Postanowienie SN SD z 30 czerwca 2009, sygn. SNO 16/09
Data orzeczenia
30 czerwca 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział VI
Przewodniczący
SSN Wiesław Błuś
Tagi
Podstawa prawna
SNO 16/09
Uchwała sądu dyscyplinarnego wydana w trybie art. 80 § 2c u.s.p. jest
jedynie, co wynika wprost z treści tego przepisu, zezwoleniem na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej, co nie przesądza w żadnym wypadku o
winie sędziego, nie mówiąc już o karze. Uchwała ta, zezwalając prokuratorowi na
wszczęcie postępowania in personam, nie pozbawia osoby wobec której ją
wydano, żadnych uprawnień procesowych przysługujących każdemu podmiotowi
znajdującemu się w takiej sytuacji procesowej. Osoba taka w świetle przepisów
prawa pozostaje niewinna, ma w szczególności prawo do podjęcia aktywnej
obrony przed stawianymi jej zarzutami poprzez składanie wniosków
dowodowych, czy też chociażby prawo skargi do sądu na decyzje procesowe
prokuratora, w wypadkach wskazanych w Kodeksie postępowania karnego. Brak
jest zatem jakichkolwiek przesłanek do uznania, że uchwała wydana przez sąd
dyscyplinarny w toku postępowania uregulowanego w art. 80 § 2c u.s.p. jest
orzeczeniem, o którym mowa w art. 126 u.s.p., a co za tym idzie istnieje,
przewidziana przepisami prawa, możliwość wznowienia takiego postępowania.
Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś (sprawozdawca).
Sędziowie SN: Tadeusz Wiśniewski, Zbigniew Hajn.
S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego
Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego oraz protokolanta w
sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2009 r.
wniosku obrońcy o wznowienie postępowania zakończonego uchwałą Sądu
Apelacyjnego Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt ASDo (...),
utrzymaną w mocy uchwałą Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20
marca 2008 r., sygn. akt SNO 14/08, oraz o uchylenie uchwały o zawieszeniu sędziego
w czynnościach służbowych i obniżeniu wynagrodzenia
p o s t a n o w i ł :
1) n a p o d s t a w i e a r t . 5 4 5 § 1 k . p . k . w z w . z a r t . 4 3 0 § 1
k . p . k . p o z o s t a w i ć w n i o s e k b e z r o z p o z n a n i a j a k o
n i e d o p u s z c z a l n y z m o c y u s t a w y ;
2) nie uwzględnić wniosku o uchylenie uchwały o zawieszeniu sędziego Sądu
Rejonowego w czynnościach służbowych i obniżeniu wynagrodzenia;
3) kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.
2
U z a s a d n i e n i e
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn.
akt ASDo (...), zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu
Rejonowego za czyn polegający na tym, że „w dniu 22 sierpnia 2007 r. w A. zadał
małoletniemu Sebastianowi P. uderzenie nogą w twarz, w wyniku czego doznał on
obrażeń w postaci stłuczenia kości jarzmowej oraz otarcia naskórka okolicy jarzmowej
prawej, które naruszyły prawidłowe czynności jego narządów ciała na okres do 7 dni,
tj. o przestępstwo z art. 157 § 2 k.k.” oraz zawiesił sędziego w wykonywaniu
czynności służbowych i obniżył wysokość jego wynagrodzenia o 25 % na czas trwania
tego zawieszenia.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchwałą z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt
SNO 14/08, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy sędziego na decyzję Sądu pierwszej
instancji, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
Obrońca sędziego Sądu Rejonowego, na podstawie art. 542 § 1, 540 § 2 i 547 § 2
k.p.k., złożył wniosek o wznowienie postępowania o zezwolenie na pociągnięcie jego
mandanta do odpowiedzialności karnej, zakończonego uchwałą Sądu Apelacyjnego –
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 10 grudnia 2007 r., utrzymaną w mocy uchwałą Sądu
Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 20 marca 2008 r., uchylenie tych uchwał
oraz o wstrzymanie wykonania wymienionych wyżej decyzji procesowych. W
uzasadnieniu wniosku jego autor podniósł, że w związku z treścią wyroku Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt K 39/07, przepis art. 80 ustawy
z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych utracił swoją moc z
dniem 11 grudnia 2007 r., a zatem Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, a także Sąd
Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uchylając sędziemu immunitet orzekał na podstawie
przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym, mimo że brak było ku temu podstawy
prawnej.
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:
Wniosek obrońcy sędziego Sądu Rejonowego o wznowienie postępowania w
przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej (art. 80
§ 2c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr
98, poz. 1070 ze zm. – zwanej dalej u.s.p.) jest niedopuszczalny z mocy ustawy (art.
545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.).
Instytucja wznowienia postępowania dyscyplinarnego została uregulowana w
rozdziale III powołanej wyżej ustawy, w art. 126 u.s.p. Z treści tego przepisu wynika,
że wznowienie postępowania dyscyplinarnego może nastąpić w dwóch sytuacjach. W
pierwszej z nich istnieje możliwość wznowienia postępowania dyscyplinarnego na
niekorzyść obwinionego sędziego, jeżeli umorzenie postępowania lub wydanie
3
wyroku nastąpiło wskutek przestępstwa albo jeżeli w ciągu pięciu lat od umorzenia lub
od wydania wyroku wyjdą na jaw nowe okoliczności lub dowody, które mogły
uzasadniać skazanie lub wymierzenie kary surowszej (§ 1). W drugiej zaś, na korzyść
obwinionego sędziego możliwe jest wznowienie postępowania, jeżeli wyjdą na jaw
nowe okoliczności lub dowody, które mogłyby uzasadniać uniewinnienie lub
wymierzenie kary łagodniejszej (§ 2). Niewątpliwie wniosek, który wpłynął do Sądu
Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego został złożony na korzyść sędziego, bowiem
tylko w takim zakresie może podejmować czynności procesowe obrońca obwinionego
sędziego. Rzecz jednak w tym, że wnioskodawca domaga się wznowienia
postępowania, którego tryb został uregulowany w art. 80 u.s.p., zakończonego
wydaniem uchwały, która przecież nie stwierdza winy obwinionego, a tym bardziej
nie wymierza jakiejkolwiek kary. Uchwała sądu dyscyplinarnego wydana w trybie art.
80 § 2c u.s.p. jest jedynie, co wynika wprost z treści tego przepisu, zezwoleniem na
pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, co nie przesądza w żadnym
wypadku o winie sędziego, nie mówiąc już o karze. Uchwała ta, zezwalając
prokuratorowi na wszczęcie postępowania in personam, nie pozbawia osoby wobec
której ją wydano, żadnych uprawnień procesowych przysługujących każdemu
podmiotowi znajdującemu się w takiej sytuacji procesowej. Osoba taka w świetle
przepisów prawa pozostaje niewinna, ma w szczególności prawo do podjęcia aktywnej
obrony przed stawianymi jej zarzutami poprzez składanie wniosków dowodowych,
czy też chociażby prawo skargi do sądu na decyzje procesowe prokuratora, w
wypadkach wskazanych w Kodeksie postępowania karnego. Brak jest zatem
jakichkolwiek przesłanek do uznania, że uchwała wydana przez sąd dyscyplinarny w
toku postępowania uregulowanego w art. 80 § 2c u.s.p. jest orzeczeniem, o którym
mowa w art. 126 u.s.p., a co za tym idzie istnieje, przewidziana przepisami prawa,
możliwość wznowienia takiego postępowania.
Wprawdzie wnioskodawca wskazał jako podstawę wniosku o wznowienie
postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody na pociągniecie sędziego do
odpowiedzialności karnej art. 540 § 2 k.p.k., a uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt I KZP 5/09 (OSNKW 2009, z. 7, poz.
51), wskazuje, że w tym postępowaniu mają odpowiednie zastosowanie przepisy o
postępowaniu dyscyplinarnym zawarte w przepisach ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych, zaś w zakresie nimi nieuregulowanym, koniecznym dla zachowania
funkcjonalności i standardów rzetelnego procesu, przepisy Kodeksu postępowania
karnego, to jednak w uzasadnieniu uchwały in fine wyraźnie stwierdzono, iż odrębnym
problemem, nieobjętym przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniem
prawnym, jest zakres stosowania tych przepisów w postępowaniu o wznowienie
prawomocnie zakończonego postępowania w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie
sędziego do odpowiedzialności karnej i zależeć on będzie od tego czy wznowienie
4
postępowania miałoby dotyczyć postępowania zakończonego uchwałą o zezwoleniu
na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, czy też uchwałą odmawiającą
takiego zezwolenia. Jednocześnie Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów uznał
za trafny pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29
października 2008 r., sygn. akt SNO 61/08 (OSNSD 2008, poz. 96), że „w
postępowaniu immunitetowym nie ustala się winy sprawcy, nie wymierza mu kary,
czyli nie dochodzi do skazania. (...) w postępowaniu tym nie występuje skazany, a
wydana uchwała nie jest rozstrzygnięciem merytorycznym w kwestii
odpowiedzialności za delikt dyscyplinarny”.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że
uchwała zezwalająca na pociągnięcie sędziego Sądu Rejonowego do
odpowiedzialności karnej nie przesądziła o odpowiedzialności karnej obwinionego
sędziego (o czym była już wcześniej mowa) i nie doszło do wymierzenia mu kary,
bowiem nie jest nią zawieszenie sędziego w czynnościach służbowych ani obniżenie
wysokości jego wynagrodzenia na czas trwania tego zawieszenia (jest to swoisty
środek zapobiegawczy służący wyeliminowaniu sytuacji, w których sędzia, będąc
podejrzanym o popełnienie przestępstwa sprawuje wymiar sprawiedliwości), a skoro
tak, to nie można skutecznie wnosić o wznowienie postępowania, które w zakresie
winy i ewentualnej kary trwa, i nie sposób przewidzieć w chwili obecnej jego
rezultatu.
Należy też z całą mocą zauważyć, że wbrew twierdzeniom zawartym we
wniosku o wznowienie postępowania nie doszło, w wyniku orzeczenia Trybunału
Konstytucyjnego, do utraty mocy przepisów art. 80 § 1 i 2 u.s.p. Jak wynika z treści
wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt K 39/07
(Dz. U. 2007, Nr 230, poz. 1698) za niezgodne z Konstytucją RP uznane zostały
przepisy: art. 80 § 2f i 2g u.s.p. w zakresie, w jakim wykluczają kontrolę sądu nad
wyłączeniem przez prokuratora udostępnienia dokumentów sędziemu poddanemu
uchyleniu immunitetu; art. 80a § 1 i art. 80b § 1 i 3 u.s.p. i art. 80a § 3 oraz art. 80b § 4
zdanie drugie u.s.p. W sytuacji, w której podstawą prawną podjęcia przez Sąd
Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uchwały o zezwoleniu na pociągnięcie sędziego
Sądu Rejonowego do odpowiedzialności karnej, utrzymanej w mocy uchwałą Sądu
Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, był przepis obowiązującego art.80 § 2c u.s.p.,
podnoszenie przesłanki utraty mocy przepisu prawnego będącego podstawą wydania
uchwały, jest całkowicie chybione.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny postanowił
jak na wstępie.