sygn. I C 479/24 30 września 2025 Sąd Okręgowy w Olsztynie

Wyrok z 30 września 2025, sygn. I C 479/24

Teza
Przesłanki ważności umowy kredytu.Przesłanki ważności umowy kredytu.
Data orzeczenia 30 września 2025
Sąd Sąd Okręgowy w Olsztynie
Wydział I Wydział Cywilny
Tagi
#Sąd Okręgowy w Olsztynie #I Wydział Cywilny #wyrok

Sygn. akt I C 479/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. w W.

przeciwko J. M. (1), J. M. (2) i H. M.

o zapłatę i zmianę wysokości świadczenia z żądaniami ewentualnymi zmiany wysokości świadczenia i zapłaty

I.  umarza postępowanie w zakresie żądania zapłaty kwoty 322 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 10 kwietnia 2025 r. do dnia zapłaty,

II.  oddala powództwo w pozostałej części,

III.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 479/24

UZASADNIENIE

W dniu 8.03.2024 r. powód (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniósł przeciwko J. M. (1), J. M. (2) oraz H. M. o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 322 000 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym na podstawie zawartej przez strony umowy (...) na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) z dnia 10 lipca 2008 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia marca 2024 r. do dnia zapłaty – na podstawie przepisów art. 410 w zw. z art. 405 k.c. W razie braku podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie, powód domagał się zapłaty w częściach równych, tj. po 107 333,33 zł. Powód wniósł również o zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie zawartej umowy (...) kapitału (...) w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie ukształtowania go na poziomie 365 145,93 zł i na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358 ( 1) § 3 k.c.) o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 43 145,93 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 8 marca 2024 r., a w przypadku braku podstaw do zasądzenia solidarnego domagał się zapłaty w częściach równych, tj. po 14 381,97 zł. Ewentualnie wniósł o zasądzenie tejże kwoty w związku ze zmianą wartości pieniądza i w związku ze zmianą wysokości świadczenia (...) na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 k.c. lub innych powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie umowy (...) z 10.07.2007 r., waloryzowanego kursem (...), udostępnił stronie pozwanej środki pieniężne w kwocie 322 000 zł. Powołując się na abuzywność postanowień umownych, strona pozwana wystąpiła przeciwko bankowi z powództwem o unieważnienie umowy oraz zapłatę. (...) natomiast prezentuje odmienne stanowisko i podkreśla, że umowa (...) jest ważna i skuteczna. Sprawa przeciwko bankowi zawisła jest aktualnie przed Sądem Okręgowym w (...) (...) Wydziałem Cywilnym pod sygnaturą akt (...) (...). W chwili wniesienia pozwu postępowanie w sprawie z powództwa kredytobiorców nie zostało prawomocnie zakończone. Powodowy (...) podkreśla, iż wniesienie przez niego pozwu nie stanowi uznania jakichkolwiek roszczeń pozwanych oraz nie przyznaje jakichkolwiek twierdzeń przez nich podnoszonych. Uzasadnienie pozwu wskazuje w rozdziale (...) na to, że zdaniem (...) roszczenie restytucyjne wynikające z odpadnięcie podstawy prawnej świadczenia powstaje w momencie, gdy następuje takie odpadnięcie podstawy prawnej.

Pozwani w odpowiedzi na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości (zarówno w zakresie żądań głównych, jak i ewentualnych). Przyznali następujące fakty:

- zawarcie z powodem umowy (...) / pożyczki, o której wspomina powód w treści pozwu,

- wypłacenie przez (...) na rzecz pozwanych w wykonaniu umowy (...) kwoty 322 000 zł tytułem kapitału (...),

- wytoczenie przez pozwanych przeciwko bankowi powództwa, w ramach którego pozwani zarzucają, że (...) (...) zawarta w umowie (...) stanowi niedozwolone postanowienie umowne, a nadto, że umowa (...) posiada inne wady prawne, co prowadzi do nieważności całej umowy (...) (a więc nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z tej umowy), w konsekwencji czego pozwani domagają się zwrotu wszystkich kwot uiszczonych nienależnie na rzecz (...)
w wykonaniu nieważnej umowy (...) - sprawa ta toczy się obecnie przed Sądem Okręgowym w (...) pod sygn. akt (...) (...) i nie została jeszcze prawomocnie zakończona,

- (...) kwestionuje w ramach powyższego postępowania twierdzenia pozwanych, uważając, że umowa (...) nie zawiera żadnych wad prawnych (zwłaszcza nie zawiera klauzul abuzywnych), a co za tym idzie jest w pełni ważna i wiążąca.

Pozwani zaprzeczyli wszystkim faktom i twierdzeniom powoływanym przez powoda, za wyjątkiem tych, które wyraźnie przyznali. Pozwani w szczególności zaprzeczyli, aby:

- umowa (...) nie była nieważna,

- kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowne ((...) (...)) nie były abuzywne, w tym nie godziły w dobre obyczaje, rażąco naruszając interesy konsumenta,

- powód posiadał wymagalne roszczenie o zwrot nienależnie wypłaconego kapitału (...),

- powodowi należało się jakiekolwiek wynagrodzenie za korzystanie z kapitału z powodu stwierdzenia nieważności umowy (...), w tym aby zachodziły przesłanki do waloryzacji sądowej kwoty świadczenia nienależnego,

- pozostawali w opóźnieniu z płatnością jakichkolwiek kwot na rzecz powoda.

Podnieśli zarzut przedwczesności powództwa, przedawnienia roszczeń, nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), konieczności ewentualnego rozłożenia zwrotu kapitały na raty po 1000 zł. Zakwestionowali istnienie roszczeń dodatkowych (...) oraz naliczanie odsetek za opóźnienie od dnia wskazanego w pozwie. Pismem procesowym z 18 kwietnia 2025 r. podnieśli zarzut potrącenia wierzytelności (...)
w kwocie 322 000 zł z wzajemną wierzytelnością w wysokości 18 871 zł. Wskazali, iż oświadczenie o potrąceniu zostało złożone bankowi pismem z 17.03.2025 r. Na skutek dokonanego potrącenia pozwani niezwłocznie zapłacili na rzecz powoda brakującą kwotę zwrotu kapitału - 303 129 zł, a w konsekwencji roszczenie (...)
o zwrot kapitału (...) w kwocie 322 000 zł uległo całkowitemu umorzeniu oraz zaspokojeniu. W dalszej treści zgłosili ewentualny zarzut zatrzymania.

Pismem procesowym z 21 maja 2025 r. powód cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie kwoty 322 000 zł i odsetek ustawowych za opóźnienie od tej kwoty po dniu 9 kwietnia 2025 r.. Wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 37 185,21 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 303 129 zł za okres od 8 marca 2024 do 9 kwietnia 2025 r., ewentualnie zasądzenie wyżej wskazanej kwoty z zastrzeżeniem, że spełnienie zasądzonego świadczenia przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości spełnionego świadczenia, ewentualnie zasądzenie tejże kwoty od każdego z pozwanych w częściach równych tj. po 12 395,07 zł. Powód zmodyfikował kolejność żądań wskazanych w pozwie, wskazując, iż żądanie ewentualne dotyczące kwoty 43 145,93 zł dochodzonej tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) wypłaconego na podstawie zawartej przez strony umowy (...) w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia (...) staje się aktualnie żądaniem głównym, ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia powyższego roszczenia wniósł o zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego kapitału (...) w związku z istotna zmianą siły nabywczej pieniądza
w czasie i ukształtowanie go na poziomie 365 145,93 zł oraz na podstawie przepisów
o waloryzacji sądowej (art. 358 ( 1) § 3 k.c.) zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 43 145,93 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału (...) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 8 marca 2024 roku do dnia zapłaty, ewentualnie, gdyby nie było podstaw do zasądzenia ww. kwot solidarnie powód domaga się zapłaty w częściach równych, tj. po 14 381,97 zł.

W odpowiedzi na zmianę powództwa pozwani podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko, a w szczególności podtrzymali wniosek o oddalenie powództwa w całości (zarówno w zakresie żądań głównych, jak i ewentualnych), w tym wnieśli o oddalenie powództwa w całości także w jego zmodyfikowanej wersji. Podtrzymali również pozostałe zarzuty, wnioski i twierdzenia zawarte w odpowiedzi na pozew oraz dalszych pismach procesowych.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew prowadzi do wniosku, że istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty w istocie nie są sporne. Wyrokiem z 6 września 2024 r. (sygn. akt (...) (...)) - k. 99 - Sąd Okręgowy w (...) uwzględnił powództwo kredytobiorców, ustalając, że nie istnieje stosunek prawny wynikający
z umowy (...) zawartej między stronami, oraz zasądzając na rzecz kredytobiorców kwotę 415 012,18 zł. Jest bezsporne, że wyrok, jako nie zaskarżony, jest prawomocny.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...) (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy (...). Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Trzeba podkreślić, że ustalone w ten sposób fakty mają oparcie na tych samych dokumentach, które i w tej sprawie zostały uznane za wiarygodne.

W dniu 10 lipca 2008 roku została zawarta (...) (...) na cele mieszkaniowe (...) nr (...), na podstawie której (...) Bank SA. z siedzibą w W. (poprzednik prawny pozwanego) udzielił stronie powodowej (...) w kwocie 322.000,00 zł na okres 240 miesięcy w celu sfinansowania zakupu (...) (...) prawa do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ul. (...) w W.. (...) był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę stawki (...) (...) i stałej marży (...) w wysokości 2,25 punktów procentowych.

(...) zawierała następujące postanowienia:

(...) jest denominowany (waloryzowany) w walucie (...) (§ 2 ust. 1).

Kwota (...) (...) w (...) lub transzy (...) zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w (...) w dniu wykorzystania (...) lub transzy (...) (§ 2 ust. 2).

(...) wykorzystywany jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty (...) według kursu kupna dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w (...) w dniu wykorzystania (...) (§ 4 ust. 1a).

Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w (...). Spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów" obowiązującą w (...) w dniu spłaty. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego
w (...) w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę (...) (§ 9 ust. 2 zd. 2-4).

Wysokość należnych odsetek określona jest w (...). Spłata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla (...) zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w (...) w dniu spłaty. Wysokość należnych odsetek w złotych zależy od wysokości kursu sprzedaży dewiz dla (...) obowiązującego w (...) w dniu spłaty (§ 9 ust. 6 zd. 2-4).

W związku z zaciągnięciem (...) (...) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez (...) o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4).

Jednocześnie kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania (...) (...) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty (...) wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania (...) określone w § 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy (§11 ust. 5).

(dowód: umowa k.19-21)

(...) został uruchomiony kwotą 322 000 zł. W okresie od 22 lipca 2008 roku do 12 kwietnia 2021 roku (...) pobrał od kredytobiorcy łącznie 433 883,18 zł.

(dowód: zaświadczenie k. 43-44)

W dniu 7 września 2020 roku bankowi zostało doręczone pismo, w którym kredytobiorca poinformował go o świadomości istnienia klauzul niedozwolonych w umowie (...) i wadliwości takiego stosunku prawnego, co może prowadzić do zwrotu należności spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy (...) zawartej przez strony.

Kredytobiorca oświadczył, że zna, rozumie i akceptuje skutki stwierdzenia nieważności umowy oraz nie zgadza się na utrzymanie w mocy zawartych w umowie niedozwolonych postanowień umownych.

Celem (...) było uzyskanie środków na nabycie (...) (...) prawa do lokalu mieszkalnego przeznaczonego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych kredytobiorcy. Przedmiotowy lokal nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej. Lokal był wynajmowany przez kredytobiorcę od 2022 roku do 2024 roku.

Postanowienia umowy (...) dotyczące powiązania z kursem waluty obcej i sposobu przeliczeń kursowych nie zostały indywidualnie uzgodnione przez strony. Przed zawarciem umowy przedstawiciel (...) nie udzielił informacji, jak sposób (...) ustala wysokość kursów walut obcych i spreadu, jak ryzyko kursowe związane z kredytem przekłada się na wysokość rat i zadłużenia kredytobiorcy, nie przedstawił historycznego wykresu kursu (...)/(...), nie przedstawił symulacji obrazującej wpływ zmian kursu (...)/(...) na wysokość rat (...) i zadłużenie wyliczane w (...).
W czasie zawierania umowy kredytobiorca nie posiadał dochodów ani oszczędności
w (...). Kredytobiorca zorientował się, że umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne na przełomie 2019 i 2020 roku.

Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Dnia 18.10.2025 r. (...) wykonał prawomocny wyrok Sądu przelewając na konto kredytobiorcy kwotę 529 970,56 zł obejmującą należność główną z odsetkami oraz koszty procesu.

(dowód: potwierdzenie przelewu z dn. 18.10.2025 r. k. 122)

Kredytobiorcy dnia 17.03.2025 r. dokonali potrącenia przysługującej im wierzytelności w wysokości 18 871 zł z wierzytelnością (...) w kwocie 322 000 zł w wyniku czego kwota jaką kredytobiorca był dłużny bankowi wynosiła 303 129 zł.

(dowód: wezwanie wraz z oświadczeniem o potrąceniu k. 123 -125, potwierdzenie nadania pocztowego oraz odbioru k. 132)

Dnia 04.04.2025 r. (...) wezwał kredytobiorców do zwrotu nominalnej wartości kapitału (...) wypłaconego na podstawie umowy (...).

(dowód: pismo w sprawie zwrotu kapitału k . 134)

Dnia 09.04.2025 r. kredytobiorcy w celu definitywnego rozliczenia nieważnej umowy uiścili na rzecz (...) kwotę 303 129 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci nienależnie wypłaconego kapitału (...) w związku
z nieważnością umowy (...).

(dowód: rozliczenie nieważnej umowy (...) k. 135-136, potwierdzenie przelewu z dnia 09.04.2025 r. k. 137)

Sąd pominął na podstawie w art. 235 2 §1 pkt 2 k.p.c. wniosek
o przesłuchanie stron i o zasięgnięcie opinii biegłego. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pominął również wniosek dowodowy strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Wobec przyjęcia przez Sąd braku zasadności roszczeń strony powodowej w zakresie żądania zwrotu przez pozwanego korzyści uzyskanych wskutek korzystania z (...) czy też urealnienia kwoty (...) oraz podstaw do waloryzacji kwoty zobowiązania wynikającego z umowy (...), brak było powodu do zasięgania wiadomości specjalnych celem wyliczenia wartości tych roszczeń. Zaś sumy wzajemnych świadczeń stron, z przyczyn wyżej omówionych, nie wymagały ustalenia z pomocą dowodu z opinii biegłego.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału (...) opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie (...) ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy (...). Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie,
i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Swoją drogą, jednoczesne formułowanie w odpowiedzi na pozew zarzutów przedwczesności powództwa i przedawnienia roszczeń nie da się pogodzić
w kategoriach logicznego myślenia.

Bezzasadny był ponadto w całości zarzut przedawnienia. Termin przedawnienia spornych roszczeń, jako związanych z działalnością gospodarczą powoda, jest na gruncie art. 118 k.c. trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie, ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty otrzymania przez (...) w dniu 10 czerwca 2022 r. odpisu pozwu kredytobiorców – patrz: strona ostatnia pisemnego uzasadnienia wyroku (...) (...)). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od (...) wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą (...) się nie zgadza.

Mimo to roszczenia powoda w ostatecznym kształcie nie zasługują na uwzględnienie.

Zacząć należy od tego, że nigdy nie powstały, więc i nie mogą być zasądzone, roszczenia dodatkowe (...), określone w pozwie jako „zwrot kwoty ponad nominalną kwotę (...) w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia (...)
i jako „zmiana wysokości świadczenia powoda w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza oraz zasądzenie”, czy też w związku ze zmianą wartości pieniądza. mające za podstawę art. 410 w zw. z art. 405 k.c. i art. 358 ( 1) § 3 k.c. Dokonując analizy zasadności roszczeń o zapłatę jakiegokolwiek dodatkowego wynagrodzenia, należy w pierwszym rzędzie podkreślić, że celem prawa unijnego - art. 6 ust. 1 Dyrektywy (...) jest zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców, którzy winni być zniechęcani do stosowania niedozwolonych klauzul umownych, zaś wyeliminowanie rzeczonego skutku powodowałoby, że nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to interes przedsiębiorców zostanie zagwarantowany. Zasądzenie na rzecz (...) wynagrodzenia czy kwoty mające wynikać ze zmiany siły nabywczej lub wartości pieniądza penalizowałoby nie (...), lecz kredytobiorcę, zachęcając przedsiębiorcę do wprowadzania abuzywnych postanowień w kolejnych, proponowanych przez siebie konsumentom umowach. W polskim systemie prawnym brak jakiegokolwiek przepisu mogącego stanowić podstawę prawną przedmiotowego roszczenia, w szczególności nie jest nim art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c.
Z powołanych przepisów wynika obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia,
a świadczeniem (...) w okolicznościach rozpoznawanej sprawy była wyłącznie wypłata (...). A zatem umożliwienie kredytobiorcy korzystania z kapitału (...) nie jest świadczeniem (...), lecz jest stanem faktycznym, który wynika z nienależnego świadczenia. Okoliczność, że na skutek korzystania z kapitału w okresie kredytowania przez kredytobiorcę, a nie przez (...), przez co (...) nie mógł uzyskać potencjalnego zysku, jest irrelewantna przy ocenie zasadności zgłoszonego roszczenia ewentualnego, ponieważ reżim odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, nie przewiduje obowiązku zapłaty lucrum cessans - w przeciwieństwie do reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej (art. 361 § 2 k.c.). Jedynym zaś przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem
z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). W kontekście powyższego zauważyć należy, że uwzględnienie stanowiska powoda doprowadziłoby w istocie do reaktywacji nieważnej umowy stron w zakresie oprocentowania (zob. wyrok SA w (...)
z dn. 20.02.2020 r., (...)). Należy zaakcentować także, że w przypadku uznania zasadności tego roszczenia trzeba by uznać, iż analogiczna wierzytelność przysługiwałaby stronie pozwanej, skoro podczas wykonywania spornej umowy (...) również (...) korzystał ze środków pieniężnych, które strona pozwana wpłacała tytułem rat i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy.

Przyjęcie zasadności wszelkich wymienionych w pozwie roszczeń dodatkowych powoda byłoby sprzeczne z celem art. 6 ust. 1 i art. 7 dyrektywy nr (...), która ma na celu ochronę konsumentów. Wyeliminowanie ze spornej umowy mechanizmu indeksacji nie stanowi in concreto następstwa niezgodnego z prawem lub nieuczciwego zachowania pozwanej (jej poprzednika prawnego), ale jest rezultatem niezgodnego z prawem działania (...) (jego poprzednika prawnego). Wobec tego strona pozwana nie powinna ponosić dalej idących następstw tego stanu rzeczy niż te, które ustawodawca przewidział w art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. (wyrok Sądu Apelacyjnego
w K. z 25.06.2022 r. sygn. akt (...)). Kredytobiorcy w tego rodzaju sprawach korzystają z daleko idącej ochrony prawa unijnego, w tym poszczególnych przepisów wynikających z Dyrektywy Rady (...) (zwłaszcza art. 7 ust. 1). Na straży prawa wielokrotnie pozostawał także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (m.in. w wyroku (...) z dnia 21 grudnia 2016 r., G. N., sprawy połączone 0-154/15, C-307/15 i C-308/15, EU:C:2016:980, pkt 57; wyrok (...) z dnia 14 czerwca 2012 r., B. E. de C., 0-618/10, EU:C:2012:349, pkt 65). Co więcej, ochronę konsumentów przed tego rodzaju roszczeniami ze strony przedsiębiorców przewidują również przepisy krajowe. Zgodnie z art. 224 § 1 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Zgodnie zaś z § 2 tego przepisu: „Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa
o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył". Wskazany wyżej przepis kodeksu cywilnego stanowi, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy należy się wyłącznie, jeśli posiadacz jest w złej wierze. Strona pozwana korzystała z pieniędzy (...) w przekonaniu, że ma do tego prawo na podstawie zawartej umowy. Trudno uznać pozwanego za posiadacza kapitału w złej wierze, skoro sam (...) na gruncie sprawy (...) (...) stał na stanowisku, że konsument posiadał je zgodnie
z prawem. W ocenie Sądu, strona pozwana była posiadaczem w dobrej wierze. Wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy w dobrej wierze przysługuje właścicielowi dopiero od dnia wytoczenia powództwa o zwrot (art. 224 § 1 k.c.). Pieniądz jest rzeczą szczególnego rodzaju i mają do niego zastosowanie właśnie te przepisy. Nie zasługiwało na uwzględnienie żądanie dotyczące waloryzacji kapitału wskutek istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Powód za podstawę prawną swojego roszczenia wskazał art. 358 ( 1) k.c. W ocenie Sądu, roszczenie to powodowi nie przysługuje, podobnie jak związane z nim roszczenia o zapłatę. Aktualne i w tej kwestii są wyłożone wcześniej argumenty poczynione na gruncie Dyrektywy 93/13. Dodatkowo przeszkodą uwzględnienia żądania powoda jest sama treść art. 358 ( 1) § 4 k.c., z którego wynika, że waloryzacji sądowej nie może żądać strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. To, że powód jest przedsiębiorcą, jest na tyle oczywiste, że nie wymaga argumentacji. Przedmiotem roszczenia o zwrot kapitału (...), w tym o zwrot
w zwaloryzowanej wysokości, jest świadczenie pozostające w związku
z prowadzeniem przez powoda przedsiębiorstwa. Sąd zna argumenty przeciwników tego poglądu, wskazujących na to, że chodzi o świadczenie nienależne, a nie o świadczenie z obowiązującej umowy, ale nie zgadza się z tymi argumentami. W związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa było sformułowanie wadliwej umowy, następnie wykonywanie nieważnego stosunku prawnego, a obecnie rozliczenie się z kontrahentami w wyniku sądowego unieważnienia umowy. Związek nie został zerwany na żadnym etapie. Dlatego powództwo w zakresie żądania dotyczącego waloryzacji kapitału zostało oddalone na podstawie art. 358 ( 1) 4 k.c.

Dodać jeszcze należy, że w dniu 15 czerwca 2023 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ogłosił orzeczenie w sprawie C-520!21, w którym rozstrzygnął pytanie prejudycjalne, czy w przypadku uznania, że umowa (...) zawarta przez (...) i konsumenta jest od początku nieważna z powodu zawarcia w niej nieuczciwych warunków umownych, strony oprócz zwrotu pieniędzy zapłaconych
w wykonaniu tej umowy ((...) - kapitału (...), konsument - rat, opłat, prowizji
i składek ubezpieczeniowych) oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty, mogą domagać się także jakichkolwiek innych świadczeń, w tym należności (w szczególności wynagrodzenia, odszkodowania, zwrotu kosztów lub waloryzacji świadczenia). (...) uznał że prawo Unii Europejskiej stoi na przeszkodzie, aby banki mogły żądać od kredytobiorców dodatkowych świadczeń, w tym wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Ponadto Sąd Najwyższy podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1.  Jeżeli w wykonaniu umowy (...), która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, (...) wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty (...), a kredytobiorca dokonywał spłat (...), powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

2.  Jeżeli umowa (...) nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Uzupełniająco wskazać można, że w świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C‑396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził (...) poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by (...) mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania (...) przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności w kwocie 18 871 zł z wierzytelnością (...) w kwocie 322 000 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanego przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez podniesienie zarzutu w piśmie procesowym, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 303 129 zł, którą pozwany niezwłocznie zapłacił na rzecz (...). Zapłata nastąpiła 9.04.2025 r., choć wyrok z ich powództwa zapadł 6.09.2024 r. Jednak trzeba tu wziąć pod uwagę, że pismem z 15.10.2024 r. pozwani wezwali (...) do wskazania numeru konta, na który mają dokonać rozliczenia, a (...) wskazał ten rachunek dopiero pismem 4.04.2025 r. (k. 134). To sprawia, że zapłata nastąpiła niezwłocznie i że pozwani nie popadli w opóźnienie, więc bankowi nie należą się na podstawie art. 481 k.c. żadne odsetki dochodzone ostatecznie
w formie skapitalizowanej w punkcie 2a pisma procesowego z 21.05.2025 r.

W związku z zaistniałym stanem faktycznym oraz z cofnięciem pozwu przez powoda w zakresie żądania zapłaty kwoty 322 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, Sąd umorzył postępowanie na postawie art. 355 k.p.c. (pkt I sentencji wyroku).

Wymaga szczególnego podkreślenia, że na rozprawie (protokół k. 193) powód podtrzymał powództwo w pozostałym zakresie, które z przyczyn omówionych powyżej podlegało oddaleniu (pkt II sentencji wyroku).

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową trzeba uznać za przegrywającą proces w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki