Wyrok z 15 lipca 2025, sygn. I C 1635/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Rafał Kubicki
Protokolant:	sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. w W.

przeciwko A. K. i Z. K.

o zapłatę, ewentualnie o zmianę wysokości świadczenia i zapłatę

I.  umarza postępowanie w zakresie żądania zwrotu kapitału (...) – kwoty 357 000 zł z odsetkami od tej kwoty,

II.  oddala powództwo w pozostałej części,

III.  zasądza od powoda (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: A. K. i Z. K. kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 1635/24

UZASADNIENIE

Powód (...) Bank (...) S.A. w W. wniósł w dniu 8.10.2024 r. przeciwko A. K. i Z. K. o:

1.  zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 357 000 zł z tytułu zwrotu kapitału (...) wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy (...) nr (...) z dnia 25 czerwca 2008 roku z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 września 2024 roku do dnia zapłaty.

2.  zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 41 390,77 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy (...)
w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 września 2024 roku do dnia zapłaty.

ewentualnie wniósł o:

3.  zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanemu na podstawie zawartej przez strony umowy kapitału (...)
w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie
i ukształtowanie go na poziomie 405 341,12 zł oraz zasądzenie solidarnie, ewentualnie in solidum, ewentualnie w częściach równych od pozwanych na jego rzecz kwoty 48 341,12 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.).

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Podnieśli zarzut przedawnienia roszczeń powoda, a jednocześnie przedwczesności powództwa, zarzut wygaśnięcia roszczeń banku wskutek dokonanego przez bank potrącenia i zarzut nadużycia prawa podmiotowego. Z ostrożności procesowej podnieśli zarzut potrącenia wierzytelności powoda o zapłatę dochodzonej
w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością o zwrot wszystkich kwot wpłaconych powodowi z tytułu wykonywania umowy (...). Pozwani przyznali, że: strony łączy umowa o (...) nr (...) z dnia 25 czerwca 2008 г.; bank wypłacił na ich rzecz kwotę 357 000 zł tytułem kapitału (...); wytoczyli przeciwko bankowi powództwo, w ramach którego zarzucają, że klauzula indeksacyjna zawarta w umowie stanowi niedozwolone postanowienie umowne, a nadto, że umowa jest nieważna ((...) w W. (...), SO w (...) (...)) i nie została jeszcze prawomocnie zakończona. Pozwani zaprzeczyli wszystkim faktom i twierdzeniom powoływanym przez powoda, w szczególności, aby: umowa (...) nie była nieważna, kwestionowane postanowienia umowne (klauzula indeksacyjna) nie był abuzywne, w tym nie godziły w dobre obyczaje, rażąco naruszając interesy konsumenta, powód posiada wymagalne roszczenie o zwrot nienależnie wypłaconego kapitału (...).

Pismem procesowym z 5 czerwca 2025 r. pozwani - w związku wydaniem przez Sąd Apelacyjny w (...) wyroku w sprawie o sygn. akt
(...) - ponownie podnieśli zarzut potrącenia wierzytelności powoda
o zapłatę kwoty 357 000 zł z wzajemną wierzytelnością o zwrot kwot wpłaconych z tytułu wykonywania umowy na sumę 489.142,20 zł. Na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia wskazali, że korzystają z prawa zatrzymania dochodzonego przez powoda zwrotu kapitału do czasu kiedy powód zaofiaruje zwrot kwoty 489.142,20 zł stanowiącej sumę świadczeń uiszczonych nienależnie na rzecz powoda.

Pozwany ostatecznie uznał za skuteczne potrącenie dokonane przez pozwanych w zakresie kapitału (...) i cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie żądania zwrotu kapitału (...), podtrzymując żądania pozwu w pozostałej części.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne. Strony łączyła umowa (...) hipotecznego nr (...) z 25 czerwca 2008 г. Wyrokiem z 21 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w (...) ((...)) ustalił, że przedmiotowa umowa jest nieważna. Wyrokiem z 14 kwietnia 2025 r. (sygn. akt (...)) Sąd Apelacyjny w (...) oddalił apelację banku (bezsporne, wyrok SO k. 103v., wyrok (...) k. 104. Kredyt został wypłacony w kwocie 357 000 zł, natomiast pozwani w wykonaniu umowy uiścili na rzecz banku sumę 489.142,20 zł. Pismem z dnia 19.08.2024 r. bank wezwał pozwanych do zapłaty w terminie do 9.09.2024 r. kwoty 357 000 zł tytułem zwrotu udostępnionego im kapitału (...) oraz kwoty 41 390,77 zł tytułem zwrotu kwoty należnej bankowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy (...) w związku koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku, tj. łącznie kwoty 398 390,77 zł. Pismem z dnia 10.09.2024 r. bank – w związku ze sprawą zawisłą przed (...) w W. - złożył pozwanym oświadczenie o potrąceniu kwoty dochodzonej przez kredytobiorców w tamtym postępowaniu sądowym
z jego wymagalną wierzytelnością w kwocie 398 390,77 zł (zaświadczenie k. 104v.-106, historia rachunku k. 107-110, wezwanie do zapłaty k. 48, oświadczenie o potrąceniu k. 74). Wobec prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) (sygn. akt (...)), ustalającego nieważność umowy, pozwani pismem z 13.05.2025 r. wezwali bank do wykonania wyroku oraz do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 489 142,20 zł jako sumy rat kapitałowo-odsetkowych uiszczonych w wykonaniu umowy ( wezwanie do wykonania wyroku i zapłaty k. 102). Bezsporne ostatecznie pomiędzy stronami było, że na mocy zarzutu potrącenia, kwota kapitału udostępnionego kredytobiorcom przez bank została rozliczona ( okoliczność bezsporna, stanowiska stron)

Przedstawionym wyżej rozstrzygnięciem w sprawie I (...) Sąd
w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2007 r. (II CSK 347/07) wskazał, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. każde orzeczenie prawomocne formalnie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach wskazanych w ustawie także inne osoby. Jest to prawomocność materialna w sensie pozytywnym, która, jak podnosi się w doktrynie, zabezpiecza poszanowanie dla rozstrzygnięcia sądu ustalającego i regulującego stosunek prawny stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia. To oznacza przede wszystkim, że w niniejszym procesie Sąd nie mógł dokonać ustalenia odmiennego od tego, że umowa (...) była nieważna. Zresztą ustalenia tego ostatecznie strony nie kwestionowały.

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wniosek
o przesłuchanie pozwanego. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód
z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował, z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pominął również wniosek dowodowy strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Wobec przyjęcia przez Sąd braku zasadności roszczeń strony powodowej
w zakresie żądania zwrotu przez pozwanego korzyści uzyskanych wskutek korzystania z (...) czy też urealnienia kwoty (...) oraz podstaw do waloryzacji kwoty zobowiązania wynikającego z umowy (...), brak było również powodu do zasięgania wiadomości specjalnych celem wyliczenia wartości tych roszczeń.

Pierwsze żądanie główne dotyczyło zwrotu kwoty (...). Pozwani otrzymali od banku 357 000,00 zł i kwota ta była przedmiotem roszczenia banku o zwrot. Wierzytelność powstała, ale w dacie wyrokowania nie przysługiwała już bankowi, ponieważ została skutecznie umorzona na skutek uznanego przez bank potrącenia. Bank na rozprawie w dniu 15 lipca 2025 r. skutecznie cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w tym zakresie. Okoliczności te są zatem bezsporne i nie wymagają dalszego odnoszenia się do nich. Postępowanie
w tym zakresie zostało umorzone na podstawie art. 355 k.c., o czym orzeczono jak w punkcie I wyroku.

Kolejno odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (8.10.2024 r. - pocztową przesyłką poleconą), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku opierającego się na nieważności umowy kredytowej. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie
z tą wolą.

Mimo to żadne z ostatecznych roszczeń powoda nie zasługuje na uwzględnienie - zarówno przedstawione jako główne roszczenie o zmianę wysokości świadczenia powoda w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kwoty należnej mu ponad nominalną kwotę kapitału (...) na podstawie przepisów
o waloryzacji sądowej, jak i przedstawione jako ewentualne żądanie zapłaty na jego rzecz kwoty 48 341,12 zł należnej mu ponad nominalną kwotę kapitału (...) w związku ze zmianą wartości pieniądza w czasie na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ¹ § 3 k.c.).

Dokonując analizy zasadności tych roszczeń, należy w pierwszym rzędzie podkreślić, że celem prawa unijnego - (...) jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany. Zasądzenie na rzecz banku wynagrodzenia za bezumowne korzystanie
z kapitału penalizowałoby nie bank, lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. W polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nim art. 405 k.c.
w związku z art. 410 k.c. Z powołanych przepisów wynika obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia, a świadczeniem banku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata (...). A zatem umożliwienie kredytobiorcy bezumownego korzystania" z kapitału banku nie jest świadczeniem banku, lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez bank, przez co bank nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia ewentualnego, ponieważ reżim odpowiedzialności
z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron
w zakresie oprocentowania (zob. wyrok (...) w (...) z dn. 20.02.2020 r.,
(...)). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności przedmiotowego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby stronie pozwanej, skoro podczas wykonywania spornej umowy (...) również bank korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy. Przyjęcie zasadności roszczenia powoda o wynagrodzenie byłoby sprzeczne z celem (...), która ma na celu ochronę konsumentów. Wyeliminowanie ze spornej umowy mechanizmu indeksacji nie stanowi in concreto następstwa niezgodnego
z prawem lub nieuczciwego zachowania pozwanej (jej poprzednika prawnego), ale jest rezultatem niezgodnego z prawem działania banku (jego poprzednika prawnego). Wobec tego strona pozwana nie powinna ponosić dalej idących następstw tego stanu rzeczy niż te, które ustawodawca przewidział w art. 385 ^{( 1)}
§ 1 i 2 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z 25.06.2022 r. o sygn. (...). Kredytobiorcy w tego rodzaju sprawach korzystają z daleko idącej ochrony prawa unijnego, w tym poszczególnych przepisów wynikających
z (...) (zwłaszcza art. 7 ust. 1). Na straży prawa wielokrotnie pozostawał także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. w wyroku (...) z dnia 21 grudnia 2016 r., G. N., sprawy połączone 0-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 57; wyrok (...) z dnia 14 czerwca 2012 r., B. E. de C., 0-618/10, EU:C:2012:349, pkt 65). Co więcej, ochronę konsumentów przed tego rodzaju roszczeniami ze strony przedsiębiorców przewidują również przepisy krajowe. Zgodnie z art. 224 § 1 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Zgodnie zaś z § 2 tego przepisu: „Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył". Wskazany wyżej przepis kodeksu cywilnego stanowi, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy należy się wyłącznie, jeśli posiadacz jest w złej wierze. Strona pozwana korzystała z pieniędzy banku w przekonaniu, że ma do tego prawo na podstawie zawartej umowy. Trudno uznać pozwanego za posiadacza kapitału w złej wierze, skoro sam bank na gruncie sprawy (...) stał na stanowisku, że konsument posiadał je zgodnie z prawem. W ocenie Sądu, strona pozwana była posiadaczem w dobrej wierze. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w dobrej wierze przysługuje właścicielowi dopiero od dnia wytoczenia powództwa o zwrot (art. 224 § 1 k.c.). Pieniądz jest rzeczą szczególnego rodzaju i mają do niego zastosowanie właśnie te przepisy.

Z tych przyczyn Sąd pominął jako nieistotny dowód z opinii biegłego mający na celu wyliczenie wartości omawianego wyżej wynagrodzenia.

Nie zasługiwało na uwzględnienie żądanie dotyczące waloryzacji kapitału wskutek istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Powód żądał, by waloryzacji dokonać według wskaźników inflacji i jako podstawę prawną swojego roszczenia wskazał art. 358 ^{( 1)} k.c. W ocenie Sądu, roszczenie to powodowi nie przysługuje, podobnie jak związane z nim roszczenia o zapłatę. Aktualne i w tej kwestii są wyłożone wcześniej argumenty poczynione na gruncie (...). Dodatkowo przeszkodą uwzględnienia żądania powoda jest sama treść art. 358 ^{( 1)} § 4 k.c., z którego wynika, że waloryzacji sądowej nie może żądać strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku
z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. To, że powód jest przedsiębiorcą, jest na tyle oczywiste, że nie wymaga argumentacji. Przedmiotem roszczenia o zwrot kapitału (...), w tym o zwrot w zwaloryzowanej wysokości, jest świadczenie pozostające w związku z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. Sąd zna argumenty przeciwników tego poglądu, wskazujących na to. że chodzi
o świadczenie nienależne, a nie o świadczenie z obowiązującej umowy, ale nie zgadza się z tymi argumentami. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek nie został zerwany na żadnym etapie. Dlatego powództwo w zakresie żądania ewentualnego zostało oddalone na podstawie art. 358 ^{( 1)} 4 k.c.

Dodać jeszcze należy, że w dniu 15 czerwca 2023 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ogłosił orzeczenie w sprawie (...),
w którym rozstrzygnął pytanie prejudycjalne, czy w przypadku uznania, że umowa (...) zawarta przez bank i konsumenta jest od początku nieważna
z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, strony oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych w wykonaniu tej umowy (bank - kapitału (...), konsument - rat, opłat, prowizji i składek ubezpieczeniowych) oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty, mogą domagać się także jakichkolwiek innych świadczeń, w tym należności (w szczególności wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia). (...) uznał że prawo Unii Europejskiej stoi na przeszkodzie, aby banki mogły żądać od kredytobiorców dodatkowych świadczeń, w tym wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.

Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1.  Jeżeli w wykonaniu umowy (...), która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty (...), a kredytobiorca dokonywał spłat (...), powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

2.  Jeżeli umowa (...) nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Uzupełniająco wskazać można, że w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C‑396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne
z prawem unijnym.

Z tych przyczyn na podstawie powołanych wyżej przepisów powództwo
podlegało oddaleniu w tej części, która była przez bank podtrzymywana.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej – 10 817 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu.

sędzia Rafał Kubicki