Wyrok z 1 lutego 2024, sygn. I C 16/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 lutego 2024 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w W.

przeciwko Ż. S.

o zapłatę ewentualnie zapłatę

1.  umarza postępowanie co do żądania zasądzenia kwoty 100.334,59 ( sto tysięcy trzysta trzydzieści cztery 59/100) złotych;

2.  w pozostałej części powództwo główne oddala;

3.  oddala powództwo ewentualne;

4.  koszty postępowania między stronami wzajemnie znosi.

SSO Łucja Oleksy-Miszczyk

Sygnatura akt I C 16/23

UZASADNIENIE

Powód (...) w (...) wniósł o zasadzenie na jego rzecz od pozwanej Ż. S. kwoty 128.352,95zł z odsetkami opisanymi w pozwie, w tym 90.000 zł z tytułu zwrotu kapitału wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy kredytu i 38.352,95 zł z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z tego kapitału. Z uzasadnienia pozwu wynika, że poprzednik prawny powoda zawarł z pozwaną umowę kredytu, a pozwana następnie w odrębnym procesie podniosła zarzut nieważności tej umowy. Powód wywodził, iż na wypadek gdyby umowa okazała się nieważna pozwana będzie wzbogacona jego kosztem o kwotę uzyskanego kapitału i wynagrodzenia za korzystanie z niego.

Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła kolejno o zwrot pozwu w trybie art. 186 ¹ k.p.c., zwrot pozwu na podstawie art. 130 ¹ ᵃ § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c, oddalenie powództwa na zasadzie art. 191 ¹ k.p.c., wreszcie o oddalenie powództwa w całości. Podniosła przy tym zarzut przedwczesności powództwa, niewykazania wysokości roszczenia i przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału.

Pismem z dnia 11 sierpnia 2023r. (k. 106) powód cofnął pozew co do kwoty 90.000 zł obejmującej żądanie zwrotu kapitału i w tym zakresie zrzekł się roszczenia.

Pismem z dnia 25 października 2023r. powód zmodyfikował powództwo w ten sposób, że cofnął pozew co do dalszej kwoty 10 334,59 zł, podtrzymując pozostałą część dotychczasowego żądania tj. żądane zapłaty 28.018,36 zł, precyzując że dochodzi tej kwoty z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej jakie nastąpiło na skutek skorzystania z kapitału udostępnionego jej przez bank. Na wypadek nieuwzględnienia powództwa zgłosił żądanie ewentualne zasądzenia kwoty 34 .992,67 zł z odsetkami za opóźnienie wskazując, że kwota ta stanowi różnicę pomiędzy kapitałem kredytu urealnionym w związku ze zmianą wartość pieniądza w czasie, a nominalną kwota kredytu (pismo modyfikujące powództwo k. 145).

Pozwana podtrzymała stanowisko zawarte w odpowiedzi na pozew.

Sąd ustalił:

Strony w dniu 8 sierpnia 2008 roku zawarły umowę kredytu nr (...), na mocy której bank udzielił pozwanej kredytu w wysokości 90.000,- zł Kredyt był indeksowany do CHF. Okres kredytowania wyniósł 300 miesięcy. (umowa k.19 i nast.).

W dniu 27 sierpnia 2019r. pozwana złożyła przeciwko powodowi pozew o zasądzenie na jej rzecz kwoty 19.116,47 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, powołując się na zamieszczone w umowie kredytowej klauzule niedozwolone. Powództwo było następnie modyfikowane, a pozwana powołała się na nieważność umowy. Wyrokiem z dnia 16 marca 2022r. w sprawie I C 2777/19 Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie zasądził od powodowego banku na rzecz pozwanej 61.833,58 zł z opisanymi w wyroku odsetkami i kosztami procesu, a w pozostałej części powództwo oddalił. Z uzasadnienia wyroku wynika, że umowa została uznana za nieważną. Wyrokiem z dna 20 kwietnia 2023r. w sprawie V Ca 1282/22 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację banku i zasadził na rzecz pozwanej koszty postępowania apelacyjnego.

Po wydaniu wyroku przez Sad Okręgowy w Warszawie strony doszły do porozumienia, w ramach którego dokonały potrącenia w zakresie żądania związanego ze zwrotem kapitału (niekwestionowane oświadczenie pełnomocnika pozwanej na rozprawie w dniu 26 października 2023r.).

Powyższe okoliczności nie były sporne.

Sąd zważył co następuje:

Podnoszone przez stronę pozwaną zarzuty oparte o przepisy art. 186 ¹ k.p.c., art. 130 ¹ ᵃ § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 191 ¹ k.p.c. są całkowicie bezzasadne, a ich powoływanie w odpowiedzi na pozew jest niezrozumiałe, ewentualnie świadczyć może o niezrozumieniu istoty przywoływanych konstrukcji prawnych. Z całą pewnością pozew w niniejszej sprawie nie stanowi pisma o jakim mowa w art. 186 ¹ k.p.c., nie był dotknięty brakami uniemożliwiającym nadanie mu biegu, ani nie był oczywiście bezzasadny w rozumieniu art. 191 ¹ k.p.c., co zresztą chyba nie budziło wątpliwości strony pozwanej, skoro zdecydowała się w toku procesu na dokonanie potrącenia, które skutkowało cofnięciem żądania zwrotu kapitału. Uwagę zwraca też wzajemna sprzeczność podnoszonych przez pozwanych zarzutów przedwczesności powództwa i częściowego przedawnienia roszczeń, niemniej zarzuty te wobec kolejnych modyfikacji powództwa ostatecznie nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a w związku z tym nie były przedmiotem rozważań Sądu.

Powództwo główne jak w zakresie żądania zwrotu kapitało (90.000 zł) i częściowo w zakresie żądania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału (zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia) co do kwoty 10 334,59 zł, zostało cofnięte kolejnymi pismami z dnia 11 sierpnia 2023r. i 25 października 2023r. Cofnięcie pozwu w zakresie żądania zwrotu kapitału nastąpiło ze zrzeczeniem się roszczenia, a w obu wypadkach miało miejsce przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, a zatem nie wymagało zgody pozwanej. Wobec cofnięcia pozwu Sąd umorzył postępowanie w oparciu o przepisy art. 203 § 1 k.p.c. i art. 355 k.p.c.

Podtrzymywane przez powoda żądanie zasądzenia na jego rzecz od pozwanej kwoty 28.018,36 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej kosztem powoda (wynagrodzenia za korzystanie z kapitału), wywodzone z przepisu art. 405 k.c. nie zasługiwało na uwzględnienie. Podobnie niezasadne był powództwo ewentualne o zasądzenie kwoty 34 .992,67 zł tytułem waloryzacji wynikającej ze zmiany siły nabywczej pieniądza, którego podstawą prawną był art. 358 ¹ § 3 k.c.

Możliwość skutecznego wystąpienia z tego rodzaju żądaniami była przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w świetle dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Jak wynika z wyroku Trybunału z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Trybunał podkreślił przy tym, że przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę odsetek za zwłokę mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13, a ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (tezy 76079 wyroku w sprawie C-520/21). Trybunał podkreślił również, że ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (teza 82 wyroku C-520/21).

Analiza orzeczenia w sprawie C - 520/21 wskazuje, że pod pojęciem rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału, należy rozumieć wszelkie (poza odsetkami za opóźnienie) roszczenia finansowe, jakie bank może kreować na podstawie przepisów krajowych w związku z wykonaniem nieważnej umowy, niezależnie od tego czy będą one formułowane jako roszczenia o bezpodstawne wzbogacenie, o wynagrodzenie za korzystane z kapitału, o odszkodowane, waloryzację czy ewentualnie inaczej nazwane żądania finansowe i niezależnie od tego jaka podstawa prawna w ramach prawa krajowego zostanie przywołana na ich uzasadnienie. Niewątpliwie żądanie zapłaty objęte pozwem w niniejszej sprawie mieści się w tak rozumianym pojęciu rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału. Dotyczy to zarówno powództwa o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału formułowanego w oparciu o przepis ar.t 405 k.c., jak i powództwa ewentualnego o partego o przepis art. 358 ¹ § 3 k.c.

Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2024r. w sprawie C - 488/23 TSUE ponownie i wprost wypowiedział się w przedmiocie dopuszczalności waloryzacji kapitału, który konsument zobowiązany jest zwrócić bankowi w wypadku nieważności umowy.
Z przywołanego postanowienia wynika, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi.

Wobec jednoznacznego i wiążącego dla Sądu stanowiska TSUE co do wykładni przepisów dyrektywy 93/13 roszczenia powoda nie można uznać za uzasadnione, ani co do powództwa głównego, ani ewentualnego.

Orzeczenie o kosztach oparto o przepis art.100 k.p.c. Co prawda postępowanie w części zostało umorzone na skutek cofnięcia pozwu, a w pozostałej części powództwo oddalono, niemniej cofnięcie pozwu co do kwoty 90.000 zł nastąpiło na skutek potrącenia dokonanego przez strony w toku procesu, a zatem w chwili wniesienia pozwu żądanie powoda było w tym zakresie (przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu w znacznej części) uzasadnione. W tych warunkach Sąd zdecydował o wzajemnym zniesieniu kosztów procesu.

SSO Łucja Oleksy-Miszczyk

.