Wyrok z 12 sierpnia 2025, sygn. VII U 829/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

12 sierpnia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu na rozprawie 12 sierpnia 2025 r. w Warszawie

sprawy K. N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o wysokość emerytury i kapitału początkowego

na skutek odwołania K. N.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z 21 lutego 2020 r. nr (...) (...)

oraz z 24 lutego 2020 r. nr (...)

1)  zmienia decyzję z 21 lutego 2020 r. nr (...) (...), ustalając wysokość kapitału początkowego na 85 972,15 zł (osiemdziesiąt pięć tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt dwa złote piętnaście groszy),

2)  zmienia decyzję z 24 lutego 2020 r. nr (...), ustalając wysokość emerytury na 2 856,55 zł (dwa tysiące osiemset pięćdziesiąt sześć złotych pięćdziesiąt pięć groszy),

3)  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz K. N. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

VII U 829/20

UZASADNIENIE

Decyzją z 21 lutego 2020 r. nr: (...) (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. ustalił wysokość kapitału początkowego dla ubezpieczonego K. N., określając jego wysokość na 1 stycznia 1999 r. na 50.032,51 zł.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego przyjęto podstawę wymiaru w kwocie 493,12 zł. Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy przyjęto przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj. od 1 stycznia 1978 r. do 31 grudnia 1987 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 40,39%. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustalono w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 40,39% przez kwotę 1220,89 zł tj. kwotę bazową określoną w ustawie (40,39% x 1220,89 zł = 493,12 zł). Organ rentowy wskazał, że wzięto pod uwagę okresy składkowe w łącznej sumie 12 lat 10 miesięcy i 8 dni tj. łącznie 154 miesiące. W dalszej kolejności zaznaczono, że współczynnik proporcjonalności do osiągniętego do 31 grudnia 1998 r. wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wynosi dla ubezpieczenia 56,63%. Współczynnik ten służy do obliczenia 24% kwoty bazowej. Wysokość 24% kwoty bazowej wynosi 293,01 zł. Do ustalenia współczynnika przyjęto wiek ubezpieczonego na dzień 31 grudnia 1998 r. - po zaokrągleniu do pełnych lat - 44 lata, łączny staż ubezpieczeniowy - po zaokrągleniu w górę do pełnych lat - wynoszący 13 lat. Średnie dalsze trwanie życia zgodnie z komunikatem Prezesa GUS z 25 marca 1999 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn - M.P nr 12 poz. 173 wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lata wyniosło 209 miesięcy. Kapitał początkowy ustalony na 1 stycznia 1999 r. wyniósł 50.032,51 zł. Organ rentowy wskazał, że do ustalenia wartości kapitału początkowego nie uwzględnił okresów: od 24 czerwca 1982 r. do 24 czerwca 1982 r., od 28 czerwca 1988 r. do 29 czerwca 1988 r. (nieobecność usprawiedliwiona) i od 1 października 1987 r. do 16 października 1987 r., kiedy nie została opłacona składka na ubezpieczenie w Polsce (akta rentowe).

Kolejną decyzją nr: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 24 lutego 2020 r. przyznał K. N. emeryturę od 1 lutego 2020 r. tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Wysokość emerytury została ustalona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej i została wyliczona w wysokości 2112,92 zł (k. 35 akt rentowych).

K. N. pismem z 22 czerwca 2020 r. odwołał się od obu powyższych decyzji, wnoszą o ich zmianę i prawidłowe ustalenie wysokości kapitału początkowego i emerytury.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o ustaleniu kapitału początkowego uwzględnia nieprawidłowy okres oraz nieprawidłowe wartości wynagrodzenia, przez co znacząco został zaniżony jego kapitał początkowy, co miało wpływ na nieprawidłowe wyliczenie wysokości jego emerytury (k. 3).

W odpowiedzi na odwołanie z 17 lipca 2020 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołań, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał, że odwołujący zakwestionował zaskarżone decyzje jedynie w ogólny sposób nie formułując przy tym konkretnych zarzutów – ubezpieczony nie wskazał z czym konkretnie się nie zgadza i co w jego ocenie stanowi błąd organu rentowego (k. 4).

Po ustanowieniu w sprawie profesjonalny pełnomocnik odwołującego sprecyzował odwołanie, domagając się ustalenia wskaźnika wysokości kapitału początkowego z uwzględnieniem rzeczywistego wynagrodzenia wyliczonego według stawek godzinowych i kwotowo określonych zgodnie ze świadectwami pracy oraz legitymacją ubezpieczonego (pismo z 11 sierpnia 2021 r. - k. 25).

Strona odwołująca domagała się także zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (protokół rozprawy z 12 sierpnia 2025 r. – k. 399).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

K. N. urodził się (...) (bezsporne). W okresie od 1 października 1971 r. do 30 września 1973 r. pobierał 24 - miesięczną naukę zawodu w specjalności wędliniarstwo podczas zatrudnienia w Spółdzielni Pracy (...) w K. (k. 29). Od 1 października 1973 r. do 29 sierpnia 1977 r. pracował w (...) Zakładach (...) na stanowisku wędliniarza. Od 23 września 1977 r. do 18 lutego 1978 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie Państwowej (...) w W. na stanowisku kierowcy w pełnym wymiarze czasu pracy. Od 3 maja 1978 r. do 28 lipca 1980 r. zatrudniony był w Przedsiębiorstwie (...) w W. na stanowisku kierowcy, ładowacza. Od 13 października 1980 r. do 22 września 1982 r. zatrudniony był w (...) sp. z o.o. Baza Usług (...) na stanowisku kierowcy samochodu dostawczego (jeździł Ż. oraz N.) przewoził chemię: kremy, wybielacze – albo towar gotowy bądź komponenty do produkcji. Następnie, od 25 lutego 1983 r. do 31 marca 1984 r. odwołujący pracował w Gminnej Spółdzielni (...) w G. na stanowisku kierowcy. Ubezpieczony woził wyroby garmażeryjne, mięso przeważnie do W. z O. i E.. Wyjeżdżał około 3 - 4 dni w tygodniu. Odwołujący, gdy nie jeździł jako kierowca to pracował wówczas w Zakładzie jako wędliniarz, wówczas zajmował się wiązaniem kaszanki, pasztetowej, rozbieraniem połówki, trybowaniem – były to wyroby z różnych mięs, jednak większość czasu pracował jako kierowca. Od 8 sierpnia 1984 r. do 30 kwietnia 1986 r., od 6 sierpnia 1986 r. do 10 października 1986 r., od 17 października 1987 r. do 15 marca 1988 r. pracował w Wytwórni wyrobów wędliniarskich i garmażeryjnych F. S. w K. w wymiarze pełnego etatu. W okresie od 4 listopada 1986 r. do 8 czerwca 1987 r. pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) w W. na stanowisku kierowcy – woził artykuły spożywcze, chemiczne do sklepów (...). Od 11 maja 1988 r. do 8 września 1988 r. K. N. był zatrudniony w (...) w W. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy (świadectwa pracy oraz pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach rentowych, zeznania ubezpieczonego k. 48).

17 grudnia 2019 r. K. N. wniósł o przyznanie mu emerytury załączając do wniosku świadectwa pracy potwierdzające okresy zatrudnienia (k. 1 akt rentowych).

Postanowieniem z 1 lutego 2023 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego w zakresie księgowości na okoliczność ustalenia na podstawie zebranej w aktach dokumentacji – wysokości kapitału początkowego i wysokości emerytury K. N. (k. 244).

W opinii z 20 kwietnia 2023 r. biegła z zakresu rachunkowości E. Z. po dokonaniu szczegółowej analizy akt sprawy oraz dokumentacji dotyczącej okresów zatrudnienia ubezpieczonego ustaliła, że kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. dla ubezpieczonego wynosi: 63.586,16 zł. Wysokość emerytury ustalona dla K. N. na dzień 12 lutego 2020 r. wynosi: 2.393,37 zł brutto (k. 251 - 265).

Ubezpieczony nie wnosił zastrzeżeń do opinii biegłej, wnosząc o przyjęcie zgodnie z opinią biegłe wysokości ustalonego kapitału początkowego (pismo procesowe z 23 maja 2023 r. k. 277). Organ nie zgodził się z opinią sporządzoną przez biegłą wnosząc o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu rachunkowości (pismo procesowe z 16 czerwca 2023 r. k. 284., pismo procesowe z 11 października 2023 r. k. 304).

Postanowieniem z 20 października 2023 r. Sąd dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłej sądowej E. Z. na okoliczność ustosunkowania się do zastrzeżeń do opinii z k. 284 i 304 (k. 305).

Biegła sądowa w opinii uzupełniającej z 15 czerwca 2023 r. odnosząc się do zastrzeżeń wniesionych przez organ rentowy dokonała ponownego obliczenia kapitału początkowego i wysokości emerytury ubezpieczonego wskazując, że kapitał początkowy ustalony na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosi: 64.641,61 zł, a wysokość emerytury ustalona dla K. N. na dzień 12 lutego 2020 r. wynosi: 2.424,01 zł brutto (k. 311 - 321).

Ubezpieczony nie wnosił zastrzeżeń do opinii i wnosił o przyjęcie zgodnie z opinią biegłej wysokości obliczonego kapitału początkowego oraz wysokości emerytury (pismo procesowe z 29 lipca 2024 r. k. 334).

Pismem procesowym z 28 lutego 2025 r. organ rentowy w odpowiedzi na zobowiązanie Sądu wyliczył hipotetyczną wysokość kapitału początkowego i emerytury na podstawie przedstawionych dokumentów. Hipotetycznie wyliczony kapitał początkowy dla ubezpieczonego wyniósł 85.972,15 zł, a emerytura na dzień 1 lutego 2020 r. 2.856,55 zł czyli więcej niż według wyliczeń biegłej. Organ rentowy zaznaczył, że na podstawie przedstawionych dokumentów możliwe jest obliczenie kapitału początkowego i emerytury w przedstawionej hipotetycznie wysokości, jednak na dzień wydania decyzji kapitał początkowy i emerytura były ustalone prawidłowo (k. 354).

Pismem procesowym z 17 kwietnia 2025 r. pełnomocnik ubezpieczonego wskazał, że nie kwestionuje stanowiska organu rentowego w zakresie wyliczenia wysokości kapitału początkowego i emerytury (k. 380).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego, obejmującego dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach rentowych K. N., jak również w oparciu o zeznania świadków przesłuchanych w sprawie. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał był spójny, wzajemnie korespondujący i nie budził wątpliwości. Jako wiarygodne Sąd ocenił zeznania ubezpieczonego, który przedstawił okresy swojego zatrudnienia i obowiązki wykonywane w tym czasie, niemniej jednak zeznania te były na tyle ogólne, że nie wnosiły żadnych nowych okoliczności do sprawy.

W sprawie sporządzone zostały dwie opinie przez biegłą z zakresu rachunkowości E. Z., która obliczyła wysokość kapitału początkowego odwołującego i wysokość jego emerytury. Opinie sporządzone przez biegłą sądową zostały ocenione jako rzetelne, gdyż zostały wyczerpująco i przekonująco uzasadnione. Opinie te nie budziły, w ocenie Sądu, wątpliwości. Biegła oparła się na szczegółowej i obszernej dokumentacji. Ponadto biegła w sporządzonych opiniach szczegółowo odniosła się do zgromadzonego materiału dowodowego, wskazując, na jakich konkretnych okolicznościach opierała swoje wnioski, przytaczając dowody i dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Jednak po ponownym przeanalizowaniu całości zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ rentowy ustalił on kapitał początkowy dla ubezpieczonego oraz emeryturę w wysokości wyższej niż ustalono w opinii biegłej, zatem, pomimo że opinie sporządzone przez biegłą zostały sporządzone w sposób prawidłowy i Sąd nie miał co do nich wątpliwości to wysokość kapitału początkowego oraz emerytury została przyjęta w innej wysokości niż wskazała biegła.

W ocenie Sądu Okręgowego prezentowany wyżej materiał dowodowy był wystarczający do poczynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i nie zachodziła konieczność jego uzupełnienia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Z uwagi na przedmiot sporu tytułem wstępu podkreślenia wymaga, że K. N. jako osobie urodzonej po 31 grudnia 1948 r., przysługuje prawo do emerytury w myśl art. 24 i następnych ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53), zwanej dalej ustawą emerytalną. Wymieniony przepis art. 24 wskazuje, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego, co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Zasady obliczania wysokości emerytury określonej w art. 24 zostały ustalone w art. 25 - 26 ustawy emerytalnej. W myśl art. 26 emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 ustawy. Z kolei z art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173 - 175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. la i lb oraz art. 185. Wskazać należy, że kapitał początkowy, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej, ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). W myśl art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2 - 12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5 oraz okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 3 i 6 - 12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).

Zgodnie z przepisami ustawy emerytalnej kapitał początkowy ma być odtworzeniem kwoty składek na ubezpieczenie społeczne, opłaconych przed 1 stycznia 1999 r. Zasady ustalania podstawy wymiaru emerytury zostały określone w art. 15 ustawy, a wysokość kapitału początkowego, zależy od udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych, podstawy wymiaru świadczenia, współczynnika określonego przez proporcję wieku ubezpieczonego i ustawowo określonego wieku emerytalnego oraz stażu. Natomiast do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia uwzględnia się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z okresu ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok zgłoszenia wniosku o emeryturę lub z dowolnych 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku. Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia kapitału początkowego przebiega według zasad dotyczących ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie, co w szczególności dotyczy katalogu środków dowodowych, jakie służą ubezpieczonemu w postępowaniu przed organem rentowym do wykazania stażu ubezpieczonego.

Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej). Ponadto na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu (art. 15 ust. 6).

Środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty, zgodnie z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412), są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Jak wynika z § 22 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności legitymacja ubezpieczeniowa; legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

Według wcześniejszej regulacji zawartej w § 20 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1983 r. Nr 10, poz. 49 z późn. zm.), środkiem dowodowym mogły być wyłącznie zaświadczenia zakładów pracy wystawione według wzoru ustalonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca wpisy dotyczące okresów zatrudnienia i wysokości osiąganych dochodów. Nie budzi zatem wątpliwości, że po zmianie tego rozporządzenia zakres kompetencji organu rentowego w zakresie środków dowodowych został poszerzony o "inny dokument, na podstawie, którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia". Takim innym dokumentem w rozumieniu rozporządzenia są niewątpliwie dokumenty pracownicze zawarte w aktach osobowych, np. umowy o pracę czy angaże ustalające wysokość wynagrodzenia, w tym godzinową stawkę tego wynagrodzenia. Wysokość zarobków, której pochodną jest podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne, to fakt mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 KPC), który w postępowaniu przed sądem udowadniany może być wszelkimi środkami wynikającymi z przepisów Działu III rozdziału 2 kodeksu postępowania cywilnego. Ograniczenia dowodowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami. Nie mają więc zastosowania w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie swobodnej oceny dowodów (por. wyroki SN: z 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06, LEX nr 342283, z 14 czerwca 2006 r., I UK 115/06, OSNP 2007/17 - 18/257, z 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNP 1998/11/342 i z 2 lutego 1996 r., II URN 3/95, OSNP 1996/16/239). W przypadku braku dokumentacji płacowej istnieje możliwość ustalenia wysokości wynagrodzenia ubezpieczonego w oparciu o dokumentację zastępczą znajdującą się w aktach osobowych, taką jak umowy o pracę czy angaże, w których zawarte są dane dotyczące wynagrodzenia. W takim jednak wypadku uwzględnić można tylko takie składniki, które są pewne, wypłacane były w danym okresie, stałe i w określonej wysokości. Wysokości wynagrodzenia lub danego składnika wynagrodzenia nie można zatem ustalać w sposób przybliżony, ale pewny, na podstawie konkretnego dokumentu bądź jego kopii, który zachował się w dokumentacji osobowej ubezpieczonego (por. wyrok SA w Poznaniu z 3 czerwca 2015 r., IIII AUa 535/14, LEX nr 1781979, wyrok SA we Wrocławiu z 18 stycznia 2012 r., III AUa 1555/11, LEX nr 1113058).

W orzecznictwie wskazuje się, że w postępowaniu cywilnym w sprawach o świadczenia emerytalno - rentowe sąd nie jest związany ograniczeniami obowiązującymi w postępowaniu prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a wynikającymi z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412). W sprawie toczącej się przed sądem odwoławczym każdy istotny fakt może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Wynika to z tego, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego lub jego przeliczenie mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza obrazuje wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim termin jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo - płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny zatem obciążać wyłącznie ubezpieczonych, jednakże nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być wprawdzie udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, jednakże zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno - rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r. I UK 36/07; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 15 marca2006 r.., III AUa 1096/05).

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia czy obliczając wysokość kapitału początkowego, a następnie świadczenia emerytalnego ubezpieczonego organ rentowy prawidłowo przyjął wynagrodzenie minimalne za sporny okres. W przypadku bowiem gdyby ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikło, że organ powinien przyjąć wynagrodzenia w wyższej wysokości niż wynagrodzenie minimalne, zasadnym byłaby zmiana zaskarżonej decyzji.

Przyjąć zatem trzeba, iż w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (sporne czy też niemożliwe do udowodnienia przy pomocy dowodu z dokumentu) mogą być dowodzone wszelkimi dostępnymi środkami, które Sąd uzna za pożądane i celowe, co wynika także z treści przepisu art. 473 KPC. Mając powyższe na uwadze Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące analizę dostępnej dokumentacji związanej ze spornym okresem.

W przedmiotowej sprawie Sąd przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe – uzyskano dokumentację pracowniczą ubezpieczonego, Sąd przesłuchał ubezpieczonego na okoliczność jego zatrudnienia w spornych okresach oraz przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości. Tak obszerny materiał dowodowy pozwolił na stwierdzenie, że w miejsce przyjętego minimalnego wynagrodzenia z okresu zatrudnienia od 1973 r. do 1988 r., możliwe jest przyjęcie wynagrodzenia rzeczywistego wyliczonego według stawek godzinowych i kwotowo określonych zgodnie z ujawnionymi w toku postępowania dokumentami. Biegła sądowa z zakresu rachunkowości wyliczyła wysokość kapitału początkowego oraz emerytury ubezpieczonego przyjmując konkretne kwoty wynagrodzeń ubezpieczonego w określonych latach z oryginalnej dokumentacji pracowniczej odwołującego. Po zastrzeżeniach organu rentowego biegła ustaliła wysokość kapitału początkowego ubezpieczonego na dzień 1 stycznia 1999 r. w kwocie: 64 641,61 zł. Z kolei emerytura została ustalona przez biegłą na dzień 12 lutego 2020 r. w kwocie: 2 424,10 zł. Równocześnie należało wskazać, że organ rentowy po przeanalizowaniu dokumentacji przekazanej przez Sąd dokonał hipotetycznego obliczenia kapitału początkowego i wysokości emerytury i przedstawił stosowne obliczenie, zgodnie z którym ustalił kapitału początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. – 85.972,15 zł, a wysokość emerytury na dzień 1 lutego 2020 r. na kwotę 2.856,55 zł wskazując równocześnie, że kwoty te są wyższe niż wskazane przez biegłą. Ubezpieczony nie kwestionował wyliczeń poczynionych przez organ rentowy.

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznając odwołanie K. N. za zasadne na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC w punkcie pierwszym wyroku zmienił decyzję z 21 lutego 2020 r. nr (...) (...), ustalając wysokość kapitału początkowego na 85 972,15 zł, a w punkcie drugim wyroku zmienił decyzję z 24 lutego 2020 r. nr (...), ustalając wysokość emerytury na 2 856,55 zł .

O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 99 w zw. z art. 98 § 1 i 3 KPC w zw. z § 9 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych , zasądzając od organu rentowego na rzecz odwołującego się kwotę 720 zł (2 x 360 zł) tytułem zwrotu kosztów procesu – zastępstwa procesowego mając na względzie, że odwołanie dotyczyło dwóch decyzji.

SSR (del.) Magdalena Pytel