Uzasadnienie z 26 sierpnia 2024, sygn. III Ca 2575/22

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2022 r. w sprawie o sygn. akt I C 3077/18 z powództwa T. B. (1) przeciwko E. D. o zapłatę Sąd Rejonowy w Zgierzu w punkcie:

1.  uzgodnił treść księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zgierzu, V Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym (...) położonej w Z. przy ulicy (...) z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślenie z działu III tej księgi wieczystej nieodpłatnej, bezterminowej służebności gruntowej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu, V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer (...) polegającej
na prawie przechodu i przejazdu przez działkę o numerze ewidencyjnym (...) objętą księgą wieczystą numer (...);

2.  zasądził od E. D. na rzecz T. B. (2) kwotę 1 380 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

(wyrok k. 345)

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach:

Rodzice powoda B. i U. małżonkowie B. nabyli własność nieruchomości składającej się m.in. z działki nr (...) w 2004 r. A. C. był już wówczas dzierżawcą działki sąsiadującej nr (...) należącej do Gminy M. Z.. Działka była dzierżawiona z przeznaczeniem na ogródek przydomowy dla przylegającej działki A. C. i jego żony.

Działka nr (...) ma kształt litery T i znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie działek nr (...). Działka nr (...) graniczy z działką nr (...), która usytuowana jest wzdłuż ulicy (...). Działka nr (...) położona jest bezpośrednio za działką nr (...), która także położona jest wzdłuż ulicy (...). Nawierzchnia działki nr (...) utwardzona była trylinką.

W 2005 r. została ustanowiona wzajemna służebność z ówczesnym właścicielem drogi dojazdowej tj. działki nr (...). Ówczesny właściciel działki nr (...) otrzymał od Gminy M. Z. nieodpłatną służebność dojazdu do swoich nieruchomości od strony ul. (...),
a w zamian za to Gmina otrzymała służebność do swoich nieruchomości od strony
ul. (...).

W dniu 7 czerwca 2006 r. B. B. (2) i U. B. darowali swoim córkom A. S. i A. B. w udziałach po ½ nieruchomość położoną w Z. na ul. (...), b i d, stanowiącą zabudowane działki gruntu nr (...), dla których prowadzona jest księga wieczysta nr (...).

W dziale III księgi wieczystej (...) prowadzonej dla działki o numerze ewidencyjnym (...) ujawniony został wpis nieodpłatnej służebności gruntowej na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości objętej tą księgą wieczystą polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...) objętą księgą wieczystą KW (...).

Wyrokiem z dnia 30 października 2008 r. Sąd Rejonowy w Zgierzu ustanowił rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami A. C. i D. C. wynikającą ze związku małżeńskiego zawartego przez strony w dniu
17 września 1987 r. z dniem 25 lipca 2005 r.

Nieruchomość A. C., tj. działka nr (...) i dzierżawiona działka nr (...) były ogrodzone wspólnie płotem z elementów betonowych.

Ogrodzenie działek (...) odsunięte było w głąb działki pozwanego na 0,5-07 m.

Brama od strony działki nr (...) umiejscowiona była na działce nr (...), przy granicy
z działką nr (...), w połowie posesji zajmowanej przez rodzinę C..

A. C. na działkę nr (...) miał wejście i wjazd bezpośrednio z ulicy (...). Korzystał również z bramy w ogrodzeniu od strony nieruchomości obciążonej.

A. C. usuwał osty rosnące przy ogrodzeniu od strony działki nr (...), przycinał gałęzie drzew rosnących na działce nr (...) a zwisające nad działkę nr (...) oraz zbierał śmieci wzdłuż ogrodzenia na działce nr (...) i wykaszał na tym pasku.

Sąsiad A. C. S. N. odbierał od niego drewno, korzystając z bramy od strony spornego wjazdu.

Przez pewien okres brama w starym ogrodzeniu była zarośnięta bluszczem
i chwastami.

Od 2013 r. A. C. wwoził bramą od strony działki (...) materiały budowlane potrzebne do budowy na działce (...) i składował je na działce (...).

Pomiędzy działką nr (...) A. C. z czasem postawił wewnętrzne ogrodzenie z przejściem na działkę nr (...). Ogrodzenie posadowione było po prawej stronie starej bramy patrząc od spornej drogi. Wcześniej była widoczna wewnętrzna granica pomiędzy nimi z uwagi na różnicę poziomów.

Działka nr (...) była wykorzystywana również przez mieszkańców pobliskich bloków jako droga dojazdowa do garaży umiejscowionych za przedmiotową nieruchomością.

Około 2014-2015 r. w ciągu drogi służebnej położone zostały przez ówczesnych właścicieli działki (...) betonowe kręgi, a następnie została założona brama wzdłuż ulicy (...). D. położone były na wysokości ¾ ogrodzenia działek (...), w ten sposób, że gdyby brama prowadząca z działki (...) na działkę (...) była zamontowana zaraz za granicą z działką (...), to przejazd i przechód byłby możliwy. Brama przy ul. (...) pozostawała zamknięta przez około 2 lata, ale zdarzało się w tym czasie, że była otwierana.

A. C. ani nikt inny w związku z działką nr (...) nie wytoczył wówczas powództwa o naruszenia posiadania, o wydanie kluczy do bramy, czy usunięcie betonowych elementów. A. C. nie zwrócił się również do właścicieli działki nr (...) o możliwość dorobienia sobie kluczy do tej bramy. Nie prosił także – jak uczynili to użytkownicy garaży – o interwencję władz miasta.

Postanowieniem z 18 czerwca 2015 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 1768/14
(o ustanowienie służebności przechodu i przejazdu przez działkę (...) dla właścicieli lub użytkowników garaży położonych na sąsiedniej działce) Sąd Rejonowy w Zgierzu nakazał
w trybie zabezpieczenia roszczenia właścicielom działki nr (...) usunięcie zapór drogowych
i innych obiektów oraz urządzeń technicznych, w tym ogrodzeń uniemożliwiających swobodny przejazd i przechód właścicieli i użytkowników wieczystych działki nr (...) położonej w Z. przy ul. (...) oraz zakazania stawiania zapór drogowych
i innych obiektów oraz urządzeń technicznych, w tym ogrodzeń uniemożliwiających swobodny przejazd i przechód właścicielom i użytkownikom w/w działki oraz prowadzenia robót uniemożliwiających każdoczesnemu właścicielowi i użytkownikowi wieczystemu korzystania z przejazdu i przechodu przez działkę nr (...).

W dniu 20 czerwca 2016 r. A. S. i A. B. darowały swojemu bratu T. B. (2) przysługujące im udziały po ½
we współwłasności nieruchomości położonej w Z. stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu prowadzi księgę wieczystą (...). Przedmiotowa działka została odłączona ze wskazanej księgi wieczystej
i założono dla niej odrębną księgę wieczystą (...), w której jako właściciel ujawniony został T. B. (2). W dziale III tej księgi wieczystej widnieje nieodpłatna, bezterminowa służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) objętej KW (...) oraz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) objętej KW (...), polegająca na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...) objętą tą księgą wieczystą.

Wobec braku dobrowolnego wykonania postanowienia o zabezpieczeniu przez właściciela działki nr (...) Sąd Rejonowy w Zgierzu postanowieniem z dnia 23 września 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Co 442/16 umocował wierzyciela Skarb Państwa
– Starostę (...) do wykonania na koszt dłużników obowiązku wynikającego
z postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2015 r. w sprawie
I Ns 1768/14. Zażalenie dłużniczek od tego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 23 lutego 2017 roku w sprawie o sygn. akt III Cz 2431/16.

30 maja 2017 roku na zlecenie Starostwa Powiatowego w Z. usunięto ogrodzenie pomiędzy działką (...) a działką, na której posadowione są garaże, przecięcie łańcuch i kłódki na bramie. Bramy nie zdemontowano wobec deklaracji właściciela, że pozostanie otwarta.

D. zostały zaś przestawione na boki, w tym wzdłuż ogrodzenia okalającego działkę nr (...).

W połowie 2018 r. A. C. nabył od Gminy M. Z. w drodze przetargu działkę nr (...). W ogłoszeniu o przetargu wskazano, iż przeznaczona do sprzedaży działka jest niezabudowana, częściowo ogrodzona od strony wschodniej i południowej ogrodzeniem z płyt betonowych wspólnie z nieruchomością prywatną dotychczasowego dzierżawcy działki gruntu. Dodano, iż przedmiotowa działka nie posiada bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, a dostęp do drogi publicznej – ulicy (...) poprzez działkę
nr 516 zapewnia służebność gruntowa polegająca na prawie przechodu i przejazdu. Przy czym dodano, że brak jest bramy wjazdowej w ogrodzeniu z działką nr (...). Przed przystąpieniem do przetargu A. C. został ustnie zapewniony w Urzędzie Miasta Z., że będzie miał dostęp do drogi publicznej, z powołaniem się na wpis służebności do księgi wieczystej.

W październiku 2018 r. został zainicjowany niniejszy proces.

Pod koniec 2018 r. D. C. zwróciła się telefonicznie do A. S., którą nadal uważała za współwłaścicielkę działki nr (...) z wnioskiem
o usunięcie dryn odsuniętych na bok wzdłuż ogrodzenia z działką nr (...). Rozmawiały w tej sprawie również latem 2019 r. A. S. nie obiecała ani D. C. ani A. C., że usunie betonowe kręgi, ponieważ nie była już właścicielką działki nr (...).

Pismem nadanym 20 marca 2019 r. A. C., w związku z nabyciem działki (...), wezwał T. B. (2) do usunięcia zalegających dryn ułożonych przy ogrodzeniu jego działki.

W 2019 r. A. C. przebudował betonowy płot okalający działkę (...).

Ogrodzenie na wysokości działki nr (...) nie zmieniło położenia, a dalej na działce
nr 462 zostało cofnięte i powstała wnęka, w której zmieści się samochód zaparkowany równolegle.

A. C. pozostawił przestrzeń do parkowania, aby nie parkować
na działce obciążonej służebnością.

Nowa brama zbudowana w 2019 r. została przesunięta na koniec działki nr (...),
tj. przed rozgałęzieniem działki nr (...). Bliżej działki (...) zainstalowana została furtka. Wcześniejsza brama prowadząca na działkę nr (...) została wówczas usunięta.

Pozwem z dnia 23 września 2019 r. A. C. wystąpił przeciwko T. B. (2) o zaniechanie naruszeń wykonywania służebności przejazdu
i przechodu na działce nr (...). W treści pozwu wskazano, że przedmiotowa działka graniczy
z jego nieruchomością stanowiącą działkę nr (...) oraz, że na przedmiotowej działce nr (...) wzdłuż granicy z działką powoda ułożone są piętrowo betonowe dryny, które znacznie utrudniają powodowi korzystanie ze służebności przejazdu i przechodu przez działkę (...). Wyrokiem z dnia 2 lutego 2021 r. w sprawie I C 2436/19 Sąd Rejonowy w Zgierzu oddalił powództwo. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż powód nie dochował terminu określonego w art. 344 § 2 k.p.c., a ponadto, jak wynikało z materiału dowodowego, powód sporadycznie dostawał się na działkę (...) z działki (...) przez bramę w ogrodzeniu działki (...).

W dniu 11 marca 2021 r. A. C. darował swojej teściowej E. D. nieruchomość gruntową położoną w Z. na ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu prowadzi księgę wieczystą (...) oznaczoną jako działka nr (...).

Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie zebranych dowodów uznanych za wiarygodne. Oceniając dowód z przesłuchania pozwanej E. D. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, iż jednoznacznie wskazała ona, że aby wjechać na działkę, która obecnie należy do niej, trzeba było z działki służebnej skręcić w bramę i wewnątrz posesji można było przejechać na działkę, która teraz jest jej własnością oraz że najpierw trzeba było wjechać w działkę zięcia (tj. A. C.), a potem skręcić w jej działkę.

Sąd Rejonowy nie mógł zweryfikować słów świadka A. S. na temat rozmowy telefonicznej, jaką miała odbyć z D. C. i w której miała ona przyznać, że wraz z mężem A. C. nie korzystają ze spornej nieruchomości
od co najmniej 15 lat, czemu D. C. zaprzeczyła, ponieważ pomimo zobowiązania świadka do złożenia nagrania, nie zostało ono Sądowi przedstawione (k. 325).

Sąd nie dał wiary zeznaniom A. S., która twierdziła, że A. C. i jego żona w ogólnie nie korzystali z działki nr (...) oraz że brama od strony tej działki była zarośnięta i nigdy nie użytkowana, gdyż stoi to w sprzeczności z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Oceniając zeznania świadka A. A. Sąd I instancji miał na uwadze, iż nie miała ona wiedzy na temat działki władnącej i obciążonej służebnością sprzed 2017 r, podobnie świadka O. G., który przebywa w Polsce od 2016 r.

Sąd Rejonowy pominął kopię pozwu E. D. przeciwko T. B. (2) o ochronę naruszonego posiadania służebności na działce (...) z lutego br., kopię postanowienia o zabezpieczenie w ponownej sprawie o ustanowienie służebności drogi koniecznej dla właścicieli/użytkowników garaży oraz zdjęcia obecnego stanu działki (...), ponieważ stan aktualny nieruchomości pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy zważył, iż powództwo jest zasadne i uznał, iż ustanowiona na działce nr (...), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu prowadzi księgę wieczystą (...), służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) objętej księgą wieczystą (...) polegająca na prawie przechodu i przejazdu przez działkę nr (...) wygasła z mocy ustawy z upływem dziesięcioletniego terminu jej niewykonywania w oparciu o treść art. 293 § 1 k.c. Zgodnie z art. 293 § 1 k.c. służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

Sąd Rejonowy wskazał, iż E. D. jak i jej poprzednik prawny A. C. nie korzystali ze służebności drogowej ustanowionej dla działki
nr 462 w 2005 r. wskazując, że A. C. dzierżawił przedmiotową działkę nr (...), a następnie nabył ją w 2018 r. Sąd Rejonowy podkreślił, iż A. C. jest również właścicielem działki nr (...), która graniczy z działką nr (...) i która posiada dostęp do drogi publicznej – ul. (...) w Z. i aż do wymiany ogrodzenia działek nr (...), co miało miejsce w 2019 r., chcąc dostać się na działkę nr (...) należało przejechać lub przejść przez działkę nr (...) - działka nr (...) była bowiem odgrodzona od działki nr (...) betonowym płotem, brama była natomiast umiejscowiona w ogrodzeniu działki nr (...). Zdaniem Sądu Rejonowego oznaczało to, że właściciele lub dzierżawcy działki nr (...) nie korzystali z przedmiotowej służebności drogowej i tym samym utraciła ona dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie. Przedmiotowa służebność została bowiem ustanowiona na działce nr (...) dla działki nr (...) i nie dawała ona uprawnienia do korzystania z przechodu i z przejazdu do jakiejkolwiek działki tylko władnącej. Zatem od momentu ustanowienia służebności w 2005 r. nie była ona wykonywana i po 10 latach wygasła czyli w 2015 r.

Zdaniem Sądu Rejonowego, wniosku powyższego nie podważał fakt, iż około 2014-2015 r. ówczesny właściciel działki obciążonej posadowił w poprzek drogi służebnej betonowe dryny. Ich umiejscowienie było bowiem takie, że gdyby brama w ogrodzeniu działki władnącej została zamontowana bezpośrednio za granicą z działką nr (...), a zatem w sposób najmniej uciążliwy dla działki obciążonej, to dojazd i przechód byłyby cały czas zapewnione, podkreślając przy tym, iż choć przez około 2 lata dodatkowo była zamknięta brama prowadząca z ulicy (...) na działkę (...), to ani właściciel ani dzierżawca działki (...) nie podjęli żadnych działań, aby tenże przejazd przywrócić. Wg Sądu I instancji świadczy to o faktycznym braku korzystania z przedmiotowej służebności przez powódkę i jej poprzednika, a nawet nieistnieniu po ich stronie potrzeby korzystania z niej, tym bardziej, iż także po usunięciu dryn w połowie 2017 roku nadal przedmiotowa służebność nie była wykonywana. Sąd Rejonowy podkreślił, iż dopiero bowiem w 2019 r., tj. po około roku po nabyciu działki (...) na własność przez A. C., a jednocześnie już po zainicjowaniu przez powoda niniejszego procesu, ówczesny powód przebudował odgrodzenie pomiędzy działkami (...) w taki sposób, że zarówno brama wjazdowa jak i furtka znajdują się na wysokości granicy tychże działek.

Mając powyższe na względzie na marginesie Sąd Rejonowy wskazał, iż nie uwzględnił jako podstawy powództwa art. 295 k.c., zgodnie z którym jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia - skoro bowiem nastąpił już skutek prawny polegający na wygaśnięciu spornej służebności w trybie art. art. 293 § 1 k.c., to nie było ani podstawy ani potrzeby do jej znoszenia przez Sąd.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. zasądzając
od pozwanej na rzecz powoda 480 zł opłaty sądowej i 900 zł wynagrodzenia pełnomocnika
(§ 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności adwokackie; Dz. U. z 2015 r. poz. 1800)

(uzasadnienie k. 350-361)

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie przepisu art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

I.  naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. w postaci obrazy przepisów:

1)  art. 233 § 1 k.p.c. polegające na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów zebranych w sprawie, prowadzące do błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wskutek uznania, że:

- E. D. oraz jej poprzednik prawny A. C. nie korzystali ze służebności drogowej ustanowionej dla działki o numerze ewidencyjnym (...),

- działka o numerze ewidencyjnym (...) była odgrodzona od działki o numerze ewidencyjnym (...) betonowym ogrodzeniem, a chcąc dostać się na działkę o numerze (...) należało przejść lub przejechać przez działkę o numerze ewidencyjnym (...), co oznacza, że właściciele lub dzierżawcy działki numer (...) nie korzystali z przedmiotowej służebności drogowej i utraciła ona dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie;

2)  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób całkowicie dowolny, z naruszeniem zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego i w konsekwencji uznanie, iż ograniczone prawo rzeczowe polegającego na tym, iż każdoczesny właściciel działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...) obciążony jest służebnością gruntową polegającą na prawie przejazdu i przechodu każdoczesnego właściciela działki nr (...) objętej księgą wieczystą nr (...), wygasło z uwagi na nie wykonywanie służebności przez okres ponad 10 lat, a nadto z uwagi na utratę znaczenia służebności dla nieruchomości władnącej;

3)  art. 328 § 2 k.p.c. polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku przez Sąd I instancji, które uniemożliwia w sposób nie budzący wątpliwości dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania zaskarżonego wyroku oraz ustalenia jego podstawy prawnej, jak również ze względu na fakt, że Sąd I instancji pominął w uzasadnieniu szereg okoliczności i zarzutów podnoszonych przez Strony, do których miał obowiązek się odnieść merytorycznie, czego nie uczynił;

II.  naruszenie prawa materialnego, tj. obrazę przepisów:

4)  art. 293 § 1 k.c. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu wskutek nieuzasadnionego stwierdzenia wygaśnięcia spornej służebności gruntowej;

5)  art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 293 § 1 k.c. polegające na niezastosowaniu powołanych przepisów prawa wskutek stwierdzenia wygaśnięcia z mocy prawa służebności gruntowej ustanowionej działce nr (...) na rzecz działki nr (...), pomimo nabycia przez pozwanego A. C. w dniu 25 czerwca 2018 roku prawa własności działki nr (...) wraz ze służebnością przejazdu i przechodu przez działkę nr (...) w warunkach ochrony wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania.

(apelacja k. 364-368)

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

(odpowiedź k. 380)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanej jest zasadna, co skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku.

Pomimo tego stanowiska Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji i przyjmuje je za własne, nie zgadza się bowiem wyłącznie z dokonaną przez Sąd Rejonowy wykładnią art. 293 § 1 k.c., która w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy doprowadziła Sąd a quo do nieprawidłowej konstatacji, iż służebność polegająca na prawie przechodu i przejazdu przez działkę o numerze ewidencyjnym (...) objętą księgą wieczystą numer (...) ustanowiona rzecz każdoczesnego właściciela działki nr (...), objętej księgą wieczystą numer (...) w świetle w/w przepisu nie była wykonywana przez okres 10 lat.

Przed przejściem do dalszych rozważań w zakresie stosowania przepisu art. 293 § 1 k.c. należy dokonać oceny zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazanych przez pozwaną w apelacji, które nie były zasadne.

Sąd I instancji nie dopuścił się uchybień w zakresie stosowania przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Należy przypomnieć, iż przepis ten statuuje zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów tj. rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (vide: wyrok SN z 16.02.1996 r., II CRN 173/95, LEX nr 1635264). Skarżący natomiast podnosząc zarzut naruszenia w/w przepisu nie kwestionował wiarygodności dowodów, na podstawie których Sąd I instancji dokonał ustaleń ale nie zgadzał się z oceną, iż dostęp do działki (...) poprzez działkę (...), w której była umiejscowiona brama, świadczył o niekorzystaniu (a więc niewykonywaniu) ze spornej służebności przez okres 10 lat oraz, że utraciła ona dla właścicieli jakiegokolwiek znaczenie. Powyższe kwestie nie dotyczyły bowiem dokonanych w sprawie ustaleń, lecz ich oceny w świetle przepisu art. 293 § 1 k.c. Nie miały one bowiem żadnego znaczenia dla oceny dowodów, niewątpliwie zaś odnosiły się do nadania znaczenia ustalonym faktom w świetle wskazanego przepisu. Nadanie natomiast określonego znaczenia ustalonym faktom, dokonanie oceny tych okoliczności bądź pominięcie ich jako nieistotnych na etapie rozstrzygania sprawy odnosi się już do przyporządkowania (podciągnięcia) stanu faktycznego pod ogólną normę (regułę) prawną czyli subsumpcji określonej normy prawnej tj. stosowania prawa materialnego i nie ma żadnego związku ze stosowaniem do oceny wiarygodności i mocy dowodów (w kontekście dokonywanych ustaleń faktycznych) w/w przepisów. Wnioski wyciągnięte ze wskazanych ustaleń i kwestionowane przez skarżącą podlegają więc ocenie w kontekście przepisów prawa materialnego.

Za niezasadny należy też uznać zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed 07.11.2019. Zważyć należy, że obraza art. 328 § 2 k.p.c. (obecnie art. 327 ¹ k.p.c.) może stanowić usprawiedliwioną podstawę apelacji jedynie wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera elementów pozwalających na weryfikację stanowiska sądu, a braki uzasadnienia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, oceny dowodów i oceny prawnej muszą być tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona, bądź ujawniona w sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej. Zarzut ten może znaleźć zatem zastosowanie jedynie w tych wyjątkowych sytuacjach, w których treść uzasadnienia orzeczenia sądu pierwszej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania zaskarżonego orzeczenia (por. np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. I CSK 67/11, z dnia 22 maja 2003 r., sygn. II CKN 121/01 i z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. II UK 190/18). Taka sytuacja zdecydowanie nie zachodzi w niniejszej sprawie. Uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego zawiera wszystkie elementy wskazane w omawianym przepisie. Sąd pierwszej instancji uzasadnił wydany wyrok w sposób wystarczający do ustalenia powodów, które doprowadziły go do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż powodem uwzględnienia przez Sąd I instancji powództwa było uznanie, iż korzystanie ze służebności ustanowionej na działce nr (...) tj. działce powoda poprzez inną działkę o nr (...), przy braku bezpośredniego wjazdu na działkę nr (...), oznaczało zdaniem Sądu a quo niewykonywanie służebności w świetle przepisu art. 293 §1 k.c., a tym samym wygaśnięcie służebności po upływie 10 lat. W tej sytuacji więc tok rozumowania Sądu a quo, jak i wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie budziły wątpliwości, a zatem wyrok, wbrew zarzutom skarżącej, poddawał się kontroli instancyjnej. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. należało więc uznać za niezasadny.

W przedmiotowej sprawie to naruszenie przepisów prawa materialnego, a konkretnie podniesionego przez skarżącą art. 293 § 1 k.c., skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć. Przy tak zakreślonej hipotezie przepisu wygaśnięcie służebności następuje z mocy prawa, a sam upływ terminu jest wystarczający do powstania skutku w postaci wygaśnięcia służebności. R. legis takiego mechanizmu tkwi bowiem w założeniu, że długotrwałe niewykonywanie służebności oznacza, iż stała się ona zbędna, tzn. nie spełnia łączonych z nią celów, wobec czego pożądane jest „oczyszczenie” nieruchomości z takiego obciążenia, co ujednolici stan prawny ze stanem faktycznym, działając na rzecz interesu właściciela obciążonej nieruchomości (A. Sylwestrzak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, LEX/el. 2024, art. 293). Ustawodawca wychodzi z założenia, że brak zainteresowania samego uprawnionego wykonywaniem służebności oznacza utratę dla niego jakiegokolwiek znaczenia. Nie jest istotne, jaka jest przyczyna niewykonywania służebności przez uprawnionego (por. np. B. Lackoroński [w:] Kodeks cywilny..., t. 2, red. K. Osajda, 2017, s. 709).

W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji argumentował, iż posiadacze działki nr (...) nie wykazywali zainteresowania korzystaniem ze służebności przechodu, którą była obciążona działka (...), albowiem do działki nr (...) nie było bezpośredniego dojścia z nieruchomości obciążonej, iż konieczne było korzystanie z działki (...), na której została postawiona brama wjazdowa z działki obciążonej służebności (nr 516). Jednakże z takim wnioskiem Sąd Okręgowy nie może się zgodzić, gdyż pomija on fakt, iż przechodzący na działkę nr (...), nawet korzystając z bramy na działce nr (...), częściowo przecież korzystali z nieruchomości obciążonej służebnością. Tym samym konstatacja Sądu I instancji o braku jakiegokolwiek znaczenia, jak i zainteresowania służebnością w postaci prawa przechodu i przejazdu przez działkę nr (...), nie miała podstaw w dokonanych ustaleniach, jeśli Sąd Rejonowy ustalił, iż dojazd na działkę w celu usunięcia gałęzi pojazdem z przyczepą, składowanie podczas budowy materiałów budowlanych odbywał się przy częściowym wykorzystaniu nieruchomości obciążonej (choć przez bramę posadowioną na działce nr (...)).

W tym miejscu należy wskazać, iż przez wykonywanie służebności należy bowiem rozumieć podejmowanie zachowań zgodnych z treścią tego prawa podmiotowego, stan niewykonywania służebności wystąpi więc, jeżeli zachowania takie nie będą miały miejsca. Przyjmuje się przy tym, że "każdy akt mieszczący się w ramach realizacji uprawnień składających się na treść służebności przerywa bieg terminu" ( K. Zaradkiewicz, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 1, 2018, art. 293). Niewykonywanie służebności gruntowej ma miejsce więc jedynie wtedy, gdy uprawniony zaprzestaje wykonywania wszystkich uprawnień składających się na treść służebności gruntowej in concreto. Oznacza to, że jeśli uprawniony wykonuje służebność gruntową w jakimkolwiek zakresie, nie wygaśnie ona na podstawie art. 293 k.c. (komentarz do art. 293 k.c., red. serii Osajda/red. tomu Borysiak 2024, wyd. 32/B. Lackoroński).

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż dojazd do działki nr (...) z wykorzystaniem bramy posadowionej na działce nr (...), jednakże z wykorzystaniem nieruchomości obciążonej, stanowił przejaw realizacji uprawnień składających się na treść spornej służebności, a tym samym przerywał bieg terminu wskazanego w art. 293 § 1 k.c. Oczywiście Sąd Okręgowy ma na uwadze, iż dojazd poprzez działkę nr (...) z wykorzystaniem służebności gruntowej był sporadyczny, to jednakże owa okoliczność nie miała żadnego znaczenia dla upływu 10-letniego terminu dla wygaśnięcia służebności – każdy bowiem przejaw wykonywania służebności przerywał bieg tego terminu. Z tych też względów, podzielając ustalenia dokonane przez Sąd I instancji należy zważyć, iż sporna służebność niewątpliwie była wykorzystywana w 2013 roku – w czasie trwania budowy domu na działce nr (...), gdyż w celu składowania materiałów budowlanych na działce nr (...) wykorzystywano przejazd przez działkę nr (...). W ten sam sposób na działkę nr (...) dojeżdżał samochodem z przyczepą A. C., o czym zeznał świadek S. N.. Tym samym pomiędzy 2005 rokiem a 2019 rokiem, kiedy bezspornie już właściciele działki nr (...) wykorzystywali dojazd przez działkę nr (...) do swojej nieruchomości, nie było nieprzerwanego, 10 letniego okresu, niewykonywania spornej służebności. Nie zrealizowały się więc przesłanki wskazane w przepisie art. 293 § 1 k.c., pozwalające przyjąć, iż służebność gruntowa wskazana w dziale III treści księgi wieczystej numer (...) ustanowiona na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka o numerze ewidencyjnym (...), dla której Sąd Rejonowy w Zgierzu, prowadzi księgę wieczystą numer (...) polegającej na prawie przechodu i przejazdu przez działkę o numerze ewidencyjnym (...) objętą księgą wieczystą numer (...) wygasła. Tym samym powództwo oparte o powyższy przepis podlegało oddaleniu.

W tej sytuacji podniesiony zarzut naruszenia art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 293 § 1 k.c. nie miał jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Brak jest też podstaw do roztrząsania żądania powoda w oparciu o art. 294 k.c. czy też art. 295 k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego w toku postępowania przed Sądem I instancji żądanie ewentualne oparte na przesłankach wskazanych w przywołanym przepisie, nie zostało skutecznie sformułowane w piśmie z dnia 19 sierpnia 2019 roku, nie nastąpiła też w tym piśmie zmiana powództwa.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że oddalił powództwo nie orzekając o kosztach procesu, gdyż pozwana, która wygrała sprawę, w toku postępowania pierwszoinstancyjnego poniesienia kosztów nie wykazała.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie II na mocy art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. uznając, iż także postępowanie apelacyjne powód przegrał w całości. Do kosztów postępowania apelacyjnego, poniesionych przez pozwaną, Sąd Okręgowy zaliczył jedynie kwotę 500 zł uiszczoną tytułem opłaty od apelacji.