Wyrok z 30 października 2024, sygn. XXV C 1862/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 października 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Edyta Bryzgalska

Protokolant: sekretarz sądowy Weronika Kutyła-Kwaśnik

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. S.

przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...) oraz Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego

o zapłatę

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od A. S. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 5.400 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

III.  zasądza od A. S. na rzecz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego kwotę 5.400 zł (słownie: pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

Sygn. akt XXV C 1862/21

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 3 września 2021 r. (data stempla pocztowego k.175) A. S. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Wojewody (...) na swoją rzecz kwoty 120.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według spisu kosztów przedłożonego najpóźniej na ostatniej rozprawie głównej, a w razie niezłożenia takiego spisu kosztów według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 16 stycznia 2018 r. zakupił obligacje (...) S.A. serii (...) za kwotę 120.000 zł, a w dniu 29 maja 2018 r. wystąpił z żądaniem ich wcześniejszego wykupu, co jednak nie nastąpiło. Odpowiedzialności Skarbu Państwa za doznaną szkodę powód upatruje w nieprawidłowym sprawowaniu nadzoru przez Komisję Nadzoru Finansowego nad działalnością (...) S.A., co stwierdziła Najwyższa Izba Kontroli w dokumencie zatytułowanym ,,(...)”, opublikowanym w dniu 21 stycznia 2020 r. W ocenie powoda właściwe sprawowanie nadzoru przez KNF i wcześniejsze ustalenie nieprawidłowości w działalności (...) S.A. pozwoliłoby uniknąć realizacji kolejnych emisji obligacji prywatnych przez (...) S.A.
i nabycia takich obligacji przez powoda. Jako podstawę roszczenia powód wskazał art. 417 k.c. W ocenie powoda Skarb Państwa – Wojewoda (...) jest legitymowany biernie albowiem do 31 grudnia 2018 r. Komisja Nadzoru Finansowego pozostawała w strukturze Skarbu Państwa, natomiast od 1 stycznia 2019 r. Wojewoda (...) przejął zakres zadań jednostki wyodrębnionej.

Skarb Państwa – Wojewoda (...) w odpowiedzi na pozew (k.187-211), kwestionując roszczenie co do zasady i wysokości, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Pozwany podniósł zarzut braku legitymacji procesowej biernej, wskazując, że w świetle art. 417 § 1 k.c. za działania Komisji Nadzoru Finansowego odpowiedzialność odszkodowawczą ponosi państwowa osoba prawna, tj. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego
i dotyczy to zarówno działań po 1 stycznia 2019 r. jak i przed 1 stycznia 2019 r. z uwagi na treść art. 29 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym, wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Ponadto zgodnie z art. 40 § 1 k.c. Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, a państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. W przypadku Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego brak jest przepisu szczególnego, który przypisywałby Skarbowi Państwa odpowiedzialność za zobowiązania tej osoby prawnej. Pozwany zakwestionował również legitymację procesową czynną zarzucając, że powód nie udowodnił, aby nabył obligacje (...) S.A. i uiścił kwotę 120.000 zł tytułem ceny. W ocenie pozwanego powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, wysokości szkody ani też adekwatnego (normalnego) związku przyczynowego pomiędzy rzekomymi nieprawidłowymi działaniami ze strony Komisji Nadzoru Finansowego a wskazaną przez powoda szkodą. Niezależnie od powyższego pozwany wskazał, że powód otrzymał całość dokumentacji związanej z emisją
i ofertą obligacji dla wskazanych serii, a zatem miał wiedzę o warunkach i celach emisji,
w tym chociażby o przeznaczeniu wpływów z ofert na ,,spłatę istniejących zobowiązań oraz inne cele związane z realizacją modelu biznesowego Emitenta i jego grupy kapitałowej”, jak też o istnieniu ,,ryzyka niewłaściwej wyceny oferowanych na rynku pakietów wierzytelności”, na jakie narażony był (...) S.A., w wyniku którego obligatariusze mogli ,,stracić część lub całość zainwestowanych środków”. Zdaniem pozwanego powód akceptował wysokie ryzyko finansowe związane z inwestycją w obligacje (...) S.A. oraz został poinformowany o ryzykach związanych z taką inwestycją, przy czym w Warunkach Emisji Obligacji serii (...), do których powód miał dostęp przed podjęciem decyzji inwestycyjnej, wyszczególnione zostało ponad 20 rodzajów ryzyk związanych z inwestycją
w papiery wartościowe (...) S.A. W ocenie pozwanego jedyną motywacją inwestycyjną powoda była chęć osiągnięcia jak najwyższego zysku w postaci bardzo wysokiego oprocentowania obligacji (...) S.A., charakterystycznego dla inwestycji o co najmniej wysokim poziomie ryzyka (zysk stały w skali roku wynosił odpowiednio 12 %, 10 %, 8 % i 5 %). Pozwany wskazał, że nie ma wiedzy o skali rozliczeń dokonywanych pomiędzy powodem a (...) S.A., co wymaga weryfikacji, chociażby ze względu na przewidziane okresy płatności odsetek od obligacji. Powód nie przedstawił żadnych twierdzeń o wysokości uzyskanego oprocentowania od obligacji, a tym bardziej nie wykazał faktycznej wysokości otrzymanego oprocentowania. Pozwany wskazał również na konieczność wyjaśnienia czy powód uczestniczy w przyspieszonym postępowaniu układowym (...) S.A., który to fakt wpływa na wysokość szkody. Pozwany zaprzeczył, aby Komisja Nadzoru Finansowego nie wykonywała należycie działań nadzorczych nad (...) S.A. w ramach swoich ustawowych uprawnień i obowiązków, jak również by podejmowała te działania z opóźnieniem, informacja Najwyższej Izby Kontroli w żaden sposób nie przesądza, że wyrażone tam oceny
i wnioski są zasadne, aby istniały podstawy do ich sformułowania, czy też aby zdarzenia faktyczne mające prowadzić do takich ocen i wniosków faktycznie miały miejsce. Pozwany podniósł również, że raporty bieżące (...) S.A. (poprzednio (...) S.A.) wskazują na możliwość realizacji układu i zaspokojenia wierzytelności w zakresie wyższym niż wynikający z aktualnej treści układu zatwierdzonego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda.

Postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r. Sąd na wniosek powoda (pismo procesowe k.260-267) na podstawie art. 194 § 1 k.p.c. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (postanowienie k.794).

Postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r. Sąd umorzył postępowanie w stosunku do E. G. oraz nakazał zwrócić E. G. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 6.653 zł tytułem części uiszczonej opłaty od pozwu
w związku z cofnięciem powództwa przez E. G. pismem procesowym z dnia 6 kwietnia 2023 r. (postanowienie k.802, pismo k.792-792v).

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, dalej „UKNF lub Urząd” w odpowiedzi na pozew (k.825-869) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
w potrójnej wysokości według norm przepisanych, co uzasadnione jest znacznym nakładem pracy pełnomocnika pozwanego wymagającym szerokiego i wszechstronnego ustosunkowania się do zarzutów pozwu oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

UKNF zakwestionował powództwo co do zasady i wysokości. Podniósł zarzut braku legitymacji biernej, wskazując, że Urząd nie może ponosić odpowiedzialności deliktowej za ewentualne działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej przez Komisję Nadzoru Finansowego, która została zniesiona z dniem 1 stycznia 2019 r., a dotychczasowy Urząd Komisji Nadzoru Finansowego zlikwidowany. Roszczenia powoda wynikają z zakupu obligacji (...) S.A. oraz rzekomych zaniechań w nadzorze sprawowanym przez Komisję Nadzoru Finansowego przed 1 stycznia 2019 r., gdy Komisja Nadzoru Finansowego była jednostką organizacyjną Skarbu Państwa i brak jest podstaw prawnych dla przyjęcia przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego odpowiedzialności za ewentualne zobowiązania Skarbu Państwa dotyczące tego okresu. Niezależnie od powyższego UKNF wskazał, że raport NIK, na którym powód opiera swoje twierdzenia nie jest dokumentem urzędowym w zakresie sformułowanych w nim wniosków i ocen. Informacja o wynikach kontroli NIK nie zastępuje
i nie może zastąpić konieczności dowodzenia przez stronę powodową zaistnienia którejkolwiek z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. UKNF wskazał też, że NIK nie wskazała, które regulacje prawne, a przede wszystkim, które z norm prawnych statuujących określone nakazy czy zakazy zostały naruszone przez działanie czy zaniechanie Komisji Nadzoru Finansowego. W ocenie pozwanego także powód nie wykazał naruszenia przez Komisję Nadzoru Finansowego jakiejkolwiek normy prawa nakładającej na nią konkretny obowiązek nadzorczy, a w konsekwencji nie udowodnił, że zachowanie Komisji Nadzoru Finansowego było źródłem szkody poniesionej przez powoda. Ponadto powód nie wykazał adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem Komisji Nadzoru Finansowego przy wykonywaniu władzy publicznej a powstaniem po stronie powoda szkody. Twierdzenia powoda w tym zakresie sprowadzają się do zarzutu, że rzekome zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego spowodowały, że powód nabył obligacje, których emitent nie był w stanie wykupić. Pozwany wskazał, że powód poniósł szkodę na skutek niewykupienia od niego przez (...) S.A. obligacji, a przyczyną tego była zła sytuacja finansowa spółki, co było zdarzeniem niezależnym od Komisji Nadzoru Finansowego. W ocenie pozwanego Komisja Nadzoru Finansowego realizowała swoje kompetencje w sposób prawidłowy i rzetelny, a agresywny model działalności nie stanowi czynnika wskazującego na naruszanie obowiązujących przepisów prawa i uzasadniającego wszczęcie kontroli. Pozwany niezależnie od kwestionowania roszczenia co do zasady, zakwestionował także wysokość szkody, wskazując, że kwota odszkodowania powinna ulec pomniejszeniu o zyski w postaci oprocentowania od obligacji, które zostały wypłacone powodowi oraz o kwoty wypłacone tytułem wykupu obligacji w ramach układu.

Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska
w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, zwany dalej „Urzędem Komisji”, jest państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego
i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca
2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, Dz. U. z 2024 r., poz. 135 z późn. zm.). Urząd Komisji został utworzony z dniem 1 stycznia 2019 r. na mocy ustawy z dnia 9 listopada
2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. poz. 2243). Do 31 grudnia
2018 r. działała Komisja Nadzoru Finansowego, która była organem właściwym w sprawach nadzoru nad rynkiem finansowym (art. 3 ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym
w brzmieniu sprzed noweli z 9.11.2018 r., zwanej dalej „ustawą dotychczasową”).

Zadania Komisji Nadzoru Finansowego zostały określone w art. 4 ustawy dotychczasowej i należały do nich m.in.:

⚫

sprawowanie nadzoru nad rynkiem finansowym;

⚫

podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego;

⚫

podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego, jego zagrożeń oraz podmiotów na nim funkcjonujących w celu ochrony uzasadnionych interesów uczestników rynku finansowego, w szczególności poprzez nieodpłatne publikowanie – w formie i czasie przez siebie określonym – ostrzeżeń i komunikatów w publicznym radiu i telewizji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2016 r. poz. 639, 929 i 2260);

⚫

udział w przygotowywaniu projektów aktów prawnych w zakresie nadzoru nad rynkiem finansowym;

⚫

współpraca z Komisją Nadzoru Audytowego, w tym udzielanie informacji, wyjaśnień
i przekazywanie dokumentów, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań związanych z monitorowaniem rynku w zakresie, o którym mowa w art. 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r.
w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylającego decyzję Komisji 2005/909/WE (Dz. Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 77 oraz Dz. Urz. UE L 170 z 11.06.2014, str. 66).

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym
w brzmieniu obowiązującym w 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1480) Komisja Nadzoru Finansowego nadzorowała m.in.

⚫

emitentów dokonujących oferty publicznej papierów wartościowych w rozumieniu ustawy o ofercie publicznej lub emitentów, których papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub które są wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu, a także emitentów, którzy ubiegają się o dopuszczenie lub wprowadzenie ich papierów wartościowych do takiego obrotu (pkt 7),

⚫

fundusze inwestycyjne (pkt 8),

⚫

towarzystwa funduszy inwestycyjnych (pkt 9),

⚫

zarządzających ASI w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych (pkt 9a),

⚫

inne podmioty prowadzące obsługę funduszy inwestycyjnych lub alternatywnych funduszy inwestycyjnych, w tym podmioty, którym zostało powierzone wykonywanie obowiązków towarzystwa funduszy inwestycyjnych lub zarządzającego ASI
w rozumieniu ustawy o funduszach inwestycyjnych (pkt 10).

A contrario Komisja Nadzoru Finansowego nie nadzorowała emisji prywatnych.

(...) S.A. z siedzibą we W. została utworzona i zarejestrowana w 2012 r. (obecnie działa pod firmą (...) S.A.). Przedmiotem jej działalności jest nabywanie pakietów wierzytelności i dochodzenie ich zapłaty na własny rachunek oraz zarządzanie zewnętrznymi portfelami wierzytelności w ramach zarządzania sekurytyzacyjnymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych. Nabywane portfele wierzytelności pochodziły głównie z branży finansowej (nieterminowo spłacane kredyty i pożyczki) oraz branży telekomunikacyjnej i energetycznej (niepłacone rachunki za usługi). Wierzytelności były nabywane głównie za środki finansowe pozyskiwane przez spółkę z emisji obligacji
i wniesione do funduszu poprzez objęcie kolejnych emisji certyfikatów inwestycyjnych. (...) S.A. zarządzał portfelami wierzytelności ulokowanymi we własnych oraz
w zewnętrznych funduszach sekurytyzacyjnych zarządzanych przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych.

(...) S.A. posiadała zezwolenie na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego wydane w dniu 24 września 2012 r. decyzją
z upoważnienia KNF.

dowód: Komunikat KNF w sprawie (...) S.A. k.873-875v

W lutym 2015 r. została sporządzona opinia niezależnego biegłego rewidenta dla Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy (...) S.A., która dotyczyła oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej (...) S.A. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Biegły potwierdził, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelnie i jasno informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej
i finansowej Grupy kapitałowej na dzień 31 grudnia 2014 r., oraz jej wynik finansowy, że zostało sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, że jest zgodne
z wpływającymi na treść skonsolidowanego sprawozdania finansowego przepisami prawa obowiązującymi Grupę kapitałową. Biegły w konkluzji wskazał również, że nie zgłasza zastrzeżeń do prawidłowości i rzetelności zbadanego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, a zwraca jedynie uwagę na opisaną w punkcie 4.3 sprawozdania niepewność dotyczącą szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych. Biegły zaznaczył, że szacunki wartości efektów windykacyjnych przyjętych na dzień bilansowy mogą ulec zmianie w przyszłości, rzeczywiste odzyski i koszty windykacji mogą odbiegać od przyjętych szacunków.

dowód: opinia niezależnego biegłego rewidenta k.129-130

W dniu 9 marca 2017 r. z upoważnienia KNF zatwierdzono prospekt emisyjny
w związku z ofertą publiczną oraz zamiarem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym obligacji (...) S.A., emitowanych w ramach Programu Emisji Obligacji
o łącznej wartości nominalnej do 300 mln zł. Prospekt emisyjny zawierał sprawozdania finansowe za lata 2014-2015 zbadane przez biegłego rewidenta oraz za I półrocze 2016 r. – niezbadane. Obligacje wyemitowane na podstawie tego prospektu zostały wprowadzone do obrotu na rynku regulowanym prowadzonym przez (...). (...) S.A. część obligacji wyemitowanych poza ofertą publiczną wprowadziła do alternatywnych systemów obrotu prowadzonych przez (...) oraz (...) S.A.

W dniu 16 czerwca 2017 r. Komisja Nadzoru Finansowego zatwierdziła komunikat aktualizujący nr (...)prospekt emisyjny akcji (...) S.A. z dnia 9 marca 2017 r. Zgodnie
z prospektem w okresie od rozpoczęcia zapisów do dnia 14 czerwca 2017 r. złożono zapisy na liczbę obligacji serii PP3 większą od łącznej liczby oferowanych Obligacji serii PP3, co spowodowało, że w dniu 14 czerwca 2017 r. miał miejsce Dzień Przekroczenia Zapisów. Zapisy złożone w dniach 14, 15 i 16 czerwca 2017 r. miały zostać proporcjonalnie zredukowane.

W lipcu 2017 r. dokonano pierwszej oferty publicznej akcji (...) S.A. Oferta ta odbyła się na podstawie prospektu emisyjnego, zatwierdzonego z upoważnienia KNF w dniu 16 czerwca 2017 r. Zatwierdzenie prospektu emisyjnego następuje po weryfikacji zgodności treści dokumentu prospektowego z wymogami ujawnieniowymi zawartymi w rozporządzeniu Unii Europejskiej 809/2004. Jednym z wymogów prospektowych jest zamieszczenie zbadanych sprawozdań finansowych emitenta. W ocenie biegłego rewidenta sprawozdania finansowe (...) S.A. sporządzone za lata 2014-2016 przedstawiały rzetelnie i jasno wszystkie informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego emitenta w okresach prezentowanych w prospekcie. KNF badała zrozumiałość prospektu, natomiast nie badała prawdziwości informacji zawartych w prospektach. Prospekt zawierał oświadczenie emitenta o prawdziwości zawartych w nim danych i to on ponosił odpowiedzialność za zamieszczenie nieprawdziwych informacji. W trakcie postępowania
w przedmiocie zatwierdzenia prospektu (...) S.A. KNF nie była uprawniona do badania dokumentów źródłowych spółki. Takie uprawnienia ma wyłącznie biegły rewident, a KNF opiera się wyłącznie na opinii biegłego rewidenta.

Prospekty emisyjne zostały zatwierdzone przez KNF dopiero po uwzględnieniu uwag
i zastrzeżeń zgłoszonych przez KNF do ich treści.

dowód: Komunikat KNF w sprawie (...) S.A. z 24.04.2018 r. k.873-875v, zeznania świadków T. Z. k.1155-1156 , C. K. k.1156v-1157v , M. W. k.1173-1174

Komisja Nadzoru Finansowego nie nadzorowała bezpośrednio i w pełnym zakresie (...) S.A. Nadzór sprawowany nad spółką ograniczał się do wykonywania obowiązków informacyjnych i nie obejmował takich sfer działalności spółki jak: model biznesowy spółki, wewnątrzkorporacyjny sposób zarządzania spółką, przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej, poziom zadłużenia, składniki majątku i sposób jego gromadzenia czy sposób finansowania działalności spółki, w tym w zakresie przeprowadzanych emisji papierów wartościowych. Nadzór nie obejmował też emisji prywatnych.

dowód: zeznania świadków: T. Z. k.1155-1156 , C. K. k.1156v-1157v , R. N. k.1157v-1158 , M. W. k.1173-1174

(...) S.A. terminowo składał sprawozdania i raporty okresowe. Pracownicy Komisji Nadzoru Finansowego badali sprawozdania finansowe (...) S.A. pod kątem kompletności, spójności i zgodności z przepisami. Sprawozdania finansowe publikowane przez spółkę za okresy poprzedzające wykrycie problemów finansowych nie pozwalały na zidentyfikowanie ujawnionych później nieprawidłowości albowiem Komisja Nadzoru Finansowego dysponuje wyłącznie informacjami zawartymi w sprawozdaniach finansowych publikowanych przez te podmioty. Sprawozdania te podlegają uprzedniej kontroli biegłych rewidentów, a więc podmiotów profesjonalnych, które w ramach wykonywanej działalności gospodarczej zawodowo prowadzą audyt spółek publicznych, funduszy inwestycyjnych
i innych uczestników rynku. To biegli rewidenci posiadają dostęp do danych źródłowych,
w tym dokumentacji księgowej i ponoszą odpowiedzialność za zgodność danych przedstawionych w sprawozdaniu z rzeczywistą sytuacją finansową podmiotu. W razie wykrycia niezgodności tych danych są zobowiązani do ujawnienia tego faktu, chociażby
w formie zastrzeżeń co do sporządzonego sprawozdania. W przypadku działalności prowadzonej przez (...) S.A. żadne ze sprawozdań podlegających badaniu nie zostało zakwestionowane przez biegłych rewidentów. Sprawozdania za lata 2015-2016 badała (...) jedna z czołowych firm audytorskich. Działania (...) S.A. polegały na świadomym i celowym zniekształcaniu danych prezentowanych w sprawozdaniach finansowych (...) S.A. oraz jej grupy kapitałowej, m.in. poprzez dokonywania transakcji na pakietach wierzytelności i sztuczne zawyżanie wyników finansowych.

dowód: zeznania świadków: T. Z. k.1155-1156 , C. K. k.1156v-1157v , R. N. k.1157v-1158 , M. W. k.1173-1173v

W dniu 23 października 2017 r. zostało opublikowane skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy (...) S.A. za III kwartał 2017 r., w którym zamieszczono informację
o nabyciu przez (...) S.A. akcji (...) S.A. za 209 mln zł.

dowód: skonsolidowane sprawozdanie k.103-128

W dniu 18 grudnia 2017 r. (...) S.A. na podstawie uchwały Zarządu Emitenta nr (...) z dnia 18 grudnia 2017 r. w sprawie ustalenia warunków emisji obligacji serii (...) rozpoczął prywatną emisję obligacji serii (...). W warunkach emisji obligacji serii (...) z dnia 18 grudnia 2017 r. wskazano, że celem emisji obligacji jest nabycie i obsługa portfeli wierzytelności, a także pozyskanie kapitału na spłatę istniejących zobowiązań oraz inne cele związane z realizacją modelu biznesowego emitenta i jego grupy kapitałowej. W warunkach opisano szczegółowo ponad 20 istotnych czynników ryzyka i zagrożeń na jakie narażony jest emitent. Obligatariuszowi przysługiwało prawo do: świadczenia pieniężnego polegającego na zapłacie kwoty wykupu oraz świadczenia pieniężnego polegającego na zapłacie kwoty odsetek. Oprocentowanie obligacji było stałe i wynosiło 8% w skali roku w przypadku nieskorzystania przez obligatariusza z opcji przedterminowego wykupu. Emitent był uprawniony do obniżenia wysokości wskazanego oprocentowania w przypadku dokonania przez obligatariusza przedterminowego wykupu obligacji na zasadach opisanych w warunkach emisji. Odsetki miały być wypłacane miesięcznie.

dowód: warunki emisji obligacji wraz z załącznikami k.147-163v

W dniu 19 grudnia 2017 r. do Komisji Nadzoru Finansowego wpłynęło zawiadomienie sygnalisty, informujące o wysokim ryzyku działalności (...) S.A., jej strukturze finansowania oraz prawdopodobnych przyszłych problemach z płynnością z tego wynikających, w tym o dokonywaniu przez spółkę z roku na rok coraz większych inwestycji w portfele wierzytelności oraz praktyki zniekształcania sprawozdań finansowych poprzez brak konsolidacji i brak niezależnego wyceniającego gwarantujące dobre wyniki krótkoterminowo oraz stwarzające problemy inwestorom pożyczkowym w kolejnych 2-3 latach. Anonimowy sygnalista wskazywał wprost, że działalność spółki nosząca znamiona piramidy finansowej może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie rynku finansowego w Polsce. Do zawiadomienia sygnalisty nie załączono żadnych dowodów.

dowód: zeznania świadków: T. Z. k.1155-1156 , C. K. k.1156v-1157v , R. N. k.1157v-1158 , M. W. k.1173-1173v

KNF poleciła przeprowadzić pełną analizę sprawozdania finansowego za III kwartał 2017 r. Pod względem formalnym dokument nie budził zastrzeżeń. KNF zwróciła się też
o wyjaśnienia do rady nadzorczej (...) S.A. i biegłego rewidenta. Ponieważ w 2018 r. KNF oraz biegli rewidenci nie otrzymali dokumentów ze spółki zarządzono kontrolę. KNF poleciła biegłemu rewidentowi zwrócenie uwagi na wycenę portfela.

dowód: zeznania świadków: C. K. k.1156v-1157v , R. N. k.1157v-1158 , M. W. k.1173-1173v

Na podstawie dokumentacji uzyskanej w toku działań nadzorczych stwierdzono, że osoby z kierownictwa (...) S.A. przeprowadziły operacje prowadzące do uniknięcia konieczności wykonania wynikającej z obwiązujących przepisów MSR i ustawy
o rachunkowości wyceny bilansowej części posiadanych przez grupę kapitałową (...) S.A. pakietów wierzytelności. Przeprowadzenie tej wyceny prowadziłoby do obniżenia wartości przedmiotowych portfeli, czego skutkiem byłoby obniżenie wartości aktywów oraz wyniku finansowego spółki i jej grupy kapitałowej w sprawozdaniach finansowych za okresy sprawozdawcze 2017 r. Emitent przeprowadzał przed końcem poszczególnych okresów sprawozdawczych operacje sprzedaży, których przedmiotem były portfele wierzytelności należące do jego grupy kapitałowej, z podmiotami nie wchodzącymi w skład grupy kapitałowej (...)S.A. Miało to na celu rozpoznanie w rachunku zysków i strat sprawozdań finansowych spółki i jej grupy kapitałowej zysków z przeprowadzonych operacji sprzedaży, w miejsce strat, które wynikłyby z wyceny bilansowej sprzedawanych portfeli wierzytelności. Następnie przed końcem innego okresu sprawozdawczego sprzedane portfele ze zmienionymi danymi identyfikacyjnymi były odkupowane zwrotnie przez podmioty
z grupy kapitałowej emitenta. Portfele te, jako nowo nabyte, były wyceniane według wartości wynikającej z ceny zakupu. Operacja taka pozwalała ponownie uniknąć wynikającej
z przepisów o rachunkowości wyceny bilansowej tych portfeli, opartej na prognozach emitenta w zakresie odzysków z poszczególnych wierzytelności. Ponadto ustalono, że transakcja przeprowadzona w sierpniu 2017 r., na podstawie której (...) S.A. nabyła 100% akcji spółki (...) S.A. za cenę 209 mln zł nie przyniesie spółce przyszłych korzyści ekonomicznych i niezbędny jest odpis aktualizujący wartość firmy ujętej
w skonsolidowanych aktywach.

Powyższe nieprawidłowości mogły zostać wykryte dopiero wskutek przeprowadzenia czasochłonnej i kompleksowej kontroli przez biegłych rewidentów, obejmującej nie tylko dokumentację księgową, ale także korespondencję prowadzoną pomiędzy jej organami
i pracownikami. KNF nie ma narzędzi prawnych by wykryć sfałszowanie sprawozdań finansowych.

dowód: Komunikat KNF z (...) k.876-877, zeznania świadków: C. K. k.1156v-1157v , R. N. k.1157v-1158 , M. W. k.1173-1173v

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami Komisja Nadzoru Finansowego podjęła następujące działania nadzorcze:

⚫

w dniu 16 kwietnia 2018 r. skierowała do Giełdy Papierów Wartościowych
w (...) S.A. oraz do (...) S.A. żądanie zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) S.A.;

⚫

w dniu 17 kwietnia 2018 r. opublikowała Komunikat w sprawie zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) S.A., w którym poinformowała inwestorów o możliwych uchybieniach w polityce informacyjnej emitenta w zakresie jego rzekomych rozmów dotyczących zapewnienia finansowania z bankiem (...) S.A. oraz (...) Funduszem (...);

⚫

w dniu 20 kwietnia 2018 r. skierowała do Prokuratury Regionalnej w W. zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 100 ust. 1 ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz z art. 183 ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;

⚫

w dniu 20 kwietnia 2018 r. skierowała do Prokuratury Regionalnej w W. uzupełnienie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 100 ust. 1 ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzenia instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych związanego z nabyciem przez emitenta spółki (...) S.A. za cenę siedmiokrotnie przekraczającą wartość jego aktywów netto i ujęciem w skonsolidowanych aktywach wartości firmy związanej z tą transakcją w nieuzasadnionej wysokości;

⚫

w dniu 20 kwietnia 2018 r. wszczęła postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia na (...) S.A. kary pieniężnej;

⚫

w dniu 10 maja 2018 r. wszczęła postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia na (...) S.A. kary administracyjnej;

⚫

w dniu 18 maja 2018 r. skierowała do Prokuratury Regionalnej w W. kolejne uzupełnienie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa,

⚫

zgłosiła postulaty legislacyjne dotyczące rozszerzenia ochrony inwestorów.

dowód: Komunikaty z (...) k.872-872v, (...) k.873-875v, (...)

k.876-877, zeznania świadków: D. N. (1) k.1156v i P. J. k.1158

A. S. w dniu 11 stycznia 2018 r. otrzymał pisemną propozycję nabycia obligacji serii (...) emitowanych przez (...) S.A. Załącznikami do propozycji były warunki emisji obligacji, formularz zapisu na obligacje, jednostkowe sprawozdanie finansowe i skonsolidowane sprawozdanie finansowe. Tego samego dnia powód złożył zapis na 12 obligacji serii (...) emitowanych przez (...) S.A. Cena emisyjna jednej obligacji wynosiła 10.000 zł. Obligacje nie były oferowane w drodze oferty publicznej i nie podlegały dopuszczeniu do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzeniu do alternatywnego systemu obrotu, co wskazano w zapisie na obligacje. Uprawnionymi do zapisów na obligacje były wyłącznie osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, które otrzymały imienną pisemną propozycję nabycia obligacji wraz
z warunkami emisji. W zapisie na obligacje wskazano, że emitent skieruje taką imienną pisemną propozycję nabycia obligacji wraz z warunkami emisji do maksymalnie 149 osób.
W § 5 zapisu na obligacje zawarto oświadczenie A. S., że znana jest mu treść Propozycji Nabycia Obligacji, w tym zawartych w niej Warunków Emisji Obligacji serii (...) (...) S.A. i że wyraża na nie zgodę oraz potwierdza otrzymanie od emitenta Propozycji Nabycia oraz Warunków Emisji obligacji (...) S.A. w sposób umożliwiający pełne zapoznanie się z tymi dokumentami oraz przyjęcie propozycji nabycia.

dowód: propozycja nabycia k.165, zapis na obligacje k.146 i k.1145

A. S. nie zapoznał się z warunkami emisji obligacji i nie weryfikował kondycji finansowej (...) S.A. przed złożeniem zapisu na obligacje.

dowód: zeznania powoda k.1173v-1174

W dniu 12 stycznia 2018 r. powód przelał na rzecz (...) S.A. kwotę 120.000 zł tytułem zapłaty za obligacje.

dowód: historia rachunku powoda k.489-587v i k.728-788v

W dniu 16 stycznia 2018 r. (...) S.A. wystawił odcinek zbiorowy obligacji imiennych serii (...) nr (...) na 12 sztuk obligacji imiennej wraz z arkuszem wykupu
i arkuszem kuponowym oprocentowania.

dowód: odcinek zbiorowy k.166-166v, arkusz wykupu k.167, arkusz kuponowy oprocentowania k.168-172

W dniu 8 lutego 2018 r. A. S. odebrał 12 sztuk obligacji imiennych serii (...)
o numerach od (...)do (...) wraz z arkuszem wykupu oraz arkuszem kuponowym.

dowód: potwierdzenie odbioru k.164

Powodowi wypłacono odsetki z obligacji za luty, marzec i kwiecień 2018 r. w łącznej wysokości 1.938,75 zł.

dowód: historia rachunku powoda k.489-587v, k.728-788v, pismo (...) k.1047

W dniu 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu otworzył wobec (...) S.A. przyspieszone postępowanie układowe w ramach procesu wszczęcia restrukturyzacji na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne.

W dniu 15 maja 2018 r. A. S. złożył żądanie wykupu obligacji.

dowód: pismo k.174

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2019 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu zatwierdził układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli przeprowadzonym
w dniach 22 i 25 stycznia 2019 r. w przyspieszonym postępowaniu układowym (...) S.A. w restrukturyzacji w W., zgodnie z którym (...) S.A. spełni świadczenia pieniężne z tytułu wykupu obligacji wobec wierzycieli Grupy 1 (czyli m. in. wierzycieli będących obligatariuszami spółki, którzy nie są jednostkami zależnymi wobec spółki
w rozumieniu ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, posiadających nieumorzone do dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego obligacje wyemitowane przez spółkę, niezabezpieczone na majątku jednostek zależnych wobec spółki) poprzez spłatę należności głównej w 25% w 16 ratach. W zakresie nieobjętym przedmiotową spłatą, zobowiązania wobec wierzycieli Grupy 1 spółki podlegają umorzeniu. Postanowienie uprawomocniło się z dniem 24 lutego 2020 r.

dowód: postanowienie k.213-217v i k.909-913v, postanowienie ze stwierdzeniem prawomocności k.219-228

W dniu 13 maja 2020 r. A. S. złożył oryginał odcinka zbiorowego w siedzibie (...) S.A. i otrzymał potwierdzenie odbioru.

dowód: potwierdzenie odbioru k.173

(...) S.A. realizuje układ zatwierdzony przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu.

dowód: raporty bieżące k.230-253, k.273-277, k.333-327, k.1007-1031

Wierzytelności A. S. zostały ujęte na liście wierzytelności w karcie 147. (...) S.A. przekazała do tej pory w ramach spłaty raty 3 i 4 w łącznej kwocie 1.200 zł (po 600,00 zł każda rata) oraz 5 i 20 % z 6 raty w łącznej kwocie 2.520 zł (rata 5 – 2.100 zł, 20 % z 6 raty układowej – 420 zł).

dowód: potwierdzenia przelewów k.595-596

KNF w dniu 17 grudnia 2019 r. nałożyła na (...) S.A. w restrukturyzacji karę pieniężną, a w dniu 30 października 2020 r. sankcje administracyjne. Kary pieniężne nałożono też na byłych członków zarządu (...) S.A.

dowód: Komunikaty KNF z (...) k.882-884, z (...) k.885-889, (...) k.895-895v, k.896-896v, k.897-897v

W dniu 21 stycznia 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała informację
o wynikach kontroli zatytułowaną „(...)”, w którym zarzuciła Komisji Nadzoru Finansowego:

⚫

nie wykrycie na odpowiednio wczesnym etapie nieprawidłowości w działalności (...) S.A., polegających w szczególności na wykonywaniu operacji nabywania
i odkupu pakietów wierzytelności w celu ukrycia ich rzeczywistej wyceny
i wykreowania zawyżonych wyników finansowych spółki i grupy kapitałowej (...) S.A.;

⚫

nieprzeprowadzenie w ciągu 5 lat od wydania zezwolenia w 2012 r. na zarządzanie sekurytyzacyjnymi wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych kontroli w celu weryfikacji, czy (...) S.A. posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzieliła zezwolenia, podczas gdy rzetelnie przeprowadzone badania kontrolne pozwoliłyby na wykrycie nieprawidłowości
w wycenach pakietów wierzytelności prowadzących do zawyżenia ich wartości
i sztucznego wykreowania wyniku finansowego (...) S.A., tak jak to nastąpiło podczas kontroli spółki w 2018 r.;

⚫

brak działań nadzorczych wobec (...) S.A. w sytuacji gdy KNF posiadała informacje wskazujące na wysoce agresywny model działania spółki na rynku wierzytelności, co samo w sobie wiąże się z podwyższonym ryzkiem działalności,
w tym wystąpienia nieprawidłowości;

⚫

brak kontroli (...) S.A. już w III kwartale 2017 r. w sytuacji, gdy KNF miała już w II i III kwartale kolejne sygnały wskazujące na niepewność danych finansowych, co pozwoliłoby zmniejszyć skalę emisji obligacji i narażenie inwestorów na straty;

⚫

brak analizy rynku wierzytelności i przeniesienia ryzyka z podmiotów profesjonalnych na nieprofesjonalne;

⚫

nieskuteczny nadzór nad (...);

⚫

brak informacji dla inwestorów o zakresie weryfikacji przez KNF dokumentów emisyjnych;

⚫

nieskuteczną identyfikację z urzędu nieprawidłowości przy sprzedaży obligacji (...) S.A.

Jednocześnie Najwyższa Izba Kontroli zwróciła uwagę, że organ nadzoru nie miał uprawnień do kontroli działalności spółki w pełnym zakresie, co utrudniało wykrycie zagrożeń dla bezpieczeństwa obrotu papierami wartościowymi spółki. Komisja Nadzoru Finansowego nie mogła badać bezpieczeństwa działalności spółki w innych obszarach niż zarządzanie funduszami sekurytyzacyjnymi, w szczególności wypełniania przez spółkę obowiązków emitenta obligacji prywatnych, w tym zdolności spółki do wywiązywania się
z zobowiązań z tego tytułu. KNF nie posiadała także uprawnień do przeprowadzenia kontroli w spółce jako emitenta papierów wartościowych w ofercie publicznej. KNF miała natomiast możliwość zidentyfikowania nieprawidłowości w działaniu (...) S.A., naruszających obowiązki informacyjne spółki publicznej, gdyby niezwłocznie dokonała pognębionej analizy informacji zawartych w opublikowanym w dniu 23 października 2017 r. skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy (...) S.A. za III kwartał 2017 r. w zakresie dotyczącym nabycia przez (...) S.A. akcji (...) S.A. za 209 mln zł. Transakcja ta nie przyniosła spółce przyszłych korzyści ekonomicznych i konieczny był odpis aktualizujący wartość firmy ujętej w skonsolidowanych aktywach. Spółka miała zatem realnie niższą wartość niż wynikało to z dokumentów publikowanych przy emisji papierów wartościowych.

dowód: informacja o wynikach kontroli wraz z załącznikami k.59-101v

W piśmie z dnia 3 stycznia 2020 r. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego nie podzielił zasadności wniosków zawartych w protokole kontroli, wskazując, że nie znajdują one potwierdzenia w stanie prawnym i faktycznym, i zgłosił liczne zastrzeżenia do ustaleń, ocen i wniosków Najwyższej Izby Kontroli. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego zwrócił uwagę na stan prawny obowiązujący do 2018 r., który w latach 2018-2019 ulegał zmianom. Zaznaczył, że (...) S.A. nie była bezpośrednio i w pełnym zakresie nadzorowana przez Komisję Nadzoru Finansowego oraz, że zakres działań, do jakich podejmowania był uprawniony i zobowiązany Urząd Komisji Nadzoru Finansowego był ograniczony ustawowo. Zakwestionował, aby KNF nieskutecznie wykonywała nadzór nad wywiązywaniem się przez (...) S.A. z obowiązków informacyjnych przed ujawnieniem problemów płynnościowych i aby było możliwe wcześniejsze zweryfikowanie informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy (...) S.A. za III kwartał 2017 r. Zaznaczył, że przedmiotowe sprawozdania za okresy poprzedzające wykrycie problemów płynnościowych tego podmiotu były fałszowane wskutek świadomych działań kierownictwa najwyższego szczebla (...) S.A. i prezentowały stan wykreowany przez (...) S.A. Z tego względu analiza tych sprawozdań przy braku informacji pozyskanych
w toku późniejszej kontroli bezpośredniej w siedzibie (...) S.A, nie pozwalała na stwierdzenie nieprawidłowości na wcześniejszym etapie. Również w zakresie obowiązków kontrolnych dotyczących zatwierdzania prospektu emisyjnego wskazano, że w 2017 r. weryfikacji podlegało to, czy prospekt odpowiada wymaganiom określonym w przepisach prawa, na co wprost wskazywał art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Przedmiotowa regulacja nie umożliwiała odmowy zatwierdzenia prospektu z uwagi na trudną sytuację finansową emitenta czy agresywny model biznesowy czy wysoki poziom zadłużenia. Zwrócił uwagę, że dopiero na skutek regulacji unijnych w 2019 r. wprowadzono obowiązek zamieszczania w prospekcie oświadczenia określającego rolę podmiotu zatwierdzającego prospekt. Taki obowiązek nie funkcjonował w 2017 r. Co do akceptowania przez Komisję Nadzoru Finansowego nieprawidłowej praktyki firm inwestycyjnych oferujących m.in. obligacje korporacyjne, wskazał, że dopiero art. 74b ustawy o obrocie, tj. z dniem 21 kwietnia 2018 r., wprowadził obowiązek zawierania przez firmy inwestycyjne z inwestorem umowy o świadczenie usługi maklerskiej, przyjmowania i przekazywania zleceń.

dowód: stanowisko Przewodniczącego KNF k.904-908

A. S. został wskazany w załączonej do aktu oskarżenia w trybie art. 333 § 3 k.p.k. liście ujawnionych przez prokuratora pokrzywdzonych w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie XII Wydziałem Karnym pod sygn. akt XII K 176/20.
W toku tego postępowania A. S. jako pokrzywdzony nie złożył wniosku
o naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem. Prokurator zastosował zabezpieczenie majątkowe wobec części oskarżonych i informacje w tym zakresie zostały ujęte w akcie oskarżenia, jednak prokurator stosując zabezpieczenie na poczet naprawienia szkody nie wskazał konkretnie, na rzecz którego z pokrzywdzonych zabezpieczenie zostało zastosowane.

dowód: odpis zarządzenia k.1166, płyta DVD k.1167

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu jak również nie była kwestionowana przez strony. Informacja o wynikach kontroli NIK mogła stanowić dowód wyłącznie co do faktu przeprowadzenia kontroli, gdyż w zakresie wniosków i ocen nie ma ona charakteru dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c. Natomiast oceny
i wnioski zostały zakwestionowane przez obu pozwanych w konsekwencji czego Sąd musiał dokonać własnych ustaleń faktycznych i oceny prawnej.

Sąd nie miał podstaw aby zakwestionować prawdziwość zeznań świadków T. Z., C. K., R. N. i M. W., gdyż były spójne, jasne i logiczne, wzajemnie ze sobą korespondowały, a także znajdowały potwierdzenie w dowodach z dokumentów KNF oraz w obowiązujących wówczas przepisach prawa określających uprawnienia i obowiązki KNF względem podmiotów rynku finansowego i kapitałowego.

Zeznania świadka D. N. (2) nie miały większego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem świadek była zatrudniona w departamencie inwestycyjnym, który sprawował kontrole w zakresie wykonywania usług maklerskich. Okoliczności dystrybucji obligacji (...) S.A. przez (...) S.A. i inne podmioty były irrelewantne, ponieważ powód nabył obligacje bezpośrednio od (...) S.A. Dlatego też na podstawie zeznań tego świadka Sąd ustalił jedynie fakt zgłoszenia postulatów legislacyjnych.

Sąd nie miał podstaw by zakwestionować prawdziwość zeznań świadka P. J. co do faktu zawiadomienia Prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Sąd uznał zeznania powoda za wiarygodne w zakresie w jakim znajdowały potwierdzenie w dowodach z dokumentów, w tym dotyczących nabycia obligacji oraz otrzymania wypłat z tytułu odsetek i wykupu obligacji. W pozostałym zakresie zeznania powoda nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem zarzuty powoda nie dotyczyły procesu dystrybucji obligacji, a jedynie działań i zaniechań KNF.

Sąd oddalił wszystkie wnioski pozwanych dotyczące dystrybucji obligacji przez (...) S.A., gdyż nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem powód nabył obligacje bezpośrednio od (...) S.A.

Sąd pominął dowód z publikacji prasowych, opinii prywatnych i orzeczeń innych sądów albowiem nie stanowią one dowodu w rozumieniu art. 227 k.p.c.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości, z tymże w stosunku do Skarbu Państwa – Wojewody (...) z uwagi na brak legitymacji biernej, a w stosunku do UKNF
z uwagi na nie wykazanie przez powoda spełnienia przesłanek z art. 417 k.c.

Powód jako źródło szkody wskazuje zaniechania i spóźnione działania Komisji Nadzoru Finansowego wobec (...) S.A. w 2017 r. W tamtym okresie KNF stanowiła statio fisci Skarbu Państwa. Z dniem 1 stycznia 2019 r. na mocy ustawy z dnia 9 listopada 2018 r.
o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. poz. 2243) został utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, będący państwową osobą prawną, której zadaniem jest zapewnienie obsługi Komisji Nadzoru Finansowego i Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego (art. 25 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy nowelizującej KNF została zniesiona.

Jak stanowi art. 29 ust. 1 ustawy nowelizującej wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego,
o którym mowa w art. 25 ust. 1. Z przepisu tego wprost wynika przejście wszystkich praw
i obowiązków KNF (ujętych w przepisie jako wierzytelności i zobowiązania) na rzecz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Mamy zatem do czynienia z sukcesję uniwersalną, co wyłącza stosowanie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym, zgodnie z którym, w przypadku likwidacji państwowej jednostki budżetowej, w tym uzyskania przez nią osobowości prawnej lub przejęcia jej przez jednostkę samorządu terytorialnego, w sprawach związanych z jej działalnością Skarb Państwa reprezentuje kierownik jednostki, której zakres zadań obejmuje zadania zlikwidowanej jednostki, a w przypadku braku takiej jednostki – wojewoda właściwy ze względu na siedzibę zlikwidowanej jednostki. W ocenie Sądu z samego faktu reprezentacji nie można wywodzić, że Skarb Państwa przejął zobowiązania podmiotu, który ma reprezentować. Kwestię te regulują bowiem przepisy likwidujące daną jednostkę. W tym przypadku jest to art. 29 ust. 1 ustawy nowelizującej, którego wykładnia językowa nie budzi wątpliwości. Ustawodawca nie wprowadził żądnych wyłączeń, co uzasadnia stanowisko, że UKNF przejął zobowiązania nie tylko z kontraktu, ale również z deliktu.

Jak wynika z powyższego Skarb Państwa – Wojewoda (...) nie jest legitymowany biernie i z tego powodu powództwo wobec niego podlegało oddaleniu.

Z kolei powództwo przeciwko Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego podlegało oddaleniu z uwagi na nie wykazanie przez powoda spełnienia przesłanek z art. 417 k.c. Rację ma pozwany zarzucając, że powód nie wskazał jakiejkolwiek normy prawa nakładającej na Komisję Nadzoru Finansowego konkretny obowiązek nadzorczy, którego zaniechała albo wykonała z opóźnieniem, a w konsekwencji nie udowodnił, że zachowanie Komisji Nadzoru Finansowego było źródłem szkody poniesionej przez powoda. Zauważyć należy, że także NIK nie wskazała, które regulacje prawne, a przede wszystkim, które z norm prawnych statuujących określone nakazy czy zakazy zostały naruszone przez działanie czy zaniechanie Komisji Nadzoru Finansowego.

Komisja Nadzoru Finansowego nie nadzorowała bezpośrednio i w pełnym zakresie (...) S.A. z uwagi na brak odpowiednich narzędzi prawnych, na co zwróciła również uwagę NIK. Nadzór sprawowany nad spółką ograniczał się do wykonywania obowiązków informacyjnych i nie obejmował takich sfer działalności spółki jak: model biznesowy spółki, wewnątrzkorporacyjny sposób zarządzania spółką, przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej, poziom zadłużenia, składniki majątku i sposób jego gromadzenia czy sposób finansowania działalności spółki, w tym w zakresie przeprowadzanych emisji papierów wartościowych. Nadzór nie obejmował też emisji prywatnych, a powód w takiej emisji nabył obligacje. Komisja Nadzoru Finansowego nie mogła badać bezpieczeństwa działalności spółki w innych obszarach niż zarządzanie funduszami sekurytyzacyjnymi, w szczególności wypełniania przez spółkę obowiązków emitenta obligacji prywatnych, w tym zdolności spółki do wywiązywania się z zobowiązań z tego tytułu. KNF nie posiadała także uprawnień do przeprowadzenia kontroli w spółce jako emitenta papierów wartościowych w ofercie publicznej. Nie mogła odmówić zatwierdzenia prospektu emisyjnego z innej przyczyny niż niezgodność treści dokumentu prospektowego z wymogami ujawnieniowymi zawartymi
w rozporządzeniu Unii Europejskiej 809/2004, na co wprost wskazywał art. 33 ust. 6 ustawy
z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Przedmiotowa regulacja nie umożliwiała odmowy zatwierdzenia prospektu z uwagi na trudną sytuację finansową emitenta czy agresywny model biznesowy czy wysoki poziom zadłużenia. KNF nie była też uprawniona do badania prawdziwości informacji zawartych w prospektach jak również do badania dokumentów źródłowych spółki. Takie uprawnienia ma wyłącznie biegły rewident, a KNF opiera się jedynie na opinii biegłego rewidenta. KNF nie miała także możliwości zidentyfikowania nieprawidłowości w działaniu (...) S.A., naruszających obowiązki informacyjne spółki publicznej. (...) S.A. terminowo składał sprawozdania
i raporty okresowe. Pracownicy Komisji Nadzoru Finansowego badali sprawozdania finansowe (...) S.A. pod kątem kompletności, spójności i zgodności z przepisami. Sprawozdania finansowe publikowane przez spółkę za okresy poprzedzające wykrycie problemów finansowych nie pozwalały na zidentyfikowanie ujawnionych później nieprawidłowości albowiem Komisja Nadzoru Finansowego dysponuje wyłącznie informacjami zawartymi w sprawozdaniach finansowych publikowanych przez te podmioty. Sprawozdania te podlegają uprzedniej kontroli biegłych rewidentów, a więc podmiotów profesjonalnych, które w ramach wykonywanej działalności gospodarczej zawodowo prowadzą audyt spółek publicznych, funduszy inwestycyjnych i innych uczestników rynku. To biegli rewidenci posiadają dostęp do danych źródłowych, w tym dokumentacji księgowej
i ponoszą odpowiedzialność za zgodność danych przedstawionych w sprawozdaniu z rzeczywistą sytuacją finansową podmiotu. W razie wykrycia niezgodności tych danych są zobowiązani do ujawnienia tego faktu, chociażby w formie zastrzeżeń co do sporządzonego sprawozdania. W przypadku działalności prowadzonej przez (...) S.A. żadne ze sprawozdań podlegających badaniu nie zostało zakwestionowane przez biegłych rewidentów. Sprawozdania za lata 2015-2017 badała (...) jedna z czołowych firm audytorskich. Działania (...) S.A. polegały na świadomym i celowym zniekształcaniu danych prezentowanych w sprawozdaniach finansowych (...) S.A. oraz jej grupy kapitałowej, m.in. poprzez dokonywania transakcji na pakietach wierzytelności i sztuczne zawyżanie wyników finansowych. Wykrycie tego procederu było możliwe po przeprowadzeniu czasochłonnej i kompleksowej kontroli przez biegłych rewidentów, obejmującej nie tylko dokumentację księgową, ale także korespondencję prowadzoną pomiędzy jej organami
i pracownikami. KNF nie miała narzędzi prawnych by wykryć sfałszowanie sprawozdań finansowych. Po wpłynięciu pisma sygnalisty w grudniu 2017 r. KNF niezwłocznie podjęła działania w celu zbadania ewentualnych nieprawidłowości. Do pisma sygnalisty nie załączono żadnych dowodów. Konieczne było zatem przeprowadzenie kompleksowej
i czasochłonnej kontroli, co zlecono biegłym rewidentom. Dopiero w jej wyniku można było ustalić, że nabycie akcji (...) w sierpniu 2017 r. nie przyniosło spółce ekonomicznych korzyści, że niezbędne jest odpis aktualizacyjny wartości firmy
w skonsolidowanych aktywach, że wartości aktywów były zawyżane, gdyż osoby
z kierownictwa (...) S.A. przeprowadziły operacje prowadzące do uniknięcia konieczności wykonania wynikającej z obwiązujących przepisów MSR i ustawy
o rachunkowości wyceny bilansowej części posiadanych przez grupę kapitałową (...) S.A. pakietów wierzytelności. Przeprowadzenie tej wyceny prowadziłoby do obniżenia wartości aktywów. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że Komisja Nadzoru Finansowego nie była obowiązana do sprawowania nadzoru nad spółką (...) S.A.
w zakresie wskazywanym przez powoda, a więc obejmującym także model i charakter prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej.

W chwili nabywania obligacji przez powoda w dniu 12 stycznia 2018 r. i to w ramach emisji prywatnej Komisja Nadzoru Finansowego nie dysponowała jeszcze żadnym materiałem dowodowym i żadnymi przesłankami, które wskazywałyby na nieprawidłowości w działalności (...) S.A., aby już na tamtym etapie dokonać wstrzymania obrotu obligacjami czy innymi instrumentami finansowymi emitowanymi przez (...) S.A. Takie działania Komisja podjęła w kwietniu 2018 r. po zakończeniu kontroli przez biegłych rewidentów i stwierdzeniu nieprawidłowości w sprawozdaniach finansowych spółki.

W tak ustalonym stanie faktycznym i w świetle obowiązujących wówczas przepisów brak jest podstaw prawnych by obciążyć Urząd Komisji Nadzoru Finansowego odpowiedzialnością za jakiekolwiek skutki działalności (...) S.A., nad którą Komisja Nadzoru Finansowego nie sprawowała nadzoru w zakresie wskazywanym przez powoda
z uwagi na brak odpowiednich narzędzi prawnych.

W tej sytuacji rozważania na temat szkody i adekwatnego związku przyczynowego są zbędne.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Powód jako przegrywający spór jest obowiązany zwrócić pozwanym koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania wielokrotności stawki minimalnej jak wnioskował UKNF. Obaj pozwani podnieśli zarzut braku legitymacji biernej, przerzucając się wzajemnie odpowiedzialnością za ewentualne działania z deliktu zlikwidowanej już Komisji Nadzoru Finansowego. Orzecznictwo sądów też nie jest jednolite, a każdy z pozwanych przedłożył orzeczenia popierające jego stanowisko w tej kwestii. Powód mógł mieć również wątpliwości, który z pozwanych jest legitymowany biernie. Mając natomiast na względzie treść raportu NIK powód wytaczając powództwo mógł być przekonany o zasadności swoich roszczeń, zważywszy, że nabył obligacje w styczniu 2018 r., a zatem już po wpłynięciu do KNF pisma sygnalisty, co miało miejsce w grudniu 2017 r.