rozpoznana po (...) głowy z dnia 19.03.2024 r. w związku ze zgłaszanymi od ok 3-4 miesięcy zaburzeniami widzenia. Wnioskodawca poza ww. zaburzeniami nie miał innych objawów, nie wiedział że jest chory.
dokumentacja medyczna koperta k.66, k. 69-298, 300 zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45
W okresie niezdolności do pracy wnioskodawcy czynności handlowca wykonywał częściowo sam płatnik.
zeznania świadka Ł. K. protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:03:27-00:16:55 zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08
Wnioskodawca powrócił do pracy u płatnika, gdy ZUS zakwestionował wypłatę zasiłku. W chwili obecnej ubezpieczony cały czas pracuje, ale z uwagi na przebytą operację nie jest w stanie prowadzić samochodu. Do pracy dowozi go żona. Płatnik zawozi go do CH Ptak, gdzie z próbkami nadal chodzi po hurtownikach.
zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:24:24-00:27:58 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:03:30-00:18:45 zeznania płatnika protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:27:58-00:31:05 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 13.02.2025 00:18:45-00:27:08 zeznania świadka Ł. K. protokół z rozprawy z dnia 27.03.2025 r. 00:03:27-00:16:55
Płatnik sporządził następującą dokumentację osobową dotyczącą ubezpieczonego: umowy o pracę, orzeczenie lekarskie z 12.03.2024, kwestionariusz osobowy, listy obecności, listy płac, informacja o warunkach zatrudnienia kartę szkolenia wstępnego w zakresie BHP, program instruktarzu ogólnego i stanowiskowego, informację o warunkach zatrudnienia wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rak własnych, informację o ryzyku zawodowym, zgoda na przetwarzanie danych osobowych, oświadczenie płatnika do celów podatkowych oświadczenie w sprawie korzystania uprawnień związanych z rodzicielstwem, i in.
wskazana dokumentacja w aktach ZUS k. nienumerowane oraz listy płac k. 24-25 orzeczenie lekarskie k. 38,46 informacja o warunkach zatrudnienia k. 26, 28 wniosek o wypłatę wynagrodzenia do rąk własnych k. 29 informację o ryzyku zawodowym k. 30, zgoda na przetwarzanie danych osobowych k. 31 oświadczenie płatnika do celów podatkowych k. 32-33, oświadczenie w sprawie korzystania uprawnień związanych z rodzicielstwem k. 34 karta szkolenia BHP k. 45, kwestionariusz osobowy k. 47,50 mowa o pracę k. 48 inna dokumentacja osobowa k. 35-37, 39, 51-56
Z tytułu prowadzonej działalności płatnik w 2023 r. osiągnął stratę - 160532,76 zł
/ wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2023 r. k. 41-41v/
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach organu rentowego i załączonych do akt, a także w oparciu o zeznania wnioskodawcy płatnika i świadka, które generalnie ze sobą wzajemnie korespondowały.
Sąd uznał, że zarówno zeznania wnioskodawcy, płatnika jak i przesłuchanych w procesie świadków są spójne, konsekwentne i logiczne. Z zeznań tych wynika wprost czym w spornym okresie zajmował się wnioskodawca, jakie miał obowiązki jak je wykonywał. Nie budzą również zastrzeżeń Sądu okoliczności jakie legły u podstaw zatrudnienia wnioskodawcy.
Sąd ma przy tym na uwadze, iż materiał zgromadzony w procesie ostatecznie nie potwierdził by Ł. K. zastępował wnioskodawcę w okresie jego niezdolności, niemniej jednak ostatecznie płatnik przyznał, że zarówno przed zatrudnieniem wnioskodawcy jak i w okresie jego nieobecności formalnie nikogo nie zatrudniał na stanowisku przedstawiciela handlowego sprzedawcy i częściowo sam wykonywał te obowiązki.
Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął wniosek pełnomocnika ZUS o zobowiązanie płatnika składek do złożenia umów o pracę wraz z zakresem obowiązków pracowników zatrudnionych na stanowisku analogicznym jak wnioskodawcy w poprzednich okresach celem wykazania, czy istniało takie stanowisko i czy była potrzeba zatrudnienia wnioskodawcy - jako zmierzający do nieuprawnionego wydłużania postępowania. Podkreślić należy iż w toku procesu płatnik złożył zestawienie osób u niego zatrudnionych z uwzględnieniem zajmowanego stanowiska pracy i podstawy zatrudnienia - k. 44, mnożenie dowodów co do wskazanych okoliczności było zatem całkowicie zbędne.
Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 350), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
Zgodnie z art. 9 ust. 4 w/w ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 2, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
W myśl art. 36 ust. 1 w/w ustawy, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.
Ustęp 2 stanowi, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 (pracowników), należy do płatnika składek.
W myśl ustępu 11 w/w przepisu, każda osoba, w stosunku, do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1 (za pracowników), obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.
W niniejszej sprawie organ rentowy podważał skuteczność umowy o pracę zawartej między ubezpieczonym a płatnikiem składek w okresie od 1.03.2024 r. wskazując na jej jedynie pozorny charakter.
Należy wskazać, że organ rentowy ma prawo do badania a także kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, ponieważ rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Jednak w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78 oraz w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. I UK 74/10, w którym stwierdził, iż:
„1. Na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli.
2. Podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa umowę o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.” (LEX nr 653664)
Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił, iż zakwestionowana przez niego umowa o pracę miała charakter pozorny a strony w kontekście niezdolności do pracy wnioskodawcy od 11.04.2024 r. działały wyłącznie w celu nabycia przez wnioskodawcę tytułu do ubezpieczeń i prawa do wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych, co zarzucał stronom umowy o pracę. Pełnomocnik reprezentujący ZUS nie zgłosił, w toku procesu, wniosków dowodowych, za pomocą których w istocie skutecznie wykazałby pozorność zawartej między stronami umowy.
Ponadto wskazać należy, że ingerencja sądu w kierunku przejęcia od strony inicjatywy dowodowej mogłaby się spotkać ze skutecznie podniesionym przez drugą stronę słusznym zarzutem naruszenia zasady bezstronności. Faktem jest, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wiąże się z pewnymi odrębnościami również w tej sferze, jednakże Sąd nie może zastępować działaniem z urzędu strony procesowej tym bardziej wówczas, gdy jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego- por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 marca 2013 r. III AUa 1011/12 LEX nr 1298879.
Strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał, a Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2013 r. I ACa 613/12 LEX nr 1294695.
Stosownie do treści art. 22 §1 kp, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota (...)). Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt (...) UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).
W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, iż umowa o pracę zawarta w okresie od 1.03.2024 r. między ubezpieczonym, a płatnikiem składek, jest nieważna, bowiem została zawarta dla pozoru.
Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują łącznie następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku (sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).
O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.
W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt (...) UK 334/07, opubl. L.).
Sąd Okręgowy w Łodzi podziela również pogląd Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 25 stycznia 2005 roku, (...) UK 141/04, OSNP 2005/15/235), w którym to SN stwierdza, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).
Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt (...) UK 204/09 (lex nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.
W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt I UK 43/10 (Lex nr 619658) wskazano , że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. Tym samym nie można byłoby czynić odwołującemu zarzutów, że zawarł umowę o pracę jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, pod tym wszakże warunkiem, że na podstawie kwestionowanej umowy realizowałby zatrudnienie o cechach pracowniczych.
Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego musiał zatem badać, czy pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze. / (...) 117/21 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 24-03-2021/ Przy czym podkreślić należy, iż brak jest formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku pracy (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) nie wyklucza jednak kompetencji organu rentowego do weryfikowania deklarowanego tytułu ubezpieczenia społecznego (art. 68 pkt 1 i 2 tej ustawy). Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, ale też rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione nie tylko formalne, ale i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską obowiązków o cechach charakteryzujących stosunek pracy, wywołujących zobowiązanie pracownicze. Jest to niezbędne dla wyeliminowania z obrotu prawnego zachowań osób bliskich zmierzających do obejścia lub nadużycia prawa do korzystniejszego tytułu i świadczeń z ubezpieczenia społecznego. /III UK 427/19 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 18-11-2020.
Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy, a pracodawca z tejże pracy korzystał. /III AUa 38/18 - wyrok SA Kraków z dnia 07-04-2021/
W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.
W tym celu Sąd zbadał, czy odwołujący się w spornym okresie osobiście świadczył pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy) w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia wnioskodawcy obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zarówno zeznań stron, świadka jak i dokumentów prowadzi do wniosku, że ubezpieczony osobiście w sposób stały na rzecz płatnika składek w spornym okresie wykonywał umówioną pracę na stanowisku sprzedawcy za co otrzymywał wynagrodzenie.
Podnieść należy, iż w praktyce z zeznań przesłuchanych w procesie osób wynika że wnioskodawca faktycznie podjął czynności jakie miały służyć sprzedaży, pozyskaniu klienta promocji marketingowi, polegające na przygotowywaniu próbek tkanin, przedstawianiu ich producentom, rozwożeniu próbników do hurtowników, klientów w CH (...), co składało się na jego zatrudnienie w spółce płatnika. Jednocześnie nie można uznać - co sugerował organ rentowy, iż ww. nie miał żadnej wiedzy i doświadczenia w wykonywaniu powyższych czynności gdyż co potwierdził zgromadzony w sprawie materiał dowodowy we wcześniejszym okresie prowadziła indywidualną działalność gospodarczą zajmował się sprzedażą odzieży w CH Ptak, wobec czego posiadał rozeznanie i pewne kontakty leżące także w sferze zainteresowania płatnika.
Przy tym przy wykonywaniu obowiązków wnioskodawca był bezpośrednio podporządkowany płatnikowi składek. On wydawał wnioskodawcy bieżące polecenia dotyczące pracy i rozliczał go z powiężonych zadań. Zeznania stron i świadka jednoznacznie wskazują, że ubezpieczony zarówno w okresie poprzedzającym zwolnienie lekarskie jak i później w wyznaczonym przez pracodawcę miejscu i czasie, wykonywał powierzone mu czynności pozyskując klientów. Przy czym niemałe znaczenie miało to, iż wnioskodawca jest T. przez co miał większą łatwość -z uwagi na znajomość języka - pozyskania klientów tej narodowości. Zostało też wykazane, co jest podstawowym składnikiem stosunku pracy, podporządkowanie wnioskodawcy poleceniom pracodawcy. Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym. Dla stwierdzenia, że występuje ono w treści stosunku prawnego z reguły wskazuje się na takie elementy, jak: określony przez pracodawcę czas pracy i miejsce wykonywania czynności, podpisywanie przez pracownika listy obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa, co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy, obowiązek wykonywania poleceń przełożonych, wykonywanie pracy zmianowej, stała dyspozycyjność oraz wykonywanie powierzonych zadań pod nadzorem kierownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 roku, I UK 68/05, Wokanda 2006/4/26).
Powyższe niewątpliwie miało miejsce na gruncie rozpatrywanego przypadku. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że płatnik składek kierował pracą ubezpieczonego gdyż decydował o codziennym czasie pracy i wykonywanych na bieżąco czynnościach wydawał mu polecenia dotyczące pracy wyznaczał poszczególne zadania w zakresie pozyskiwania klientów na terenie CH (...).
Znamiennym jest też, że w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie.
Płatnik oczekiwał od wnioskodawcy jako pracownika obecności i rzetelnego wykonywania pracy. Jest to istotne, jeżeli uwzględni się, że zatrudnienie pracownicze odwołuje się do staranności, a nie rezultatu. Zatrudnienie wnioskodawcy było też oparte na rzeczywistej potrzebie pracodawcy wynikającej z warunków prowadzenia działalności. Płatnik nie miał formalnie zatrudnionej żadnej osoby, która wykonywała by obowiązki handlowca - sprzedawcy a to warunkowało pozyskanie klienta. Dotychczas częściowo sam wykonywał te czynności, jednakże z uwagi także na stan jego zdrowia nie były one wykonywane w odpowiednim zakresie. Płatnik potrzebował osoby z pewnym doświadczeniem do kontaktów z kontrahentami w tym z kontrahentami tureckiego pochodzenia.
Podkreślić należy też, iż praca świadczona przez wnioskodawcę była wykonywana na ryzyko płatnika. To on ponosił ryzyko osobowe, gospodarcze i ekonomiczne związane z decyzjami co do obsady pracowniczej na tym czy innym stanowisku pracy, zapewnieniem właściwego funkcjonowania płatnika, kosztami z tym związanymi. Płatnik poniósł konsekwencje związane z chorobą wnioskodawcy, jego niezdolnością do pracy i koniecznością jego zastępstwa. Płatnik ponownie zmuszony był przejąć część obowiązków wnioskodawcy związanych z pozyskiwaniem klientów. Na marginesie wspomnieć należy, iż legalność zwolnienia lekarskiego wnioskodawcy nie była podważana. Z dokumentacji medycznej nie wynika też, iż w chwili zatrudnienia ubezpieczonego okoliczności powodujące jego późniejszą niezdolność do pracy dało się przewidzieć. Brak dowodów - wskazanej okoliczności nie wykazano - by schorzenie wnioskodawcy generalnie już w chwili zatrudnienia było ujawnione i już wtedy wykluczało zdolność wnioskodawcy do wykonywania pracy u płatnika w spornym okresie.
Nie należy też pomijać, iż wnioskodawca powrócił faktycznie do wykonywania powierzonych w ramach zawartej umowy obowiązków.
Reasumując z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika jednoznacznie, iż pracę u płatnika wnioskodawca podjął. Wnioskodawca posiadała doświadczenie oraz umiejętności, które płatnik przy prowadzeniu działalności chciał wykorzystać. Strony nie działały tylko i wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez wnioskodawcę. Płatnik zatrudnił ubezpieczonego, gdyż uznał, że z uwagi na jego istotny interes była taka potrzeba. Nie sposób uznać, iż czynności te miały charakter pozorny, skoro faktycznie praca była wykonywana, a płatnik oczekiwał jej istotnych efektów i z pracy wnioskodawcę rozliczał. Wnioskodawca zresztą, pomimo stanu zdrowia, powrócił do pracy u płatnika i nadal umowę realizuje.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy uznał, że strony były związane umową o pracę, gdyż sporny stosunek prawny nosił konstytutywne cechy umowy o pracę, wynikające z art. 22 § 1 k.p. Natomiast z uzyskaniem przez S. D. statusu pracownika wiązał się skutek w postaci nabycia przez niego uprawnień do świadczeń ubezpieczenia społecznego. Skutek ten nie został wywołany działaniem niezgodnym z przepisami obowiązującego prawa, ale wynika z obowiązującego systemu prawnego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.