Wyrok z 7 października 2025, sygn. I C 1579/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Sygn. akt: I C 1579/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 października 2025 roku
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska
po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 roku w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwa M. P.
przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie ustalenie i zapłatę
I. ustala, że nie wiążą powoda M. P. postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego Bankiem (...) S. A. z siedzibą w W., w zakresie zmienionym poprzez § 1 oraz § 2 „Aneksu nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006”, zawartego 31 sierpnia 2006 r. tj. w zakresie indeksacji do franka szwajcarskiego i spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą – a przez to ustala, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
- kapitał kredytu nie podlegał indeksacji do franka szwajcarskiego,
- saldo zadłużenia jest wyrażone w złotych polskich i jest pomniejszone poprzez raty kapitałowe w tej walucie bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.207 zł 93 gr (sześć tysięcy dwieście siedem złotych dziewięćdziesiąt trzy grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 lipca 2023 r. do dnia zapłaty,
III. w pozostałym zakresie powództwo oddala,
IV. zasądza od powoda na rzecz pozwanego tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 2.501 zł 23 gr (dwa tysiące pięćset jeden złotych dwadzieścia trzy grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sygn. akt I C 1579/23
UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 5 października 2023 r. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. powód M. P. wniósł o:
1. ustalenie, że niewiążące powoda są postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego, Bankiem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w zakresie zmienionym poprzez § 1 oraz § 2 „Aneksu nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006 r.” zawartego dnia 31.08.2006 r. tj. w zakresie indeksacji do franka szwajcarskiego i spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą – a przez to ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
a) kapitał kredytu nie podlegał indeksacji do franka szwajcarskiego,
b) saldo zadłużenia jest wyrażone w złotych polskich i jest pomniejszane poprzez raty kapitałowe w tej walucie, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
c) raty odsetkowe płatne są od salda zadłużenia wyrażonego w złotych polskich z uwzględnieniem oprocentowania wynikającego z § 7 aneksu do umowy, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
d) umowa wiąże strony w pozostałym zakresie zmienionym aneksem.
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 29.415,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności, poczynając od dnia 18.07.2023 r. do dnia zapłaty,
ewentualnie,
3. ustalenie, że niewiążące powoda są postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego, Bankiem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w zakresie zmienionym „Aneksem nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006 r.” zawartego dnia 31.08.2006 r. – a przez to ustalenie, że strony wiąże umowa w pierwotnym brzmieniu bez zmian wynikających z aneksu do umowy,
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 12.584,36 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności, poczynając od dnia 18.07.2023 r. do dnia zapłaty,
ewentualnie,
5. ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy nr (...) z dnia 30.03.2006 r., względnie o ustalenie, że wskazana umowa jest nieważna,
6. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 96.770,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności, poczynając od dnia 18.07.2023 r. do dnia zapłaty.
Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności, poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Powód, na wypadek nieuwzględnienia powództwa wniósł o odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu.
W uzasadnieniu powód wskazał, że zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę kredytu w złotych polskich. Następnie, strony dokonały przewalutowania kredytu na walutę (...). W aneksie tym nie został wskazany sposób, w jaki bank będzie ustalał wysokość należnej raty kapitałowo-odsetkowej. Wobec tego, że aneks nie przewidywał spłaty bezpośrednio w walucie (...) zastosowanie miało postanowienie § 38 ust. 2 regulaminu. Zgodnie, którym kredyty w walutach wymienialnych spłacane są w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. Powód podkreślił, że umowę kredytu zawarł jako konsument. W ocenie powoda, umowa w kształcie nadanym jej aneksem nr (...) oraz uzupełniona regulaminem kredytu hipotecznego i budowlanego zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Są to postanowienia odnoszące się do indeksacji kredytu do franka szwajcarskiego oraz do spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą. Regulamin nie tylko nie przedstawia jasnych, precyzyjnych informacji, danych, kryteriów pozwalających na samodzielne ustalenie kursu poszczególnych walut, ale również nie stanowi, gdzie nowego kursu poszukiwać. Pozwany posługiwał się wzorcem umownym, a powód nie miał możliwości podjęcia negocjacji w zakresie kursu kupna (...) przy przewalutowaniu jak również kursu sprzedaży (...) przy spłacie raty. Pozwany nie poinformował powoda o znaczeniu ryzyka walutowego oraz stosowaniu spreadu walutowego. W ocenie powoda zasadne jest utrzymanie umowy w mocy przy zastosowaniu koncepcji tzw. „odfrankowienia” tj. wyeliminowania mechanizmu indeksacji z umowy przy jednoczesnym pozostawieniu pozostałych postanowień wprowadzonych aneksem, w tym stawki L. ( (...)) oraz malejących rat kapitałowo-odsetkowych. Żądania ewentualne zostały zgłoszone przez powoda na wypadek gdyby Sąd uznał, że nie jest możliwe utrzymanie w mocy treści umowy w zakresie uwzględniającym zmianę poprzez aneks. Podstawę prawną żądania ustalenia stanowi przepis art. 189 k.p.c. zaś zapłaty przepis art. 410 § 2 k.c.
(pozew k. 4-20)
Pozwany bank (...) S.A. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Jednocześnie pozwany wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu podjęcia uchwały całego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w sprawie(...).
W niniejszej sprawie nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające uwzględnienie powództwa. Roszczenia powoda pozbawione są jakichkolwiek podstaw. Pozwany wskazał, m.in. że:
- przedmiotowa umowa w brzmieniu ustalony aneksem nr (...) jest kredytem walutowym, denominowanym we frankach szwajcarskich, którego kwota i waluta zostały jasno i literalnie określona we frankach szwajcarskich, w umowie określone zostały wszystkie przedmiotowo istotne elementy umowy,
- umowa zawarta została skutecznie, istnieje możliwość wykonywania umowy,
- kwestionowane przez powoda postanowienia urnowy, aneksu i regulaminu zostały uzgodnione indywidualnie z powodem, nie naruszały dobrych obyczajów, nie prowadziły do rażącego naruszenia interesu powoda, zostały sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i zrozumiały, umowa (w brzmieniu ustalonym aneksem nr (...)) nie zawiera postanowień abuzywnych,
- umowa jest ważna - zgodna z przepisami prawa i zawarta została skutecznie,
- pozwany nie posiada uprawnienia do jednostronnego kształtowania zobowiązań stron,
- nie doszło do naruszenia równowagi kontraktowej stron na niekorzyść konsumenta,
- bank nie zastrzegł sobie prawa do dowolnego i nieograniczonego kształtowania kursów wymiany walut,
- nawet gdyby przyjąć, że umowa zawiera klauzule abuzywne (co pozwany kwestionuje), to nie można uznać, że strony zawarły umowę kredytu w walucie PLN z oprocentowanie opartym na stawce L.,
- nawet gdyby przyjąć, że umowa zawiera klauzule abuzywne (co pozwany kwestionuje), to abuzywność wskazanych przez powodów postanowień nie sprawia, że umowa jest nieważna,
- pozwany nie odebrał od powoda świadczenia nienależnego, pozwany nie był z tego tytułu wzbogacony a powód zubożony.
Pozwany wskazał, że powód nie posiada interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Zakwestionował status konsumenta po stronie powodowej. Jednocześnie wskazał, że uwzględnienie powództwa w niniejszej sprawie stanowić będzie o naruszeniu art. 5 k.c.
(odpowiedź na pozew k. 57-85v)
Sąd ustalił, co następuje:
Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym Banku (...) S.A. z/s w W..
(bezsporne, wydruk z KRS dot. pozwanego k. 90-116)
W dniu 30 marca 2006 r. powód jako konsument, zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę nr (...) kredytu hipotecznego w złotych. Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy bank udzielił kredytu w kwocie 80.000 zł, a kredytobiorca zobowiązał się do jego wykorzystania zgodnie z umową.
Celem finansowania kredytu było nabycie własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego (§1 ust. 1 i 3 umowy).
Z tytułu udzielonego kredytu Bank pobrał jednorazowo bezzwrotną opłatę przygotowawczą w kwocie 640 zł. (§2 ust. 1 umowy).
Wypłata kredytu miała nastąpić w ciągu 7 dni roboczych po spełnieniu warunków opisanych w § 2 ust. 3 umowy (§ 2 umowy).
Oprocentowanie na dzień zawarcia umowy wyniosło 4,65 % w stosunku rocznym. Oprocentowanie kredytu zostało ustalone jako zmienne i ustalone w oparciu o stopę referencyjną 3M WIBOR, zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresy stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 0,50 punktu procentowego w okresie jednego roku od dnia podpisania umowy. Po upływie tego okresu marża Banku wynosić miała 1,20 punktów procentowych. Pierwsza zmiana oprocentowania nastąpić w 3 miesiącu od podpisania umowy. Każda następna zmiana następowała po upływie 3 miesięcy od poprzedniej zmiany. Powyższa zmiana nie stanowi zmiany umowy. O zmianie oprocentowania bank powiadomi kredytobiorcę i poręczycieli pisemnie (§ 3 ust. 1-3 umowy).
Zgodnie z § 3 ust. 4 umowy, bank nalicza odsetki w okresach miesięcznych od kwoty aktualnego zadłużenia od dnia wypłaty kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę zobowiązań z tytułu kredytu.
W § 3 ust. 5 umowy, wskazano, że w przypadku, gdy stopa oprocentowania, o której mowa w ust. 1 będzie wyższa w okresie kredytowania niż czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, bank pobiera odsetki naliczone według stopy równej czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. Stopa kredytu lombardowego NBP na dzień zawarcia umowy wynosi 5,50%.
Kredyt został udzielony od dnia zawarcia umowy do 29 marca 2036 r. (§1 ust. 2 umowy).
Kredyt miał być spłacany miesięcznie w równych ratach kapitałowych, przy czym pierwsza i ostatnia rata mogła być ratą wyrównującą. Odsetki spłacane są miesięcznie w terminach płatności rat kapitału (§ 4 ust. 2 umowy).
Zgodnie z § 34 ust. 2 regulaminu kredyty udzielone w złotych są wypłacane i spłacane w złotych.
Spłata kredytu następowała przez obciążanie należną kwotą kredytu i odsetek w terminach płatności, konta osobistego prowadzonego przez poprzednika prawnego pozwanego do wysokości wolnych środków na tym koncie (§ 4 ust. 7 umowy). Jednocześnie kredytobiorca zobowiązany był do zapewnienia w terminach płatności środków na tym koncie na spłatę zobowiązań (§ 4 ust. 8 umowy).
Stosownie do § 6 ust. 1 pkt 1 oprócz hipoteki ustanowionej na nabywanej nieruchomości, dodatkowe zabezpieczenie kredytu stanowiło ubezpieczenie nieruchomości, ubezpieczenie kredytowanego niskiego wkładu własnego (§ 6 ust. 1 i 2 umowy).
W regulaminie wskazano, że kredyt może być wielokrotnie przewalutowany (§ 40 ust. 1 regulaminu). Przewalutowanie kredytu polega na zmianie kredytu w złotych na kredyt w walucie wymienialnej (§ 40 ust. 2 pkt 1 regulaminu). Przy przewalutowaniu stosuje się obowiązujący w banku w chwili podpisania przez kredytobiorcę aneksu do umowy kredytu o przewalutowaniu, kurs kupna waluty w przypadku przewalutowania ze złotych na walutę wymienialną (§40 ust. 5 ust.7 regulaminu). Przewalutowanie następuje w dniu podpisania aneksu do umowy kredytu o przewalutowanie (§ 40 ust. 8 regulaminu).
Zgodnie z § 40 ust. 11 regulaminu od dnia zawarcia aneksu do umowy kredytu, bank stosuje stopę procentową, odpowiednią dla waluty kredytu. Wysokość oprocentowania określa aneks.
(dowód: umowa k. 24-27v, regulamin k. 30-37 oraz k. 118-125v, oświadczenie o poddaniu się egzekucji – k. 28, przesłuchanie stron k. 208v-209)
Kredyt został wypłacony powodowi zgodnie z złożoną dyspozycją.
(dowód: przesłuchanie stron – k. 208v-209 )
W dniu 31.08.2006 r. strony podpisały aneks nr (...) do umowy kredytu w przedmiocie przewalutowania kwoty udzielonego kredytu do waluty (...).
Zgodnie z § 1 aneksu nr (...) zadłużenie figurujące w księgach banku na dzień 31.8.2006 r. w wysokości 79.108 zł z tytułu kredytu hipotecznego w walucie polskiej udzielonego na podstawie umowy nr (...) zawartej w dniu 30.03.2006 r. podlega przewalutowaniu na franki szwajcarskie. W § 2 ustalono, że kwota kredytu po przewalutowaniu wynosi 32.390,78 CHF.
W § 4 ust. 1 wskazano, że kredyt i odsetki spłacane są miesięcznie w malejących ratach kapitałowo-odsetkowych. Pierwsza lub ostatnia rata kapitału może być ratą wyrównującą. Odsetki są spłacane miesięcznie w terminach płatności rat kapitału.
Zgodnie z § 4 ust. 3 pkt 1 spłata kredytu następowała w formie obciążenia należną kwotą kredytu i odsetkami w terminach płatności, konta osobistego INTEGRUM kredytobiorcy prowadzonego u pozwanego nr (...) do wysokości wolnych środków na tym koncie.
W § 5 kredytobiorca zobowiązał się dokonać całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami do dnia 29.03.2036 r.
Oprocentowanie kredytu wynosi w dniu zawarcia niniejszej umowy 3,66% w stosunku rocznym. Oprocentowanie jest zmienne i ustalane jest w oparciu o stawkę referencyjną 3M L., zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy kredytu, w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży Banku w wysokości 2 punktów procentowych (§7 ust. 1 aneksu).
Pozostałe warunki umowy, w zakresie nieuregulowanym w aneksie, nie ulegają zmianie (§ 8 aneksu).
W § 38 ust. 2 regulaminu wskazano, ze kredyty w walutach wymienialnych podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującej w banku w chwili spłaty lub w walucie, w której zostały udzielone, stosownie do ustaleń zawartych w umowie kredytu (§ 38 ust. 2 regulaminu).
(dowód: aneks nr (...) do umowy z dnia 15.12.2008 r. – k. 27, regulamin k. 30-37 oraz k. 118-125v)
Aneks został zawarty na wzorcu umownym, w którym powód nie mógł wprowadzić istotnych zmian.
(dowód: przesłuchanie stron – k. 208v-209 )
Powód w okresie od 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r. zapłacił na rzecz pozwanego kwotę 96.770,68 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.
Jeżeli strony byłyby niezwiązane aneksem nr (...) w całości i raty byłyby spłacane w kwotach wynikających z pierwotnego brzmienia umowy z dnia 30.03.2006 r. powód w okresie od 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r. zapłaciłby na rzecz pozwanego kwotę 90.562,50 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych.
Różnica pomiędzy sumą wpłat dokonanych tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych za okres od 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r., a sumą spłat należnych za ten sam okres w przypadku niezwiązania aneksem nr (...) w całości wynosi 6.207,93 zł.
(dowód: zaświadczenie - k. 38-44v, opinia biegłej sądowej I. Ł. – k. 223-246, przesłuchanie stron – k. 208v-209 )
Powód skierował do pozwanego reklamację, w której wezwał bank do uznania za bezskuteczną lub nieważną klauzulę indeksacyjną oraz rozliczenia należności pobranych w zawyżonej wysokości. Pozwany odebrał pismo w dniu 14.07.2023 r. i w odpowiedzi z dnia 17.07.2023 r. nie uznał roszczeń powoda.
(dowód: pismo powoda – k. 45-46, pismo pozwanego – k. 47-48)
Powód w latach 2022-2024 r. wynajmował swoje mieszkanie mieszkanie. Najemca K. K. pod tym adresem zarejestrował działalność gospodarczą w przedmiocie działalności usługowej związanej z administracyjną obsługą biura. Powód nie miał wiedzy o tym, że najemca dokonał rejestracji działalności w nieruchomości powoda. Obecnie powód mieszka w kredytowanej nieruchomości.
(dowód: wydruk z (...) k. 127 oraz k. 203-207, przesłuchanie stron – k. 208v-209)
Sąd zważył co następuje:
Podlegało uwzględnieniu roszczenia powoda o ustalenie, że niewiążące powoda są postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego, Bankiem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w zakresie zmienionym poprzez § 1 oraz § 2 „Aneksu nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006 r.” zawartego dnia 31.08.2006 r. tj. w zakresie indeksacji do franka szwajcarskiego i spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą – a przez to ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
a) kapitał kredytu nie podlegał indeksacji do franka szwajcarskiego,
b) saldo zadłużenia jest wyrażone w złotych polskich i jest pomniejszane poprzez raty kapitałowe w tej walucie, bez powiązania z frankiem szwajcarskim.
Sąd oddalił natomiast żądanie ustalenia, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
c) raty odsetkowe płatne są od salda zadłużenia wyrażonego w złotych polskich z uwzględnieniem oprocentowania wynikającego z § 7 aneksu do umowy, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
d) umowa wiąże strony w pozostałym zakresie zmienionym aneksem.
W konsekwencji zasadne było żądanie zapłaty wywodzone z tego tytułu, jednak w niższej wysokości niż żądał tego powód - wobec czego roszczenie o zapłatę zostało w części oddalone. Pierwotna umowa kredytu jest ważna i skuteczna – spełnia wszystkie wymagania wynikające z przepisów ustaw. W ocenie Sądu zarzuty powoda odnoszące się do aneksu nr (...) okazały się zasadne. Nie jest możliwe jednak utrzymanie aneksu z wyłączeniem dwóch kwestionowanych przez powoda postanowień. Wobec czego aneks nr (...) jest nieważny.
Stan faktyczny został ustalony w oparciu o dokumenty przedłożone do akt sprawy, których wiarygodności żadna ze stron nie kwestionowała, opinię biegłej sądowej oraz zeznania powoda nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.
Powód domagał się ustalenia, że niewiążące powoda są postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego, Bankiem (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w zakresie zmienionym poprzez § 1 oraz § 2 „Aneksu nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006 r.” zawartego dnia 31.08.2006 r. tj. w zakresie indeksacji do franka szwajcarskiego i spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą – a przez to ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
a) kapitał kredytu nie podlegał indeksacji do franka szwajcarskiego,
b) saldo zadłużenia jest wyrażone w złotych polskich i jest pomniejszane poprzez raty kapitałowe w tej walucie, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
c) raty odsetkowe płatne są od salda zadłużenia wyrażonego w złotych polskich z uwzględnieniem oprocentowania wynikającego z § 7 aneksu do umowy, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
d) umowa wiąże strony w pozostałym zakresie zmienionym aneksem.
Powód żądał z tego tytułu zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 29.415,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności od dnia 18.07.2023 r. do dnia zapłaty. Sformułował też szereg kolejnych roszczeń ewentualnych.
Wszystkie swoje roszczenia powód wywodził z faktu, że w wyniku przewalutowania kredytu, miały zastosowanie postanowienia regulaminu, które stanowiły niedozwolone postanowienia umowne dotyczące przede wszystkim przeliczeń kwoty spłacanej. Według jego stanowiska pozwany mógł kształtować kursy waluty dowolnie, wskazując, że skutkiem tego umowa zmieniona aneksem naruszała interesy powoda jako konsumenta i była sprzeczna z dobrymi obyczajami.
Powód ma interes prawny w wystąpieniu z żądaniem pozwu, a polega on na tym, że w istocie domaga się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia zmienionego na podstawie aneksu nr (...) do umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych postanowień zawartych w aneksie nr (...) z uwagi na ich niedozwolony charakter. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku jak i Sądu Najwyższego powyższa kwestia nie budzi wątpliwości.
W zakresie zarzutu pozwanego dotyczącego nadużycia prawa podmiotowego przez powoda wskazać należy, że przepis art. 5 k.c. stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony. Sąd w wytoczonym przez powoda powództwie nie dostrzega sprzeczności ani ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa ani z zasadami współżycia społecznego. W toku postępowania ocenie podlega treść umowy oraz okoliczności bezpośrednio związane z jej zawarciem z chwili jej podpisania. W związku z tym, badaniu podlega czynność prawna, na którą większy wpływ miał pozwany jako podmiot posiadający silniejszą pozycję gospodarczą. Zaznaczyć należy, że powód swe roszczenia opierają przede wszystkim na abuzywności postanowień umownych, a nie fakcie, że doszło do wzrostu kursu waluty do której był indeksowany kredyt. Celem wytoczenia powództwa jest przesądzenie czy aneks nr (...) zawarty do umowy po pierwsze wiąże strony, a jeśli tak to w jakim zakresie. Powyższe nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 5 k.c.
Dla rozstrzygnięcia o żądaniach stron należy w pierwszej kolejności rozważyć, jaki jest charakter podpisanej przez nie umowy, a następnie dokonać analizy podpisanego aneksu nr (...)
i czy wskazywane przez powoda postanowienia miały charakter niedozwolony.
W pierwszej kolejności należy się odnieść do umowy kredytu z dnia 30.03.2006 r. Umowa ta była umową o kredyt złotówkowy i w swoim pierwotnym brzmieniu nie zawierała ona postanowień dotyczących mechanizmu denominacji do waluty obcej. Jedynie tego rodzaju postanowienia znajdowały się w regulaminie do umowy kredytu, jednak nie miały one bezpośredniego zastosowania w stosunku do powoda. Oceny abuzywności postanowień umownych dokonuje się na dzień zawarcia umowy o czym stanowi wprost przepis art. 385 2 k.c. „Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.” W związku z tym, postanowienia umowy zmienione aneksem nr (...) będą podlegać odrębnej analizie w toku postępowania, a obecnie badana będzie treść umowy z pierwotnym jej brzmieniu.
Zasadnicze postanowienia omawianej umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu (80.000 PLN), cel, na jaki został udzielony (nabycie własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego), zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stopy bazowej i marża Banku) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy. Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego, a zatem z tych przyczyn nie może zostać uznana za nieważną.
Nadto umowa stron jest dopuszczalna w świetle treści art. 353 1 k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Postanowienia umowne nie są dotknięte wadą polegające na ich abuzywności w takim zakresie, który prowadziłby do upadku całej umowy. Powód zresztą nie kwestionował postanowień umowy zawartych w jej pierwotnym brzmieniu lecz dopiero tych, które zostały zmienione aneksem do umowy.
Powyższe oznacza, że umowa kredytu w pierwotnym brzmieniu jest ważna i skuteczna.
Następnie, należy dokonać analizy zawartego przez powoda z poprzednikiem prawnym pozwanego aneksu nr (...) do umowy. Dotyczył on przekształcenia kredytu złotowego w denominowany i to jego postanowienia powód zaskarżył. Jednocześnie wskazano na abuzywny charakter postanowień zawartych w regulaminie odnoszących się do denominacji.
Zawarcie aneksu nr (...) do umowy i dokonane zmiany umowy kredytu nie powodowało, że umowa o kredyt denominowany była sprzeczna z przepisem art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. W każdym wypadku znane były strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony (nabycie spółdzielczego prawa do lokalu), zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stopy bazowej i marża Banku) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.
W zakresie oceny postanowień aneksu do umowy nie zmienia jego oceny okoliczność, że kwota udzielonego kredytu została określona i poddana oprocentowaniu w walucie szwajcarskiej, a miała być wypłacona i spłacana w walucie polskiej. Zgodnie z art. 358 § 1 k.c., w jego brzmieniu w dacie zawierania aneksu do umowy, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Już w tej dacie art. 69 ust. 2 pkt 2 pr. bank. przewidywał możliwość zawierania umów kredytu ze wskazaniem waluty obcej, zaś wyjątek dopuszczający tego typu umowy z udziałem banków wynikał z obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe (pr. dewiz.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 3 pr. dewiz. oraz art. 1 i 2 pkt 18 pr. dewiz. Dokonywanie obrotu dewizowego przez banki było dozwolone m.in. wówczas, gdy dotyczyło zawarcia umowy lub dokonania innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywania takich umów lub czynności. Nie ulega wątpliwości, że postanowienia umowy zmienionej tym aneksem przewidywały rozliczenia kredytu w walucie szwajcarskiej poprzez określenie kwoty kredytu w (...) i jego spłatę w PLN po dokonaniu przeliczenia raty z (...). Tym samym na podstawie aneksu nr (...) do umowy stron mogła powodować rozliczenia w walutach obcych i przenoszenie własności wartości dewizowych, a zatem mieściła się w ramach ustawowego zezwolenia, stanowiącego jednocześnie wyjątek od zasady wyrażonej w art. 358 § 1 k.c.
Umowa zmieniona aneksem zawierała elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (indeksowanych i denominowanych) w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.
Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności Banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej. Trudno zatem uznać, aby konstrukcja umowy kredytu denominowanego była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego.
Niemniej, wskazany mechanizm obliczania wzajemnych zobowiązań w sposób określony w umowie stron wymaga oceny w aspekcie sposobu ustalania kursu waluty niezbędnego do tych operacji, gdyż powód podniósł zarzut, że postanowienia aneksu zmieniające umowę, wprowadzające mechanizm denominacji w tym zakresie mają charakter niedozwolony.
Ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej/denominacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy może natomiast być przedmiotem oceny, czy nie stanowi postanowienia niedozwolonego. W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie(...) na tle wykładni dyrektywy (...), i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (indeksacyjnych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ( 1) § 1 zd. drugie k.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.
Nie ulega wątpliwości, że powód zawarł umowę jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c. Z umowy kredytowej wynika, że powód zaciągnął kredyt na zakup własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Kredytowana nieruchomość była wynajmowana przez okres dwóch lat. Obecnie powód mieszka w kredytowanej nieruchomości. Na rozprawie w dniu 04.03.2025 r. powód zeznał „Mieszkanie miało służyć zaspokojeniu moich potrzeb mieszkaniowych. (…) Przez 2 lata wynajmowałem mieszkanie. Było to w latach 2022-2024. O prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej dowiedziałem się praktycznie dzisiaj nie miałem o tym pojęcia. Ja mieszkałem tam do 2022 r. Wtedy podjęliśmy decyzję o wynajęciu większego mieszkania dla nas i wynajęciu tego mniejszego. (…) Obecnie znowu mieszkam w tej nieruchomości.” (k. 208v-209). Fakt prowadzenia działalności w nieruchomości przez najemcę nie wpływa na status powoda jako konsumenta. Nieruchomość miała spełniać potrzeby mieszkaniowe powoda i tak rolą spełnia do chwili obecnej.
Powód wskazał, że niedozwolone postanowienia dotyczą mechanizmu denominacji i są zawarte w § 40 ust. 5 i § 38 ust. 2 regulaminu do umowy.
W konsekwencji należy dokonać oceny postanowień dotyczących kursów używanych do przeliczenia zobowiązań stron w ramach zmienionej aneksem umowy. Istota aneksu sprowadzała się do wskazania, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem kursu sprzedaży waluty. Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż regulamin odnosi się jedynie do kursów sprzedaży walut obcych w pozwanym banku. Oznacza to, że zgodnie z postanowieniami umowy zmienionej aneksem Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Ponadto nie ulega wątpliwości, aneks do umowy stanowił wzorzec stosowany w Banku. Układ aneksu wskazuje, że kredytobiorca mógł jedynie wskazać walutę do jakiej oczekuje przekształcenia zawartej umowy kredytowej. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że pozostałe postanowienia i oświadczenia były możliwe do wynegocjowania. Do tego byłoby bowiem konieczne wykazanie, że kredytobiorca miał realny wpływ na kształt każdego z tych postanowień, czyli przedstawiono mu możliwość jego zmiany, z której zrezygnował. Taka okoliczność nie wynika natomiast z zeznań powoda, co oznacza, że postanowienia w zakresie kursów wymiany stosowanych w Tabeli nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniu art. 385 1 § 1 i 3 k.c. Powód zeznał „Chyba bank nie podawał ni w jaki sposób ustalony będzie kurs (...) dla potrzeb rozliczenia kredytu. Negocjacji żadnych nie było. Przedstawiono mi aneks mówiąc, że jak go podpisze to raty będą niższe w (...).” (k. 208v-209).
O ile rzeczywistą wysokości kursu przeliczenia powód znał, to nie dotyczy to już kursów spłaty, które dalej ustalał swobodnie Bank w swojej tabeli.
W ocenie Sądu nie doszło zatem do indywidualnego uzgodnienia wszystkich postanowień aneksu.
W konsekwencji, w ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia aneksu w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania powoda względem pozwanego, a tym samym i wysokość świadczenia głównego banku, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.
Z uwagi na to, że powód wskazywał, że ww. postanowienia są niedozwolone, należało rozważyć, czy – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powoda jako konsumenta. Odwołują się one do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorców. Nie można uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczające jednoznaczne. Kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Zważywszy, że sposób ustalania tego kursu nie został określony w aneksie, oznacza to, że mógł on być wyznaczany jednostronnie przez Bank, czego nie zmienia okoliczność, że w pewnym zakresie mógł też doznawać ograniczeń ze strony regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż kredytobiorca nie miał na to żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umowy kredytu bankowego utrwalony jest pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (vide uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo). Wysokość kredytu wyrażonego w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę kredytu wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy. Powyższe oznacza, że po zawarciu aneksu kredytobiorca miał ograniczoną możliwość przewidzenia wysokości zadłużenia w PLN, skoro kursy wymiany w toku dalszego wykonywania umowy określić miał Bank. Pozwany mógł zatem w sposób dowolny kształtować wysokość swojego zobowiązania do wypłaty kwoty kredytu, jak również wysokość zobowiązania kredytowego w toku spłaty kredytu. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania (obniżka stopy bazowej), gdyż teoretycznie mógł je rekompensować zmianami kursu przyjętego do rozliczenia kredytu.
W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że aneks był sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszał rażąco interesy kredytobiorcy w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniany na datę jego zawarcia (art. 3852 k.p.c. –uchwała SN z 20 czerwca 2018 r. w sprawie III CZP 29/17). Takie rozwiązania dawały Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na kredytobiorcę całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości jego zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu.
Dodatkowo wskazać należy, że swobodę ustalania kursu przez Bank eliminować by mogła jedynie możliwość wypłaty kredytu w walucie kredytu oraz spłaty w tej walucie, gdyż do wszystkich pozostałych walut Bank miał prawo stosować własny kurs. Oznacza to również, że możliwość spłaty w walucie kredytu nie przywracała wystarczająco nierównowagi między stronami. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcą i kształtowały zobowiązania powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 k.c. i w związku z tym nie wiążą powoda.
Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty kredytu w (...) oznaczałoby, że kwota kredytu powinna zostać przeliczona na PLN, a kredytobiorca w terminach płatności kolejnych rat powinien spłacać raty w PLN, przy czym żadne postanowienie również nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.
Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy (...) dokonaną przez (...) w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie (...) w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym lub takiego, który można zastosować za zgodą obu stron – wyłącznie wtedy gdy brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. W wyroku tym (...) wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego.
Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się kursem średnim NBP w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą denominacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z aneksu już od daty jego zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty.
W ocenie Sądu brak określenia kursów wymiany i możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje koniecznością wyeliminowania z umowy całego mechanizmu denominacji, który - określony przy pomocy niedozwolonych postanowień dotyczących kursu wymiany - jawi się w całości jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy kredytobiorcy - konsumenta.
W konsekwencji, uznanie za niedozwolone klauzul wskazywanych przez powoda skutkuje również uznaniem za niedozwolony całego mechanizmu denominacji.
Ponadto, w aneksie zostało ustalone oprocentowanie zmienne. Oprocentowanie ustalane było w oparciu o stawkę referencyjną 3M L. (§ 7 ust. 1 aneksu). Nie wskazano jednak jakiej waluty dotyczy L. 3M. Wskaźnik ten był publikowany osobno dla każdej z walut waloryzacyjnych. Był różny dla każdej z nich w tym samym okresie. W aneksie bank nie wskazał, że dotyczy on (...). Nie sposób więc zastosować (...) z tej właśnie waluty. Wobec odpadnięcia mechanizmu denominacji nie sposób domyślać się tej właśnie waluty, jako źródła odniesienia wskazanej stopy referencyjnej.
W efekcie usunięcie mechanizmu denominacji z aneksu, kredyt przestaje być denominowany do waluty obcej. Z tego względu, strony aneksu mogą domyślać się jedynie, że walutą o której mowa to (...). Umowa czy też aneks zawarty pomiędzy konsumentem, a przedsiębiorcą powinien być tak skonstruowany, aby zawierał precyzyjne i zrozumiałe postanowienia. W związku z powyższym umowa w brzmieniu zmienionym aneksem nie może być wykonywana, ponieważ główne świadczenie stron – oprocentowanie kredytu nie może zostać określone w sposób jednoznaczny. W takiej sytuacji utrzymanie aneksu nr (...) do umowy jest niezasadne.
Z uwagi na brak sposobu określenia oprocentowania nie jest zachowany element odpłatności umowy kredytu, a ustalone raty w PLN nie dają się wyodrębnić. Eliminacyjny skutek pominięcia klauzul abuzywnych, przy zastosowanych zapisach umownych nie pozwala wykonywać umowy zmienionej aneksem nr (...).
Nadto, wskazać należy w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt (...). Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
W niniejszej sprawie postanowienia aneksu oraz regulaminu umowy odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu aneks łączący strony, nawet w przypadku prawidłowego ustalenia oprocentowania, po eliminacji klauzul abuzywnych zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiązałby stron.
Powód wniósł przede wszystkim o ustalenie, że nie wiążą go postanowienia § 1 i § 2 aneksu nr (...) do umowy, zaś aneks wiąże strony w pozostałym zakresie, w dalszej kolejności ustalenia, że niewiążące są powoda wszystkie postanowienia aneksu, zaś w ostatniej kolejności ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym nie istniej stosunek prawny wynikający z umowy kredytu.
Przede wszystkim wskazać należy, że niemożliwe było ustalenie wyłącznie bezskuteczności względem powoda dwóch kwestionowanych przez nich postanowień, a pozostawienie pozostałych regulacji z aneksu. Znaczenie ma causa czyli prawnie istotna przyczyna dokonania czynności prawnej. Jest to decydujący motyw skutkujący faktyczną czynnością prawną, jednak przy założeniu, że bez takiego celu czynność nie zostałaby dokonana. Brak prawidłowej causy w umowie skutkuje nieważnością czynności prawnej. W przypadku zawarcia aneksu nr (...) do umowy kredytu celem stron niniejszego postępowania była zmiana kredytu z kredytu złotowego na kredyt denominowany do (...). Zmiana warunków umowy, w tym zmiana oprocentowania czy innych postanowień była podyktowana zmianą waluty kredytu i waluty jego spłaty. Powyższe oznacza, że gdyby powód nie zamierzał wprowadzić do umowy kredytu mechanizmu denominacji, to nie zostałyby zmienione inne postanowienia umowne objęte treścią aneksu nr (...) – co oznacza, że aneks nr (...) nie zostałby w ogóle zawarty. Eliminacja wyłącznie dwóch postanowień umownych zmienionych aneksem nr (...), w rezultacie skutkowałoby tak daleko idącą zmianą stosunku prawnego, że nie byłby on zgodny z celem stron z chwili zawarcia aneksu. Wobec odpadnięcia causy nie jest możliwe ustalenie bezskuteczności wyłącznie dwóch postanowień aneksu przy utrzymaniu pozostałych. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że aneks nr (...) do umowy kredytu jest nieważny w całości i nie obowiązuje stron.
Wskazać należy, że zawarcie aneksu nr (...) do umowy kredytu nie stanowiło nowacji. Zgodnie z art. 506 k.c. jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa (odnowienie). W razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. Oczywistym jest, że zamiar umorzenia istniejącego zobowiązania powinien wprost wynikać z treści aneksu i to w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. Skutek taki (nowacja) w realiach niniejszej sprawy nie jest możliwy, gdyż zgodnym zamiarem stron było kontynuowanie umowy tylko na zmienionych warunkach – i ten zamiar został uzewnętrzniony w treści aneksu podpisanego przez strony postępowania. Podkreśli należy, że tak jak zostało to już wskazane na początku rozważań prawnych, pierwotna umowa kredytu spełnia wszystkie wymagania umowy kredytowej określone w ustawie prawo bankowe i wiąże strony.
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 189 k.p.c., w związku z art. 58 § 1 k.c. i art. 69 pr. bank. przy zastosowaniu art. 58 § 1 k.c. Sąd w punkcie I sentencji wyroku ustalił, że nie wiążą powoda postanowienia „Umowy nr (...) kredytu hipotecznego w złotych” zawartej dnia 30.03.2006 r. pomiędzy powodem, a poprzednikiem prawnym pozwanego Bankiem (...) S. A. z siedzibą w W., w zakresie zmienionym poprzez § 1 oraz § 2 „Aneksu nr (...) do umowy kredytu hipotecznego w walucie polskiej nr (...) z dnia 30.03.2006”, zawartego 31 sierpnia 2006 r. tj. w zakresie indeksacji do franka szwajcarskiego i spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w powiązaniu z tą walutą – a przez to ustala, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
- kapitał kredytu nie podlegał indeksacji do franka szwajcarskiego,
- saldo zadłużenia jest wyrażone w złotych polskich i jest pomniejszone poprzez raty kapitałowe w tej walucie bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
uznając, że wobec dalszego braku możliwości wykonywania postanowień zawartych w aneksie do umowy powód ma interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego go z pozwanym.
Wobec bezzasadności, Sąd oddalił żądanie powoda o ustalenie, że pomiędzy powodem, a pozwanym istnieje stosunek prawny, w którym:
- raty odsetkowe płatne są od salda zadłużenia wyrażonego w złotych polskich z uwzględnieniem oprocentowania wynikającego z § 7 aneksu do umowy, bez powiązania z frankiem szwajcarskim,
- umowa wiąże strony w pozostałym zakresie zmienionym aneksem,
o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.
Ostatecznie Sąd ustalił więc, że aneks nr (...) jest nieważny, a tym samym nie wiąże stron w całości. Z tego względu w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz na rzecz powoda kwotę 6.207,93 zł, o czym orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku.
Powyższa kwota stanowi wartość nadpłaconych przez powoda w okresie 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r. rat kapitałowo-odsetkowych na skutek zawartego przez strony aneksu nr (...) (który w niniejszym postępowaniu okazał się nieważny).
Z uwagi na kwestionowanie przez pozwanego wysokości żądanej kwoty przez powoda konieczne stało się dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości. Opinia została sporządzona przez biegłą sądową I. Ł.. W ocenie Sądu przedmiotowa opinia jest jasna, pełna oraz koresponduje z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a wnioski w niej zawarte są logiczne oraz zgodne z doświadczeniem życiowym. Biegła wskazała, różnica pomiędzy ustaloną sumą wpłat w okresie od 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r., a kwotą która byłaby należną we wskazanym okresie przy przyjęciu założenia, że strony nie są związane aneksem nr (...) w całości wynosi 6.207,93 zł. Jednocześnie Sąd w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. oddalił żądanie powoda o zasądzenie kwoty ponad kwotę 6.207,93 zł, tj. co do kwoty 23.207,93 zł z tytułu nadpłaconych rat kredytu w okresie od 30.03.2006 r. do 18.05.2023 r., jako bezzasadne,o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.
Powód żądał zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 6.207,93 zł od dnia 18.07.2023 r. do dnia zapłaty i to żądanie zostało uwzględnione w całości.
Żądanie zapłaty na rzecz powoda dochodzonej w niniejszym postępowaniu kwoty zostało sformułowane przez niego w piśmie, który pozwany odebrał w dniu 14.07.2023 r. W odpowiedzi z dnia 17.07.2023 r. pozwany nie uznał roszczeń powoda. Wobec tego pozwany pozostawał w opóźnieniu co do spełnienia wskazanego świadczenia od dnia 18.07.2023 r. i od tej daty Sąd orzekł o początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 6.207,93 zł.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w B. odstąpił od dotychczasowego poglądu, że odsetki za opóźnienie od nienależnego świadczenia z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych należą się od dnia wydania wyroku. Wobec powyższego odsetki należą się od dnia, w którym pozwany bank został w sposób jednoznaczny poinformowany przez kredytobiorców o tym, że w ich ocenie umowa jest nieważna bądź zawiera klauzule niedozwolone i zostało prawidłowo sformułowane żądanie zapłaty.
W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie na rzecz powoda od kwoty 6.207,93 zł od dnia 17.07.2023 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
Uwzględnienie tych żądań głównych dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądań ewentualnych.
Wniosek pozwanego o zawieszenie postępowania do czasu podjęcia uchwały przez cały skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w sprawie (...) stał się bezprzedmiotowy. Uchwała została podjęta w dniu 25.04.2024 r.
Przechodząc do kosztów procesu Sąd Okręgowy dokonał ich stosunkowego rozdzielenia wedle odpowiedzialności za wynik sprawy na podstawie art. 100 k.p.c.
Powód poniósł następujące koszty:
- opłata od pozwu 1000 zł,
- opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł,
- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika– 5.400 zł,
- wynagrodzenie biegłego sądowego – 1.984,81 zł
łącznie: 8.401,81 zł.
Pozwany poniósł następujące koszty:
- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 5.400 zł,
- opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł,
łącznie: 5.417 zł.
Wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustalono na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, zaś pełnomocnika pozwanego na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Powód w pozwie zgłosił zarówno żądanie ustalenia jak i zapłaty. Żądanie dotyczące ustalenia zostało uwzględnione w 50 %. Natomiast w zakresie żądania zapłaty zostało uwzględnione co do kwoty 6.207,93 zł. Tym samym powód wygrał proces o zapłatę w 21,10% (6.207,91 zł z 29.415,86 zł), zaś pozwany w 78,90%.
Powodowi przysługuje względem pozwanego prawo żądania kwoty 1.772,78 zł (8.401,81 zł x 21,10%).
Pozwanemu przysługuje względem powoda prawo żądania kwoty 4.274,01 zł (5.417 zł x 78,90 %)
Mając na uwadze powyższe, Sąd dokonał potrącenia kwoty, którą powód winien zwrócić pozwanemu tytułem kosztów postępowania tj. kwoty 4.274,01 zł z kwotą, którą pozwany winien zwrócić powodowi tytułem kosztów postępowania, tj. kwoty 1.772,78 zł.
W wyniku powyższego powodowi pozostała do zapłaty na rzecz pozwanego tytułem kosztów procesu kwota 2.501,23 złotych (4.274,01 zł - 1.772,78 zł). Powyższą kwotę należy zasądzić od powoda na rzecz pozwanego, o czym Sąd orzekł na podstawie wskazanego wyżej przepisu w punkcie IV sentencji wyroku.
O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.
Pozostała część niewykorzystanej zaliczki będzie zwrócona powodowi zgodnie z pkt 3 zarządzenia z dnia 7 października 2025 r.