Postanowienie SN z 15 września 2010, sygn. II KK 42/10
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono kasację
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb
rozprawa
Tematy
oszustwo / art. 286 § 1 k.k.
naprawienie szkody
odszkodowanie z OC
Role w sprawie
oskarżony
oskarżyciel publiczny
prokurator
skazany
Data orzeczenia
15 września 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Waldemar Płóciennik
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
II KK 42/10
Sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie (art.
439 § 1 pkt 7 k.p.k.) to, gdy chodzi o wyrok, sprzeczność między poszczegól-
nymi jego rozstrzygnięciami i to nie każda, lecz jedynie taka, która powoduje,
że niemożliwe staje się wykonanie wyroku. Przepis ten nie obejmuje zatem
ani sytuacji, gdy sprzeczność w treści wyroku utrudnia jedynie, ale nie unie-
możliwia jego wykonania, ani sprzeczności zachodzącej między samym wy-
rokiem, a więc jego treścią (dyspozytywną częścią), a jego uzasadnieniem,
jako że uzasadnienie to nie stanowi integralnego elementu treści wyroku. W
tej pierwszej sytuacji, stosownie do art. 13 § 1 k.k.w. możliwe jest wystąpienie
do sądu, który wydał orzeczenie, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do jego wy-
konania, a w drugiej mamy do czynienia z rażącą obrazą prawa materialnego
lub procesowego, która miała istotny wpływ na treść wyroku w rozumieniu art.
523 § 1 w zw. z art. 438 pkt 1 lub 2 k.p.k., ale nie z uchybieniem, o jakim mo-
wa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
Przewodniczący: sędzia SN W. Płóciennik.
Sędziowie SN: J. Dołhy, T. Grzegorczyk (sprawozdawca).
Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.
Sąd Najwyższy w sprawie Magdaleny S., skazanej z art. 286 § 1 k.k., po
rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 15 września 2010 r., kasacji,
wniesionej przez prokuratora na korzyść skazanej od wyroku Sądu Okręgo-
2
wego w W. z dnia 25 września 2009 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowe-
go z dnia 31 stycznia 2008 r.,
o d d a l i ł k a s a c j ę (...).
U Z A S A D N I E N I E
Magdalena S. odpowiadała w wieloosobowym procesie, będąc oskar-
żoną o to, że: a) w dniu 29 lipca 2002 r. w O., działając wspólnie i w porozu-
mieniu w Rafałem P. i Dariuszem Z., w celu uzyskania odszkodowania z tytu-
łu umowy ubezpieczenia, spowodowała zdarzenie w postaci pozorowanej ko-
lizji drogowej samochodu marki Mercedes z samochodem marki Renault Me-
gane, będącej podstawą do wypłaty odszkodowania, tj. przestępstwo z art.
298 § 1 k.k. i b) w dniu 29 lipca 2002 r. w O., działając wspólnie i w porozu-
mieniu z Dariuszem Z., po upozorowanej kolizji samochodu marki Mercedes z
samochodem marki Renault Megane, wyłudziła poświadczenie nieprawdy w
mandacie karnym, poprzez podstępne wprowadzenie w błąd interweniującego
funkcjonariusza Policji, co do przyczyn i okoliczności wypadku, tj. przestęp-
stwo z art. 272 k.k. oraz c) w okresie od dnia 29 lipca 2002 r. do dnia 28
sierpnia 2002 r. w O. i W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
wspólnie i w porozumieniu z Rafałem P. i Dariuszem Z., poprzez wprowadze-
nie w błąd, co do okoliczności i przyczyn kolizji drogowej samochodu marki
Mercedes z samochodem marki Renault Megane w dniu 29 lipca 2002 r. do-
prowadziła Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. do niekorzystnego rozpo-
rządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kocie 11 972 zł wypłaconych w dniu
28 sierpnia Dariuszowi Z. z tytułu ubezpieczenia OC samochodu marki Re-
3
nault Megane oraz Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. do niekorzystnego
rozporządzenia mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 11 488 zł wypłaconych
w dniu 21 sierpnia 2002 r. Magdalenie K. z tytułu ubezpieczenia AC samo-
chodu marki Renault Megane, tj. przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2008 r. Sąd Rejonowy w W. uniewinnił
oskarżoną od popełnienia drugiego z czynów, tzn. przestępstwa z art. 272
k.k., uznał zaś za winną pierwszego z nich, czyli czynu z art. 298 § 1 k.k., z
tym że wyeliminował z jego opisu współdziałanie oskarżonej z Dariuszem Z.,
skazując ją za to przestępstwo na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności
oraz trzeciego, a więc czynu z art. 286 § 1 k.k., orzekając zań karę 2 lat po-
zbawienia wolności oraz grzywnę 100 stawek dziennych po 10 zł każda i wy-
mierzając jako karę łączną pozbawienia wolności karę 2 lat z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat. Nadto orzeczono wobec
oskarżonej na podstawie art. 46 § 1 k.k. – solidarnie z Rafałem P. i Dariuszem
Z. – z racji skazania za czyn z art. 286 § 1 k.k. obowiązek naprawienia szkody
na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń S.A. na kwotę 23 460 zł i ob-
ciążono ją kosztami procesu wynikającymi z faktu skazania.
Po rozpoznaniu apelacji, z jakimi wystąpili w tym procesie obrońcy
oskarżonych, w tym obrońca Magdaleny S., Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z
dnia 25 września 2009 r. zmienił wobec niej zaskarżony wyrok w tej sposób,
że uniewinnił ją od popełnienia pierwszego z czynów, tj. przestępstwa z art.
298 § 1 k.k., uznając – z przywołaniem art. 5 § 2 k.p.k. – że nie wykazano, by
oskarżona miała świadomość udziału w pozorowanej kolizji, uchylając także
wobec niej całkowicie rozstrzygnięcie z pkt 16 wyroku sądu meriti o obowiąz-
ku naprawienia szkody PZU, jak i z pkt 21 o obciążeniu jej kosztami procesu,
przyjmując, że obciążają one Skarb Państwa, a poza tym utrzymał w mocy
wyrok Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd odwoław-
4
czy jednak wskazał, że: „Skoro nie zdołano wykazać, by oskarżona miała
świadomość udziału w pozorowanej kolizji, nie sposób przypisać jej udział w
oszustwie ma szkodę ubezpieczyciela. Konkluzją tych rozważań był wymóg
uniewinnienia oskarżonej nie tylko od czynu przypisanego jej w pkt 11.I i
uchylenia rozstrzygnięć w pkt 16 i 21 kontrolowanego wyroku (…), ale i unie-
winnienia Magdaleny S. od czynu przypisanego jej w pkt 11.III (…), a co za
tym idzie uchylenia też dotyczących jej rozstrzygnięć zawartych w punktach
13 (dotyczącym kary łącznej) i 14 (jej warunkowego zawieszenia) oraz wyeli-
minowania jej współudziału z opisu czynu przypisanego Rafałowi P. w pkt
1.XXVII”, a następnie, że: „Wobec braku wskazanych rozstrzygnięć sądu od-
woławczego zasadne wydaje się wniesienie przez uprawniony podmiot na ko-
rzyść Magdaleny S. nadzwyczajnego środka odwoławczego, o którym mowa
w art. 521 k.p.k.(…)”. Wskazano też, że uprawnienia takiego z uwagi na wa-
runkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności nie ma obrońca
skazanej. Po wydaniu tego orzeczenia obrońca wystąpił o sprostowanie
oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku, przez dodanie w nim, że uniewinnienie
dotyczy także czynu z pkt 11.III (z art. 286 k.k. – SN), ale wniosek ten nie zo-
stał uwzględniony, ze wskazaniem, iż nie chodzi tu o oczywistą omyłkę pisar-
ską.
Natomiast kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego, w
oparciu o art. 523 § 1 i § 4 pkt 1 k.p.k., wywiódł na korzyść skazanej Prokura-
tor Okręgowy w W. podnosząc zarzut obrazy z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w po-
staci sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie, po-
legającej „na nieodniesieniu się w komparycji wyroku co do winy oskarżonej w
zakresie czynu z pkt 11.III przy jednoczesnym uchyleniu dotyczących jej roz-
strzygnięć zawartych w pkt 16 (…) i 21 (…) oraz stwierdzenia jej niewinności
w zakresie tego czynu w uzasadnieniu wyroku”, wnosząc o uchylenie wyroku
5
Sądu Okręgowego i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym. Prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie
kasacyjnej popierał tę skargę.
Rozpoznając tę kasację Sąd Najwyższy zważył.
Z uwagi na to, że skarga dotyczy wyroku, w którym prawomocnie orze-
czono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykona-
nia, jedynie skuteczną, gdy chodzi o kasację strony, a stroną jest też prokura-
tor jako oskarżyciel publiczny, może być tylko skarga wykazująca zaistnienie
uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 w zw. z § 2 k.p.k.). Skarżący
w tej sprawie wskazał na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. w postaci
sprzeczności w treści orzeczenia uniemożliwiającej jego wykonanie. Wszyst-
kie określone w art. 439 § 1 k.p.k. tzw. bezwzględne przyczyny uchylenia
orzeczenia z uwagi na swój wyjątkowy charakter muszą być traktowane ści-
śle, nie można tu zatem sięgać po wykładnię rozszerzającą ich rozumienie. W
przywołanym w kasacji art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k., za określone tam uchybienie
uznaje się jedynie sprzeczność w treści orzeczenia uniemożliwiającą jego wy-
konanie. Musi to być zatem, gdy chodzi o wyrok, sprzeczność między po-
szczególnymi jego rozstrzygnięciami i to nie każda, lecz tylko taka, która po-
woduje, że niemożliwe staje się jego wykonanie. Przepis ten nie obejmuje za-
tem ani sytuacji, gdy sprzeczność w treści wyroku utrudnia jedynie, ale nie
uniemożliwia jego wykonania, ani sprzeczności zachodzącej między samym
wyrokiem, a więc jego treścią (dyspozytywną częścią), a jego uzasadnieniem,
jako że uzasadnienie to nie stanowi integralnego elementu treści wyroku. W
tej pierwszej sytuacji, stosownie do art. 13 § 1 k.k.w. możliwe jest wystąpienie
do sądu, który wydał orzeczenie, o rozstrzygnięcie wątpliwości co do jego wy-
konania, a w drugiej mamy do czynienia z rażącą obraza prawa materialnego
lub procesowego, która miała istotny wpływ na treść wyroku w rozumieniu art.
6
523 § 1 w zw. z art. 438 pkt 1 lub 2 k.p.k., ale nie z uchybieniem, o jakim mo-
wa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Na takie właśnie rozumienie powodu uchylenia
orzeczenia określonego w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. wskazuje się także w dok-
trynie (zob. np. J. Grajewski, L. Paprzycki, S. Steinborn: Kodeks postępowa-
nia karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 2010, s. 39; W. Grzeszczyk: Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 457; T. Grzegorczyk:
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 946; S. Za-
błocki [w:] R. Stefański, S. Zabłocki [red.]: Kodeks postępowania karnego.
Komentarz, t. II, Warszawa 2004, s. 172 i przywołane tam judykaty).
Autor kasacji powołując się na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k.
wskazuje, że polega ono na tym, iż w komparycji wyroku nie odniesiono się
do winy oskarżonej co do drugiego z przypisanych jej przez sąd meriti czy-
nów, tj. oszustwa z art. 286 § 1 k.k., mimo uchylenia rozstrzygnięcia o soli-
darnej, z dwoma współoskarżonymi, odpowiedzialności za naprawienie szko-
dy przyjętej w trybie art. 46 § 1 k.k., a wyrządzonej tym czynem oraz o kosz-
tach procesu dotąd ją obciążających i przejęcie ich w całości na Skarb Pań-
stwa i stwierdzenia w uzasadnieniu wyroku jej niewinności także odnośnie do
tego przestępstwa.
Analizując ten zarzut i wskazane na jego poparcie uchybienia trzeba
stwierdzić, że nie można przyjąć, iżby Sąd odwoławczy nie wypowiedział się
w wyroku odnośnie do winy oskarżonej co do powyższego przestępstwa, sko-
ro wyraźnie utrzymał w tym zakresie w mocy wyrok skazujący sądu pierwszej
instancji. Gdy zaś chodzi o uchylenie wobec oskarżonej rozstrzygnięcia o so-
lidarnej z dwoma innymi współoskarżonymi odpowiedzialności za naprawienie
szkody ubezpieczycielowi, jako związanego z przestępstwem z art. 286 § 1
k.k., odnośnie do którego utrzymano w mocy skazanie jej, to powoduje ono
wprawdzie wewnętrzny dysonans w wyroku, gdyż uwalnia ją od tego obo-
7
wiązku przy pozostawieniu w mocy skazania za ten czyn, ale bynajmniej nie
uniemożliwia wykonania wyroku w zakresie obowiązku naprawienia szkody,
gdyż nadal solidarnie ciąży on na dwu współsprawcach tegoż przestępstwa.
Sama zaś wewnętrzna sprzeczność wyroku, jeżeli nie uniemożliwia jego wy-
konania, nie jest uchybieniem o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Nie
można zaś mówić o tym uchybieniu z racji uchylenia zaskarżonym wyrokiem
obciążenia oskarżonej wszelkimi kosztami procesu i przejęcia ich na Skarb
Państwa, gdyż po pierwsze nie zawsze obciążenie takie musi wystąpić, a po
wtóre rozstrzygnięcie to także nie uniemożliwia wykonania wyroku. Po prostu
oskarżona nie musi pokrywać żadnych kosztów procesu, nie ma tu zatem
czego wykonywać.
Istnieje natomiast niewątpliwie, nie wskazana już w kasacji, wewnętrzna
sprzeczność tego wyroku, między rozstrzygnięciem o uniewinnieniu oskarżo-
nej od popełnienia przestępstwa z art. 298 § 1 k.k. i utrzymaniem w mocy roz-
strzygnięcia o karze łącznej pozbawienia wolności, obejmującej także karę za
ten czyn. Kara łączna funkcjonuje tu bowiem mimo tego, że skazanie oskar-
żonej obejmuje już tylko jedno przestępstwo. Jednak i ta sprzeczność nie
uniemożliwia wykonania orzeczenia, ponieważ kara łączna jest taka sama, jak
jednostkowa kara pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.,
co do którego wyrok sądu meriti utrzymano w mocy, gdyż łączną karę pozba-
wienia wolności ukształtowano w pierwszej instancji tak, że pochłonęła ona
taką karę za czyn, od którego następnie sąd odwoławczy uniewinnił oskarżo-
ną. Co więcej, to wykonanie kary łącznej warunkowo zawieszono oskarżonej i
zawieszenie to nadal funkcjonuje.
W konsekwencji, nie zachodzi w tej sprawie naruszenie prawa na jakie
powołał się skarżący, zatem kasacja ta nie może być uznana za zasadną.
8
Ma jednak rację skarżący, gdy zaznacza, że w uzasadnieniu wyroku
Sąd odwoławczy wyraźnie stwierdził, że oskarżona jest niewinna także odno-
śnie do przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., co do którego utrzymał on wszak w
mocy wyrok Sądu pierwszej instancji. Taka sprzeczność, niewątpliwa w tej
sprawie, co trzeba podkreślić – wskazująca wyraźnie na utrzymanie w mocy
skazania osoby, co do której w uzasadnieniu wyroku sądu odwoławczego
jednocześnie wykazano, iż jest niewinna, a więc oznaczająca zaistnienie ra-
żącej obrazy prawa materialnego – nie oznacza jednak uchybienia, o jakim
mowa w art. 439 § 1 pkt 7 k.p.k. Jest to bowiem kwestia sprzeczności między
treścią orzeczenia i jego uzasadnieniem, a nie sprzeczność w treści samego
orzeczenia, jak tego wymaga wskazany przepis. W sprawie tej nie zachodzą
przy tym inne uchybienia z art. 439 k.p.k., a ponieważ zaskarżonym jest wy-
rok z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności, to –
zgodnie z art. 523 § 4 pkt 1 w zw. z § 2 k.p.k. – tylko wykazanie zaistnienia
naruszenia z art. 439 k.p.k. dałoby Sądowi Najwyższemu możliwość jego
uchylenia. Przepis art. 536 k.p.k. przesądza przy tym, że w postępowaniu ka-
sacyjnym istnieje związanie Sądu Najwyższego także zakresem zarzutów, a
wyjście poza nie jest możliwe tylko w wypadkach określonych w art. 439 oraz
art. 435 i 455 k.k., a te w sprawie tej nie zachodzą. Nie ma tu natomiast za-
stosowania art. 440 k.p.k., pozwalający na orzekanie poza tymi granicami
także w razie rażącej niesprawiedliwości orzeczenia, wchodzący w grę w po-
stępowaniu odwoławczym. W konsekwencji nie jest też możliwe uchylenie za-
skarżonego wyroku poza granicami zarzutów kasacyjnych.
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy zmuszony był oddalić ni-
niejszą kasację.
W tym miejscu należy jednak podnieść, że – jak wcześniej wskazano –
już Sąd odwoławczy w uzasadnieniu swego wyroku wyraźnie akcentował po-
9
trzebę wywiedzenia w tej sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia w try-
bie art. 521 k.p.k., a więc przez jeden z podmiotów specjalnych, a nie przez
strony, właśnie z uwagi na charakter zaistniałej tu obrazy prawa, nie miesz-
czącej się w art. 439 k.p.k. I tak też w sprawie tej być powinno. Możliwość ta,
z uwagi na wchodzący w grę kierunek skargi, pozostaje nadal w pełni aktual-
na. Kwestia ta jest zaś o tyle ważka, że jak wynika z akt sprawy podjęto już w
niej, wobec oskarżonej, wykonanie orzeczonej za przepisany jej czyn z art.
286 § 1 k.k. – obok zawieszonej nadal kary pozbawienia wolności – kary
grzywny. Na ten problem Sąd Najwyższy zwrócił już uwagę prokuratorowi
Prokuratury Generalnej, na rozprawie kasacyjnej po ogłoszeniu tego orzecze-
nia.. – obok zawieszonej nadal kary pozbawienia wolności – kary
grzywny. Na ten problem Sąd Najwyższy zwrócił już uwagę prokuratorowi
Prokuratury Generalnej, na rozprawie kasacyjnej po ogłoszeniu tego orzecze-
nia.