sygn. I C 2175/24 30 czerwca 2025 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim

Wyrok z 30 czerwca 2025, sygn. I C 2175/24

Data orzeczenia 30 czerwca 2025

Sąd Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Adam Bojko

Tagi

#Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 5 kc art. 58 kc art. 98 kpc art. 203 kpc art. 224 kc art. 235 kpc art. 355 kpc art. 358 kc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)

art. 359 kc art. 361 kc art. 405 kc art. 410 kc art. 481 kc art. 494 kc art. 498 kc art. 499 kc art. 560 kc

Sygn. akt I C 2175/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 czerwca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący	Sędzia Adam Bojko
Protokolant	sekr. sąd. Angelika Szeszko

po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. w Piotrkowie Trybunalskim
na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko S. S. (1), K. G. i B. S.

o zapłatę

1. umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 170 000 zł (sto siedemdziesiąt tysięcy złotych);

2. oddala powództwo w pozostałej części;

3. zasądza od powoda (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz pozwanych S. S. (1), K. G. i B. S. w częściach równych kwotę 5 417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

4. nakazuje wypłacić powodowi (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 4 250 zł (cztery tysiące dwieście pięćdziesiąt złotych) po uprzednim jej pomniejszeniu o kwotę 30,00 zł (trzydzieści złotych 00/100) równą opłacie podstawowej tytułem zwrotu części uiszczonej opłaty sądowej od cofniętego powództwa;

5. nakazuje pobrać od powoda (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 648 zł (sześćset czterdzieści osiem złotych) tytułem należnej opłaty sądowej od rozszerzonej części powództwa, która nie została uiszczona.

Sygn. akt I C 2175/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w pozwie wniesionym w dniu 20 listopada 2024 r. przeciwko S. S. (1), B. S. i K. G., zażądał:

1. zasądzenia solidarnie od S. S. (1), B. S. i K. G. na rzecz powoda kwoty 170 000,00 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 3 czerwca 2008 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty,

ewentualnie zasądzenia od S. S. (1), B. S. oraz K. G. na rzecz powoda kwoty 170 000,00 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

ewentualnie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 170 000,00 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. od pozwanego S. S. (1) kwoty 56 666,67 zł, od pozwanej B. S. kwoty 56 666,67 zł oraz od pozwanej K. G. kwoty 56 666,66 zł;

2. zasądzenia solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art 405 k.c. - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty,

ewentualnie zasądzenia od S. S. (1), B. S. oraz K. G. na rzecz powoda 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c. - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

ewentualnie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c. - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. od pozwanego S. S. (1) kwoty 8 831,96 zł, od pozwanej B. S. kwoty 8 831,96 zł oraz od pozwanej K. G. kwoty 8 831,96 zł;

3. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia, o którym mowa w pkt. 2 powyżej, podtrzymując żądanie określone w pkt. 1 powyżej, zażądał ponadto:

a. zmiany wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 210 366,61 zł oraz

b. zasądzenia solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 40 346,61 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹§ 3 k.c.),

ewentualnie zasadzenia od S. S. (1), B. S. oraz K. G. na rzecz Powoda kwoty 40 346,61 zł tytułem zwrotu kwoty należnej Powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.c.), z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

ewentualnie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 40 346,61 złotych tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.c.) od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. od pozwanego S. S. (1) kwoty 13 448,87 zł, od pozwanej B. S. kwoty 13 448,87 zł oraz od pozwanej K. G. kwoty 13 448,87 zł,

4. zasądzenia od ozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że pozwani jako kredytobiorcy oraz powód jako kredytodawca zawarli dnia 3 czerwca 2008 roku umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...). W związku z zawartą Umową Kredytu, powód wypłacił pozwanemu łącznie kwotę 170.000,00 zł. Powód podniósł, że prawomocnym wyrokiem z dnia 27 września 2024 roku wydanym w sprawie o sygn. akt: XXVIII C 15644/21 Sąd I instancji: ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarta w dniu 3 czerwca 2008 roku przez powodów z (...) Bankiem spółką akcyjną z siedzibą w W. - jest nieważna oraz zasądził od pozwanego (...) Bank (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów S. S. (1), B. S., K. G. kwotę 6 551,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Stosownie do treści art. 69 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe świadczenia stron umowy kredytu są następujące: świadczenia banku w postaci przekazania kapitału kredytobiorcy oraz zapewnienia możliwości korzystania z kapitału przez kredytobiorcę (czyli znoszenia przez bank korzystania przez kredytobiorcę z kapitału, w szczególności wykluczenie uprawnienia banku do żądania zwrotu kapitału przez określony czas), oraz świadczenia kredytobiorcy w postaci zwrotu kapitału oraz zapłaty za umożliwienie korzystania z kapitału (odsetek i prowizji). W dalszej kolejności powód wskazał, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu przewidują obowiązek wydania zwrotu korzyści w naturze uzyskanej kosztem zubożonego, a jeżeli nie jest to możliwe - zwrotu ich wartości. Zakres żądania jest zatem szerszy niż tylko obowiązek zwrotu uzyskanego świadczenia, co miałoby miejsce przy zastosowaniu art. 395 § 2 lub art. 494 § 1 k.c. (przewidujących zwrot „świadczenia”). Zwrot korzyści w myśl przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu obejmuje każde przysporzenie majątkowe, które wzbogacony uzyskuje kosztem zubożonego. Może ono przybierać postać zarówno wzrostu aktywów, zmniejszenia pasywów, jak również zaoszczędzenia wydatku. W konsekwencji powyższego, zdaniem powoda w przypadku unieważnienia umowy kredytu, bankowi (który dokonał uprzednio wypłaty ustalonej w treści umowy kredytu kwoty kredytu) przysługuje w pierwszej kolejności roszczenie o zwrot nominalnej (wskazanej w umowie kredytu) kwoty, która została wypłacona konsumentowi na podstawie umowy kredytu, ponadto prawo polskie przewiduje jeszcze dalej idące, negatywne dla konsumenta skutki unieważnienia umowy kredytu, wykraczające poza obowiązek zwrotu nominalnej kwoty udostępnionego kapitału, a mianowicie bank powinien otrzymać zwrot urealnionej wartości kapitału kredytu, na którą składa się nominalna, faktycznie wypłacona kredytobiorcy przez bank kwota kapitału kredytu oraz różnica pomiędzy tą nominalną kwotą, a realną (aktualną) wartością wypłaconego kredytobiorcy kapitału. Powód ustalił, że 170 000,00 zł, które wypłacił pozwanym w 2008 roku ma teraz wartość 97 336,39 zł, nominalne rozliczenie stron po upadku Umowy Kredytu oznacza więc, że Bank poza utratą odsetek utracił również ok. 42,74% wypłaconego kapitału. Z uwagi zaś na to, że przy umowach wzajemnych obowiązuje zasada ekwiwalentności świadczeń, czyli ich ekonomicznej równowagi, świadczenia zwracane w następstwie nieważności umowy wzajemnej również powinny być ekwiwalentne.

W odpowiedzi na pozew, S. S. (1), B. S. i K. G. wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanych kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwani zaprzeczyli, aby przed prawomocnym zakończeniem postępowania toczącego się przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygn. akt XXVIII C 15644/21 strona powodowa mogła dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału oraz aby nie mieli oni woli rozliczenia się ze stroną powodową w zakresie nominalnej kwoty wypłaconego kapitału z uwzględnieniem wszelkich wpłat dokonanych przez pozwanych, do czasu kiedy Sąd Okręgowy w Warszawie prawomocnie ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nie jest ważna. Ponadto pozwani zakwestionowali wymagalność roszczenia od daty wskazanej jako data wezwania do zapłaty, a tym samym, aby od tej daty można liczyć odsetki za opóźnienie, wskazując że roszczenie było przedwczesne, a strona powodowa konsekwentnie negowała nieważność umowy, która ma być podstawą jej roszczenia. Jednocześnie pozwani zarzucili, że złożenie pozwu w tym konkretnym przypadku stanowi nadużycie prawa procesowego. Ponadto pozwani podnieśli zarzut potrącenia roszczenia strony powodowej o zwrot udostępnionej kwoty kredytu w wysokości 170 000,00 zł, z roszczeniem pozwanych w postaci sumy dotychczasowych świadczeń pieniężnych zrealizowanych przez stronę pozwaną w wykonywaniu nieważnej umowy kredytu do sumy 182 764,28 zł. Pozwani oświadczyli jednocześnie, iż porozumieniem z dnia 12 marca 2025 roku strony dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności w zakresie kwoty 170 000,00 zł.

W piśmie z dnia 24 marca 2025 r. powód w oparciu o art. 203 § 1 k.p.c., częściowo cofnął powództwo sformułowane w punkcie 1 petitum pozwu w zakresie kwoty 170 000,00 zł wraz z zrzeczeniem się roszczenia, w pozostałej części podtrzymując powództwo co do roszczenia dochodzonego w pkt 1 petitum pozwu, tj. co do odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025 roku oraz w zakresie kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy kredytu nr (...) z dnia 3 czerwca 2008 roku w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanego S. S. (2), B. S. oraz K. G. na rzecz powoda kwoty 12 942,12 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025roku wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty.

W konsekwencji powyższej modyfikacji powód wniósł o:

1. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 12 942,12 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025 roku wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty;

2. zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty,

ewentualnie zasądzenie od S. S. (1), B. S. oraz K. G. na rzecz powoda 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c. - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

ewentualnie zasądzenie na rzecz powoda kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku - na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c. - wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. od pozwanego S. S. (1) kwoty 8 831,96 zł, od pozwanej B. S. kwoty 8 831,96 zł oraz od pozwanej K. G. kwoty 8 831,96 złotych;

3. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia, o którym mowa w pkt. 2 powyżej, podtrzymując żądanie określone w pkt. 1 powyżej, zażądał ponadto:

ewentualnie zasadzenia od S. S. (1), B. S. oraz K. G. na rzecz powoda kwoty 40 346,61 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.c.), z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia,

ewentualnie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 40 346,61 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.c.) od każdego z pozwanych w częściach równych, tj. od pozwanego S. S. (1) kwoty 13 448,87 zł, od pozwanej B. S. kwoty 13 448,87 zł oraz od pozwanej K. G. kwoty 13 448,87 zł,

4. jednocześnie wniósł o nieobciążanie powoda kosztami postępowania w zakresie objętym cofnięciem powództwa, ponieważ strony w tym zakresie zawarły stosowne porozumienie (§ 3 ust. 5 i 7 Porozumienia).

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 3 czerwca 2008 r. pomiędzy (...) Bankiem S.A. w W. (poprzednikiem prawnym powoda), a pozwanymi została zawarta umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), na podstawie której (...) Bank S.A. w W. udzielił pozwanym kredytu w kwocie 170 000,00 zł denominowanego w walucie (...), na okres 324 miesięcy w celu sfinansowania remontu budynku mieszkalnego.

(dowód: umowa kredytu na cele mieszkaniowe k. 24-26, niesporne)

W wykonaniu umowy poprzednik prawny powoda wypłacił pozwanym łącznie kwotę 170 000,00 zł, w trzech transzach:

- w dniu 11 czerwca 2008 r. w kwocie 70 000,00 zł, stanowiącej równowartość 34 263,34 CHF według kursu 2,0430;

- w dniu 5 września 2008 r. w kwocie 50 000,00 zł, stanowiącej równowartość 24 1247,29 CHF według kursu 2, (...);

- w dniu 6 listopada 2008 r. w kwocie 50 000,00 zł, stanowiącej równowartość 22 275,68 CHF według kursu 2, (...).

(dowód: zestawienie k. 41-43)

W okresie od dnia 14 lipca 2008 r. do dnia 29 stycznia 2024 r. pozwani w wykonaniu umowy dokonali spłat rat kapitałowo – odsetkowych w łącznej wysokości 182 764,28 zł.

(dowód: zestawienie k. 41-43)

Pismem z dnia 17 czerwca 2024 r., nadanym w dniu 18 czerwca 2024 r., (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wezwał pozwanych do zapłaty kwoty 170 000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 3 czerwca 2008 r. oraz kwoty 26 495,88 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku tj. łącznie kwoty 196 495,88 zł do dnia 8 lipca 2024 r. Jednocześnie w wezwaniu bank zaznaczył, że było ono konieczne w związku z podjęciem przez kredytobiorców działań podważających skuteczność postanowień zawartych w umowie, podtrzymując stanowisko, że brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do twierdzenia o nieważności umowy kredytu łączącej strony.

(dowód: wezwanie do zapłaty z załącznikami k. 30-36 odwrót, wydruk strony internetowej operatora pocztowego k. 37-38)

W odpowiedzi na wezwanie, pismem z dnia 24 czerwca 2024 r. pozwani wskazali, że dochodzenie zwrotu kwoty wypłaconego kapitału we wskazanej wysokości jest całkowicie niezasadne wobec dokonanej przez pozwanych spłaty kredytu ponad udzielony kapitał, a dodatkowo przedwczesne w związku z będącym w toku postępowaniem o ustalenie, iż łącząca strony umowa jest nieważna sygn. akt XXVII C 15644/21. Ponadto pozwani jako całkowicie chybione uznali twierdzenie powoda o zasadności roszczenia z tytułu waloryzacji świadczenia banku.

(dowód: pismo z dnia 24.10.2024 r. k. 39-40 odwrót)

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2024 r. w sprawie z powództwa pozwanych przeciwko powodowi sygn. akt XXVIII C 15644/21 ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarta w dniu 3 czerwca 2008 roku przez powodów z (...) Bankiem Spółką Akcyjną z siedzibą w W. - jest nieważna oraz orzekł o kosztach procesu.

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27.09.2024 r. k. 27-29 odwrót)

W dniu 13 listopada 2024 r. Bank poinformował pozwanych o rezygnacji ze składania apelacji w sprawie i zaproponował zawarcie porozumienia, które pozwoliłoby wykonać wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie sygn. akt XXVII C 15644/21 i obejmowałoby potrącenie wierzytelności stron do wysokości wierzytelności niższej tj. wierzytelności o zwrot wpłaconych rat kapitałowo – odsetkowych, odsetek, kosztów procesu oraz wierzytelności banku o zwrot kwoty udostępnionego kapitału kredytu oraz o zapłatę kapitału w urealnionej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie pozwani wskazali, że są skłonni do zawarcia porozumienia kompensacyjnego w zakresie wierzytelności o zwrot wpłaconych rat kapitałowo – odsetkowych na poczet unieważnionej umowy kredytu, wierzytelności o zapłatę odsetek i wierzytelności banku o zwrot kwoty udostępnionego kapitału kredytu, podnosząc, że nie uznają wierzytelności banku o zapłatę kapitału kredytu w urealnionej wysokości.

(dowód: wydruk korespondencji e-mail k. 91-92)

W dniu 26 lutego 2025 r. S. S. (1), B. S. oraz K. G., wezwali powoda (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. do zapłaty kwoty 182.764,28 zł z tytułu kwot uiszczonych przez pozwanych w oparciu o nieważną umowę kredytu hipotecznego (...) nr (...) w terminie 3 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwania zostało doręczone powodowi w dniu 27 lutego 2025 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 26.02.2025 r. k. 86, potwierdzenie nadania przesyłki k. 87, wydruk ze strony internetowej operatora pocztowego k. 88)

W dniu 12 marca 2025 r. strony zawarły porozumienie w przedmiocie realizacji prawomocnego wyroku w sprawie XXVIII C 15644/21 zgodnie z którym:

Bank oświadczył, że jest zobowiązany do zapłaty na rzecz S. S. (1), B. S. i K. G. kwoty 182 764,28 PLN tytułem spłaconych przez nich w PLN rat kapitałowo odsetkowych i prowizji (Wierzytelność 1), z kolei S. S. (1), B. S. i K. G. oświadczyli, że zapłacą na rzecz (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 170 000,00 PLN stanowiącą kwotę udostępnionego im przez bank kredytu na podstawie Umowy kredytu, która na mocy Wyroku Sądu I instancji została uznana za nieważną (Wierzytelność 2) (§ 1 ust. 1 -2 porozumienia).

Strony oświadczyły, że ze skutkiem na dzień zawarcia Porozumienia potrącają Wierzytelność 1 przysługującą S. S. (1), B. S. i K. G. względem (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. z Wierzytelnością 2 przysługującą (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. względem S. S. (1), B. S. i K. G., do wysokości Wierzytelności niższej i potwierdzają, że na skutek dokonanego potrącenia, Wierzytelność 2 zostaje umorzona w całości, zgodnie z brzmieniem art. 498 § 2 k.c. (§ 2 ust. 1 porozumienia).

W konsekwencji dokonanego potrącenia, o którym mowa w ust. 1 powyżej, kwotą pozostała do zapłaty przez (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. na rzecz S. S. (1), B. S. i K. G. tytułem umorzonej w części Wierzytelności 1 wynosi 12 764,28 PLN (§ 2 ust. 2 porozumienia).

Mając na uwadze powyższe, Bank oświadczył, że w terminie 14 dni od dnia zawarcia porozumienia zapłaci na rzecz S. S. (1), B. S. i K. G. kwotę 12 764,28 PLN (§ 2 ust. 3 porozumienia).

Strony oświadczają, że opisane w § 2 ust. 1 Porozumienia potrącenie stanowi umowne potrącenie wierzytelności. Strony potwierdzają, że niniejsze Porozumienie w całości reguluje i wyczerpuje wszelkie ich wzajemne roszczenia związane z wykonaniem Wyroku I Instancji (§ 3 ust. 1 - 2 porozumienia).

Strony potwierdziły jednocześnie, że niniejsze Porozumienie oraz potrącenie Wierzytelności pozostaje bez wpływu na pozostałe stosunki prawne Stron (§ 3 ust. 3 porozumienia).

Strony oświadczyły ponadto, że zawarcie niniejszego Porozumienia nie stanowi, choćby dorozumianego, zrzeczenia się jakichkolwiek innych roszczeń przysługujących wzajemnie Stronom, w tym wynikających z unieważnienia Umowy kredytu. W szczególności Bank oświadcza, że nie zrzeka się ewentualnych roszczeń restytucyjnych wynikających z unieważnienia Umowy Kredytu, w tym roszczenia tytułem zwrotu urealnionej, w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie, kwoty kapitału kredytu wypłaconego w wykonaniu zawartej przez strony Umowy Kredytu (waloryzacji kapitału kredytu) na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art 358¹ § 3 k.c.) lub innych powszechnie obowiązujących przepisów prawa (§ 3 ust. 4 porozumienia).

Bank oświadczył, że w terminie 14 dni od dnia zawarcia Porozumienia częściowo cofnie pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w sprawie zawisłej aktualnie przed Sądem Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim, co do kwoty 170.000,00 zł tytułem zwrotu nominalnej kwoty kredytu wypłaconej w oparciu o Umowę kredytu. Bank w tym zakresie zrzeka się dochodzenia od Kredytobiorcy kosztów postępowania (§ 3 ust. 5 porozumienia).

Bank oświadczył, że nie zrzeka się odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 170.000,00 (kwota udostępnionego kapitału wskazana w wezwaniu z dnia 17 czerwca 2024) od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia zapłaty (§ 3 ust. 6 porozumienia).

Kredytobiorcy oświadczyli, że w związku z cofnięciem pozwu o którym mowa w ust. 5 nie będą domagali się obciążenia Banku kosztami postępowania w zakresie objętym cofnięciem powództwa i zrzeka się tych roszczeń (§ 3 ust. 7 porozumienia).

(dowód: porozumienie z dnia 12.03.2025 r. k. 89-90 oraz k. 104-106)

W dniu 17 marca 2025 r. powód przelał na rachunek bankowy strony pozwanej kwotę 12.764,28 zł w wykonaniu porozumienia.

(dowód: potwierdzenie przelewu k. 107)

W związku z bezzasadnością roszczeń powoda z tytułu wzrostu realnej wartości kapitału udostępnionego pozwanym na podstawie umowy kredytu oraz o dokonanie na podstawie art. 358¹ § 3 k.c. zmiany wysokości świadczenia (ukształtowanie) Sąd na podstawie art. 235²§ 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości, jako mający wykazać fakty nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zmierzający do przedłużenia postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Powód cofnął pozew w części tj. co do kwoty 170 000,00 złotych tytułem żądania zapłaty bezpodstawnego wzbogacenia w postaci udostępnionego pozwanym kapitału kredytu ze zrzeczeniem się roszczenia, wobec wzajemnego potrącenia wierzytelności stron w tym zakresie. Cofnięcie pozwu w tej części nastąpiło przed rozpoczęciem rozprawy, w związku z czym czynność ta nie wymagała zezwolenia pozwanych. Brak jest również podstaw do uznania tej czynności za niedopuszczalną ze względu na sprzeczność z prawem, zasadami współżycia społecznego bądź zmierzanie do obejścia prawa.

Z uwagi na cofnięcie pozwu w tej części ze skutkiem prawnym Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie w sprawie w zakresie żądania zapłaty kwoty 170 000,00 zł.

O zwrocie połowy opłaty sądowej od cofniętego powództwa Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1144 ze zm.), dokonując jej obniżenia o kwotę równą opłacie minimalnej na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Jednocześnie powód podtrzymał żądanie zasądzenia od pozwanych na swoją rzecz kwoty 12 942,12 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025 roku wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda kwoty 26 495,88 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia Banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty. Ponadto powód ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia roszczenia urealnienia wysokości świadczenia, zażądał zmiany wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie zawartej przez strony Umowy Kredytu kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 210 366,61 zł oraz zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda kwoty 40 346,61 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty - na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.c.).

Powództwo w powyższym zakresie jako bezzasadne podlegało oddaleniu w całości.

Odnosząc się do roszczenia powoda o zasądzenie skapitalizowanych odsetek za opóźnienie od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025 roku, wskazać należy, że dochodzenie przez bank zwrotu kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom, a w konsekwencji i odsetek za opóźnienie w sytuacji, gdy to bank pozostaje dysponentem środków uiszczonych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej umowy, jest sprzeczne ze skutkiem ochronnym Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (por. wyrok (...) z 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24 L., LEX nr 3882755). Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ma umożliwić przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta oraz zniechęcić przedsiębiorcę do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38). W razie nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć nieważność umowy (pkt 39). Z tej perspektywy Trybunał wyjaśnił, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (pkt 44).

Powyższy wyrok dotyczy dyrektywy 93/13 mającej na celu ochronę konsumenta przez przywrócenie równowagi w umowach z przedsiębiorcami. Wzgląd na ochronę konsumenta został szczególnie mocno podkreślony w punkcie 39 wyroku. Na tej podstawie należy przyjąć, że rozwiązanie przyjęte w punkcie 44 ma na celu ochronę konsumenta w sprawie z powództwa przedsiębiorcy opartego na nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne. W konsekwencji, omawiany wyrok wprowadza jedynie modyfikację teorii dwóch kondykcji stosowanej przez polskie sądy, w sprawach przeciwko konsumentowi, opartych na dyrektywie 93/13. W tych sprawach sąd krajowy powinien z urzędu uwzględnić wysokość wpłat dokonanych przez konsumenta i zasądzić na rzecz przedsiębiorcy jedynie ewentualną nadpłatę. Podstawę prawną powinien stanowić art. 410 § 2 k.c. rozumiany z uwzględnieniem celu dyrektywy 93/13, a więc zapewnienia ochrony konsumenta. Działanie przez sąd z urzędu ma złagodzić bierność konsumenta i w ten sposób doprowadzić do stanu równowagi między stronami. Niewątpliwie zatem wyrok dotyczy spraw, w których konsument sam nie wystąpił z żądaniem zapłaty (por. Łukasz Węgrzynowski, Czy TSUE przywrócił teorię salda? Omówienie wyroku TS z dnia 19 czerwca 2025 r., C -396/24 (Lubreczlik), Omówienia -LEX nr 403182750).

W niniejszej sprawie pozwani będący konsumentami nie wystąpili z żądaniem zapłaty kwoty uiszczonej bankowi w wykonaniu nieważnej umowy, a spełnione przez nich świadczenie przewyższa kwotę udostępnionego im kapitału kredytu. W konsekwencji powód będący przedsiębiorą nie miał prawa żądać od pozwanych zwrotu nominalnej kwoty udzielonego im kredytu, a pozwani niewątpliwie nie opóźniali się w spełnieniu tego świadczenia w okresie od 9 lipca 2014 r. do 25 marca 2025 r.

Niezależnie od powyższego powód złożył oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności o zwrot nominalnej kwoty kredytu z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwoty 182 764,28 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo - odsetkowych spłaconych na podstawie trwale bezskutecznej umowy.

Zgodnie z art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jednocześnie na podstawie art. 499 zdanie 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe. Przez złożenie oświadczenia o potrąceniu skutki opóźnienia lub zwłoki stron w wykonaniu zobowiązania zostają wyeliminowane. Zniweczenie tych skutków odnosi się do okresu liczonego od momentu, kiedy potrącenie stało się możliwe, do czasu złożenia oświadczenia o potrąceniu.

Wierzytelność powoda o zwrot nominalnej kwoty kredytu zostałaby zatem zaspokojona na skutek potrącenia z wierzytelnością pozwanych o zwrot kwoty 182 764,28 zł, przy czym oświadczenie powoda o potrąceniu miałoby moc wsteczną od daty wymagalności jego wierzytelności przedstawionej do potrącenia tj. od dnia 9 lipca 2024 r. W konsekwencji powodowi również nie przysługiwałyby odsetki za opóźnienie w zapłacie kwoty 70 000 zł za okres od 9 lipca 2024 r. do dnia 12 marca 2025 r.

Odnosząc się do roszczenia z zwrot realnej wartości kapitału udostępnionego na podstawie umowy należy wskazać, że roszczenia wynikające z nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy kredytu hipotecznego zawartego pomiędzy stronami mają charakter restytucyjny, a ich podstawę stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wskazać należy, że przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126, podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I ACa 635/19. Legalis). Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne…, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126 i 127 i cytowana tam literatura). Zarówno Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik (...), jak również Rzecznik Praw Obywatelskich wskazali jednoznacznie, że nie ma podstaw do żądania takiego wynagrodzenia przez banki na podstawie art. 359, ani tym bardziej art. 405 i 411 KC (por. stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie wyroku (...) z 3.10.2019 r. w sprawie K. D. i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...) i jego skutków dla umów zawieranych w obrocie konsumenckim z 16.12.2019 r., s. 11, na: https://finanse.uokik.gov.pl/chf/stanowisko-prezesa-uokik-ws-dziubak-vs-raiffeisen-bank-international-ag/, oświadczenie Rzecznika (...) zawierające pogląd istotny dla sprawy z 23.12.2019 r., s. 6–15, dostępne na: https://rf.gov.pl/2020/01/03/istotny-poglad-rzecznika-finansowego-w-przelomowej-sprawie-frankowiczow/, stanowisko (...) w sprawie kredytu „frankowego” Państwa D. z 12.12.2019 r., dostępne na: https://www.rpo.gov.pl/pl/content/stanowisko-rpo-w-sprawie-kredytu-frankowego-panstwa-dziubakow). Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 989).

Celem dyrektywy 93/13/EWG jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany. Zasądzenie na rzecz banku wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału penalizowałoby nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. W polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nim art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. stanowiący w ocenie powoda podstawę prawną żądań pozwu. Z powołanych przepisów wynika bowiem obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata kredytu. A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia głównego ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c. art. 481 k.c.). W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dn. 20.02.2020 r., I ACa 635/19). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności przedmiotowego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby pozwanym, skoro podczas wykonywania spornej umowy kredytu również bank korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy.

Należy również zauważyć, że istnienie roszczeń wynikających z wykonania umowy, co do której nastąpiło zdarzenie powodujące jej nieważność ze skutkiem ex tunc, a na podstawie której kontrahent korzystał z rzeczy stanowiącej własność drugiej strony umowy, było już przedmiotem rozważań judykatury. W szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 6 września 1994 r., III CZP 105/94 wydanej na tle odstąpienia od umowy sprzedaży w oparciu o normy dotyczące rękojmi, zostało wyjaśnione, że w następstwie skorzystania przez powoda z przewidzianego w art. 560 §1 k.c. uprawnienia, strony są zobowiązane nawzajem zwrócić otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej, czyli zgodnie z regułą zawartą w art. 494 k.c. Tak więc strona, która odstępuje od umowy sprzedaży, obowiązana jest zwrócić sprzedawcy wszystko, co od niego otrzymała, oraz może żądać od niego zwrotu tego, co świadczyła. Z takiego określenia treści zobowiązań stron wynika, że strony mają nawzajem sobie zwrócić dokładnie tylko to, co każda z nich otrzymała od strony przeciwnej. Oznacza to, że ani kupujący nie jest zobowiązany do zwrotu ewentualnej korzyści, jaką uzyskał przez używanie rzeczy wadliwej, ani sprzedawca nie jest zobowiązany do zwrotu ewentualnej korzyści, jaką uzyskał obracając sumą pieniężną otrzymaną tytułem zapłaty ceny. Sytuację, w której pomimo nieważności umowy kredytobiorca korzysta z środków pochodzących z wykorzystanego kredytu, można uznać za analogiczną do korzystania przez kupującego z nabytej rzeczy na podstawie umowy, która następnie, na skutek odstąpienia od niej, uległa zniweczeniu ze skutkiem ex tunc. Stąd zawarte w przywołanej uchwale stanowisko powinno znaleźć odpowiednie zastosowanie do sytuacji stron w niniejszej sprawie, tym bardziej, że jest ono oparte o ogólne zasady regulujące umowy wzajemne. W wypadku nieważności umowy wzajemnej (z jakiejkolwiek przyczyny) powstaje obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń. Pomimo istnienia pewnych rozbieżności w doktrynie, za umowę wzajemną należy uznać umowę kredytu, ponieważ odpowiednikiem świadczenia banku w postaci oddania do dyspozycji kredytobiorcy kwoty środków pieniężnych, a następnie umożliwienia wykorzystania tej kwoty w sposób określony w umowie jest świadczenie kredytobiorcy w postaci zapłaty odsetek (oprocentowania) i prowizji.

Zasadnie też wskazuje się (por. Roman Trzaskowski, Komentarz do art. 405 Kodeksu cywilnego, teza 43, LEX), że roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia jest wyłączone w sytuacji, w której dana kwestia jest regulowana w ramach stosunku umownego. Dotyczy to nie tylko przepisów regulujących rozliczenia stron w ramach istniejącego stosunku zobowiązaniowego, lecz także dotyczących rozliczenia stron w związku z odstąpieniem od umowy oraz zakończeniem stosunku umownego. Wskazuje, że wartościowania wyrażone w tych przepisach – odbiegające od reguł art. 405 k.c. – nie powinny być okrężną drogą korygowane przez dopuszczenie roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia.

Jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych, czy też celu przepisów o nieważności umowy, jest więc niedopuszczalna. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja naruszenia norm uznawanych przez ustawodawcę za podstawowe, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy.

Roszczenie banku o wynagrodzenie za korzystanie przez kredytobiorcę ze zwracanego kapitału kredytu nie znajduje również podstawy w art. 224 k.c. Przepis ten uzależnia obowiązek wypłaty wynagrodzenia właścicielowi za cały okres korzystania z rzeczy od samoistnego posiadania w złej wierze. Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Obowiązek ten uaktualnia się w momencie, gdy posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, np. wydanie przez sąd wyroku stwierdzającego nieważność umowy, a w konsekwencji wystąpienie przez właściciela z roszczeniem o zwrot rzeczy. Przenosząc ww. regulacje na grunt umowy kredytowej należy przyjąć, że kredytobiorca posiadając daną kwotę na mocy ważnej umowy jest jej posiadaczem w dobrej wierze. W następstwie uznania umowy za nieważną będzie on obowiązany do zapłaty wynagrodzenia dopiero od momentu zażądania zwrotu kwoty nienależnie wypłaconej przez bank. W tym przypadku formę wynagrodzenia banku stanowią odsetki ustawowe, których ma on prawo żądać za okres opóźnienia w zapłacie. Przepis art. 224 k.c. nie tworzy podstawy prawnej domagania się przez bank od kredytobiorcy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału za cały okres, gdy korzystał on z danych środków, będąc w przeświadczeniu, że działał w dobrej wierze, tj. uważał, że umowa kredytowa jest ważna, przy czym bank nie zażądał zwrotu środków i nie uznał, że umowa jest nieważna (por. por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 990).

W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 Dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Trzeba tu mieć na uwadze w szczególności wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 roku w sprawie sygn. akt C – 520/21 (Dz.Urz.UE.C Nr 271, który str. 4) uznał, iż w przypadku uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art.6 ust.1 i art. 7 ust.1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą konsument ma prawo żądać od instytucji kredytowej rekompensaty wykraczającej poza zwrot miesięcznych rat i kosztów zapłaconych z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty, pod warunkiem poszanowania celów dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności oraz stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Jak wskazał Trybunał, wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Rozumowania tego nie może podważyć argumentacja, zgodnie z którą w braku możliwości żądania przez przedsiębiorców rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę, konsumenci uzyskaliby „darmowy” kredyt. Nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć z umowy. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (pkt 85).

Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zapłaty przez pozwanych na rzecz powoda jakiegokolwiek wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu, w tej sprawie określanego przez powoda jako urealnienie wartości kapitału udostępnionego kredytobiorcom, czy rozliczenie surogatu składników majątkowych nabytych przez konsumenta za kapitał udostępniony przez bank.

Należy wskazać, że powód jako jego podstawę żądania realnej, a nie nominalnej wartości świadczenia wskazał art. 405 k.c. oraz 410 k.c., wskazując że jego roszczenie wynika z bezumownego korzystania przez pozwanych z wypłaconego im kapitału i z tytułu zmiany wartości kapitału wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, tak więc jest to co do zasady roszczenie o zwrot kapitału w urealnionej wysokości. Zmiana wartości nominalnej świadczenia nie może jednak stanowić „wzbogacenia” po stronie pozwanych. Jak już wskazano powyżej, warunkiem powstania roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest uzyskanie korzyści przez wzbogaconego. Korzyść ta powinna być w jakikolwiek sposób wymierna. Nie sposób zatem przyjąć, że spadek wartości nominalnej kwoty kredytu udostępnionej pozwanemu stanowi wzbogacenie po jego stronie.

Powód na wypadek oddalenie żądania urealnienia wartości świadczenia w postaci zwrotu kapitału kredytu, zgłosił żądanie jego waloryzacji na podstawie art. 358¹ k.c.

Zgodnie z art. 358¹ § 3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Jak jednak stanowi § 4 powyższego przepisu z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.

Roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia wynikającego ze spełnienia świadczeń na podstawie umowy, która okazała się nieważna ze względu na włączenie do niej niedozwolonych postanowień umownych pozostaje w oczywistym związku z działalnością przedsiębiorstwa powoda. Roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, to roszczenia związane z umowami zawieranymi przez przedsiębiorcę, ale również roszczenia deliktowe oraz z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, które pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z powyższymi umowami (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 r., I CSK 155/08, L.). Co prawda Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r. (II CSK 31/12, L.) wskazał, że zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy pozostaje w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy, a nie w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, ponieważ obowiązek jego spełnienia jest wynikającym z ustawy bezpośrednim następstwem zastosowania cywilnoprawnej sankcji nieważności. Sankcja ta jest konsekwencją stwierdzenia wadliwości umowy, co nie zależy w jakimkolwiek stopniu od statusu podmiotowego stron czynności prawnej ani przedmiotu i celu umowy. Abstrahując od braku tożsamości nieważności bezwzględnej (art. 58 § 1 k.c.) i nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy ze względu na usunięcie z niej klauzul abuzywnych i możliwych wątpliwości co do stosowania w obu wypadkach tej samej kondykcji, należy zauważyć, że upadek umowy po usunięciu postanowień niedozwolonych wynika właśnie ze statusu podmiotowego stron tej umowy, w szczególności z posiadania statusu przedsiębiorcy przez bank. Tym samym wspomniany wyrok Sądu Najwyższego, wydany w sprawie gospodarczej pomiędzy przedsiębiorcami i dotyczący kwestii przedawnienia roszczenia, nie może być bezkrytycznie stosowany w relacjach konsumenckich (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2022 r., sygn. akt XXVIII C 29/21, L.).

Przedmiotem roszczenia powoda jest zwrot zwaloryzowanej wysokości kredytu wypłaconego kredytobiorcom, jest ono zatem świadczeniem pozostającym w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek ten nie został zerwany na żadnym etapie.

Dodatkowo roszczenie powoda o waloryzację kapitału kredytu również zmierza do uzyskania od konsumenta dodatkowej rekompensaty, wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy, co przyczyniałoby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Konsekwentnie zatem należy uznać, że dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta tego rodzaju rekompensaty (por. wyrok (...) z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 Bank (...)., pkt 85). Przedsiębiorca, który posługuje się wzorcami umowy zawierającymi niedozwolone postanowienia i narzuca konsumentom zawarcie umowy w oparciu o te wzorce nie zasługuje na ochronę mającą rekompensować mu niekorzystne skutki zawarcia umowy o określonej treści. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że to zachowanie banku przy zawarciu umowy kredytu i wykorzystanie silniejszej pozycji stanowiło naruszenie zasad przewidzianych w art. 5 k.c., a następnie skutkowało ustaleniem nieważności całej umowy kredytu. W tej sytuacji bankowi nie powinna przysługiwać jakakolwiek dodatkowa korzyść z tytułu zawarcia z konsumentem wadliwej prawnie umowy kredytu.

Mając powyższe na uwadze, roszczenia powoda są bezzasadne na gruncie tak prawa krajowego, jak i prawa wspólnotowego. Dlatego też, na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. oraz art. 358¹ § 3 w zw. z § 4 k.c. powództwo podlegało oddaleniu w całości, zarówno co do żądania głównego, jak i żądań ewentualnych o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Powoda uznaje się za stronę przegrywającą proces i zasądza koszty procesu na żądanie przeciwnika, gdy powód cofnął pozew bez względu na przyczynę cofnięcia, chyba że wykaże on niezbędność wytoczenia powództwa dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wniesienia pozwu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (postanowienie SN z 12.4.2012 r., II CZ 208/11, L.; postanowienie SN z 24.11.2017 r., III CZP 67/17, L.).

W niniejszej sprawie cofnięcie pozwu w zakresie żądania zapłaty kwoty 170 000,00 zł było następstwem zawarcia przez strony porozumienia kompensacyjnego mocą którego strony dokonały potrącenia wzajemnych wierzytelności, a biorąc pod uwagę fakt, iż przystąpiono do negocjowania warunków porozumienia kompensacyjnego przed wytoczeniem powództwa, powództwo w tym zakresie należało uznać za przedwczesne – pozwani nie dali powodowi podstaw do wytoczenia niniejszego powództwa. Ponadto, jak już powyżej wskazano, dochodzenie przez bank zwrotu kapitału kredytu udostępnionego kredytobiorcom w sytuacji, gdy to bank pozostaje dysponentem środków uiszczonych przez kredytobiorców w wykonaniu nieważnej umowy, jest sprzeczne ze skutkiem ochronnym Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (wyrok (...) z 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24 L.).

Dodatkowo należy wskazać na stanowisko (...) zawarte w wyroku z dnia 13 lipca 2023 r., C-35/22 ( (...)), w którym przyjęto, że ze względu na ochronny cel dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności, właściwy sąd krajowy może wziąć pod uwagę istnienie utrwalonego orzecznictwa krajowego stwierdzającego nieuczciwy charakter analogicznych warunków oraz postawę przedsiębiorcy, by stwierdzić jego złą wiarę i stosownie do okoliczności obciążyć go kosztami procesu, które zgodnie z prawem krajowym powinny być poniesione przez konsumenta. Zdaniem Trybunału jeżeli nieuczciwy charakter niektórych standardowych warunków został stwierdzony w utrwalonym orzecznictwie krajowym, można również oczekiwać od instytucji bankowych, że podejmą inicjatywę polegającą na zwróceniu się do swoich klientów, których umowy zawierają takie warunki, przed wytoczeniem przez nich jakiegokolwiek powództwa do sądu, w celu uchylenia skutków tych warunków (pkt 32). Natomiast zaniechanie tej czynności i oczekiwanie na inicjatywę konsumenta, w którym to przypadku instytucja bankowa niezwłocznie uznaje roszczenie przed złożeniem odpowiedzi na pozew, tak aby uniknąć ponoszenia kosztów postępowania, stanowi przejaw złej wiary przedsiębiorcy (pkt 36 i 37).

Odnosząc powyższe stanowisko do niniejszej sprawy, należy wskazać, że orzecznictwo krajowe stwierdzające nieuczciwy charakter warunków umowy dotyczących indeksacji kwoty kredytu do (...) jest od dawna utrwalone, a mimo to strona powodowa konsekwentnie odmawiała uznania nieuczciwego charakteru warunku zawartego w umowie łączącej ją z pozwanymi, czym doprowadziła do wszczęcia procesu z powództwa kredytobiorców oraz niniejszego procesu. Strona powodowa w toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Warszawie sygn. akt XXVIII C 15644/21 w sprawie zainicjowanej przez pozwanych stała na stanowisku, iż umowa łącząca strony jest ważna, a jednocześnie mimo takiego stanowiska w dniu 17 czerwca 2024 roku wezwała pozwanych do zwrotu nominalnej kwoty kapitału kredytu w wysokości 170 000,00 zł, będąc przy tym w posiadaniu środków uiszczonych przez pozwanych, przewyższających wartość udostępnionego kapitału kredytu. Jednocześnie w wezwaniu bank zaznaczył, że było ono konieczne w związku z podjęciem przez kredytobiorców działań podważających skuteczność postanowień zawartych w umowie, podtrzymując stanowisko, że brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych w twierdzeniach o nieważności umowy kredytu łączącej strony.

Należy również podkreślić, że pozwani, w przeciwieństwie do powoda nie kwestionowali konieczności wzajemnego rozliczenia stron w związku z nieważnością umowy kredytu, oczekując na uznanie przez Bank tego faktu bądź przesądzenia tej kwestii prawomocnym orzeczeniem sądu, a ostatecznie po uprawomocnieniu się wyroku w sprawie z ich powództwa, zawarli z powodem porozumienie w przedmiocie umownego potrącenia wzajemnych wierzytelności o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy.

W związku z powyższym powód jest stroną przegrywającą proces w całości i ma obowiązek zwrócić pozwanym niezbędne koszty procesu, które obejmują wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 5 400,00 zł, odpowiadającej stawce minimalnej ustalonej na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).

Od powyższej kwoty pozwanym należą się ponadto odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty stosownie do art. 98 § 1¹ zdanie 1 k.p.c.

Koszty procesu należne pozwanym podlegały zasądzeniu na ich rzecz w częściach równych, albowiem pozwani nie wnosili o inny podział tych kosztów (por. uchwała SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23, Legalis nr 3007453).

W punkcie 5. wyroku Sąd nakazał pobrać od powoda (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę 648 zł tytułem należnej opłaty sądowej od rozszerzonej części powództwa o kwotę 12 942,12 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 170 000,00 zł od dnia 9 lipca 2024 roku do dnia 12 marca 2025 roku wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty, dokonanego pismem z dnia 24 marca 2025 r., na podstawie art. 25a u.k.s.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 98 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

(...)