Wyrok z 16 września 2025, sygn. I C 794/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (10)
Sygn. akt: I C 794/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 września 2025 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska
po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. w Olsztynie, na rozprawie
sprawy z powództwa K. D., D. D., A. K. i T. K.
przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie o ustalenie i zapłatę
I. ustala, że umowa kredytu hipotecznego nr (...)- (...) sporządzona 26 lipca 2006 r. pomiędzy pozwanym, a powodami jest nieważna,
II. zasądza od pozwanego na rzecz powodów K. D. i D. D. kwotę 9.919 zł 95 gr (dziewięć tysięcy dziewięćset dziewiętnaście złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:
a) od kwoty 7.315,40 zł od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty,
b) od kwoty 675,17 zł od dnia 19 lipca 2024 r. do dnia zapłaty,
c) od kwoty 1.929,38 zł od dnia 19 lipca 2024 r. do dnia zapłaty,
III. oddala powództwo w pozostałym zakresie,
IV. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.454 (sześć tysięcy czterysta pięćdziesiąt cztery złote) zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.434 (pięć tysięcy czterysta trzydzieści cztery) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, z tym zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia wobec jednego z powodów zwalnia wobec pozostałych.
Sygn. akt I C 794/24
UZASADNIENIE
W pozwie wniesionym w dniu 10.05.2024 r. przeciwko Bankowi (...) S.A., powodowie K. D., D. D., A. K. i T. K. wnieśli o:
1) ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...)- (...) sporządzona 26.07.2006 r. pomiędzy pozwanym Bankiem, a powodami jest nieważna,
2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów K. D. i D. D. kwoty 66 451,87 zł oraz kwoty 237,47 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi:
a) od kwoty 64.522,49 zł od dnia 26.10.2023 r. do dnia zapłaty,
b) od kwoty 237,47 CHF od dnia 26.10.2023 r. do dnia zapłaty,
c) od kwoty 1.929,38 zł od dnia doręczenia pozwu pozwanej do dnia zapłaty,
ewentualnie,
3) ustalenie, że postanowienia umowy kredytu hipotecznego nr (...)- (...) z dnia 26 lipca 2006 r. dotyczące mechanizmu denominacji kwoty kredytu do waluty obcej (...) nie wiążą powodów,
4) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów K. D. i D. D. kwoty 21.302,72 zł wraz z odsetkami ustawowy za opóźnienie liczonymi od dnia 26 października 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu nadpłaty powstałej nad kapitałem udostępnionym i spłaconym przez powodów - zawyżonych rat kapitałowo-odsetkowych kredytu hipotecznego w wyniku bezpodstawnego ustalenia przez pozwany bank salda kredytu w (...), podczas gdy kredyt został wypłacony w złotych oraz w wyniku stosowania przez bank niedozwolonej klauzuli dotyczącej przeliczania rat kapitało-odsetkowych wg kursu sprzedaży franka szwajcarskiego, co skutkowało uzyskaniem przez bank nienależnego świadczenia (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.).
Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
W uzasadnieniu pozwu, wskazali, że powodowie K. D., D. D., A. K. oraz zmarły D. K. jako konsumenci zawarli z pozwanym umowę kredytu hipotecznego. Postanowienia zawarte w umowie nie były indywidualnie negocjowane, stanowiły część wzorca, którym posługiwał się bank na skalę masową. Powodowie nie mieli żądnego wpływu na jego treść, w szczególności zastosowany przelicznik kursowy. Umowa nie zawierała żądnych postanowień pozwalających na zweryfikowanie, w jaki sposób kredytodawca ustala kurs kupna waluty czy też kurs sprzedaży. Pozwany miał pełną, nieograniczoną swobodę w ustalaniu tego kursu. Wskazali, że umowa jest nieważna gdyż jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 69 ust. 1 prawo bankowe oraz art. 353 1 k.c. w zw. z art. 358 1 k.c., a nadto zasadami współżycia społecznego. Ponadto, umowa zawiera w § 2 ust. 1 oraz załączniku nr 1 i załączniku nr 8 (ust. 2 pkt 2) postanowienia niedozwolone, których eliminacja nie pozwala na dalsze utrzymanie umowy. Jako podstawę prawną żądania zapłaty wskazali przepis art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.
(pozew k. 4-17)
Sąd Rejonowy w M., III Wydział Rodzinny i Nieletnich zezwolił A. K. na wytoczenie w imieniu małoletniego syna T. K. powództwa o ustalenie i zapłatę przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G..
(postanowienie SR Mrągowo – k. 77)
W odpowiedzi na pozew pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (dalej: Bank) przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, wniósł o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu. Następnie, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie łącznie (ew. solidarnie) od powodów na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Pozwany przyznał, że Bank (...) S.A. z siedzibą w K. zawarł ze Stroną powodową umowę kredytu, a powodowie wykorzystali udzielony im przez pozwanego kredyt. Jednocześnie pozwany zaprzeczył, że:
1. postanowienia umowy kredytu nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji i nie było możliwości negocjowania wszystkich postanowień umowy kredytu,
2. strona powodowa nie mogła spokojnie przeanalizować w swoim domu czy też skonsultować się z doradcą postanowień umowy kredytu przed jej podpisaniem,
3. pozwany bank zastrzegł sobie w umowie kredytu, że może dowolnie ustalać wysokość kursu waluty denominacji kredytu,
4. nie istniała możliwość wypłaty kredytu w (...),
5. mechanizm spłaty kredytu był nieprzejrzysty dla przeciętnego konsumenta
i S. Powodowej nie wyjaśniono tego mechanizmu,
6. umowa kredytu nie przewidywała mechanizmu zabezpieczającego stronę powodową przed ryzykiem wzrostu kursu waluty denominacji kredytu (istniała możliwość przewalutowania kredytu na PLN - § 12 umowy kredytu),
7. strona powodowa nie została poinformowana o ryzyku kursowym i jego możliwej skali (m.in. zał. nr 8 do umowy kredytu zawiera obrazową symulację ryzyka kursowego),
8. pozwany bank prowadził działalność spekulacyjną,
9. strona powodowa nie mogła wybrać waluty spłaty kredytu (wniosek kredytowy zawierał opcję spłaty w walucie denominacji),
10. zawierając umowę kredytu strona powodowa nie miała świadomości ryzyka kursowego z nią związanego i jego możliwej skali,
11. strona powodowa wpłaciła pozwanemu kwotę 237,47 CHF.
Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia roszczeń powodów oraz braku interesu prawnego w żądaniu o ustalenie.
(odpowiedź na pozew – k. 86-117)
Sąd na rozprawie w dniu 16.09.2025 r. nie uwzględnił zarzutu dotyczącego wartości przedmiotu sporu.
(protokół rozprawy – k. 248)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w G. jest następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w K..
(okoliczność bezsporna)
Powodowie D. D. i K. D. zamierzali kupić dom celem zaspokojenia potrzeb rodziny. Jednak z uwagi na to, że nie mieli zdolności kredytowej umowę wraz z nimi podpisała A. K. oraz zmarły D. K.. Powodowie oraz zmarły D. K. w dniu 30 czerwca 2006 r. zwrócili się do poprzednika prawnego pozwanego z wnioskiem o udzielenie kredytu. We wniosku wskazali, że wnoszą o udzieleni kredytu w kwocie 60.000 zł oznaczając jako walutę kredytu (...).
(dowód: wniosek kredytowy – k. 123-132, przesłuchanie stron – k. 247v-248)
W dniu 26 lipca 2006 r. powodowie K. D., D. D., A. K. oraz zmarły D. K. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu hipotecznego nr (...)- (...), na podstawie której bank zobowiązał się postawić do dyspozycji kredytobiorców kredyt w kwocie 23.747,33 CHF z przeznaczeniem na zakup na rynku wtórnym domu jednorodzinnego oraz jego remont (§ 2 ust. 1 i § 2 ust. 6 umowy).
Zgodnie z § 6 umowy, wypłata kredytu lub transzy kredytu miała nastąpić na podstawie wniosku kredytobiorców złożonego najpóźniej na jeden dzień przed planowaną wypłatą. Wypłata miała nastąpić zgodnie z harmonogram i po spełnieniu warunków określonych w załączniku nr 2 do umowy.
Zgodnie z § 3 ust. 1 umowy, kredytobiorcy zobowiązani byli do uiszczenia opłaty przygotowawczej od kwoty przyznanego kredytu w wysokości 237,47 CHF, co stanowiło 1,00 % kwoty kredytu.
Kredyt został udzielony na okres od 26 lipca 2006 r. do 15 lipca 2036 r. (§ 2 ust. 3 umowy).
Stosownie do załącznika nr 8 do umowy, kwota kredytu lub transzy wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w banku. Ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy kredytobiorcy wskazany we wniosku o wypłatę, który stanowi załącznik nr 1 do umowy kredytu (pkt 2 ppkt 2 i 3 załącznika nr 8 do umowy).
Opłata przygotowawcza od kredytu walutowego naliczana jest i pobierana w złotych po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu zapłaty opłaty przygotowawczej, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w banku (pkt 2 ppkt 1 załącznika nr 8 do umowy).
Kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonywania spłaty, zgodnie z Tabelą kursów walut banku (...) S.A. ogłaszaną w siedzibie banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w banku ( pkt 4 załącznika nr 8 do umowy).
W dniu sporządzenia umowy oprocentowanie kredytu wynosi 4,11 % w stosunku rocznym. W całym okresie kredytowania stanowi sumę stawki LIBOR dla terminów 6-miesiecznych i stałej marży w wysokości 2,40 %, która miała ulec obniżeniu o 0,90 % po prawomocnym wpisie hipoteki na rzecz banku (§ 5 ust. 1 i § 4 ust. 2 umowy).
O wysokości oprocentowania bank zawiadomi kredytobiorcę pisemnie w terminie 14 dni od dnia uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy. Oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmiany stopy LIBOR określonej w ust. 2. Na wniosek kredytobiorcy możliwa jest zmiana oprocentowania ze stopy zmiennej na stopę stałą (§ 5 ust. 6 i ust. 7 umowy, § 5 ust. 11 zdanie pierwsze umowy). Powodowie w § 5 ust. 10 umowy oświadczyli, że jest im znane oraz wyjaśnione przez bank ryzyko zmiany stopy procentowej i są świadomi ponoszenia przez siebie tego ryzyka.
Zgodnie z § 9 ust. 6 umowy, kredyt miał być spłacany w równych miesięcznych ratach – obejmujących kapitał i odsetki, przy czym w miarę spłaty zadłużenia udział odsetek w racie kredytu będzie malał, a kapitału wzrastał. Spłata zadłużenia miała być dokonywana przez obciążanie rachunku kredytobiorców, co do którego kredytobiorca wystawi pełnomocnictwo i z którego bank będzie pobierał środki na spłatę zadłużenia w kwotach i terminach wynikających z zawartej umowy kredytu. Spłata kredytu miała odbywać się w złotych zgodnie z zasadami określonymi w załączniku nr 8 do umowy (§ 10 ust. 8, § 10 ust. 9 umowy).
Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu i odsetek w terminach i wysokościach określonych w harmonogramie spłat stanowiącym integralną część umowy. Harmonogram spłat miał zostać przesłany kredytobiorcom w terminie 14 dni od uruchomienia środków kredytu (§ 10 ust. 4 umowy).
Kredytobiorcy podpisując załącznik nr 8 oświadczyli, że znane są im oraz wyjaśniono ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie kredytowe i są świadomi ponoszenia przez siebie tego ryzyka (pkt 1 załącznika nr 8 do umowy).
(dowód: umowa z załącznikami k. 26-37 oraz k. 134-153, 155, umowa cesji praw z polisy ubezpieczenia mienia z zał. – k. 38-39, wydruk z księgi wieczystej KW nr (...) – k. 47-49)
Kredytobiorcy nie mieli wpływu na wysokość kursów walut, ani sposób ich ustalania. Umowa została zawarta na wzorcu umownym, do którego kredytobiorcy nie mogli wprowadzić istotnych zmian.
(dowód: przesłuchanie stron – k. 247v-248 )
Kredyt został wypłacony kredytobiorcom w transzach w łącznej kwocie 57.742,43 zł.
(dowód: zaświadczenie k. 51-53, 59)
Powodowie K. D. i D. D. w okresie od dnia 23.08.2006 r. do 15.04.2024 r. wpłacili na rzecz pozwanego kwotę w wysokości 66.623,99 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych oraz 888,39 zł tytułem opłat (16.08.2006 r., 23.08.2006 r.) i 150 zł tytułem opłaty za aneks (11.09.2008 r.), łącznie 67.662,38 zł.
(dowód: zaświadczenie k. 51-53 oraz k. 165-168, potwierdzenie przelewów – k. 54-57, przesłuchanie stron – k. 247v-248, oświadczenie pełnomocnika powodów – k. 248)
W dniu 11.09.2008 r. została zawarta umowa o przejęciu długu na podstawie której, pozwany zwolnił A. K. i D. K. z długu. Natomiast zobowiązani do spłaty długu byli K. D. i D. D.. W tym samym dniu został zawarty aneks nr (...) do umowy kredytu w przedmiocie postanowień zawartych w § 5, § 11, § 14, § 16, § 18 umowy.
(dowód: umowa o przejęcie długu – k. 41 oraz k. 157, aneks nr (...) z zał. – k. 43-45 oraz k. 159-163)
Kredytobiorca D. K. zmarł w dniu 24.09.2021 r. Spadek po nim nabył z mocy ustawy w całości syn T. K..
(dowód: akt poświadczenia dziedziczenia – k. 22-24, przesłuchanie stron – k. 247v-248)
Powodowie K. D. i D. D. pismem z dnia 13.10.2023 r. wezwali pozwanego do zapłaty na ich rzecz kwoty 64.522,49 zł i 237,47 CHF w związku z nieważnością umowy. W wezwaniu został wyznaczony termin na spełnienie dni – 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pozwany odebrał pismo w dniu 18.10.2023 r. W odpowiedzi pozwany nie uznał roszczeń powodów.
(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 13.10.2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania i potwierdzeniem doręczenia – k. 61-62v, pismo pozwanego – k. 64-66v.)
Sąd zważył, co następuje:
Roszczenie powodów o ustalenie, umowa kredytu hipotecznego jest nieważna uznano za zasadne. W ocenie Sądu, mimo, że sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą. W konsekwencji uwzględnieniu podlegało też żądanie powodów o zapłatę w walucie polskiej jednak jedynie co do kwoty 9.890,95 zł, to jest zwrotu korzyści uzyskanej przez pozwanego w wyniku nieważnej umowy. Natomiast oddaleniu podlegało żądania zapłaty w pozostałym zakresie z uwagi na to, że powodowie mogli żądać właśnie jedynie zwrotu uzyskanej przez pozwanego korzyści. Jak niniejsze postępowanie wykazało żądana przez powodów kwota przewyższała udostępniony kapitał kredytu. Ponadto, oddaleniu podlegało żądanie zapłaty w walucie (...) z uwagi na jego nieudowodnienie. Sąd oddalił w nieznacznej części żądanie odsetkowe.
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania świadka i powodów nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.
Świadek P. W. (k. 221-228) nie pamiętał czy uczestniczył w procedurze zawierania z powodami umowy kredytu. Zeznał na temat ogólnych kwestii związanych z funkcjonowaniem kredytów i finansowaniem banku oraz konstrukcji umów.
Powodowie mają interes prawny w wystąpieniu z żądaniem pozwu, a polega on na tym, że w istocie domagają się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia nawiązanego na podstawie umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych postanowień z uwagi na ich niedozwolony charakter. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku jak i Sądu Najwyższego powyższa kwestia nie budzi wątpliwości.
Zasadnicze postanowienia umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marża i zmiennej stopy referencyjnej) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.
Oceny postanowień ww. umowy nie zmienia okoliczność, że kwota udzielonego kredytu została określona i poddana oprocentowaniu w walucie szwajcarskiej, a miała być wypłacona i spłacana w walucie polskiej. Zgodnie z art. 358 § 1 k.c., w jego brzmieniu w dacie zawierania umowy, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Już w tej dacie art. 69 ust. 2 pkt 2 pr. bank. przewidywał możliwość zawierania umów kredytu ze wskazaniem waluty obcej, zaś wyjątek dopuszczający tego typu umowy z udziałem banków wynikał z obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (pr. dewiz.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 pr. dewiz. oraz art. 1 i 2 pkt 18 pr. dewiz. dokonywanie obrotu dewizowego przez banki było dozwolone m.in. wówczas, gdy dotyczyło zawarcia umowy lub dokonania innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywania takich umów lub czynności.
Nie ulega wątpliwości, że postanowienia umowy zawartej przez strony przewidywały rozliczenia kredytu w walucie szwajcarskiej, jak również wypłatę w PLN oraz spłatę w PLN po dokonaniu przeliczenia raty z (...). Tym samym umowa stron mogła powodować rozliczenia w walutach obcych i przenoszenie własności wartości dewizowych, a zatem mieściła się w ramach ustawowego zezwolenia, stanowiącego jednocześnie wyjątek od zasady wyrażonej w art. 358 § 1 k.c.
W załączniku nr 8 do umowy wyraźnie określono, że wypłata kredytu nastąpi w złotych. Spłata kredytu wyrażonego w (...) mogła natomiast następować wyłącznie w złotych (załącznik nr 8 do umowy). Oznaczałoby to, że walutą zobowiązania kredytowego był frank szwajcarski ( (...)), jednak walutą jego wykonania – zgodnie z treścią umowy – miała być waluta polska (PLN).
Istota umowy sprowadzała się zatem do zobowiązania Banku, aby postawił do dyspozycji kredytobiorców pewną kwotę w PLN, która w dacie wypłaty stanowić miała równowartość kwoty wyrażonej dokładnie w (...), zaś kredytobiorcy zobowiązali się spłacać w PLN równowartość rat kredytu wyrażonych w (...) według wartości takiej raty na dzień spłaty.
Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i jako takie stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant. O akceptacji takiej świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (denominowanych) w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. Umowa taka jest nadto dopuszczalna na podstawie art. 353 1 k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Istota umowy stron polegała bowiem na stworzeniu przez Bank możliwości wykorzystania przez kredytobiorców równowartości określonej kwoty pieniędzy z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie takiej równowartości, przy czym miernikiem tych wartości pozostawać miał kurs waluty szwajcarskiej do waluty polskiej. Zauważyć trzeba, że ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość kredytu w PLN, którą miał oddać do dyspozycji Bank, a nadto podwyższając jego wartość, którą mieli spłacać kredytobiorcy, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość tych świadczeń. W konsekwencji trudno uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, a realizowanego w walucie polskiej, była w swej zasadzie sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego. Ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża bowiem obie strony.
Niemniej, wskazany mechanizm obliczania wzajemnych zobowiązań w sposób określony w umowie stron wymaga oceny w aspekcie sposobu ustalania kursu waluty niezbędnego do tych operacji, gdyż powodowie podnieśli zarzut, że postanowienia umowy w tym zakresie mają charakter niedozwolony.
W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...) na tle wykładni dyrektywy (...) i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (czyli dotyczących kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umów kredytowych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), należy przyjąć, że postanowienia umowy stron w tym zakresie, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie, podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego (art. 385 ( 1 )§ 1 zd. drugie k.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone, a tym samym za niewiążące kredytobiorcę, który zawiera umowę jako konsument, konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
Nie ulega wątpliwości, że kredytobiorcy zawarli umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 k.c. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez pozwanego na żadnym etapie postępowania, a ponadto wynika z celu umowy. Z wniosku kredytowego i umowy wynika, że kredytobiorcy zaciągnęli kredyt na zakup domu oraz jego remont, w którym mieli zamieszkać K. D. i D. D..
W konsekwencji należy dokonać oceny postanowień dotyczących kursów używanych do przeliczenia zobowiązań stron w ramach umowy. Ich istota sprowadza się do wskazania, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty. Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż umowa w tym względzie odsyła tylko do „Tabeli kursów”. Oznacza to, że zgodnie z umową Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Ponadto nie ulega wątpliwości, że umowa stron stanowiła wzorzec stosowany w Banku. Układ umowy wskazuje, że kredytobiorcy mogli określić potrzebną im kwotę w PLN, wybrać inną walutę kredytu, określić przeznaczenie kredytu, uzgodnić okres kredytowania, sposób zabezpieczenia. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że pozostałe postanowienia i oświadczenia były możliwe do wynegocjowania. Do tego byłoby bowiem konieczne wykazanie, że kredytobiorcy mieli realny wpływ na kształt każdego z tych postanowień, czyli przedstawiono im możliwość jego zmiany, z której zrezygnowali. Taka okoliczność nie wynika natomiast z zeznań powodów co oznacza, że postanowienia w zakresie kursów wymiany stosowanych w Tabeli nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniu art. 385 1 § 1 i 3 k.c. Powód D. D. zeznał „ Nie tłumaczono mi jaką funkcję w tej umowie pełnił (...). Nie tłumaczono mi jak bank będzie ustalał kurs (...) dla potrzeb rozliczenia umowy. (…) Umowa nie była z nami negocjowana, była przygotowana gdy pojawiliśmy się ją podpisać. Nie pamiętam, ale raczej nie mogliśmy niej nic negocjować. ” (protokół rozprawy – k. 247v-248).
Brak jest dowodu, aby kredytobiorcy zostali poinformowani, w jaki sposób te kursy i ta tabela jest kształtowana i świadomi tego wyrazili zgodę na ich stosowanie.
W ocenie Sądu nie doszło zatem do indywidualnego uzgodnienia wszystkich postanowień umowy.
W konsekwencji, w ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania kredytobiorców względem pozwanego, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.
Jako, że powodowie wskazywali, iż te postanowienia są niedozwolone, należało rozważyć, czy – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Odwołują się one do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorców. Nie można uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczające jednoznaczne. Kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Zważywszy, że sposób ustalania tych kursów nie został określony w umowie, oznacza to, że mógł on być wyznaczany jednostronnie przez Bank, czego nie zmienia okoliczność, że w pewnym zakresie mógł też doznawać ograniczeń ze strony regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż kredytobiorca nie miał na to żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umów kredytu bankowego utrwalony jest już pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18). Wysokość kredytu wyrażonego w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy. Pozwany mógł zatem w sposób dowolny kształtować wysokość zobowiązania kredytowego w toku spłaty kredytu. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania (obniżka stopy bazowej), gdyż teoretycznie mógł je rekompensować zmianami kursu przyjętego do rozliczenia kredytu.
W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że była ona sprzeczna z dobrymi obyczajami i naruszała rażąco interesy kredytobiorców w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy (art. 385 2 k.p.c. –uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie (...)). Takie rozwiązania dawały Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorcę całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości jego zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu.
Dodatkowo wskazać należy, że swobodę ustalania kursu przez Bank eliminować by mogła jedynie możliwość wypłaty kredytu w walucie kredytu oraz spłaty w tej walucie, gdyż do wszystkich pozostałych walut Bank miał prawo stosować własny kurs. Oznacza to również, że możliwość spłaty w walucie kredytu nie przywracała wystarczająco nierównowagi między stronami wynikającej z tego, że na etapie wypłaty kredytu, którego wysokość określono w (...), ale wypłata miała nastąpić wyłącznie w PLN, wysokość wypłacanego kredytu w PLN ostatecznie zależała zawsze od decyzji Banku w ramach tabeli.
W świetle powyższych okoliczności przyjąć należy, że postanowienia uprawniające Bank do jednostronnego i nieskrępowanego ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia umowy stron należy uznać za niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 k.c. Nie ma znaczenia, czy z możliwości dowolnego kształtowania kursu Bank korzystał. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie z art. 385 2 k.c. ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie(...).
Skoro zatem dla oceny abuzywności zapisów umów istotny jest stan z daty ich zawarcia, to bez znaczenia dla tej oceny pozostaje, w jaki sposób pozwany wykonywał lub wykonuje umowę, w szczególności to, w jaki sposób ustalał, czy też ustala swoje kursy, czy odpowiadały one kursom rynkowym, w jaki sposób pozyskiwał środki na prowadzenie akcji kredytowej i w jaki sposób księgował, czy też rozliczał te środki oraz środki pobrane od kredytobiorców.
Podsumowując, w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie i kształtowały zobowiązania kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów. Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w (...) oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a kredytobiorcy w terminach płatności kolejnych rat powinni spłacać raty w PLN, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.
Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy (...) dokonaną przez (...) w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie (...) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym lub takiego, który można zastosować za zgodą obu stron – wyłącznie wtedy gdy brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. W wyroku tym (...) wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego.
Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się kursem średnim NBP w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą denominacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie kredytu.
W ocenie Sądu eliminacja postanowień określających kurs wymiany i brak możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą, tj. jako umowy kredytu bankowego.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 pr. bank. umowa kredytu polega bowiem na tym, że Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Po wyeliminowaniu z umowy stron postanowień dotyczących kursów wymiany, wiadomo jedynie, że Bank zobowiązuje się postawić do dyspozycji kredytobiorcy równowartość określonej kwoty franków szwajcarskich w złotych polskich, lecz nie wiadomo, jak ma być ustalona ta równowartość (według jakiego miernika). Podobnie nie wiadomo, jaką kwotę powinien zwrócić kredytobiorca, która miałaby być równowartością rat określonych w (...). Nie eliminuje tego możliwość przewalutowania kredytu, bowiem nadal nie będzie wiadomo na podstawie jakiego kursu powinna zostać dokonana zmiana waluty kredytu - zarówno kwoty udzielonego kredytu oraz spłaty. W konsekwencji nie da się ustalić kwoty kredytu w walucie wykonania zobowiązania, a brak jednoznacznego określenia kwoty kredytu udostępnianego i podlegającego zwrotowi (czy to w postaci ściśle określonej kwoty, czy to przez ścisłe i jednoznaczne określenie parametrów do jej ustalenia – np. kursu wymiany) oznacza brak jednego z przedmiotowo istotnych elementów umowy kredytu wskazanych w art. 69 pr. bank. Brak jednego z takich elementów oznacza, że umowa jest niezgodna z art. 69 pr. bank. i tym samym sprzeczna z prawem i z tego względu nieważna (art. 58 k.c.). Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia.
Ponadto, wskazać należy w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt (...). Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
W niniejszej sprawie postanowienia umowne odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu umowa łącząca strony zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiąże stron.
Dodać należy, że wobec pierwotnej wady przedmiotowej umowy, aneks sporządzony do umowy nie wprowadził w niej skutecznych istotnych zmian. Dotyczył on jedynie osób zobowiązanych do dalszej spłaty rat kredytu. Mechanizm denominacji został w praktyce od początku uznany za bezskuteczny. Treść aneksu nie miała sanować go.
Sąd pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości, finansów i rachunkowości. Okoliczności, na które miał dowód ten być przeprowadzony okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia sporu. Niniejsze postępowanie ostatecznie wymagało ustalenia czy zawarte postanowienia umowy mają charakter abuzywny – a więc wymagało ustalenia czy są one sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interes konsumentów. Powyższe nie wymagało wiedzy specjalnej biegłego sądowego lecz opierało się na kwestii prawidłowego stosowania przepisów prawa, a analiza i ocena postanowień umownych w kontekście norm prawnych należy do Sądu.
Z podanych przyczyn, na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 69 pr. bank. powództwo o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...)- (...) sporządzona 26.07.2006 r. pomiędzy pozwanym Bankiem, a powodami jest nieważna, należało uwzględnić, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
Dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie (...), w której stwierdzono, że w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Jednak w dniu 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie(...)zgodnie, z którym „Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...)z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.”
Wyłącznie (...) ma uprawnienie do wykładni przepisów prawa europejskiego w tym dyrektywy konsumenckiej. Jego wykładnia jest wiążąca dla sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Z tej przyczyny Sąd uznał, że zasadnym będzie zwrot kredytobiorcom jedynie kwoty uzyskanej przez bank ponad wypłacony kapitał, a więc realnie uzyskaną korzyść.
Należy mieć na względzie treść przepisu art. 405 k.c. który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Wprost w tym przepisie wskazano, że ustawodawca usankcjonował zwrot korzyści, a więc to co druga strona uzyskała ponad to co zobowiązana była świadczyć . Podkreślić należy, że w tym przepisie nie zostało użyte sformułowanie „zwrot świadczenia” czy też „zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy” tak jak ma to miejsce w przypadku odstąpienia od umowy w przepisach art. 494 k.c. czy 496 k.c. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby również w przypadku zastosowaniu art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. zwrot wszystkich należności wówczas w przepisie wskazano by na zwrot świadczenia, a nie zwrot korzyści. W przypadku bezpodstawnego wzbogacenia należy mieć na uwadze, że strona powołująca się na te przepisy może żądać korzyści, a więc tego co druga strona uzyskała ponad to co jej przysługiwało.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, kredytobiorcy otrzymali od pozwanego kredyt w kwocie 57.742,43 zł. Od samego początku kredyt był spłacany wyłącznie przez powodów K. D. i D. D.. W okresie 23.08.2006 r. do 15.04.2024 r. uiścili na rzecz pozwanego kwotę 66.623,99 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych i 1038,39 zł tytułem opłat, łącznie 67.662,38 zł. Kwoty, których wysokość podlegała porównaniu wynikały wprost z zaświadczenia wystawionego przez pozwanego oraz potwierdzeń przelewów, a żadna ze stron nie kwestionowała wiarygodności wskazanych dokumentów. Porównanie powyższych wartości wskazuje, że kredytobiorcy zapłacili na rzecz pozwanego ponad udostępniony kapitał kwotę 9.919,95 zł (67.662,38 zł - 57.742,43 zł zł). Korzyścią pozwanego jest należność stanowiąca różnicę pomiędzy wypłaconym kapitałem, a otrzymanymi od kredytobiorcami wpłatami. W niniejszej sprawie pozwany uzyskał nie tylko zaspokojenie swojej wierzytelności z tytułu udostępnionego kapitału, ale również korzyść wykraczającą ponad tę kwotę. Powyższa kwota przysługuje kredytobiorcom, którzy spłacali kredyty. Zaznaczyć należy, że 11.09.2008 r. powodowie zawarli umowę o przejęcie długi z pozwanym, na podstawie której wyłącznie zobowiązanymi do spłaty byli K. D.
i D. D.. Wobec tego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów K. D. i D. D. 9.919,95 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego. Natomiast, powodowie nie udowodnili, że pozwany uzyskał korzyść w wyższej wysokości niż została ustalona przez Sąd. Żądanie powodów ponad kwotę 9.919,95 zł jest nieuwodnione. Z tego względu Sąd oddalił żądanie powodów o zapłatę w walucie PLN w pozostałym zakresie. Powodowie żądali również zapłaty na ich rzecz kwoty 237,47 CHF. Jednak z żadnego dokumentu załączonego do akt sprawy, nie wynika aby taka kwota została uiszczona przez powodów na rzecz pozwanego. Również w tym zakresie żądanie nie zostało udowodnione, wobec tego podlegało oddaleniu.
Odnosząc się do należnej kwoty w złotych, wskazać należy, że zsumowanie kwot czy ich odjęcie nie stanowi skomplikowanego działania matematycznego, wobec tego Sąd dokonał tych obliczeń samodzielnie. Z tego względu Sąd pominął wniosek powodów o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu finansów, bankowości oraz rachunkowości z uwagi na to, że był on nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Pozwany nie zakwestionował skutecznie wysokości wpłat wskazanych przez powodów.
Bezzasadne byłoby przy tym powoływanie się na przez Bank na brak obowiązku zwrotu świadczenia z uwagi na przepisy art. 411 k.c., gdyż w pkt 1 tej regulacji wyraźnie wskazano, że nie dotyczy on sytuacji, w której zwrot ma dotyczyć świadczenia spełnionego m.in. w wykonaniu nieważnej czynności prawnej – jak w sprawie niniejszej.
Strona powodowa spłacając kredyt nie spełniała również świadczeń z tytułu umowy przed nadejściem terminu ich wymagalności (art. 411 pkt 4 k.c.), skoro z uwagi na nieważność umowy nie była zobowiązana do takich spłat, a co najwyżej do zwrotu świadczenia nienależnego, jakim stała się wypłacona im kwota kredytu.
Ponadto, wskazać należy że dochodzone przez powodów roszczenie nie jest przedawnione. Zastosowanie zatem znajdzie co do zasady w niniejszej sprawie dziesięcioletni termin przedawnienia, albowiem roszczenie powodów powstało przed zmianą przepisów wprowadzonych ustawą z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 poz. 1104).
Bieg terminu przedawnienia takich roszczeń nie może się skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taka mógł obiektywnie rzecz biorąc powziąć. „Należy zauważyć, że termin przedawnienia może być zgodny z zasadą skuteczności tylko wtedy, gdy konsument miał możliwość poznania swoich praw przed rozpoczęciem biegu lub upływem tego terminu.” (teza 46 do wyroku (...) (...)). Stanowisko takie zostało wyrażone w wyrokach (...) z dnia 22.04.2021 r. w sprawie (...) i z dnia 10.06.2021 r. w sprawie (...) oraz w połączonych sprawach od (...). Podobne stanowisko do wyroku (...), w dniu 7 maja 2021 r zajął polski Sąd Najwyższy. Sąd uznał, iż rozpoczęcie biegu terminu przedawnienie rozpoczyna się w momencie zakwestionowania umowy frankowej - złożenia reklamacji, wystosowania wezwania do zapłaty, złożenia pozwu w Sądzie.
Z uwagi na powyższe w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów K. D. i D. D. kwotę 9.919,95 zł, o czym orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, zaś żądanie zapłaty w pozostałym zakresie oddalił jako nieuwodnione, o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.
Powyższa zasądzona kwota stanowi korzyść jaką pozwany uzyskał kosztem powodów w związku z zawarciem i wykonywaniem nieważnej umowy kredytu.
Powodowie żądali zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 64.522,49 zł od dnia 26.10.2023 r. do dnia zapłaty i od kwoty 1.929,38 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty.
Wobec tego, że na rzecz powodów została zasądzona korzyść uzyskana ponad spłacony kapitał, należą się odsetki od wpłat dokonanych najpóźniej, a tym samym tych nieobjętych częściowo wezwaniem do zapłaty.
Powodowie żądali odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.929,38 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 18.07.2024 r. Mając na uwadze treść przepisu art. 111 § 2 k.c. Sąd uznał, że bieg odsetek za opóźnienie może rozpocząć się od dnia następnego po dniu doręczeniu pisma. Wobec tego pozwany pozostawał w opóźnieniu co do spełnienia świadczenia od dnia 19.07.2024 r. i od tej daty Sąd orzekł o początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 1.929,38 zł.
Odsetki od kwoty 675,17 zł stanowiącej kwotę uiszczoną tytułem raty za październik 2023 r. a nie objętej wezwaniem do zapłaty należą się od dnia 19.07.2024 r. Argumentacja wskazana wyżej pozostaje aktualna również do niniejszego rozstrzygnięcia.
Natomiast odsetki od pozostałej kwoty tj. 7.315,40 zł należy się od dnia upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty tj. od dnia 26.10.2023 r. Wobec tego Sąd orzekł w tym zakresie zgodnie z żądaniem powodów.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w B. odstąpił od dotychczasowego poglądu, że odsetki za opóźnienie od nienależnego świadczenia z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych należą się od dnia wydania wyroku. Wobec powyższego odsetki należą się od dnia, w którym pozwany bank został w sposób jednoznaczny poinformowany przez kredytobiorców o tym, że w ich ocenie umowa jest nieważna bądź zawiera klauzule niedozwolone i zostało prawidłowo sformułowane żądanie zapłaty.
W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie na rzecz powodów K. D. i D. D. od kwot 1.929,38 zł od dnia 19.07.2024 r. do dnia zapłaty, od kwoty 675,17 zł od dnia 17.07.2024 r. do dnia zapłaty oraz 7.315,40 zł od dnia 26.10.2023 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
W pozostałym zakresie Sąd żądanie odsetkowe oddalił jako bezzasadne, o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.
Uwzględnienie tych żądań dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądań ewentualnych.
Pozwany podniósł zarzut ustalenia błędnej wartości przedmiotu sporu przez powodów. Powodowie określając wartość przedmiotu sporu wskazali na sumę roszczenia pieniężnego oraz roszczenia o ustalenie, w łącznej wysokości 125.243 zł. W ocenie Sądu taki sposób ustalenia wartości przedmiotu sporu jest właściwy i zgodny z art. 21 k.p.c.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. poprzez obciążanie pozwanego obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powodów w całości, z uwagi na to, że określenie należnej powodom sumy zależało od oceny sądu.
Powodowie wygrali proces w zakresie żądania ustalenia oraz zapłaty kwoty 9.919,95 zł. Zaś przegrali proces co do kwoty 56.531,92 zł i 237,47 CHF oraz w zakresie odsetek za jeden dzień od kwoty 1.929,38 zł oraz odsetek od kwoty 675,17 zł od 26.10.2023 r. do 18.07.2024 r. Jednak podkreślić należy, że na dzień złożenia pozwu i przez niemalże cały proces powodowie mogli spodziewać się tego, że przy uwzględnieniu żądania ustalenia nieważności umowy kredytu, żądanie zapłaty również zostanie uwzględnione w przeważającej części ( z wyłączeniem żądania w zapłaty 237,47 CHF). I tak sformułowane żądanie byłoby zasadne z uwagi na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie(...). Jednak w dniu 19.06.2025 r. został wydany wyrok przez (...) w sprawie I C 396-24, który zmienił dotychczasową linię orzeczniczą Sądu. W ocenie Sądu niezasadne byłoby obciążanie konsumentów, którzy wnieśli pozew przed wydaniem wspomnianego wyżej orzeczenia kosztami postępowania wynikającymi z przegrania procesu właśnie ze względu na zmianę poglądu prawnego. Podkreślić należy, że bank stosował w umowie klauzule abuzywne, które były przyczyną wytoczenia niniejszego powództwa jak też uwzględnienia jego w przeważającej części.
Koszty procesu po stronie powodowej obejmowały uiszczoną opłatę od pozwu (1.000 zł), opłatę za pełnomocnictwo (34 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł) oraz opłatę kancelaryjną za kserokopię zeznań świadka (20 zł).
O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.
Sąd zastrzegł jednocześnie, że spełnienie świadczenia wobec jednego z powodów zwalnia wobec pozostałych.
Z tego względu Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.454 zł, o czym orzekł jak w punkcie IV sentencji wyroku.