Wyrok z 15 lipca 2025, sygn. I C 119/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2025 roku

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska

po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 roku w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa W. D. i E. D.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę lub ustalenie lub zapłatę,

I.  oddala powództwo o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 20.04.2007 r. zmieniona aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany jest nieważna,

II.  oddala powództwo o zapłatę kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 117.518,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 26.06.2025 r. do dnia zapłaty z tytułu nieważności umowy kredytu,

III.  oddala powództwo o ustalenie, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany,

IV.  oddala powództwo o zapłatę kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty z tytułu ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany,

V.  ustala, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarty pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany jest nieważny,

VI.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 38.409 zł 37 gr (trzydzieści osiem tysięcy czterysta dziewięć złotych trzydzieści siedem groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

VII.  w pozostałym zakresie powództwo oddala,

VIII.  zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 4.658 zł 5 gr (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt osiem złotych pięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 119/23

UZASADNIENIE

W pozwie przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniesionym dniu 18.01.2023 r. powodowie W. D. i E. D. żądali:

1.  ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie,

2.  ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany,

ewentualnie,

3.  zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie,

4.  ustalenie, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarty pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., której następcą prawnym jest pozwany jest nieważny oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 38.989,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie,

5.  ustalenie, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarty pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany, jest nieważny,

ewentualnie,

6.  zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 38.989,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty.

Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego - w dwukrotnej wysokości stawki minimalnej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od czasu uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty - według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...) z przeznaczeniem na zakup działki. Następnie, strony w dniu 19.02.2008 r. zawarły aneks nr (...) na mocy, którego bank dokonał przekształcenia pozostałej do spłaty kwoty kredytu w wysokości 129.908,23 zł, udzielonego na podstawie umowy kredytu, na kredyt indeksowany do (...). Treść wskazanych wzorców umów nie była z powodami uzgadniana indywidualnie i nie mieli oni żadnego wpływu na ukształtowanie ich postanowień. Umowa kredytu nie była związana z działalnością gospodarczą lub zawodową powodów, a zatem zawierając ją działali oni jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Wskazali, że postanowienia zawarte w § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu wprowadzone aneksem nr (...) stanowią tak zwane klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne), których treść uznać należy za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ k.c., a w konsekwencji za bezskuteczne wobec powodów.

(pozew k. 4-14)

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Bank (...) S.A. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie pozwany na wypadek uznania postanowień umowy kredytu zmienionej aneksem nr (...) za abuzywne, co mogłoby w szczególności w ocenie Sądu prowadzić do unieważnienia umowy kredytu podniósł:

- zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego o zwrot kwoty udzielonego kredytu tj. kwoty 129.809,24 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału tj. kwoty 39.698,60 zł, czyli łącznie kwoty 169.507,84 zł,

- zarzut zatrzymania (na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia) kwoty 129.809,24 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 39.698,60 zł stanowiącej roszczenie pozwanego o zwrot wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału czyli łącznie kwoty 169.507,84 zł.

Pozwany potwierdził fakt zawarcia z powodami umowy kredytu, na warunkach w niej wskazanych, jej wykonywania przez powodów zgodnie z załączonym do odpowiedzi zestawieniem spłat. Pozwany zaprzeczył, że:

- nie wypełnił obowiązku informacyjnego w zakresie dotyczącym ryzyka związanego zaciągnięciem kredytu indeksowanego do (...),

- powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień umownych,

- zobowiązanie powodów nie było wyrażone w walucie obcej,

- pozwany kształtował Tabele Kursowe w sposób dowolny,

- umowa kredytu zawiera klauzule niedozwolone,

- umowa kredytu jest nieważna,

- raty kredytu lub wartość kredytu były zawyżone lub płacone przez powodów w zawyżonej wysokości,

- pozwany jest zobowiązany do zapłaty względem powodów jakichkolwiek kwot z tytułu świadczenia nienależnego, w tym w szczególności jakichkolwiek należności dochodzonych pozwem.

Jednocześnie pozwany zakwestionował wszelkie wyliczenia załączone do pozwu, jako niepoparte żadnymi argumentami i nieznajdujące oparcia w przepisach prawa i zasadami ekonomii.

(odpowiedź na pozew k. 57-82v)

Pismem z dnia 31.07.2024 r. pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanego wskazaną poniżej tj.

a. 129.809,24 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu,

b. 16.881,66 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku,

(pismo pozwanego k. 203-206v)

Powodowie pismem wniesionym w dniu 10.06.2025 r. dokonali modyfikacji powództwa w ten sposób, że wnieśli o:

1.  ustalenia, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 20.04.2007 r. zmieniona aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany jest nieważna oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów:

- kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

- kwoty 117.518,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu doręczenia niniejszego pisma stronie pozwanej do dnia zapłaty,

ewentualnie,

2.  ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty 70.401,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty,

ewentualnie,

3.  ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe E. nr (...), zawartej w dniu 20.04.2007 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany.

(pismo powodów – k. 274-284)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany (...) Bank (...) S.A. jest następcą prawnym (...) Bank S.A.

(bezsporne)

Powodowie w 2007 r. potrzebowali środków finansowych na zakup działki budowlanej z przeznaczeniem na budowę domu.

W dniu 20 kwietnia 2007 r. powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku (...) S.A. z siedzibą w W. – umowę o kredyt na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 133.305,30 zł na okres 240 miesięcy od dnia 20 kwietnia 2007 r. do dnia 5 kwietnia 2027 r. (§ 2 ust. 1 umowy). Celem kredytu było pozyskanie środków na zakup działki nr (...) w K. gm. B. (§ 3 ust. 1 umowy).

( dowód: umowa kredytu k. 19-23, przesłuchanie powodów – k. 231v-232)

Zawarta przez strony umowa zawierała następujące postanowienia:

Uruchomienie kredytu nastąpić miało jednorazowo, po spełnieniu warunków określonych w § 2 pkt 1), 4), 5), 6a), 7), 8) Ogólnych Warunków Kredytowania oraz § 4 ust. 2 pkt 1-3 umowy (§ 4 umowy).

Bank pobiera od kredytobiorcy prowizję przygotowawczą za udzielenie kredytu nie później niż w momencie uruchomienia kredytu w wysokości 0 zł, co stanowi 0,00% kwoty przyznanego kredytu (§ 6 ust. 1 umowy).

Oprocentowanie kredytu określono jako zmienne i stanowiące sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży w wysokości 0,90 punktów procentowych (§ 8 ust. 1 umowy).

W dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 5,14 % w stosunku rocznym i było równe stawce odniesienia, którą była stawka rynku pieniężnego WIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana na stronie serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększona o marżę banku, o której mowa wyżej (§ 8 ust. 2 umowy).

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu wynosiła w dniu zawarcia umowy 6,00 % (§ 8 ust. 10 umowy).

Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 240 równych ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, począwszy od dnia 07.05.2007 r. (§ 9 ust. 2 i 3 umowy).

Prawnym zabezpieczeniem spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowi hipoteka umowna zwykła i hipoteka umowna kaucyjna na lokalu mieszkalnym położonym w O. przy ul. (...) oraz cesja praw z umowy ubezpieczenia lokalu mieszkalnego od ognia i innych zdarzeń losowych (§ 10 ust. 1 umowy).

(dowód: umowa kredytu k. 19-23)

W dniu 30.04.2007 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu na podstawie, którego uległa zmniejszeniu kwota udzielonego kredytu o 0,30 zł.

(dowód: aneks nr (...) z dnia 30.04.2007 r. – k. 24-25)

W dniu 30.04.2007 r. został wypłacony kredyt zgodnie z dyspozycją kredytobiorców w kwocie 133.305 zł.

(dowód: zaświadczenie z dnia 04.03.2022 r. – k. 30)

Powodowie rok po upływie niecałego roku od dnia zawarcia umowy kredytu zwrócili się do pozwanego z wnioskiem o zmianę waluty kredytu z PLN na (...). Decyzja o zmianie waluty była podyktowana informacjami od znajomych i z mediów o tym, że kredyt w walucie szwajcarskiej jest tańszy.

(dowód: przesłuchanie powodów – k. 231v-232)

W dniu 19.02.2008 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) z dnia 20.04.2007 r. Aneksem zostały zmienione m.in. następujące postanowienia:

- na wniosek z dnia 14.04.2007 r. Bank udziela Kredytobiorcy kredytu w kwocie 133.305,00 zł na okres od dnia 20.04.2007 do dnia 05.04.2027 na zasadach określonych w Umowie i (...), wliczając w to:

1)  okres wykorzystania kredytu: 0 miesięcy,

2)  okres karencji w spłacie kredytu: 0 miesięcy,

3)  okres spłaty kredytu wraz z należnymi odsetkami: 240 miesięcy,

przy czym na wniosek Kredytobiorcy z dnia 30.01.2008 kredyt pozostający do spłaty z tytułu Umowy w wysokości 129.809,24 zł od dnia zawarcia aneksu przekształca na kredyt w złotych denominowany (waloryzowany) w walucie (...). Przekształcenie nastąpi po przeliczeniu ww. kwoty kredytu pozostającej do spłaty według kursu kupna dla dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w Banku w dniu zawarcia aneksu nr (...) w wysokości 2. (...), co daje kwotę kredytu w wysokości 59.866,83 CHF (§ 2 umowy),

- oprocentowanie (stopa procentowa) kredytu w całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 1,25 punktów procentowych (§ 8 ust. 1),

- w dniu zawarcia aneksu nr (...) oprocentowanie kredytu wynosi 3,90% w stosunku rocznym i jest równe stawce odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia aneksu nr (...) publikowana na stronie serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku, o której mowa w ust. 1 (§ 8 ust. 2),

- podstawą do ustalenia oprocentowania na zasadach określonych w ust. 3 i 4 będzie stawka odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku, publikowana na stronie (...) serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, o godzinie 11.00 czasu „londyńskiego" z dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania zmiany (§ 8 ust. 5),

- po okresie wykorzystania kredytu Kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w 240 ratach miesięcznych w dniu 5 każdego miesiąca, w następujący sposób:

1)  10 rat miesięcznych płatnych począwszy od 07.05.2007 r. do 05.02.2008 r., przy czym wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w złotych, jak również spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych,

2)  230 rat miesięcznych płatnych począwszy od 05.03.2008 r. do 05.04.2027 r., przy czym spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty.

3)  Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w (...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez Kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust.2),

- w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 5),

- jednocześnie kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazanej w § 2 umowy oraz § 9 umowy (§ 11 ust. 6).

(dowód: aneks (...) z dnia 19.02.2008 r. – k. 26-29)

W dacie zawarcia aneksu nr (...) do umowy powodowie pracowali na podstawie umowy o pracę i osiągali dochód w PLN. Powodom nie tłumaczono w jaki sposób bank będzie ustalał wartość tabeli kursów dla potrzeb rozliczenia kredytu. Powodowie nie mieli możliwości wprowadzenia zmian postanowień zawartych w aneksie nr (...).

(dowód: przesłuchanie powodów – k. 231v-232)

Powodowie od dnia 07.05.2007 r. do 19.02.2008 r. dokonali na rzecz pozwanego z tytułu kapitału i odsetek wpłat w łącznej wysokości 9.686 zł.

Ponadto pozwany pobrał:

- w dniu 30.04.2007 r. składkę z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu w kwocie 793,13 zł,

- w dniu 30.04.2007 r. w okresie przejściowym (do dnia uprawomocnienia się wpisu hipoteki) składkę z tytułu ubezpieczenia w kwocie 93,31 zł,

- w dniu 07.05.2007 r. w okresie przejściowym (do dnia uprawomocnienia się wpisu hipoteki) składkę z tytułu ubezpieczenia w kwocie 93,31 zł.

Suma wszystkich wpłat dokonanych w przez powodów w okresie od 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r. wynosiła 178.534,25 zł z czego:

- 178.324,84 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych,

- 209,41 zł tytułem spłat odsetek karnych i innych opłat, w tym prowizji za przewalutowanie kredytu.

(dowód: opinia biegłego sądowego – k. 241-257, zaświadczenie z dnia 04.03.2022 r.– k. 30-37, zestawienie – k. 86-89)

Suma wszystkich rat, które w okresie od 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r. powodowie powinni uiścić pozwanemu na podstawie umowy kredytu przy przyjęciu założenia, że z umowy usunięto mechanizm indeksacji, wprowadzony aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r., a umowa obowiązałaby w dalszym kształcie wynikającym z umowy kredytu i aneksu nr (...) wynosi 139.915,47 zł.

Różnica pomiędzy ustaloną sumą wpłat w okresie od 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r., a kwotą która byłaby należną we wskazanym okresie przy przyjęciu założenia, że z umowy usunięto mechanizm indeksacji wprowadzony aneksem nr 2, a umowa obowiązywałaby w dalszym kształcie wynikającym z umowy kredytu i aneksu nr (...) wynosi 38.409,37 zł.

(dowód: opinia biegłego sądowego – k. 241-257)

Powodowie pismem z dnia 26.04.2022 r. wezwali pozwanego do zapłaty w terminie 7 dni od otrzymania pisma kwoty 70.402,17 zł powołując się na niezwiązanie kredytobiorców abuzywnymi klauzulami zawartymi w aneksie nr (...) do umowy.

(dowód: pismo powodów wraz z potwierdzeniem nadania – k. 47-49)

Pozwany pismem z dnia 26.06.2024 r. wezwał powodów do zapłaty kwoty 129.809,24 zł tytułem zwrotu nominalnej wartości kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu i 16.881,66 zł tytułem kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconą na podstawie umowy kredytu w związku z koniecznością urealnienia świadczenia banku, w terminie do dnia 17.07.2024 r. Wezwanie zostało odebrane w dniu 18.07.2024 r.

Następnie pismem z dnia 18.07.2024 r. pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu kwoty 129.809,24 zł i 16.881,66 zł.

(dowód: pismo pozwanego z dnia 26.06.2024 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 207-213, pismo pozwanego z dnia 18.07.2024 r. wraz z potwierdzeniem nadania – k. 214-216)

W kredytowanej nieruchomości nie była zarejestrowana działalność gospodarcza. Na działce kupionej z środków z kredytu córka powodów wybudowała dom, w którym obecnie mieszka wraz z rodziną.

(dowód: przesłuchanie powodów – k. 231v-232)

Sąd zważył, co następuje:

Roszczenia powodów o ustalenie, że umowa kredytu zawarta w dniu 20.04.2007 r. zmieniona aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. jest nieważna i zapłatę z tego tytułu podlegały oddaleniu. Za bezzasadne Sąd uznał również żądania powodów o ustalenie, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 tej umowy wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. oraz zapłatę z tego tytułu. Natomiast uwzględnieniu podlegało żądanie powodów o ustalenie, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. jest nieważny. W konsekwencji zasadne było żądanie zapłaty wywodzone z tego tytułu, jednak w niższej wysokości niż żądali tego powodowie - wobec czego roszczenie o zapłatę zostało w części oddalone. Pierwotna umowa kredytu jest ważna i skuteczna – spełnia wszystkie wymagania wynikające z przepisów ustaw. W ocenie Sądu zarzuty powodów odnoszące się do aneksu nr (...) okazały się zasadne. Nie jest możliwe jednak utrzymanie aneksu z wyłączeniem dwóch kwestionowanych przez powodów postanowień. Wobec czego aneks nr (...) jest nieważny.

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania świadków i powodów nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.

Przesłuchani w sprawie świadkowie M. K. (k. 172-180v) oraz M. M. (k. 182-189) nie brały udziału w procesie udzielania kredytu powodom oraz zmianie jej aneksem. Zeznania świadków dotyczyły ogólnych kwestii związanych z funkcjonowaniem kredytów, konstrukcji umów oraz procedur związanych z jej zawarciem.

Ostatecznie, powodowie domagali się ustalenia, że umowa kredytu zawarta w dniu 20.04.2007 r. zmieniona aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany jest nieważna i zapłatę z tego tytułu. Ewentualnie domagali się ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. oraz zapłatę z tego tytułu. W przypadku nieuwzględnienia powyższych żądań powodowie domagali się ustalenia, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy jest nieważny i zapłaty z tego tytułu.

Wszystkie swoje roszczenia powodowie wywodzili z faktu zawarcia w aneksie do umowy niedozwolonych postanowień umownych dotyczących przede wszystkim przeliczeń kwoty spłacanej, której to kursy – według ich stanowiska - pozwany mógł kształtować dowolnie, wskazując, że skutkiem tego umowa zmieniona aneksem naruszała interesy powodów jako konsumentów i była sprzeczna z dobrymi obyczajami.

Powodowie mają interes prawny w wystąpieniu z żądaniem pozwu, a polega on na tym, że w istocie domagają się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia nawiązanego na podstawie umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych postanowień z uwagi na ich niedozwolony charakter. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku jak i Sądu Najwyższego powyższa kwestia nie budzi wątpliwości.

Dla rozstrzygnięcia o żądaniach stron należy w pierwszej kolejności rozważyć, jaki jest charakter podpisanej przez nie umowy, a następnie dokonać analizy podpisanego aneksu nr (...)
i czy wskazywane przez powodów postanowienia miały charakter niedozwolony.

W pierwszej kolejności należy się odnieść do umowy kredytu z dnia 20.04.2007 r. Umowa ta była umową o kredyt złotówkowy i w swoim pierwotnym brzmieniu nie zawierała ona postanowień dotyczących mechanizmu denominacji do waluty obcej. Oceny abuzywności postanowień umownych dokonuje się na dzień zawarcia umowy o czym stanowi wprost przepis art. 385 ² k.c. „Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.” W związku z tym, postanowienia umowy zmienione aneksem nr (...) będą podlegać odrębnej analizie w toku postępowania, a obecnie badana będzie treść umowy z pierwotnym jej brzmieniu.

Zasadnicze postanowienia omawianej umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu (133.305,30 PLN), cel, na jaki został udzielony (zakup działki), zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stopy bazowej i marża Banku) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy. Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego, a zatem z tych przyczyn nie może zostać uznana za nieważną.

Nadto umowa stron jest dopuszczalna w świetle treści art. 353 ¹ k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Postanowienia umowne nie są dotknięte wadą polegające na ich abuzywności w takim zakresie, który prowadziłby do upadku całej umowy. Powodowie zresztą nie kwestionowali postanowień umowy zawartych w jej pierwotnym brzmieniu lecz dopiero tych, które zostały zmienione aneksem do umowy.

Powyższe oznacza, że umowa kredytu w pierwotnym brzmieniu jest ważna i skuteczna.

Następnie, należy dokonać analizy zawartego przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego aneksu nr (...) do umowy. Dotyczył on przekształcenia kredytu złotowego w denominowany i to jego postanowienia powodowie zaskarżyli. Ponadto, strony zawarły również aneks nr (...) do umowy na podstawie którego uległa zmniejszeniu kwota wypłaconego kredytu o 0,30 zł, jednak w tym zakresie powodowie nie zgłaszali zastrzeżeń.

Zawarcie aneksu nr (...) do umowy i dokonane zmiany umowy kredytu nie powodowało, że umowa o kredyt denominowany była sprzeczna z przepisem art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. W każdym wypadku znane były strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony ( zakup działki), zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stopy bazowej i marża Banku) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.

W zakresie oceny postanowień aneksu do umowy nie zmienia jego oceny okoliczność, że kwota udzielonego kredytu została określona i poddana oprocentowaniu w walucie szwajcarskiej, a miała być wypłacona i spłacana w walucie polskiej. Zgodnie z art. 358 § 1 k.c., w jego brzmieniu w dacie zawierania aneksu do umowy, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Już w tej dacie art. 69 ust. 2 pkt 2 pr. bank. przewidywał możliwość zawierania umów kredytu ze wskazaniem waluty obcej, zaś wyjątek dopuszczający tego typu umowy z udziałem banków wynikał z obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (pr. dewiz.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 pr. dewiz. oraz art. 1 i 2 pkt 18 pr. dewiz. Dokonywanie obrotu dewizowego przez banki było dozwolone m.in. wówczas, gdy dotyczyło zawarcia umowy lub dokonania innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywania takich umów lub czynności. Nie ulega wątpliwości, że postanowienia umowy zmienionej tym aneksem przewidywały rozliczenia kredytu w walucie szwajcarskiej poprzez określenie kwoty kredytu w (...) i jego spłatę w PLN po dokonaniu przeliczenia raty z (...). Tym samym na podstawie aneksu z dnia 19.03.2008 r. umowa stron mogła powodować rozliczenia w walutach obcych i przenoszenie własności wartości dewizowych, a zatem mieściła się w ramach ustawowego zezwolenia, stanowiącego jednocześnie wyjątek od zasady wyrażonej w art. 358 § 1 k.c.

Umowa zmieniona pierwszym aneksem zawierała elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (indeksowanych i denominowanych) w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.

Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności Banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej. Trudno zatem uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego.

Niemniej, wskazany mechanizm obliczania wzajemnych zobowiązań w sposób określony w umowie stron wymaga oceny w aspekcie sposobu ustalania kursu waluty niezbędnego do tych operacji, gdyż powodowie podnieśli zarzut, że postanowienia aneksu zmieniające umowę w tym zakresie mają charakter niedozwolony.

Ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej/denominacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy może natomiast być przedmiotem oceny, czy nie stanowi postanowienia niedozwolonego. W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...) na tle wykładni dyrektywy (...), i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (indeksacyjnych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ^{( 1)} § 1 zd. drugie k.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.

Nie ulega wątpliwości, że powodowie zawarli umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Z umowy kredytowej wynika, że powodowie zaciągnęli kredyt na zakup działki pod budowę domu przez ich córkę. Kredytowana nieruchomość nie była wynajmowana ani nie była w niej prowadzona działalność gospodarcza. W wybudowanym domu mieszka córka powodów wraz z rodziną. Potwierdza to jednoznacznie jej cel mieszkaniowy – a więc nie gozpodarczy.

Powodowie wskazali, że niedozwolone postanowienia dotyczą mechanizmu denominacji i są zawarte w § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy zmienionej wskazanym aneksem z dnia 19.02.2008 r.

W konsekwencji należy dokonać oceny postanowień dotyczących kursów używanych do przeliczenia zobowiązań stron w ramach zmienionej aneksem umowy. Istota aneksu sprowadzała się do wskazania, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem kursu sprzedaży waluty. Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż aneks odnosi się jedynie do kursów sprzedaży walut obcych w pozwanym banku, który znajdują się w Tabeli kursów walut. Oznacza to, że zgodnie z postanowieniami umowy zmienionej aneksem Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Ponadto nie ulega wątpliwości, aneks do umowy stanowił wzorzec stosowany w Banku. Układ aneksu wskazuje, że kredytobiorcy mogli jedynie wskazać walutę do jakiej oczekuje przekształcenia zawartej umowy kredytowej. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że pozostałe postanowienia i oświadczenia były możliwe do wynegocjowania. Do tego byłoby bowiem konieczne wykazanie, że kredytobiorcy mieli realny wpływ na kształt każdego z tych postanowień, czyli przedstawiono im możliwość jego zmiany, z której zrezygnowali. Taka okoliczność nie wynika natomiast z zeznań świadków i powodów, co oznacza, że postanowienia w zakresie kursów wymiany stosowanych w Tabeli nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 i 3 k.c. Powód zeznał „Przeczytaliśmy aneks w trakcie podpisywania, nie mieliśmy wcześniej do niego wglądu. W aneksie sprawdzaliśmy poprawność danych osobowych i wartość rat. (…) Nie tłumaczono nam w jaki sposób bank będzie ustalał wartość tabeli kursów dla potrzeb rozliczenia kredytu. Gdy przyszliśmy do bank, aneks był już przygotowany, mogliśmy się z nim zapoznać na miejscu. Nie mogliśmy go zmieniać.” (k. 231v.-232).

O ile rzeczywistą wysokości kursu przeliczenia powodowie znali, to nie dotyczy to już kursów spłaty, które dalej ustalał swobodnie Bank w swojej tabeli.

W ocenie Sądu nie doszło zatem do indywidualnego uzgodnienia wszystkich postanowień aneksu.

W konsekwencji, w ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia aneksu w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania powodów względem pozwanego, a tym samym i wysokość świadczenia głównego banku, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.

Z uwagi na to, że powodowie wskazywali, że ww. postanowienia są niedozwolone, należało rozważyć, czy – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Odwołują się one do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorców. Nie można uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczające jednoznaczne. Kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Zważywszy, że sposób ustalania tego kursu nie został określony w aneksie, oznacza to, że mógł on być wyznaczany jednostronnie przez Bank, czego nie zmienia okoliczność, że w pewnym zakresie mógł też doznawać ograniczeń ze strony regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż kredytobiorca nie miał na to żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umowy kredytu bankowego utrwalony jest pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (vide uzasadnienie wyroku SN w sprawie (...) i przywołane tam orzecznictwo). Wysokość kredytu wyrażonego w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy. Powyższe oznacza, że po zawarciu aneksu kredytobiorcy mieli ograniczoną możliwość przewidzenia wysokości zadłużenia w PLN, skoro kursy wymiany w toku dalszego wykonywania umowy określić miał Bank. Pozwany mógł zatem w sposób dowolny kształtować wysokość swojego zobowiązania do wypłaty kwoty kredytu, jak również wysokość zobowiązania kredytowego w toku spłaty kredytu. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania (obniżka stopy bazowej), gdyż teoretycznie mógł je rekompensować zmianami kursu przyjętego do rozliczenia kredytu.

W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że aneks był sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszał rażąco interesy kredytobiorców w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., oceniany na datę jego zawarcia (art. 3852 k.p.c. –uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie(...)). Takie rozwiązania dawały Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorców całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości ich zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu.

Dodatkowo wskazać należy, że swobodę ustalania kursu przez Bank eliminować by mogła jedynie możliwość wypłaty kredytu w walucie kredytu oraz spłaty w tej walucie, gdyż do wszystkich pozostałych walut Bank miał prawo stosować własny kurs. Oznacza to również, że możliwość spłaty w walucie kredytu nie przywracała wystarczająco nierównowagi między stronami. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami i kształtowały zobowiązania powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. i w związku z tym nie wiążą powodów.

Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w (...) oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a kredytobiorcy w terminach płatności kolejnych rat powinni spłacać raty w PLN, przy czym żadne postanowienie również nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.

Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy (...) dokonaną przez (...) w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie (...) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym lub takiego, który można zastosować za zgodą obu stron – wyłącznie wtedy gdy brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. W wyroku tym (...) wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego.

Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się kursem średnim NBP w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą denominacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z aneksu już od daty jego zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty.

W ocenie Sądu brak określenia kursów wymiany i możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje koniecznością wyeliminowania z umowy całego mechanizmu denominacji, który - określony przy pomocy niedozwolonych postanowień dotyczących kursu wymiany - jawi się w całości jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy kredytobiorcy - konsumenta.

W konsekwencji, uznanie za niedozwolone klauzul wskazywanych przez powodów skutkuje również uznaniem za niedozwolony całego mechanizmu denominacji.

Ponadto, w aneksie zostało ustalone oprocentowanie zmienne. Oprocentowanie stanowiło sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży banku. Stawką odniesienia był LIBOR 3M (§ 8 ust. 5 umowy zmienionej aneksem). Nie wskazano jednak jakiej waluty dotyczy LIBOR 3M. Wskaźnik ten był publikowany osobno dla każdej z walut waloryzacyjnych. Był różny dla każdej z nich w tym samym okresie. W aneksie bank nie wskazał, że dotyczy on (...). Nie sposób więc zastosować (...) z tej właśnie waluty. Wobec odpadnięcia mechanizmu denominacji nie sposób domyślać się tej właśnie waluty, jako źródła odniesienia wskazanej stopy referencyjnej.

W efekcie usunięcie mechanizmu denominacji z aneksu, kredyt przestaje być denominowany do waluty obcej. Z tego względu, strony aneksu mogą domyślać się jedynie, że walutą o której mowa to (...). Umowa czy też aneks zawarty pomiędzy konsumentem, a przedsiębiorcą powinien być tak skonstruowany, aby zawierał precyzyjne i zrozumiałe postanowienia. W związku z powyższym umowa w brzmieniu zmienionym aneksem nie może być wykonywana, ponieważ główne świadczenie stron – oprocentowanie kredytu nie może zostać określone w sposób jednoznaczny. W takiej sytuacji utrzymanie aneksu z dnia 19.02.2008 r. o numerze 2 do umowy jest niezasadne.

Z uwagi na brak sposobu określenia oprocentowania nie jest zachowany element odpłatności umowy kredytu, a ustalone raty w PLN nie dają się wyodrębnić. Eliminacyjny skutek pominięcia klauzul abuzywnych, przy zastosowanych zapisach umownych nie pozwala wykonywać umowy zmienionej aneksem nr (...).

Nadto, wskazać należy w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt (...). Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

W niniejszej sprawie postanowienia aneksu odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu aneks łączący strony, nawet w przypadku prawidłowego ustalenia oprocentowania, po eliminacji klauzul abuzywnych zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiązałby stron.

Powodowie wnosili przede wszystkim o ustalenie nieważności całej umowy zmienionej aneksem nr (...) do umowy kredytu, w dalszej kolejności ustalenia bezskuteczności wyłącznie dwóch kwestionowanych postanowień aneksu, zaś w ostatniej kolejności o ustalenie, że aneks nr (...) do umowy kredytu jest nieważny.

Przede wszystkim wskazać należy, że niemożliwe było ustalenie wyłącznie bezskuteczności względem powodów dwóch kwestionowanych przez nich postanowień. Znaczenie ma causa czyli prawnie istotna przyczyna dokonania czynności prawnej. Jest to decydujący motyw skutkujący faktyczną czynnością prawną, jednak przy założeniu, że bez takiego celu czynność nie zostałaby dokonana. Brak prawidłowej causy w umowie skutkuje nieważnością czynności prawnej. W przypadku zawarcia aneksu nr (...) do umowy kredytu celem stron niniejszego postępowania była zmiana kredytu z kredytu złotowego na kredyt denominowany do (...). Zmiana warunków umowy, w tym zmiana oprocentowania, wysokości marży czy innych postanowień była podyktowana zmianą waluty kredytu i waluty jego spłaty. Powyższe oznacza, że gdyby powodowie nie zamierzali wprowadzić do umowy kredytu mechanizmu denominacji, to nie zostałyby zmienione inne postanowienia umowne objęte treścią aneksu nr (...) – co oznacza, że aneks nr (...) nie zostałby w ogóle zawarty. Eliminacja wyłącznie dwóch postanowień umownych zmienionych aneksem nr (...), w rezultacie skutkowałoby tak daleko idącą zmianą stosunku prawnego, że nie byłby on zgodny z celem stron z chwili zawarcia aneksu. Wobec odpadnięcia causy nie jest możliwe ustalenie bezskuteczności wyłącznie dwóch postanowień aneksu przy utrzymaniu pozostałych.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że aneks nr (...) do umowy kredytu jest nieważny w całości i nie obowiązuje stron. Jednak powodowie również wywodzili z tego wniosek, że umowa kredytu jest nieważna w całości. Wobec żądania powodów należałoby rozważyć, czy zawarcie aneksu nr (...) do umowy kredytu stanowiło nowację. Jednak nie sposób zgodzić się z taką oceną sytuacji prawnej powodów. Zgodnie z art. 506 k.c. jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa (odnowienie). W razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. Oczywistym jest, że zamiar umorzenia istniejącego zobowiązania powinien wprost wynikać z treści aneksu i to w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Skutek taki (nowacja) w realiach niniejszej sprawy nie jest możliwy, gdyż zgodnym zamiarem stron było kontynuowanie umowy tylko na zmienionych warunkach – i ten zamiar został uzewnętrzniony w treści aneksu podpisanego przez strony postępowania. Podkreśli należy, że tak jak zostało to już wskazane na początku rozważań prawnych, pierwotna umowa kredytu spełnia wszystkie wymagania umowy kredytowej określone w ustawie prawo bankowe i wiąże strony.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 189 k.p.c., w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 69 pr. bank. przy zastosowaniu art. 58 § 1 k.c. Sąd w punkcie V sentencji wyroku ustalił, że aneks nr (...) z dnia 19.02.2008 r. do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), zawarty pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawny, jest pozwany, jest nieważny, uznając, że wobec dalszego braku możliwości wykonywania postanowień zawartych w aneksie do umowy powodowie mają interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego ich z pozwanym.

Wobec braku spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 k.c. i art. 69 pr. bank Sąd oddalił żądanie powodów o ustalenie, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 20.04.2007 r. zmieniona aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r., o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Ponadto, wobec braku możliwości zastosowania przepisu art., (...) § 2 k.c. Sąd również oddalił żądanie, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r., o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku. Zawarty przez strony aneks nr (...) do umowy nie mógł obowiązywać dalej po eliminacji wyłącznie dwóch kwestionowanych przez powodów postanowień.

W konsekwencji oddaleniu podlegało żądanie zapłaty kwot 70.401,17 zł i 117.518,01 zł wywodzone z nieważności umowy kredytu zmienionej aneksem nr (...) do umowy oraz żądanie zapłaty kwoty 70.401,17 zł wywodzone z ustalenia, że powodów nie wiążą postanowienia § 2 pkt 3 oraz § 9 ust. 2 pkt 2 umowy kredytu wprowadzone aneksem nr (...) z dnia 19.02.2008 r. Sąd o powyższym orzekł w punkcie II i IV sentencji wyroku, z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Ostatecznie Sąd ustalił, że aneks nr (...) jest nieważny, a tym samym nie wiąże stron w całości. Z tego względu w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz na rzecz powodów kwotę 38.409,37 zł, o czym orzekł jak w punkcie VI sentencji wyroku.

Powyższa kwota stanowi wartość nadpłaconych przez powodów w okresie 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r. rat kapitałowo-odsetkowych na skutek zawartego przez strony aneksu nr (...) (który w niniejszym postępowaniu okazał się nieważny).

Z uwagi na kwestionowanie przez pozwanego wysokości żądanej kwoty przez powodów konieczne stało się dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości. Opinia została sporządzona przez biegłego sądowego I. Ł.. W ocenie Sądu przedmiotowa opinia jest jasna, pełna oraz koresponduje z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a wnioski w niej zawarte są logiczne oraz zgodne z doświadczeniem życiowym. Biegła wskazała, różnica pomiędzy ustaloną sumą wpłat w okresie od 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r., a kwotą która byłaby należną we wskazanym okresie przy przyjęciu założenia, że z umowy usunięto mechanizm indeksacji wprowadzony aneksem nr 2, a umowa obowiązywałaby w dalszym kształcie wynikającym z umowy kredytu i aneksu nr (...) wynosi 38.409,37 zł. Jednocześnie Sąd w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oddalił żądanie powodów o zasądzenie kwoty ponad kwotę 38.409,37 zł, tj. co do kwoty 580,37 zł z tytułu nadpłaconych rat kredytu w okresie od 05.03.2008 r. do 07.02.2022 r., o czym orzekł jak w punkcie VII sentencji wyroku.

Powodowie żądali zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 38.409,37 CHF od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty i to żądanie zostało uwzględnione w całości.

Żądanie zapłaty na rzecz powodów dochodzonej w niniejszym postępowaniu kwoty zostało sformułowane przez nich w piśmie z dnia 26.04.2022 r. Pozwany odebrał powyższe pismo w dniu 29.04.2022 r. Termin zapłaty został wyznaczony na 7 dni od dnia otrzymania wezwania i upłynął z końcem dnia 06.05.2022 r.. Wobec tego pozwany pozostawał w opóźnieniu co do spełnienia wskazanego świadczenia od dnia 07.05.2022 r. i od tej daty Sąd orzekł o początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 38.409,37 zł.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Białymstoku odstąpił od dotychczasowego poglądu, że odsetki za opóźnienie od nienależnego świadczenia z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych należą się od dnia wydania wyroku. Wobec powyższego odsetki należą się od dnia, w którym pozwany bank został w sposób jednoznaczny poinformowany przez kredytobiorców o tym, że w ich ocenie umowa jest nieważna bądź zawiera klauzule niedozwolone i zostało prawidłowo sformułowane żądanie zapłaty.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie na rzecz powodów od kwoty 38.409,37 zł od dnia 07.05.2022 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie VI sentencji wyroku.

Pozwany zgłosił zarzut potrącenia oraz zatrzymania na wypadek unieważnienia umowy kredytu. W niniejszej sprawie nie zapadło tego rodzaju rozstrzygnięcie w związku z tym zarzuty zgłoszone przez pozwanego są bezprzedmiotowe. Tym samym Sąd nie rozpoznawał ich merytorycznie.

Przechodząc do kosztów procesu Sąd Okręgowy dokonał ich stosunkowego rozdzielenia wedle odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 100 k.p.c.

Powodowie ponieśli następujące koszty:

- opłata od pozwu 1000 zł,

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa 34 zł,

- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika– 10.800 zł,

- wynagrodzenie biegłego sądowego – 1.984,81 zł

łącznie: 13.818,81 zł.

Pozwany poniósł następujące koszty:

- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 10.800 zł,

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł,

łącznie: 10.817 zł.

Wynagrodzenie pełnomocnika powodów ustalono na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zaś pełnomocnika powodów na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenie na rzecz powodów zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości, o co powodowie wnosili. Niniejsza sprawa nie wymagała ponad standardowego nakładu pracy ze strony pełnomocnika.

Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy (wps. 133.305 zł) oraz zapłaty na ich rzecz z tego tytułu kwot 70.401,17 zł i 117.518,01 zł (wps. 187.919,17 zł), ewentualnie ustalenia bezskuteczności postanowień aneksu nr (...) (wps. 133.305 zł) oraz zapłaty kwoty 70.401,17 zł (wps. 70.40,17 zł), ewentualnie ustalenia nieważności aneksu nr (...) (wps. 133.305 zł) oraz zapłaty z tego tytułu kwoty 38.989,74 zł (wps. 38.989,74 zł). Łączna wartość wszystkich dochodzonych przez powodów roszczeń wynosiła 697.225,09 zł.

Powodowie wygrali proces o ustalenia nieważności aneksu nr (...) (wps. 133.305 zł) i zapłatę na ich rzecz kwoty 38.407,37 zł, łącznie co do wartości 171.712,37 zł. Powodowie wygrali zatem proces w 25 %, pozwany zaś w 75 %.

Powodom przysługuje względem pozwanego prawo żądania kwoty 3.454,70 zł (13.818,81 zł x 25 %).

Pozwanemu przysługuje względem powodów prawo żądania kwoty 8.112,75 zł (10.817 zł x 75 %)

Mając na uwadze powyższe, Sąd dokonał potrącenia kwoty, którą powodowie winni zwrócić pozwanemu tytułem kosztów postępowania tj. kwoty 8.112,75 zł z kwotą, którą pozwany winien zwrócić powodom tytułem kosztów postępowania, tj. kwoty 3.454,71 zł.

W wyniku powyższego powodom pozostała do zapłaty na rzecz pozwanego tytułem kosztów procesu kwota 4.658,05 złotych (8.112,75 zł - 3.454,70 zł). Powyższą kwotę należy zasądzić od powodów na rzecz pozwanego, o czym Sąd orzekł na podstawie wskazanego wyżej przepisu w punkcie VIII sentencji wyroku.

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Pozostała część niewykorzystanej zaliczki będzie zwrócona powodom zgodnie z pkt 3 zarządzenia z dnia 8 lipca 2025 r.