Wyrok z 30 czerwca 2025, sygn. I C 2231/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Sygn. akt I C 2231/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 czerwca 2025 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:
|
Przewodniczący |
Sędzia Adam Bojko |
|
Protokolant |
sekr. sąd. Angelika Szeszko |
po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) Bank S.A. z siedzibą we W.
przeciwko R. C. i A. C.
o zapłatę
1. umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 204 984,85 zł (dwieście cztery tysiące dziewięćset osiemdziesiąt cztery złote 85/100);
2. oddala powództwo w pozostałej części;
3. zasądza od powoda (...) Bank S.A. z siedzibą we W. na rzecz pozwanych R. C. i A. C. w częściach równych kwotę 10 834 zł (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
4. nakazuje wypłacić powodowi (...) Bank S.A. z siedzibą we W. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 5 125 zł (pięć tysięcy sto dwadzieścia pięć złotych) po uprzednim jej pomniejszeniu o kwotę 30,00 zł (trzydzieści złotych 00/100) równą opłacie podstawowej tytułem zwrotu połowy uiszczonej opłaty sądowej od cofniętego powództwa.
Sygn. akt I C 2231/24
UZASADNIENIE
Powód (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą we W. w pozwie wniesionym w dniu 28 listopada 2024 r. przeciwko R. C. i A. C., wniósł o:
1. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty:
a) 200 867,00 zł tytułem zwrotu nominalnego kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej Umowy kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia zapłaty;
b) 4 117,81 zł tytułem zwrotu skredytowanej składki ubezpieczenia na życie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia zapłaty;
c) 41 380,96 zł tytułem zwrotu różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a realną wartością kapitału uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia zapłaty;
2. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia z pkt 1 lit. c) powyżej, powód zażądał zasądzenia solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 66 026,07 zł tytułem zwrotu różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a zwaloryzowanym kapitałem kredytu w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty;
3. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu powód wskazał, że 30 grudnia 2006 r. zawarł z pozwanymi Umowę kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...). Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z 14 czerwca 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 889/21 z powództwa pozwanych przeciwko Bankowi ustalił, że stosunek prawny wynikający z Umowy kredytu nie istnieje, zasądził od Banku na rzecz Kredytobiorców kwotę 118 824,19 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz orzekł o kosztach procesu. Powyższy wyrok został zaskarżony przez Bank w całości. Postępowanie odwoławcze przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu pod sygn. akt I ACa 3855/23 jest w toku. Tym samym wyrok w zakresie unieważnienia Umowy nie uprawomocnił się do dnia wytoczenia niniejszego powództwa. Powód uważa, że Umowa jest ważna, to jednak w celu zabezpieczenia uzasadnionych interesów Banku wytoczenie niniejszego powództwa stało się konieczne. Niniejszym pozwem powód zmierza do ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności Umowy, który został podniesiony przez Kredytobiorcę.
Powód wskazał, że powództwo jest w pełni uzasadnione gdyż zwrot nominalnej kwoty kapitału kredytu bezpośrednio wypłaconego kredytobiorcy oraz skredytowanych składek ubezpieczeniowych jest oczywistą konsekwencją stwierdzenia nieważności Umowy kredytu i rozliczeń między stronami - tj. zwrotem świadczenia Banku. W konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy kredytu, zwracany przez pozwanego kapitał winien ponadto uwzględniać zmianę wartości pieniądza w czasie - w wartości realnej (na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 k.c.) albowiem prawidłowe przywrócenie stanu sprzed zawarcia nieważnej umowy kredytu między stronami winno wyglądać na doprowadzeniu do sytuacji, w której aktualny stan majątkowy rozliczających się stron będzie taki sam jak gdyby między nimi nigdy nie doszło do przesunięć majątkowych albo zwaloryzowanej (na podstawie art. 358 1 § 3 k.c.). Powód podniósł, iż nie żąda zasądzenia żadnego rodzaju rekompensaty od kredytobiorcy w rozumieniu wyroku (...) z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21), Postanowienia (...) z 12 stycznia 2024 r. (C-488/23) i Uchwały SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), a Dyrektywa 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Wyrok (...) z 15 czerwca 2023 r. (C-520/21), Postanowienia (...) z 12 stycznia 2024 r. (C-488/23), jak i Uchwała SN z 25 kwietnia 2024 r. o sygn. akt III CZP 25/22 nie sprzeciwiają się żądaniu banku o zwrot urealnionego lub zwaloryzowanego kapitału kredytu. Wytyczne dotyczące wykładni i stosowania dyrektywy Rady UE w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich nakazują stosowanie zasady skuteczności i proporcjonalności. Od daty zawarcia umowy kredytu do dziś doszło do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Inflacja w okresie ostatnich kilkunastu lat jest znacząca, co jest faktem notoryjnym. W 2022 r. wyniosła ona niebagatelne 14,4%, a w 2023 r. również olbrzymie 11,4% rok do roku. Zmiana siły nabywczej pieniądza w czasie powinna wpływać na wysokość rozliczeń między stornami unieważnionej umowy, zaś sama waloryzacja nie stanowi tzw. rekompensaty. W konsekwencji, zdaniem powoda do rozliczenia pozostały następujące wierzytelności powoda: tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu w kwocie 200 867,00 zł, tytułem zwrotu skredytowanej składki ubezpieczenia na życie w kwocie 4 117,81 zł, tytułem zwrotu realnej wartości kapitału uwzględniającej zmiany wartości pieniądza w czasie, w kwocie 41 380,96 zł (a ewentualnie tytułem zwrotu zwaloryzowanej wartości kapitału w kwocie 66 026,07 zł).
W odpowiedzi na pozew, pozwani R. C. i A. C., zakwestionowali żądania pozwu i wnieśli o jego oddalenie w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych - tj. uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej przewidzianej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.
Strona pozwana podniosła w szczególności zarzut kompensaty umownej co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu wskazując, że strony w dniu 25 lutego 2025 r. zawarły porozumienie kompensacyjne, wobec czego roszczenie powoda w zakresie zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy oraz zwrotu kwoty będącej skredytowaną składką na ubezpieczenie na życie jawią się w obecnym stanie sprawy jako bezzasadne. Pozwani wskazali ponadto, że wykładnia (...) zawarta w jego wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 ma zastosowanie również do roszczeń wysuwanych na podstawie przepisów stanowiących o sądowej waloryzacji świadczeń, tym samym bank nie może uzurpować sobie wobec konsumenta prawa do zwaloryzowania wartości swoich wierzytelności powstałych po upadku umowy. Zdaniem pozwanych żądanie waloryzacji nie zasługuje na uwzględnienie, również z uwagi na fakt, iż świadczenie które miałoby zostać zwaloryzowane pozostaje wprost w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, jednocześnie brak jest istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza w rozumieniu art. 358 1 § 3 k.c. Pozwani wskazali także na sprzeczność żądania waloryzacji kapitału kredytu z zasadami współżycia społecznego.
W piśmie z dnia 2 kwietnia 2025 r. (data nadania) powód cofnął powództwo o zapłatę w zakresie kwoty 204 984,81 zł, tj. w zakresie 200 867,00 zł tytułem zwrotu kapitału kredytu oraz 4 117,81 zł tytułem zwrotu skredytowanej składki na ubezpieczenie na życie wraz ze zrzeczeniem się roszczenia wobec zawarcia przez strony porozumienia rozliczającego wszystkie spłaty rat kredytowych oraz kapitał kredytu i skredytowaną składkę na ubezpieczenie na życie. Jednocześnie podtrzymał roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 200 867,00 zł oraz 4 117,81 od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia 25 lutego 2025 r. oraz żądanie kwoty 41 380,96 zł tytułem zwrotu różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a realną wartością kapitału uwzględniającą zmianę wartości pieniądza w czasie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia zapłaty i żądanie ewentualne. Powód wniósł o zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, także w zakresie objętym cofnięciem powództwa.
W dalszym toku postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 30 grudnia 2006 r. pomiędzy stronami została zawarta umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie.
Na podstawie umowy Bank zobowiązał się do udzielenia pozwanym kredytu w kwocie 205.890,73 PLN, nominowanego do waluty (...), według kursu kupna (...) obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jego poszczególnych transz - w przypadku wypłaty kredytu w transzach, na sfinansowanie dokończenia budowy domu jednorodzinnego, działka (...) położona w miejscowości M.. Gm. U., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą nr (...).
Pierwsza transza kredytu obejmowała sfinansowanie kwoty 905,92 zł tytułem opłaty za ubezpieczenie kredytu oraz kwoty 4.117,81 zł tytułem składki ubezpieczenia na życie.
Zgodnie z § 3 ust. 2, kredyt wypłacany był w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty (transzy) na (...) wg kursu kupna walut dla (...) ustalanego przez Bank i obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków.
Raty kredytu wraz z należnymi odsetkami były płatne w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość (...), na wskazany rachunek kredytu (§ 5 ust. 4). Jako datę spłaty raty kredytu przyjmowano datę wpływu środków na rachunek kredytu. Kwota wpłaty raty w złotych była przeliczana na (...) według kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do Banku (§ 5 ust. 5).
(dowód: umowa kredytu hipotecznego k. 14-18, wniosek kredytowy k. 19-21, dyspozycja wypłaty k. 22)
Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I C 889/21 z powództwa A. C. i R. C. przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą we W. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że stosunek prawny wynikający z zawartej pomiędzy stronami w dniu 30 grudnia 2006 r. umowy kredytu hipotecznego nr (...) – nie istnieje oraz zasądził od (...) Banku S.A. we W. na rzecz A. C. i R. C. łącznie kwotę 118 834,19 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 lutego 2020 r. do dnia zapłaty oraz koszty postępowania w wysokości 11 834 zł.
Sądu ustalił, że kredyt został wypłacony w czterech transzach: w dniu 16 stycznia 2007 r. w kwocie 65 023,73 zł, która w przeliczeniu na walutę indeksacji po kursie 2, (...) wyniosła 27 835,50 CHF, z której 905,92 zł i 4 117,81 zł Bank przelał na sfinansowanie odpowiednio składki na ubezpieczenie kredytu oraz ubezpieczenia na życie, w dniu 7 marca 2007 r. w kwocie 60.000 zł, po indeksacji 25 348,54 CHF wg kursu 2, (...), w dniu 12 czerwca 2007 r. w kwocie 60 000 zł, po indeksacji 26 595,74 CHF wg kursu 2, (...), w dniu 25 października 2007 r. w kwocie 9 787,52 zł, po indeksacji 9 787,52 CHF wg kursu 2, (...).
Powodowie w okresie od 5 lutego 2007 r. do 4 grudnia 2019 r. wpłacili łącznie na rzecz strony pozwanej kwotę 165.023,89 zł tytułem rat kredytowych, natomiast w okresie od 2 czerwca 2011 r. do 4 grudnia 2019 r. powodowie wpłacili łącznie na rzecz strony pozwanej kwotę 118.834,19 zł.
Pismem datowanym na 22 stycznia 2020 r. powodowie złożyli reklamację, wskazując na zawarte w umowie klauzule abuzywne i domagając się zwrotu nienależnie pobranych od powodów świadczeń z tytułu zapłaty rat kredytowych.
(dowód: wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie sygn. akt I C 889/21 z uzasadnieniem k. 23-30)
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 10 stycznia 2025 r. w sprawie o sygn. akt I ACa 3855/23 na skutek apelacji (...) Bank S.A. we W. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt I C 889/21 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a) w punkcie II - eliminuje zeń oznaczenie sposobu spełnienia świadczenia „łącznie” oraz oddala powództwo w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 118.834,19 zł za dzień 27 lutego 2020 r.,
b) w punkcie III - eliminuje zeń oznaczenie sposobu spełnienia świadczenia „łącznie”, oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie. Ponadto zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów 8 100,00 zł kosztów postępowania apelacyjnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zawartego w tym punkcie do dnia zapłaty.
(dowód: wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2025 r. w sprawie sygn. akt I ACa 3855/23 z uzasadnieniem k. 59-70)
W dniu 25 lutego 2025 r. pomiędzy R. C. i A. C. a (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą we W. zostało zawarte porozumienie kompensacyjne, na mocy którego strony postanowiły uregulować skutki prawne wynikające z wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2023 r. sygn. akt I C 889/21.
Zgodnie z porozumieniem kredytobiorcy oświadczyli, że w związku ze stwierdzoną w Wyroku nieważnością Umowy Kredytu uznają roszczenie Banku o zwrot przez Kredytobiorcę na rzecz Banku nierozliczonego Kapitału Kredytu oraz skredytowanej składki na ubezpieczenie na życie w kwocie łącznej 204 984,81 zł, z kolei Bank oświadczył, że w związku ze stwierdzoną w Wyroku nieważnością Umowy Kredytu uznaje roszczenie Kredytobiorcy o zwrot przez Bank na rzecz Kredytobiorcy nierozliczonej S. Spłat w wysokości 250 972,46 zł.
W związku z istnieniem przeciwstawnych wierzytelności Stron, Strony dokonały umownego potrącenia (kompensaty) tychże roszczeń, to jest roszczenia Banku o zwrot przez Kredytobiorcę na rzecz Banku (...) i skredytowanej składki na ubezpieczenie na życie w kwocie łącznej 204 984,81 zł oraz roszczenia Kredytobiorcy o zwrot przez Bank na rzecz Kredytobiorcy kwoty S. Spłat w wysokości 250 972,46 zł tak, że wzajemne wierzytelności ulegają umorzeniu do wysokości wierzytelności niższej. W konsekwencji czego Bank zobowiązał się w terminie 7 dni roboczych od dnia wejścia w życie niniejszego porozumienia uiścić na rzecz Kredytobiorcy pozostałą kwotę 45 987,65 zł.
(dowód: porozumienie kompensacyjne k. 71-74)
W związku z brakiem zasadności roszczeń powoda, Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z arkusza zawierającego wyliczenie realnej wartości kapitału oraz waloryzacji kapitału oraz z opinii biegłego z zakresu rachunkowości finansowej, jako mające wykazać fakty nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zmierzające tylko do przedłużenia postępowania.
Sąd zważył, co następuje:
Powód cofnął pozew w części tj. co do kwoty 204.984,81 złotych tytułem żądania zapłaty bezpodstawnego wzbogacenia w postaci udostępnionego pozwanym kapitału kredytu oraz skredytowanej składki ubezpieczenia na życie ze zrzeczeniem się roszczenia, wobec wzajemnego potrącenia wierzytelności stron w tym zakresie. Cofnięcie pozwu w tej części nastąpiło przed rozpoczęciem rozprawy, w związku z czym czynność ta nie wymagała zezwolenia pozwanych. Brak jest również podstaw do uznania tej czynności za niedopuszczalną ze względu na sprzeczność z prawem, zasadami współżycia społecznego bądź zmierzanie do obejścia prawa.
Z uwagi na cofnięcie pozwu w tej części ze skutkiem prawnym Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie w sprawie w zakresie żądania zapłaty kwoty 204.984,81 zł.
O zwrocie połowy opłaty sądowej od cofniętego powództwa Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1144 ze zm.), dokonując jej obniżenia o kwotę równą opłacie minimalnej na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Powództwo w pozostałym zakresie jako bezzasadne podlegało oddaleniu w całości.
Odnosząc się do roszczenia powoda o zasądzenie odsetek za opóźnienie od kwoty 204 984,81 zł za okres od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia 25 lutego 2025 r., wskazać należy, że dochodzenie przez bank zwrotu kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom, a w konsekwencji i odsetek za opóźnienie w sytuacji, gdy to bank pozostaje dysponentem środków uiszczonych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej umowy, jest sprzeczne ze skutkiem ochronnym Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (por. wyrok (...) z 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24 L., LEX nr 3882755). Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ma umożliwić przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta oraz zniechęcić przedsiębiorcę do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38). W razie nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć nieważność umowy (pkt 39). Z tej perspektywy Trybunał wyjaśnił, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 44).
Powyższy wyrok dotyczy dyrektywy 93/13 mającej na celu ochronę konsumenta przez przywrócenie równowagi w umowach z przedsiębiorcami. Wzgląd na ochronę konsumenta został szczególnie mocno podkreślony w punkcie 39 wyroku. Na tej podstawie należy przyjąć, że rozwiązanie przyjęte w punkcie 44 ma na celu ochronę konsumenta w sprawie z powództwa przedsiębiorcy opartego na nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne. W konsekwencji, omawiany wyrok wprowadza jedynie modyfikację teorii dwóch kondykcji stosowanej przez polskie sądy, w sprawach przeciwko konsumentowi, opartych na dyrektywie 93/13. W tych sprawach sąd krajowy powinien z urzędu uwzględnić wysokość wpłat dokonanych przez konsumenta i zasądzić na rzecz przedsiębiorcy jedynie ewentualną nadpłatę. Podstawę prawną powinien stanowić art. 410 § 2 k.c. rozumiany z uwzględnieniem celu dyrektywy 93/13, a więc zapewnienia ochrony konsumenta. Działanie przez sąd z urzędu ma złagodzić bierność konsumenta i w ten sposób doprowadzić do stanu równowagi między stronami. Niewątpliwie zatem wyrok dotyczy spraw, w których konsument sam nie wystąpił z żądaniem. Nie ma natomiast możliwości zastosowania stanowiska (...) w sprawach, w których żądanie konsumenta zostało już prawomocnie uwzględnione. Oznaczałoby bowiem wzbogacenie konsumenta, w dodatku sprzeczne z zasadami procesu cywilnego. Największe wątpliwości będzie rodzić sytuacja, gdy obie sprawy (z powództwa konsumenta i przedsiębiorcy) będą w toku. Wydaje się jednak, że w takiej sytuacji nie zachodzi potrzeba zaradzenia bierności konsumenta, skoro aktywnie dochodzi on swoich praw. Przyjęcie "pierwszeństwa" sprawy z powództwa przedsiębiorcy może prowadzić do naruszenia interesu konsumenta zwłaszcza, gdy dochodzi on kwoty wyższej niż przedsiębiorca. W konsekwencji należy też przyjąć, że wyrok (...) nie oznacza przywrócenia teorii salda. Trybunał nie odniósł się do kompleksowego uregulowania zasad rozliczeń stron z nieważnej umowy zawierającej klauzule abuzywne, a jedynie wprowadził rozwiązanie ochronne w szczególnej sytuacji, tj. gdy konsument jest pozwany. Trudno przyjąć, aby na to rozwiązania ochronne mógł powinien powoływać się przedsiębiorca, skoro dyrektywa 93/13 go nie chroni (por. Łukasz Węgrzynowski, Czy TSUE przywrócił teorię salda? Omówienie wyroku TS z dnia 19 czerwca 2025 r., C -396/24 (Lubreczlik), Omówienia -LEX nr 403182750).
W niniejszej sprawie pozwani będący konsumentami wystąpili wprawdzie z żądaniem zapłaty przeciwko bankowi, ale jedynie części kwoty uiszczonej w wykonaniu nieważnej umowy wynoszącej 118 834,19 zł. Ponieważ świadczenie pozwanych spełnione na rzecz Banku wyniosło łącznie 250 972,46 zł, powód pomimo prawomocnego uwzględnienia żądania pozwanych, nadal dysponował kwotą 132 137,56 zł, nie mógł zatem dochodzić roszczenia o zwrot nominalnej kwoty kapitału kredytu w tej części, a jedynie w zakresie kwoty 72 847,25 zł. W konsekwencji powód będący przedsiębiorą nie miał prawa żądać od pozwanych zwrotu nominalnej kwoty udzielonego im kredytu w części wynoszącej 132 137,56 zł, a tym samym pozwani niewątpliwie nie opóźniali się w spełnieniu tego świadczenia w okresie od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia 25 lutego 2025 r.
Dodatkowo należy podnieść, że po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie z powództwa pozwanych strony zawarły porozumienie w przedmiocie umownego potrącenia wzajemnych wierzytelności o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy.
Zgodnie z art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jednocześnie na podstawie art. 499 zdanie 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.
Przez złożenie oświadczenia o potrąceniu skutki opóźnienia lub zwłoki stron w wykonaniu zobowiązania zostają wyeliminowane. Zniweczenie tych skutków odnosi się do okresu liczonego od momentu, kiedy potrącenie stało się możliwe, do czasu złożenia oświadczenia o potrąceniu.
Wierzytelność powoda o zwrot nominalnej kwoty kredytu zostałaby zatem zaspokojona na skutek potrącenia z wierzytelnością pozwanych o zwrot kwoty 250 972,46 zł, przy czym oświadczenie powoda o potrąceniu miałoby moc wsteczną od daty wymagalności jego wierzytelności przedstawionej do potrącenia tj. od dnia 28 listopada 2024 r.
Tym samym na skutek dokonanego potrącenia powodowi również nie przysługiwałyby odsetki za opóźnienie w zapłacie kwoty 204 984,81 zł za okres od dnia 28 listopada 2024 r. do dnia zapłaty (potrącenia).
Niezależnie od powyższego termin spełnienia przez pozwanych świadczenia o zwrot kapitału kredytu i skredytowanej składki ubezpieczenia na życie w kwocie 204.984,81 zł nie jest oznaczony, ani nie wynika z właściwości zobowiązania, w związku z czym świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu pozwanych do wykonania.
Niezwłoczne spełnienie świadczenia oznacza jego spełnienie bez nieuzasadnionej zwłoki (w normalnym toku rzeczy). O tym, czy świadczenie zostało spełnione niezwłocznie, a zatem należycie, rozstrzygają okoliczności konkretnego przypadku, oceniane zgodnie z ogólną zasadą art. 354 k.c.
Powód przed wytoczeniem niniejszego postępowania nie wzywał pozwanych do zapłaty na swoją rzecz kwot dochodzonych w niniejszym pozwie z dnia 28 listopada 2024 r., w związku z czym skutki wezwania pozwanych do zapłaty tego świadczenia wywołało doręczenie im odpisu pozwu w dniu w dniu 19 lutego 2025 r. Pozwani powinni mieć jednak pewien termin na dokonanie analizy żądania i spełnienie świadczenia w tak znacznej wysokości wynoszący co najmniej 30 dni, zatem termin na spełnienie świadczenia upływałby pozwanym w dniu 19 marca 2025 r. Przed tą datą doszło jednak do umorzenia wierzytelności powoda na skutek zawarcia porozumienia kompensacyjnego z dnia 25 lutego 2025 r.
Z tych przyczyn powodowi nie przysługują odsetki za opóźnienie, pozwani nie pozostawali bowiem w opóźnieniu ze spełnieniem dochodzonego przez bank świadczenia.
Odnosząc się do roszczenia z zwrot realnej wartości kapitału udostępnionego na podstawie umowy należy wskazać, że roszczenia wynikające z nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy kredytu hipotecznego zawartego pomiędzy stronami mają charakter restytucyjny, a ich podstawę stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wskazać należy, że przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126, podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I ACa 635/19. Legalis). Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne…, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126 i 127 i cytowana tam literatura). Zarówno Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik (...), jak również Rzecznik Praw Obywatelskich wskazali jednoznacznie, że nie ma podstaw do żądania takiego wynagrodzenia przez banki na podstawie art. 359, ani tym bardziej art. 405 i 411 KC (por. stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie wyroku (...) z 3.10.2019 r. w sprawie K. D. i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...) i jego skutków dla umów zawieranych w obrocie konsumenckim z 16.12.2019 r., s. 11, na: https://finanse.uokik.gov.pl/chf/stanowisko-prezesa-uokik-ws-dziubak-vs-raiffeisen-bank-international-ag/, oświadczenie Rzecznika (...) zawierające pogląd istotny dla sprawy z 23.12.2019 r., s. 6–15, dostępne na: https://rf.gov.pl/2020/01/03/istotny-poglad-rzecznika-finansowego-w-przelomowej-sprawie-frankowiczow/, stanowisko (...) w sprawie kredytu „frankowego” Państwa D. z 12.12.2019 r., dostępne na: https://www.rpo.gov.pl/pl/content/stanowisko-rpo-w-sprawie-kredytu-frankowego-panstwa-dziubakow). Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 989).
Celem dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany. Zasądzenie na rzecz banku wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału penalizowałoby nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. W polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nim art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. stanowiący w ocenie powoda podstawę prawną żądań pozwu. Z powołanych przepisów wynika bowiem obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia głównego ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c. art. 481 k.c.). W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dn. 20.02.2020 r., I ACa 635/19). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności przedmiotowego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby pozwanym, skoro podczas wykonywania spornej umowy kredytu również bank korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy.
Należy również zauważyć, że istnienie roszczeń wynikających z wykonania umowy, co do której nastąpiło zdarzenie powodujące jej nieważność ze skutkiem ex tunc, a na podstawie której kontrahent korzystał z rzeczy stanowiącej własność drugiej strony umowy, było już przedmiotem rozważań judykatury. W szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 6 września 1994 r., III CZP 105/94 wydanej na tle odstąpienia od umowy sprzedaży w oparciu o normy dotyczące rękojmi, zostało wyjaśnione, że w następstwie skorzystania przez powoda z przewidzianego w art. 560 §1 k.c. uprawnienia, strony są zobowiązane nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej, czyli zgodnie z regułą zawartą w art. 494 k.c. Tak więc strona, która odstępuje od umowy sprzedaży, obowiązana jest zwrócić sprzedawcy wszystko, co od niego otrzymała, oraz może żądać od niego zwrotu tego, co świadczyła. Z takiego określenia treści zobowiązań stron wynika, że strony mają nawzajem sobie zwrócić dokładnie tylko to, co każda z nich otrzymała od strony przeciwnej. Oznacza to, że ani kupujący nie jest zobowiązany do zwrotu ewentualnej korzyści, jaką uzyskał przez używanie rzeczy wadliwej, ani sprzedawca nie jest zobowiązany do zwrotu ewentualnej korzyści, jaką uzyskał obracając sumą pieniężną otrzymaną tytułem zapłaty ceny. Sytuację, w której pomimo nieważności umowy kredytobiorca korzysta z środków pochodzących z wykorzystanego kredytu, można uznać za analogiczną do korzystania przez kupującego z nabytej rzeczy na podstawie umowy, która następnie, na skutek odstąpienia od niej, uległa zniweczeniu ze skutkiem ex tunc. Stąd zawarte w przywołanej uchwale stanowisko powinno znaleźć odpowiednie zastosowanie do sytuacji stron w niniejszej sprawie, tym bardziej, że jest ono oparte o ogólne zasady regulujące umowy wzajemne. W wypadku nieważności umowy wzajemnej (z jakiejkolwiek przyczyny) powstaje obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. Pomimo istnienia pewnych rozbieżności w doktrynie, za umowę wzajemną należy uznać umowę kredytu, ponieważ odpowiednikiem świadczenia banku w postaci oddania do dyspozycji kredytobiorcy kwoty środków pieniężnych, a następnie umożliwienia wykorzystania tej kwoty w sposób określony w umowie jest świadczenie kredytobiorcy w postaci zapłaty odsetek (oprocentowania) i prowizji.
Zasadnie też wskazuje się (por. Roman Trzaskowski, Komentarz do art. 405 Kodeksu cywilnego, teza 43, LEX), że roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia jest wyłączone w sytuacji, w której dana kwestia jest regulowana w ramach stosunku umownego. Dotyczy to nie tylko przepisów regulujących rozliczenia stron w ramach istniejącego stosunku zobowiązaniowego, lecz także dotyczących rozliczenia stron w związku z odstąpieniem od umowy oraz zakończeniem stosunku umownego. Wskazuje, że wartościowania wyrażone w tych przepisach – odbiegające od reguł art. 405 k.c. – nie powinny być okrężną drogą korygowane przez dopuszczenie roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia.
Jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych, czy też celu przepisów o nieważności umowy, jest więc niedopuszczalne. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja naruszenia norm uznawanych przez ustawodawcę za podstawowe, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy.
Roszczenie banku o wynagrodzenie za korzystanie przez kredytobiorcę ze zwracanego kapitału kredytu nie znajduje również podstawy w art. 224 k.c. Przepis ten uzależnia obowiązek wypłaty wynagrodzenia właścicielowi za cały okres korzystania z rzeczy od samoistnego posiadania w złej wierze. Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Obowiązek ten uaktualnia się w momencie, gdy posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, np. wydanie przez sąd wyroku stwierdzającego nieważność umowy, a w konsekwencji wystąpienie przez właściciela z roszczeniem o zwrot rzeczy. Przenosząc ww. regulacje na grunt umowy kredytowej należy przyjąć, że kredytobiorca posiadając daną kwotę na mocy ważnej umowy jest jej posiadaczem w dobrej wierze. W następstwie uznania umowy za nieważną będzie on obowiązany do zapłaty wynagrodzenia dopiero od momentu zażądania zwrotu kwoty nienależnie wypłaconej przez bank. W tym przypadku formę wynagrodzenia banku stanowią odsetki ustawowe, których ma on prawo żądać za okres opóźnienia w zapłacie. Przepis art. 224 k.c. nie tworzy podstawy prawnej domagania się przez bank od kredytobiorcy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału za cały okres, gdy korzystał on z danych środków, będąc w przeświadczeniu, że działał w dobrej wierze, tj. uważał, że umowa kredytowa jest ważna, przy czym bank nie zażądał zwrotu środków i nie uznał, że umowa jest nieważna (por. por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 990).
W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 Dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Trzeba tu mieć na uwadze w szczególności wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie sygn. akt C – 520/21 (Dz.Urz.UE.C Nr 271, który str. 4) uznał, iż w przypadku uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art.6 ust.1 i art. 7 ust.1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności oraz stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Jak wskazał Trybunał, wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Rozumowania tego nie może podważyć argumentacja, zgodnie z którą w braku możliwości żądania przez przedsiębiorców rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę, konsumenci uzyskaliby „darmowy” kredyt. Nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć z umowy. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (pkt 85).
Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zapłaty przez pozwanych na rzecz powoda jakiegokolwiek wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu, w tej sprawie określanego przez powoda jako urealnienie wartości kapitału udostępnionego kredytobiorcom, czy rozliczenie surogatu składników majątkowych nabytych przez konsumenta za kapitał udostępniony przez bank.
Należy wskazać, że powód jako jego podstawę żądania realnej, a nie nominalnej wartości świadczenia wskazał art. 405 k.c. oraz 410 k.c., wskazując że jego roszczenie wynika z bezumownego korzystania przez pozwanych z wypłaconego im kapitału i z tytułu zmiany wartości kapitału wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, tak więc jest to co do zasady roszczenie o zwrot kapitału w urealnionej wysokości. Zmiana wartości nominalnej świadczenia nie może jednak stanowić „wzbogacenia” po stronie pozwanych. Jak już wskazano powyżej, warunkiem powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest uzyskanie korzyści przez wzbogaconego. Korzyść ta powinna być w jakikolwiek sposób wymierna. Nie sposób zatem przyjąć, że spadek wartości nominalnej kwoty kredytu udostępnionej pozwanemu stanowi wzbogacenie po jego stronie.
Zatem należy stwierdzić, iż powodowi poza zwrotem wypłaconego nominalnie kapitału, w zakresie którego dokonał skutecznie potrącenia z przysługującą im wierzytelnością o zwrot uiszczonych z tytułu nieważnej umowy spłat, nie należy się także wynagrodzenie za korzystanie z kapitału kredytu.
Powód na wypadek oddalenie żądania urealnienia wartości świadczenia w postaci zwrotu kapitału kredytu, zgłosił żądanie jego waloryzacji na podstawie art. 358 1 k.c.
Zgodnie z art. 358 1 § 3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Jak jednak stanowi § 4 powyższego przepisu z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.
Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia wynikającego ze spełnienia świadczeń na podstawie umowy, która okazała się nieważna ze względu na włączenie do niej niedozwolonych postanowień umownych pozostaje w oczywistym związku z działalnością przedsiębiorstwa powoda. Roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to roszczenia związane z umowami zawieranymi przez przedsiębiorcę, ale również roszczenia deliktowe oraz z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, które pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z powyższymi umowami (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., I CSK 155/08, L.). Co prawda Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r. (II CSK 31/12, L.) wskazał, że zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy pozostaje w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy, a nie w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, ponieważ obowiązek jego spełnienia jest wynikającym z ustawy bezpośrednim następstwem zastosowania cywilnoprawnej sankcji nieważności. Sankcja ta jest konsekwencją stwierdzenia wadliwości umowy, co nie zależy w jakimkolwiek stopniu od statusu podmiotowego stron czynności prawnej ani przedmiotu i celu umowy. Abstrahując od braku tożsamości nieważności bezwzględnej (art. 58 § 1 k.c.) i nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy ze względu na usunięcie z niej klauzul abuzywnych i możliwych wątpliwości co do stosowania w obu wypadkach tej samej kondykcji, należy zauważyć, że upadek umowy po usunięciu postanowień niedozwolonych wynika właśnie ze statusu podmiotowego stron tej umowy, w szczególności z posiadania statusu przedsiębiorcy przez bank. Tym samym wspomniany wyrok Sądu Najwyższego, wydany w sprawie gospodarczej pomiędzy przedsiębiorcami i dotyczący kwestii przedawnienia roszczenia, nie może być bezkrytycznie stosowany w relacjach konsumenckich (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2022 r., sygn. akt XXVIII C 29/21, L.).
Przedmiotem roszczenia powoda jest zwrot zwaloryzowanej wysokości kredytu wypłaconego kredytobiorcom, jest ono zatem świadczeniem pozostającym w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek ten nie został zerwany na żadnym etapie.
Dodatkowo roszczenie powoda o waloryzację kapitału kredytu również zmierza do uzyskania od konsumenta dodatkowej rekompensaty, wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy, co przyczyniałoby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Konsekwentnie zatem należy uznać, że dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta tego rodzaju rekompensaty (por. wyrok (...) z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 Bank (...)., pkt 85). Przedsiębiorca, który posługuje się wzorcami umowy zawierającymi niedozwolone postanowienia i narzuca konsumentom zawarcie umowy w oparciu o te wzorce nie zasługuje na ochronę mającą rekompensować mu niekorzystne skutki zawarcia umowy o określonej treści. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że to zachowanie banku przy zawarciu umowy kredytu i wykorzystanie silniejszej pozycji stanowiło naruszenie zasad przewidzianych w art. 5 k.c., a następnie skutkowało ustaleniem nieważności całej umowy kredytu. W tej sytuacji bankowi nie powinna przysługiwać jakakolwiek dodatkowa korzyść z tytułu zawarcia z konsumentem wadliwej prawnie umowy kredytu.
Mając powyższe na uwadze, roszczenia powoda są bezzasadne na gruncie tak prawa krajowego, jak i prawa wspólnotowego. Dlatego też, na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. oraz art. 358 1 § 3 w zw. z § 4 k.c. powództwo podlegało oddaleniu w całości, zarówno co do żądania głównego, jak i żądań ewentualnych o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.
Powoda uznaje się za stronę przegrywającą proces i zasądza koszty procesu na żądanie przeciwnika, gdy powód cofnął pozew bez względu na przyczynę cofnięcia, chyba że wykaże on niezbędność wytoczenia powództwa dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wniesienia pozwu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (postanowienie SN z 12.4.2012 r., II CZ 208/11, L.; postanowienie SN z 24.11.2017 r., III CZP 67/17, L.).
W niniejszej sprawie cofnięcie pozwu w zakresie żądania zapłaty kwoty 204 984,85 zł było następstwem zawarcia przez strony porozumienia kompensacyjnego mocą którego strony dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności, a biorąc pod uwagę fakt, iż potrącenie ma skutek wsteczny od momentu kiedy potrącenie stało się możliwe, powództwo w tym zakresie należało uznać za przedwczesne – pozwani nie dali powodowi podstaw do wytoczenia niniejszego powództwa. Ponadto, jak już powyżej wskazano, Sąd podziela wyrok (...) z 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24 L., zgodnie z którym dochodzenie przez bank zwrotu kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom w sytuacji, gdy to bank pozostaje dysponentem środków uiszczonych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej umowy, jest sprzeczne ze skutkiem ochronnym Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Dodatkowo należy wskazać na stanowisko (...) zawarte w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., C-35/22 ( (...)), w którym przyjęto, że ze względu na ochronny cel dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności, właściwy sąd krajowy może wziąć pod uwagę istnienie utrwalonego orzecznictwa krajowego stwierdzającego nieuczciwy charakter analogicznych warunków oraz postawę przedsiębiorcy, by stwierdzić jego złą wiarę i stosownie do okoliczności obciążyć go kosztami procesu, które zgodnie z prawem krajowym powinny być poniesione przez konsumenta. Zdaniem Trybunału jeżeli nieuczciwy charakter niektórych standardowych warunków został stwierdzony w utrwalonym orzecznictwie krajowym, można również oczekiwać od instytucji bankowych, że podejmą inicjatywę polegającą na zwróceniu się do swoich klientów, których umowy zawierają takie warunki, przed wytoczeniem przez nich jakiegokolwiek powództwa do sądu, w celu uchylenia skutków tych warunków (pkt 32). Natomiast zaniechanie tej czynności i oczekiwanie na inicjatywę konsumenta, w którym to przypadku instytucja bankowa niezwłocznie uznaje roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew, tak aby uniknąć ponoszenia kosztów postępowania, stanowi przejaw złej wiary przedsiębiorcy (pkt 36 i 37).
Odnosząc powyższe stanowisko do niniejszej sprawy, należy wskazać, że orzecznictwo krajowe stwierdzające nieuczciwy charakter warunków umowy dotyczących indeksacji kwoty kredytu do (...) jest od dawna utrwalone, a mimo to strona powodowa konsekwentnie odmawiała uznania nieuczciwego charakteru warunku zawartego w umowie łączącej ją z pozwanymi, czym doprowadziła do wszczęcia procesu z powództwa kredytobiorców oraz niniejszego procesu. Strona powodowa w toku postępowania z powództwa kredytobiorców wbrew utrwalonemu orzecznictwu krajowego stała na stanowisku, iż umowa łącząca strony nie zawiera nieuczciwych warunków i jest ważna, a jednocześnie mimo takiego stanowiska wytoczyła powództwo o zwrot nominalnej kwoty kredytu, będąc przy tym jeszcze wówczas w posiadaniu środków uiszczonych przez pozwanych, przewyższających wartość udostępnionego kapitału kredytu. Powód już od daty zakwestionowania przez pozwanych związania nieuczciwymi warunkami zawartymi w umowie, co nastąpiło w reklamacji z dnia 22 stycznia 2020 r., powinien liczyć się z trwałą bezskutecznością umową i podjąć negocjacje z konsumentami zmierzające do rozliczenia wzajemnych świadczeń bądź złożyć oświadczenie o potrąceniu własnej wierzytelności o zwrot kapitału kredytu. Powód w sposób uporczywy odmawiał jednak uznania skutku w postaci trwałej bezskuteczności umowy kredytu.
Należy również podkreślić, że pozwani, w przeciwieństwie do powoda nie kwestionowali konieczności wzajemnego rozliczenia stron w związku z nieważnością umowy kredytu, oczekując na uznanie przez Bank tego faktu bądź przesądzenia tej kwestii prawomocnym orzeczeniem sądu, a ostatecznie po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie z ich powództwa, zawarli z powodem porozumienie w przedmiocie umownego potrącenia wzajemnych wierzytelności o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy.
W związku z powyższym powód jest stroną przegrywającą proces w całości i ma obowiązek zwrócić pozwanym niezbędne koszty procesu, które obejmują wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 10 800,00 zł, odpowiadającej stawce minimalnej ustalonej na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).
W ocenie Sądu brak było podstaw do przyznania pozwanym zwrotu kosztów procesu w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, albowiem pomimo rozbudowanej argumentacji jurydycznej przytoczonej w pismach procesowych stron, niniejsza sprawa nie ma charakteru precedensowego i jednostkowego. Stanowi ona jedną z wielu spraw z udziałem pełnomocnika pozwanych toczących się przed sądem w związku z rozliczeniem nieważnej umowy kredytu indeksowanego/ denominowanego do franka szwajcarskiego i nie jest od nich bardziej skomplikowana pod względem faktycznym bądź prawnym. Tym samym przytoczona argumentacja ma charakter powtarzalny i nie wymagała zwiększonego nakładu pracy pełnomocnika w stosunku do innych spraw tego rodzaju.
Od powyższej kwoty pozwanym należą się ponadto odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty stosownie do art. 98 § 1 1 zdanie 1 k.p.c.
Koszty procesu należne pozwanym podlegały zasądzeniu na ich rzecz w częściach równych, albowiem pozwani nie wnosili o inny podział tych kosztów (por. uchwała SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, Legalis nr 3007453).
ZARZĄDZENIE
(...)