Uzasadnienie z 5 lutego 2024, sygn. III Ca 900/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi:

1.  zasądził od pozwanego Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz K. J.:

a.  kwotę 31.316 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 października 2018 roku do dnia zapłaty;

b.  kwotę 5.683 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu;

2.  nakazał pobrać od Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 457,65 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając rozstrzygnięcie w części, a mianowicie:

- w zakresie punktu 1a wyroku – co do kwoty 29.716 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 października 2018 roku do dnia zapłaty;

- w zakresie punktu 1b wyroku w całości;

- w zakresie punktu 2 wyroku w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu apelujący zarzucił:

1)  naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez:

a)  nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż powód dopiero w dniu 16 lipca 2018 roku odwołał się od wartości rynkowej pojazdu wyliczonej przez pozwanego w dniu 15 czerwca 2018 roku, co wpłynęło na wydłużenie procesu likwidacji szkody, w sytuacji, gdy powód jest podmiotem profesjonalnym, posiadającym specjalistyczną wiedzę w zakresie konserwacji, naprawy pojazdów samochodowych czy sprzedaży samochodów, co potwierdza jego wpis do (...), co powinno także zostać przez Sąd ocenione według zasady minimalizacji szkody i współpracy wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania;

b)  nieprawidłowe przyjęcie, że uzasadnionym czasem najmu jest 73 dni, w sytuacji, gdy za zasadny czas najmu należy uznać maksymalnie 31 dni, tj. od dnia 4 czerwca 2018 roku do 4 lipca 2018 roku;

c)  nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż poszkodowany wynajął pojazd zastępczy od powoda w sposób bezgotówkowy, nie czekając na przyjęcie odpowiedzialności przez ubezpieczyciela, co oznacza, że w taki sam sposób mógł również zlecić warsztatowi naprawę uszkodzonego pojazdu (tj. w sposób bezgotówkowy), a nie biernie oczekiwać na przyjęcie odpowiedzialności przez ubezpieczyciela i wypłacenia odszkodowania z tytułu uszkodzenia pojazdu, tym bardziej, że powód był upoważniony również do odbioru odszkodowania z tytułu uszkodzenia pojazdu i na jego konto zostało przelane odszkodowanie z tytułu szkody całkowitej;

d)  nieprawidłowe przyjęcie, że pozwana nie wykazała, że przedstawiła poszkodowanej skonkretyzowaną ofertę najmu, wskazującą model, markę, firmę wypożyczającą pojazd czy warunki najmu i odpłatności za niego, w sytuacji, gdy pozwana nie miała obowiązku przedstawiać oferty najmu w rozumieniu art. 66 k.c., a jedynie przedstawiła propozycję wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem ze wskazaniem wysokości dobowej stawki najmu (200 złotych brutto), a dopiero gdyby poszkodowany zainteresował się tą propozycją, to wtedy zostałby skontaktowany z wypożyczalnią współpracującą z pozwanym, od której mógłby otrzymać szczegółową ofertę zawierającą wszystkie istotne warunki umowy najmu;

e)  nieprawidłowe przyjęcie, że pozwana nie zaproponowała poszkodowanemu możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego, w sytuacji, gdy ubezpieczyciel już w dniu szkody, tj. 4 czerwca 2018 roku podczas telefonicznego zgłoszenia szkody poinformował poszkodowaną o możliwości wynajęcia pojazdu zastępczego z wypożyczalni współpracującej z ubezpieczycielem za stawkę dobową 200 złotych brutto, jednakże poszkodowana już miała wtedy wypożyczony samochód zastępczy od powoda i nie była zainteresowana propozycją ubezpieczyciela;

f)  nienadanie odpowiedniego znaczenia faktowi, iż koszty najmu przyjęte przez Sąd I instancji znacznie przekraczają wartość pojazdu przed szkodą, zatem trudno uznać, aby takie koszty najmu były celowe i ekonomicznie uzasadnione;

g)  nieuwzględnienie faktu, że powód doliczał do stawki dobowej najmu dodatkowe opłaty z tytułu zniesienia obowiązku uiszczania kaucji, za zniesienie udziału własnego w szkodzie czy za zniesienie limitu kilometrów, co było bezzasadne i nie mieszczące się w definicji normalnego następstwa szkody, ponieważ w przypadku najmu pojazdu zastępczego od pozwanego poszkodowany nie musiałby ponosić dodatkowych opłat, a ponadto powód nie wykazał, aby pojazd poszkodowanego posiadał ubezpieczenie AC, a zatem poszkodowany wynajmując samochód zastępczy u powoda ze zniesionym udziałem własnym w szkodzie (za dodatkową opłatą) miał de facto korzystniejsze warunki niż gdyby korzystał z własnego pojazdu, a ubezpieczyciel nie ma obowiązku dopłacać za coś co nie było przedmiotem szkody;

2)  naruszenie prawa materialnego, tj. art. 362 k.c. w związku z art. 354 § 2 k.c. oraz w związku z art. 826 § 1 k.c. oraz w związku z art. 16 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w związku z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną interpretację, a w konsekwencji niezastosowanie i nieuwzględnienie zasady współpracy wierzyciela z drugą stroną stosunku zobowiązaniowego oraz zasady minimalizacji szkody, co skutkowało uznaniem stawki za dobę najmu pojazdu zastępczego zastosowanej przez powoda oraz okresu najmu przyjętego przez powoda, w sytuacji, gdy zakład ubezpieczeń zaproponował zorganizowanie najmu za stawkę znacznie korzystniejszą i gdy najem mógł trwać krócej;

3)  naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 822 § 1 k.c. w związku z art. 824 ¹ § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie za uzasadnione nadmiernych w istocie kosztów najmu pojazdu zastępczego przez poszkodowanego w stawce dobowej najmu 400 złotych netto przez okres 73 dni;

4)  naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 481 k.c. w związku z art. 817 § 1 k.c. poprzez niezastosowanie, skutkujące błędnym uznaniem, że pozwany pozostawał w opóźnieniu już od 10 października 2018 roku, podczas, gdy dochodzone kwoty miały charakter sporny do chwili wyrokowania.

Wobec podniesionych zarzutów apelujący wniósł o:

1) zmianę rozstrzygnięcia w zakresie zaskarżenia poprzez oddalenie powództwa, a także poprzez rozliczenie kosztów procesu, stosownie do wyniku sprawy, zweryfikowanego w toku instancji;

2) rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zakresie postępowania przed Sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do wyniku postępowania i zasady odpowiedzialności strony za wynik sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i jako taka podlega oddaleniu.

Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy znajdują oparcie w zgromadzonym w toku postępowania materiale dowodowym, zatem Sąd odwoławczy przyjmuje je za własne, podzielając również ich ocenę jurydyczną, przeprowadzoną w zgodzie z dyrektywami zawartymi w art. 233 § 1 k.p.c..

W przedmiotowej sprawie niekwestionowane było istnienie odpowiedzialności pozwanego za szkodę, roszczenie o naprawienie której w zakresie kosztów najmu pojazdu zastępczego nabył powód. Pomimo szeregu zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego sformułowanych w apelacji przez skarżącego, spór sprowadzał się do dwóch kwestii: wysokości stawki dziennej czynszu oraz zasadności najmowania auta przez cały okres uwidoczniony w pozwie.

Dla oceny zasadności wywiedzionej w sprawie apelacji wystarczającym jest więc odniesienie się do tych kwestii.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w ocenie Sądu Okręgowego prawidłowo Sąd Rejonowy przyjął ustalając wysokość odszkodowania stawkę czynszu najmu wskazaną przez powoda.

Brak było podstaw aby przyjąć stawkę proponowaną przez ubezpieczyciela. Nie sposób przyjąć aby zachowanie poszkodowanej doprowadziło do zwiększenia się rozmiaru szkody.

Stawka czynszu najmu zastosowana przez powoda mieściła się w zakresie stawek rynkowych. Pozwana powoływała się na fakt proponowania pozwanej zorganizowania najmu pojazdu zastępczego w ramach wypożyczalni z nim współpracujących. Pozwany nie wykazał jednak, aby przedstawił poszkodowanej konkretną ofertę wypożyczalni, z którą współpracowała, ani szczegółowych warunków najmu pojazdu w tej wypożyczalni. Strona pozwana nie zdołała zatem wykazać, by przedstawiła poszkodowanej skonkretyzowaną ofertę najmu, wskazującą markę, model, firmę wypożyczającą pojazd, czy warunki najmu i odpłatności za niego. Nie wykazała, że poszkodowana miała możliwość zapoznania się ze szczegółowymi warunkami przedstawianej jej propozycji najmu i podjąć świadomą decyzję o skorzystaniu z niej. Jak wykazano w toku postępowania, poszkodowana miała konkretne oczekiwania co do pojazdu zastępczego, a w braku konkretnej oferty pozwanej nie sposób stwierdzić, czy proponowany najem pojazdu zastępczego odpowiadał tym wymogom. Trudno oczekiwać, by w okolicznościach sprawy poszkodowana porzucili wszelkie życiowe aktywności na rzecz ustalania w lokalnych wypożyczalniach aut ceny średniej czynszu najmu.

Sąd Okręgowy podziela tezę uchwały Sądu Najwyższego z 24.08.2017 r. (III CZP 20/17), zgodnie z którą wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione.

Taka propozycja ubezpieczyciela nie tylko musi być jednak realna, ale powinna uwzględniać istotne okoliczności konkretnego przypadku, w tym spodziewany czas trwania umowy najmu i datę wypłaty odszkodowania pozwalającego na naprawę samochodu.

Jak wykazano wyżej, stanowisko pozwanego w toku postępowania likwidacyjnego nie pozwala na stwierdzenie, by w okolicznościach konkretnej sprawy był on faktycznie gotów do zaopatrzenia poszkodowanej w pojazd zastępczy na cały uzasadniony okres, w sytuacji, gdy nawet na etapie postępowania apelacyjnego, pozwany okres ten kwestionuje.

Prawidłowo również Sąd Rejonowy określił uzasadniony czas najmu pojazdu zastępczego.

Jak wynika z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczaniach obowiązkowych zasadą jest wypłata odszkodowania w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. W przypadku gdyby wyjaśnienie w terminie, o którym mowa w ust. 1, okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 38/11, ratio legis art. 14 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, podobnie jak i art. 817 k.c., opiera się na uprawnieniu do wstrzymania wypłaty odszkodowania w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości szkody. Ustanawiając krótki termin spełnienia świadczenia ustawodawca wskazał na konieczność szybkiej i efektywnej likwidacji szkody ubezpieczeniowej. Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel lub Fundusz - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców (art. 355 § 2 k.c.) - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości powstałej szkody. Nie może też wyczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie sądu.

W orzecznictwie podnosi się także, że ciężar dowodu, iż opóźnienie wypłaty świadczenia było następstwem obiektywnych bądź innych okoliczności, za które ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności, spoczywa na nim (art. 6 k.c. w związku z art. 14 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych) – por. wyrok SA w Warszawie z 13 grudnia 2019 r., VI ACa 686/18.

Przenosząc powyższe zapatrywania na grunt rozpoznawanej sprawy przyjąć należy, że pozwany niewątpliwie uchybił terminowi wynikającemu z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych i nie udowodnił, by nastąpiło to z przyczyn przez niego niezawinionych (gdyż nastąpiło głównie na skutek sporządzenia przez pozwanego kalkulacji szkody dotyczącej niewłaściwego modelu samochodu. Nie można powoda, niezależnie od tego, czy prowadzi działalność gospodarczą w branży samochodowej, obciążać obowiązkiem czuwania nad czynnościami pozwanego, będącego profesjonalistą, podejmowanymi w toku postępowania likwidacyjnego i ich natychmiastowego korygowania.

Co za tym idzie, najmowanie przez poszkodowaną pojazdu zastępczego przez okres wskazany przez Sąd Rejonowy, pozostawało w związku przyczynowym ze zdarzeniem sprawczym.

W tych okolicznościach regulacja at. 361 w zw. z art. 363 § 1 k.c. pozwala na przyznanie odszkodowania obejmującego czynsz najmu samochodu zastępczego za okres objęty zaskarżonym wyrokiem. Skoro bowiem przyjmuje się, że przy szkodzie częściowej czas najmu powinien być wyznaczony momentem naprawy uszkodzonego pojazdu po wypłacie odszkodowania, to tym bardziej jest on uzasadniony w okresie przed przyznaniem odszkodowania koniecznego do naprawy niejezdnego auta. Poszkodowany nie ma żadnego obowiązku kredytowania kosztów usunięcia szkody, jakiej doznał nie ze swojej winy.

Chybione są zarzuty pozwanego dotyczące daty początkowej zasądzenia odsetek od zasądzonej kwoty odszkodowania.

Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy wskazał zarówno podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia w tym zakresie, jak i sposób wyliczenia daty początkowej naliczania odsetek. Rozważania Sądu Rejonowego nie są dotknięte jakimkolwiek błędem. Stanowisko pozwanego stanowi zaś niczym nie uzasadnioną i nie popartą argumentacją prawną, próbę bezpodstawnej polemiki z prawidłowymi tezami Sądu Rejonowego. Nadto, na marginesie, należy wskazać, że podzielenie w tym zakresie argumentacji pozwanego, prowadziłoby do absurdalnej sytuacji, że w zasadzie w każdym procesie Sąd mógłby zasądzić odsetki dopiero od daty wyrokowania, skoro ze swej istoty proces sądowy dotyczy sytuacji, gdy pomiędzy stronami istnieje spór.

Z tych wszystkich względów apelacja pozwanego podlegała oddaleniu, a to na podstawie art. 385 k.p.c..

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Zasądzona z tego tytułu kwota 1.800 złotych stanowi zwrot kosztów zastępstwa procesowego powoda w postępowaniu apelacyjnym.

Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powoda została ustalona na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zmianami).

Biorąc pod uwagę stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy pełnomocnika powoda i jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności fakt, iż w toku postępowania apelacyjnego nie było prowadzone postępowanie dowodowe, zaś apelacja została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, brak było podstaw do ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika powoda w wysokości innej niż minimalna, przewidziana przepisami wyżej wskazanego rozporządzenia.