Wyrok z 7 października 2025, sygn. I C 1155/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2025 roku

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska

po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 roku w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. F. i M. F.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie lub ustalenie

i z powództwa wzajemnego (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko A. F. i M. F.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwotę 34.928,54 CHF (trzydzieści cztery tysiące dziewięćset dwadzieścia osiem franków szwajcarskich pięćdziesiąt cztery centymy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 sierpnia 2024 r. do dnia zapłaty,

II.  ustala, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) zawarta w dniu 12 września 2007 roku pomiędzy (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W., a powodami jest nieważna,

III.  oddala w pozostałym zakresie powództwo główne co do żądania zapłaty,

IV.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.834 (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery) zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 10.834 (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery) zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w powództwie głównym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

V.  zasądza od pozwanych wzajemnych A. F. i M. F. na rzecz powoda wzajemnego (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 218.971 zł 98 gr (dwieście osiemnaście tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt jeden złotych dziewięćdziesiąt osiem groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 września 2024 r. do dnia zapłaty, z tym zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jedno z pozwanych zwalnia drugie,

VI.  oddala powództwo wzajemne w pozostałym zakresie,

VII.  zasądza od pozwanych wzajemnych na rzecz powoda wzajemnego tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 11.553 zł 35 gr (jedenaście tysięcy pięćset pięćdziesiąt trzy złote trzydzieści pięć groszy) w powództwie wzajemnym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, z tym zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jedno z pozwanych zwalnia drugie.

Sygn. akt I C 1155/24

UZASADNIENIE

W pozwie wniesionym w dniu 11 lipca 2024 r. powodowie A. F. i M. F. skierowali przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. żądanie,
w którym wnieśli o:

- zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów w częściach równych kwoty 196.028,06 zł za okres od 20 września 2007 roku do dnia 3 czerwca 2024 roku oraz 69.857,08 CHF za okres od 2 czerwca 2014 roku do dnia 3 czerwca 2024 roku tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego kosztem powodów bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, która to kwota stanowi całość wpłaconego przez powodów świadczenia z tytułu nieważnej umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) zawartej w dniu 12 września 2007 roku pomiędzy (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W., a powodami,

- ustalenie nieważności umowy o kredyt hipoteczny,

ewentualnie,

- ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie o kredyt hipoteczny, o której mowa powyżej – ze względu na nieważność tego zobowiązania,

ewentualnie,

- ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powodów z pozwanym na podstawie umowy o kredyt hipoteczny, o której mowa powyżej, powodów nie wiążą postanowienia umowne dotyczące indeksowania kwoty kredytu oraz rat kapitałowo - odsetkowych kursem franka szwajcarskiego, zawarte w § 1 ust. 3A, § 7 ust. 1, § 11 ust. 5, § 13 ust. 5 umowy,

- zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów w częściach równych kwoty 54.749,64 zł za okres od 2 listopada 2007 roku do dnia 2 czerwca 2024 roku oraz 69.857,08 CHF za okres od 2 czerwca 2014 roku do dnia 3 czerwca 2024 roku tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego kosztem powodów bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, co będzie stanowić różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego od powodów kwotą tytułem spłaty przedmiotowego kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych powyżej niedozwolonych klauzul umownych a należną pozwanemu kwotą obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania oraz całość wpłaconego świadczenia we frankach szwajcarskich jako, że nie podlega ono rozliczeniu w inny sposób, a po usunięciu spornych klauzul spłacanie bezpośrednio we franku szwajcarskim nie było możliwe i również stanowi świadczenie nienależne.

Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz w częściach równych zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazali, że przy zawieraniu umowy o kredyt hipoteczny działali jako konsumenci. Kwestionowane postanowienia umowy kredyt nie były indywidualnie uzgodnione z powodami, a narzucone jednostronnie przez pozwanego. Powodowie nie mieli możliwości ich negocjowania.

Umowa o kredyt hipoteczny łącząca strony niniejszego postępowania jest nieważna, gdyż:

a) jest sprzeczna z normą wynikającą z art. 69 ust. 1 ustawy prawo bankowe i zmierza do jej obejścia, gdyż pozwany nakazuje powodom zwrot innej kwoty kapitału, niż rzeczywiście oddana im do korzystania i rzeczywiście przez niego wykorzystana,

b) nie doszło do jednoznacznego oznaczenia świadczenia kredytowego,

c) pozwana wykorzystała mechanizm indeksacji w sposób sprzeczny z funkcją waloryzacji,

d) po wyeliminowaniu spornych klauzul umowa nie może być dalej wykonywa,

e) jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego.

Powodowie jako podstawę prawną żądania o zapłatę wskazali przepis art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

(pozew k. 4-48v.)

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości co do wszystkich zgłoszonych w pozwie roszczeń oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie obliczanymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia mocą, którego je zasądzono do dnia zapłaty.

Pozwany zakwestionował powództwo tak co do zasady jak i co do wysokości. Podniósł zarzut braku interesu prawnego po stronie powodowej w wystąpieniu z roszczeniem o ustalenie.

Pozwany zaprzeczył, m.in. aby:

- miał możliwość dowolnego, całkowicie swobodnego kształtowania kursów walut w tabeli kursowej banku,

- powodowie nie zostali wyczerpująco poinformowani o ryzyku związanym z zawieraną umową kredytu, jak i o jego wpływie na wysokość ich zobowiązań,

- powodowie nie mieli możliwości negocjowania umowy kredytu,

- na skutek wykonywania umowy doszło do bezpodstawnego zubożenia powodów oraz do bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego banku,

- umowa kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej zawarta między stronami postępowania była nieważna jako sprzeczna z prawem, naturą stosunku prawnego, czy też zasadami współżycia społecznego,

- sporne postanowienia umowne miały charakter niedozwolony.

Jednocześnie pozwany wniósł pozew wzajemnym, w którym domagał się, zasądzenia od pozwanych wzajemnie solidarnie na rzecz powoda wzajemnego kwoty 415.000,04 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 10.09.2024 r. do dnia zapłaty, ewentualnie w częściach równych tj. po 207.500,02 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10.09.2024 r. do dnia zapłaty, od każdego z pozwanych wzajemnie

Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanych wzajemnie solidarnie, ewentualnie w częściach równych na rzecz powoda wzajemnego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych – należnych w związku z powództwem wzajemnym wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie obliczanymi od uprawomocnienia się orzeczenia mocą którego je zasądzono do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazał, że skutkiem stwierdzenia nieważności (bezskuteczności) umowy w całości, gdyby Sąd zgodził się z zarzutem zawartym w pozwie strony powodowej, jest konieczność rozliczenia spełnionych nienależnie świadczeń (art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). Obowiązek rozliczenia kapitału jest bezsporny. Podniósł, że roszczenie banku nie jest przedawnione.

(odpowiedź na pozew wraz z pozwem wzajemnym k. 103-130).

Powodowie w odpowiedzi na pozew wzajemny wnieśli o oddalenie powództwa w calości. Nadto wnieśli, o zasądzenie od pozwanego (powoda wzajemnego) na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego w dwukrotnej wysokości stawki mininalnej, według norm przepisanych.

Pozwani wzajemnie oświadczyli, że są gotowi dokonać rozliczenia w zakresie udostępnionej im kwoty 415.000 zł. Jednak powód wzajemny uważa umowę za ważną i wiążącą co jest sprzeczne z żądaniem pozwu wzajemnego. Podnieśli, że wytoczenie powództwa stanowi nadużycie prawa przez powoda wzajemnego.

(odpowiedź na pozew wzajemny – k. 229-243)

Sąd ustalił, co następuje:

Pozwany (...) S.A. jest następcą prawnym (...) Bank S.A z siedzibą w W.. (bezsporne)

Wnioskiem z dnia 27 lipca 2007 r. powodowie wystąpili do poprzednika prawnego pozwanego o udzielenie kredytu w kwocie 415.000 zł w walucie (...) celem finansowania budowy domu jednorodzinnego oraz pokrycia opłat okołokredytowych. W dacie składania wniosku powodowie pracowali na podstawie umowy o pracę. Powódka dodatkowo prowadziła działalność gospodarczą. Powódka osiągała dochód w PLN, zaś powód w EURO.

Wniosek powodów otrzymał pozytywną decyzję kredytową.

(dowód: wniosek kredytowy k. 147-151, zaświadczenie o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej k. 152-156, dokument (...) k. 157, decyzja kredytowa k. 158-159, przesłuchanie powodów – k. 259v-260v)

W dniu 12 września 2007 r. kredytobiorcy, jako konsumenci zawarli z pozwanym Bankiem – występującym wówczas pod (...) Bank S.A. z siedzibą w W. – umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) o nr (...). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 415.000 zł w walucie (...) na okres 360 miesięcy od dnia zawarcia umowy do dnia 14.08.2007 r. Celem kredytu było finansowanie budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz finansowanie opłat okołokredytowych w kwocie 5.000 zł (§ 1 ust. 1-3 oraz ust. 4 umowy).

(dowód: umowa kredytu k. 58-62 oraz k. 100-104)

Zawarta przez strony umowa nr (...) zawierała następujące postanowienia:

- waluta waloryzacji Kredytu: (...) (§ 1 ust. 3),

- kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 14 sierpnia 2007 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosi 183.693,34 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3A),

- prowizja 0,00 % kwoty kredytu tj. 0,00 zł (§ 1 ust. 7),

- prowizja tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) SA: 0,20% kwoty kredytu tj. 830 zł (§ 1 ust. 7A),

- składka miesięczna tytułem generalnej umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych wynosi 0,0066% wartości nieruchomości (§ 1 ust. 7B zdanie pierwsze),

- składka jednorazowa tytułem ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej: 1,50% kwoty 415.000 zł tj. 6.225 zł. Po upływie 24 miesięcy od dnia uruchomienia kredytu składka będzie naliczana miesięcznie w wysokości określonej w Taryfie Prowizji i Opłat mBanku (§ 1 ust. 7C),

- w przypadku odstąpienia przez kredytobiorcę od ubezpieczenia na życie określonego w § 4 ust. 4 umowy, marża kredytu ulega podwyższeniu o 0,5 p.p. Podwyższenie marży kredytu skutkuje podwyższeniem oprocentowania kredytu i następuje od daty spłaty najbliższej raty przypadającej po dniu wygaśnięcia ubezpieczenia (§ 1 ust. 7D),

- sposób wypłaty kredytu: kwota 410,00 zł przekazana na rachunek kredytobiorcy oraz kwota 5.000 zł przekazana na rachunek kredytobiorcy, tytułem refinansowania opłat okołokredytowych, w tym składka ubezpieczeniowa, o której mowa w § 1 ust. 7C (§ 5 ust. 1 umowy),

- spłata kredytu następuje na podstawie nieodwołalnego, przez czas trwania niniejszej umowy, zlecenia dokonywania przelewu z rachunku eKonto nr (...)(§ 6 ust. 1),

- mBank udziela kredytobiorcy, na jego wniosek, kredytu hipotecznego przeznaczonego na cel określony w § 1 ust. 1 znanego dalej kredytem, w kwocie określonej w § 1 ust. 2, waloryzowanego kursem kupna waluty (...) wg tabeli kursowej (...) Banku S.A. Kwota kredytu wyrażona w (...) walucie określona na podstawie kursu kupna waluty (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. z dnia i godziny uruchomienia kredytu (§ 7 ust. 1),

- kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej przez mBank ustalona jest w wysokości określonej w § 1 ust. 8 (§ 10 ust. 1),

- na dzień wydania decyzji kredytowej przez mBank oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym wynosi 3,70%, marża mBanku wynosi 1,00%. W okresie ubezpieczenia spłaty kredytu kredytu w (...) SA dokonanego zgodnie z § 3 ust. 6 pkt 1 oprocentowanie kredytu ulega podwyższeniu o 1,00 p.p. i wynosi 4,70 %. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,00 p.p. następuje od daty spłaty najbliższej raty (§ 1 ust. 8),

- oprocentowanie dla należności przeterminowanych w stosunku rocznym w dniu wydania decyzji kredytowej przez mBank wynosi 14,70 % (§ 1 ust. 9),

- wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 30.07.2007 r. powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę mBanku w wysokości 1,00 % (§ 10 ust. 2),

- mBank, co miesiąc dokona porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawką bazową ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego (z wyłączeniem sobót) poprzedniego miesiąca i dokona zmiany wysokości oprocentowania kredytu w przypadku, gdy stawka bazowa zmieni się o co najmniej 0,10 p.p. w porównaniu do obowiązującej stawki bazowej (§ 10 ust. 3),

- kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych określonych w § 1 ust. 5, w terminach i kwotach zwartych w Harmonogramie spłat (§ 11 ust. 1),

- harmonogram spłat kredytu stanowi załącznik nr 1 i integralną część umowy i jest doręczany kredytobiorcy listem poleconym w terminie 14 dni od daty uruchomienia kredytu. Harmonogram spłat jest sporządzany w (...) (§ 11 ust. 2),

- raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4),

- wcześniejsza spłata całości Kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży (...), z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§ 13 ust. 6),

- z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności mBanku z tytułu umowy kredytowej, mBank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa (§ 16 ust. 3).

Tytułem zabezpieczenia spłaty kredytu strony ustanowiły hipotekę kaucyjną na prawie własności nieruchomości położonej w D. działka nr (...) (§ 3 ust. 1).

W § 29 umowy zostało zawarte oświadczenie kredytobiorców o następującej treści:

- kredytobiorca oświadcza, że został dokładnie zapoznany z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje. Kredytobiorca jest świadomy, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu,

- kredytobiorca oświadcza, że został dokładnie zapoznany z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów obowiązującymi w mBanku oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i w pełni je akceptuje.

(dowód: umowa kredytu k. 58-62 oraz k. 100-104, regulamin udzielania kredytów k. 185-195v, harmonogram spłat kredytu k. 168-170)

Kwota kredytu została uruchomiona w transzach w łącznej kwocie 405.000,04 zł.

Kredytobiorcy spłacali kredyt w walucie PLN oraz (...). W okresie od dnia 02.11.2007 r. do dnia 03.06.2024 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 164.383,03 zł i 69.857,09 CHF tytułem rat kapitałowo odsetkowych. Od dnia zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej powodowie spłacali raty kredytu po połowie.

Powodowie uiścili dodatkowo następujące koszty:

- 830 zł tytułem prowizji,

- 3.793,13 zł tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego,

- 1.635,48 zł tytułem ubezpieczenia nieruchomości,

- 25.386,42 zł tytułem ubezpieczenia na życie.

(dowód: zaświadczenia k. 63-82, dyspozycja uruchomienia kredytu – k. 105-107, potwierdzenie wykonania operacji – k. 171-174, przesłuchanie powodów – k. 259v-260v, oświadczenie pełnomocnika pozwanego – k. 260v)

Strony zawarły w dniu 26.05.2014 r. aneks do umowy kredytu nr (...) z dnia 12.09.2007 r. w przedmiocie rozpoczęcia spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie (...).

Następnie, w dniu 18.07.2022 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu w przedmiocie prawnego zabezpieczenia kredytu. Wynikało to z tego, że powodowie mieli zamiar dokonać podziału działki i dokonać sprzedaży jednej z nich.

(dowód: aneks z dnia 26.05.2014 r. – k. 84-87 oraz k. 175-178, aneks z dnia 12.09.2007 r. – k. 86-87, przesłuchanie powodów – k. 259v-260v )

Kredytowana nieruchomość nie służyła do prowadzenia działalności gospodarczej przez powódkę. Koszty obsługi kredytu nie były rozliczane w prowadzeniu działalności gospodarczej.

(dowód: przesłuchanie powodów – k. 259v-260v)

Powodowie w sierpniu 2020 r. zawarli umowę rozdzielności majątkowej. Małżeństwo powodów zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w O. z dnia 22.07.2021 r.

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w O. w sprawie (...) – k. 83, przesłuchanie powodów – k. 259v-260v )

Pismem z dnia 01.08.2024 r. pozwany wezwał powodów do zapłaty kwoty 415.000,04 zł tytułem zwrotu wartości świadczenia, którym była wypłata kredytu, w terminie 1- miesiąca. Powodom powyższe pismo zostało doręczono w dniu 09.08.2024 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty wraz z dowodem doręczenia – k. 179-183v)

Sąd zważył, co następuje:

W toku postępowania zasadne okazało się żądanie powodów o ustalenie nieważności umowy kredytu. W ocenie Sądu, mimo, że sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą. W konsekwencji uwzględnieniu podlegało też żądanie powodów o zapłatę w walucie obcej. Natomiast oddaleniu podlegało żądania zapłaty w walucie polskiej z uwagi na to, że powodowie mogli żądać jedynie zwrotu uzyskanej przez pozwanego korzyści, a jak niniejsze postępowanie wykazało udostępniony powodom kapitał kredytu nie został przez nich jeszcze spłacony.

Roszczenie powoda wzajemnego o zapłatę kwoty z tytułu udostępnionego kapitału 415.000,04 zł zostało oddalone w części. Z uwagi na fakt, że umowa kredytu łącząca strony jest nieważna, strony powinny zwrócić sobie uzyskaną bezprawnie korzyść.

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania powodów nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.

Powodowie domagali się ustalenia, że umowa kredytu jest nieważna w całości oraz zapłaty z tego tytułu. Tytułem żądania ewentualnego wnieśli o ustalenie, że postanowienia umowy zawarte w § 1 ust. 3A, § 7 ust. 1, § 11 ust. 5, § 13 ust. 5 umowy nie wiążą ich i zapłatę z tego tytułu.

Powodowie mają interes prawny w wystąpieniu z żądaniem pozwu, a polega on na tym, że w istocie domagają się definitywnego usunięcia niepewności prawnej co do istnienia nawiązanego na podstawie umowy stosunku prawnego lub jego treści w przypadku wyeliminowania niektórych postanowień z uwagi na ich niedozwolony charakter. W przypadku umowy długoterminowej, jakim jest objęta pozwem umowa kredytu, żądanie zwrotu kwot wypłaconych lub wpłaconych może wynikać z różnych przyczyn, zatem samo rozstrzygnięcie o uwzględnieniu lub oddaleniu żądania zapłaty na tle takiej umowy nie zawsze wyeliminuje wątpliwości co do jej istnienia lub treści. W świetle aktualnego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Białymstoku jak i Sądu Najwyższego powyższa kwestia nie budzi wątpliwości.

Zasadnicze postanowienia umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marża i zmiennej stopy referencyjnej) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.

Oceny postanowień ww. umowy nie zmienia fakt, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej przez przeliczenie wysokości sumy kredytowej wypłaconej w walucie polskiej na walutę obcą, ustalenie rat spłaty w walucie obcej i następnie przeliczanie wartości konkretnych spłat dokonywanych w walucie polskiej na walutę obcą i odpowiednie do tego określanie wysokości pozostałego do spłaty zadłużenia w tej właśnie walucie ( (...)).

Art. 358 ¹ § 2 k.c. wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się przy tym, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (vide: wyroki SN w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 339/06).

Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (indeksowanych i denominowanych) w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.

Nadto umowa stron jest dopuszczalna w świetle treści art. 353 ¹ k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności Banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej.

Trudno zatem uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego.

Ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy może natomiast być przedmiotem oceny, czy nie stanowi postanowienia niedozwolonego. W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...) na tle wykładni dyrektywy (...), i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (indeksacyjnych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ^{( 1)} § 1 zd. drugie k.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.

Nie ulega wątpliwości, że powodowie zawarli umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez pozwanego na żadnym etapie postępowania.

W umowie zostały zawarte postanowienia, które stanowią klauzulę waloryzacyjną. Dotyczyły one kursów waluty obcej stosowanych do przeliczeń na potrzeby ustalenia wzajemnych zobowiązań stron. Przewidywały one, że wysokość zobowiązania stron będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej.

Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób w umowie. W żaden bowiem sposób nie zdefiniowano, jak powstaje tabela zawierająca te kursy, co oznacza, że pozwany miał swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że umowa stron została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez Bank. Kredytobiorcy mogli wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, natomiast nie uzgadniano z nimi wszystkich pozostałych postanowień, w szczególności nie uzgadniano tego, czy mogą skorzystać z innego kursu waluty niż przyjmowany przez pozwanego. Oznacza to, że te pozostałe postanowienia, nie były uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 i 3 k.c.

W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania strony powodowej względem pozwanego, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.

Z uwagi na to, należało rozważyć, czy postanowienia odnoszące się do waloryzacji – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Wymienione postanowienia przewidują indeksację kredytu kursem waluty obcej i odwołują się do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Trudno uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczająco jednoznaczne. Podkreślenia wymaga, że postanowienia te wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu w tej walucie po jego wypłacie w walucie polskiej oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN i wcześniejszej spłaty. Zważywszy, że sposób ustalania tych kursów nie został określony w umowie, oznacza to, że mogły być one wyznaczane jednostronnie przez Bank. Nie zmienia tego okoliczność, że w pewnym zakresie Bank mógł doznawać pewnych ograniczeń dotyczących wyznaczania kursu z uwagi na działania regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż nadal były to czynniki niezależne od kredytobiorcy, na które kredytobiorca nie miał żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umowy kredytu bankowego utrwalony jest pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (vide uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo).

W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy (art. 385 ² k.p.c. – por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17). Takie rozwiązania dawały bowiem Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na pozwanego całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty indeksacyjnej i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości ich zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu. Nie ma zaś znaczenia, czy z możliwości tej Bank korzystał, ani to, czy w toku wykonywania umowy zmienił swoje zasady na bardziej transparentne. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie z art. 385 ² k.c. ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (vide uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17).

W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami i kształtowały zobowiązania powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. i w związku z tym nie wiążą powodów.

Wyeliminowanie wskazanych zapisów i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę szwajcarską, a powodowie w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.

Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy(...) dokonaną przez (...) w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie (...)w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym lub takiego, który można zastosować za zgodą obu stron – wyłącznie wtedy gdy brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. W wyroku tym (...) wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego.

Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, że brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą indeksacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie kredytu.

W ocenie Sądu brak określenia kursów wymiany i możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje koniecznością wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, który - określony przy pomocy niedozwolonych postanowień dotyczących kursu wymiany - jawi się w całości jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy kredytobiorców - konsumentów.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawała również późniejsza zmiana tej umowy, wprowadzana na podstawie aneksu. Miałaby ona znaczenie, gdyby aneks został zawarty w celu jednoznacznego wyeliminowania postanowień niedozwolonych, o których abuzywności kredytobiorcy zostali poinformowani lub mieli tego świadomość, a nadto godzili się na ich zastosowanie do przeszłych rozliczeń, w ramach zmiany umowy decydując się na ich wyeliminowanie wyłącznie na przyszłość. Tymczasem zmiana umowy za pomocą aneksu i spłata zadłużenia w walucie (...) nie ma znaczenia. Saldo zadłużenia nie uległo zmianie i wynikało z pierwotnie wyliczonej kwoty udzielonego kredytu na podstawie abuzywnych postanowień. Zawarcie aneksu nie spowodowało, że została „naprawiona” pierwotna wadliwość umowy. Dodatkowo, należy podkreślić, że ustalenie czy określone postanowienie umowy było niedozwolone dokonuje się na chwilę zawarcia umowy, a nie aneksu zmieniającego tę umowę.

Ponadto, w umowie nie zostało w sposób precyzyjny określone oprocentowanie kredytu.
W umowie zostało ustalone oprocentowanie zmienne. W dniu wydania decyzji kredytowej oprocentowanie ustalone zostało jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 30.07.2007 r. powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę mBanku w wysokości 1,00 % (§ 10 ust. 2).

Nie wskazano jednak jakiej waluty dotyczy LIBOR 3M. Wskaźnik ten jest publikowany osobno dla każdej z walut indeksacyjnych. Jest różny dla każdej z nich w tym samym okresie. W umowie bank nie wskazał, że dotyczy on (...). Nie sposób więc zastosować (...) z tej właśnie waluty. Wobec odpadnięcia mechanizmu indeksacji nie sposób domyślać się tej właśnie waluty, jako źródła odniesienia wskazanej stopy referencyjnej.

Z uwagi na brak sposobu określenia oprocentowania nie jest zachowany element odpłatności umowy kredytu, a ustalone raty w PLN nie dają się wyodrębnić. Eliminacyjny skutek pominięcia klauzul abuzywnych, przy zastosowanych zapisach umownych nie pozwala wykonywać umowy.

Wskazać należy, że w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt (...). Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

W niniejszej sprawie postanowienia umowne odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu umowa łącząca strony, nawet w przypadku prawidłowego ustalenia oprocentowania, po eliminacji klauzul abuzywnych zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiązałaby stron.

Z uwagi na powyższe na podstawie art. 189 k.p.c. przy zastosowaniu art. 385 ¹ k.c. Sąd w punkcie II sentencji wyroku ustalił, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) zawarta w dniu 12 września 2007 roku pomiędzy (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W., a powodami, jest nieważna, wobec dalszego braku możliwości wykonywania umowy powodowie mają interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego ich z pozwanym.

Dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie (...), w której stwierdzono, że w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Jednak w dniu 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie (...) zgodnie, z którym „Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.” Wyłącznie (...) ma uprawnienie do wykładni przepisów prawa europejskiego w tym dyrektywy konsumenckiej. Jego wykładnia jest wiążąca dla sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Z tej przyczyny Sąd uznał, że zasadnym będzie zwrot kredytobiorcom jedynie kwoty uzyskanej przez bank ponad wypłacony kapitał, a więc realnie uzyskaną korzyść. Należy mieć na względzie treść przepisu art. 405 k.c. który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Wprost w tym przepisie wskazano, że ustawodawca usankcjonował zwrot korzyści, a więc to co druga strona uzyskała ponad to co zobowiązana była świadczyć. Podkreślić należy, że w tym przepisie nie zostało użyte sformułowanie „zwrot świadczenia” czy też „zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy” tak jak ma to miejsce w przypadku odstąpienia od umowy w przepisach art. 494 k.c. czy 496 k.c. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby również w przypadku zastosowaniu art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. zwrot wszystkich należności wówczas w przepisie wskazano by na zwrot świadczenia, a nie zwrot korzyści. W przypadku bezpodstawnego wzbogacenia należy mieć na uwadze, że strona powołująca się na te przepisy może żądać korzyści, a więc tego co druga strona uzyskała ponad to co jej przysługiwało.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, powodowie otrzymali od pozwanego kredyt w kwocie 415.000,04 zł. W okresie od dnia 02.11.2007 r. do dnia 03.06.2024 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 164.383,03 zł oraz 830 zł tytułem prowizji, 3.793,13 zł tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, 1.635,48 zł tytułem ubezpieczenia nieruchomości, 25.386,42 zł tytułem ubezpieczenia na życie – łącznie 196.028,06 zł. Wobec ustalenia przez Sąd, że umowa kredytu jest nieważna, nie ulega wątpliwości, że pobranie prowizji oraz składek na ubezpieczenie niskiego wkładu, ubezpieczenie nieruchomości oraz ubezpieczenia na życie przez bank było niezasadne. Porównanie powyższych wartości wskazuje, że pozwany nie uzyskał jeszcze zaspokojenia swojej wierzytelności, a tym samym nie uzyskał korzyści w związku z udostępnionym kapitałem. Korzyścią byłaby należność stanowiąca różnicę pomiędzy wypłaconym kapitałem, a otrzymanymi od powodów wpłatami. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie zachodzi. Powodowie nie udowodnili, że pozwany uzyskał korzyść względem nich i powinien dokonać na ich rzecz zwrotu jakiejkolwiek kwoty w złotych. Z tego względu Sąd oddalił żądanie powodów o zapłatę w częściach równych na ich rzecz kwoty 196.028,06 zł.

Inaczej sytuacja przedstawia się w zakresie spłat dokonanych przez powodów bezpośrednio w walucie obcej. Powodowie od dnia zawarcia aneksu do umowy kredytu spełniali świadczenie w walucie obcej. Jednak na skutek ustalenia nieważności umowy kredytu podstawa do spełniania świadczenia w walucie obcej odpadła. Wobec tego, wszystkie świadczenia spełnione przez powodów w walucie (...) stanowią świadczenie nienależne i powinny zostać zwrócone stronie powodowej. W ocenie Sądu brak jest możliwości dokonania przeliczenia wpłat dokonanych w (...) na walutę PLN i zaliczenia ich wartości na spłatę kapitału przy tak sformułowanym żądaniu pozwu. Sprzeciwia się powyższemu zasada walutowości. Została ona wyrażona w przepisie art. 358 § 1 k.c., i stanowi, że „Jeżeli przedmiotem zobowiązania podlegającego wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia wyłącznie w walucie obcej.”. Zobowiązanie powodów, które powinni spełnić na rzecz pozwanego jest wyrażone w złotych polskich, a więc brak jest ustawowych podstaw do dokonania przeliczeń kursowych wpłat dokonanych przez powodów w (...) i zaliczenia ich na spłatę kapitału. Wobec tego powodom przysługuje zwrot od pozwanego całej kwoty uiszczonej w walucie obcej. Z uwagi na to, że w wyniku zawartej umowy o rozdzielności majątkowej ustała między powodami wspólność ustawowa małżeńska, Sąd powyższą kwotę, zgodnie z żądaniem pozwu, zasądził w częściach równych na rzecz każdego z powodów tj. na rzecz każdego powoda kwotę 34.928,54 CHF (69.857,08 CHF : 2). Powodowie udokumentowali żądaną kwotę zaświadczeniem wystawionym bezpośrednio przez bank, którego autentyczności pozwany nie podważył. Zsumowanie kwot wynikających z powyższego dokumentu i podział na pół nie stanowi skomplikowanego działania matematycznego, wobec tego Sąd dokonał tych obliczeń samodzielnie. Z tego względu Sąd pominął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego jako nieistotny dla rozstrzygnięcia.

Bezzasadne byłoby przy tym powoływanie się na przez Bank na brak obowiązku zwrotu świadczenia z uwagi na przepisy art. 411 k.c., gdyż w pkt 1 tej regulacji wyraźnie wskazano, że nie dotyczy on sytuacji, w której zwrot ma dotyczyć świadczenia spełnionego m.in. w wykonaniu nieważnej czynności prawnej – jak w sprawie niniejszej.

Strona powodowa spłacając kredyt nie spełniała również świadczeń z tytułu umowy przed nadejściem terminu ich wymagalności (art. 411 pkt 4 k.c.), skoro z uwagi na nieważność umowy nie była zobowiązana do takich spłat, a co najwyżej do zwrotu świadczenia nienależnego, jakim stała się wypłacona im kwota kredytu.

Z uwagi na powyższe w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz każdego z powodów kwotę 34.928,54 CHF, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku, zaś żądanie zapłaty kwoty 196.028,06 zł w częściach równych oddalił jako nieuwodnione, o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.

Powodowie żądali zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty - i to żądanie zostało uwzględnione w całości.

Odpisu pozwu został doręczony w dniu 31.07.2024 r. Wobec tego pozwany pozostawał w opóźnieniu co do spełnienia wskazanego świadczenia od dnia 01.08.2024 r. i od tej daty Sąd orzekł o początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Białymstoku odstąpił od dotychczasowego poglądu, że odsetki za opóźnienie od nienależnego świadczenia z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych należą się od dnia wydania wyroku. Wobec powyższego odsetki należą się od dnia, w którym pozwany bank został w sposób jednoznaczny poinformowany przez kredytobiorców o tym, że w ich ocenie umowa jest nieważna bądź zawiera klauzule niedozwolone i zostało prawidłowo sformułowane żądanie zapłaty.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie na rzecz każdego powodów od kwoty 34.928,54 CHF od dnia 01.08.2024 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

Uwzględnienie wskazanych wyżej żądań dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądań ewentualnych.

Pozwany wniósł pozew wzajemny, w którym żądał zasądzenia solidarnie ewentualnie w częściach równych od powodów na swoją rzecz kwoty 415.000,04 zł – kwoty stanowiącej wysokość udostępnionego kredytobiorcom kapitału.

Pozwani wzajemni podnieśli zarzut nadużycia prawa w wystąpieniu przez powoda wzajemnego z żądaniem pozwu wzajemnego. Wskazać należy, że przepis art. 5 k.c. stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonanie prawa i nie korzysta z ochrony. Sąd w wytoczonym przez powoda wzajemnego powództwie nie dostrzega sprzeczności ani ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa ani z zasadami współżycia społecznego. W toku postępowania ocenie podlega to czy powodowi wzajemnemu należy się określone świadczenie w związku nieważnością umowy kredytu. Powyższe nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 5 k.c.

Jak zostało już wcześniej wskazane dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie (...). Obecnie Sąd proceduje zgodnie z linią orzeczniczą wyznaczoną w wyroku z dnia 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie (...).

W niniejszym postępowaniu ustalano, że umowa o kredyt hipoteczna zawarta przez strony w dniu 12.09.2007 r. jest nieważna. Wobec czego rozliczenie stron następuje w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu - regulujące zwrot uzyskanej korzyści, co prowadzi do konieczności zbilansowania wzajemnych świadczeń.

Wobec tego, bank może żądać wyłącznie kwoty udostępnionego kapitału ale wyłącznie w takiej części w jakiej nie została ona dotychczas zaspokojona przez kredytobiorców, w toku realizacji nieważnej umowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy, powód wzajemny mógł dochodzić w sprawie wyłącznie kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy sumą kwoty udostępnionego kapitału i sumą dotychczas uiszczonych przez kredytobiorców wpłat w walucie PLN. Powód wzajemny żądał zwrotu kwoty 415.000,04 zł tytułem wypłaconego kapitału i taką kwotę kredytobiorcom wypłacił. Pozwani wzajemnie zaś w okresie od dnia 02.11.2007 r. do dnia 03.06.2024 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 164.383,03 zł oraz 830 zł tytułem prowizji, 3.793,13 zł tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, 1.635,48 zł tytułem ubezpieczenia nieruchomości, 25.386,42 zł tytułem ubezpieczenia na życie – łącznie 196.028,06 zł. Porównanie powyższych kwot, przy zastosowaniu teorii salda, bezsprzecznie wskazuje na to, że udostępniony przez powoda wzajemnego kapitał nie został całkowicie zaspokojony przez spłaty dokonane przez pozwanych wzajemnie. Pozwani wzajemnie powinni zwrócić powodowi wzajemnemu kwotę 218.971,98 zł tytułem zwrotu udostępnionego kapitału (415.000,04 zł - 196.028,06 zł) ponieważ w tej części wierzytelność powoda wzajemnego nie została zaspokojona. Z tego względu, w ocenie Sądu powód wzajemny nie wykazał, że przysługuje mu wyższa kwota niż 218.971,98 zł, zaś pozwani wzajemni udowodnili, że roszczenie powoda wzajemnego w pozostałym zakresie zostało w całości zaspokojone.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., Sąd zasądził od pozwanych wzajemnie na rzecz powoda wzajemnego kwotę 218.971,98 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego kredytobiorcom, z tym zastrzeżeniem, że spełnienie świadczenia przez jedno z pozwanych wzajemnie zwalnia drugiego, o czym orzekł jak w punkcie V sentencji wyroku, zaś w pozostałym zakresie powództwo o zapłatę oddalił jako nieudowodnione, o czym orzekł jak w punkcie VI sentencji wyroku.

Powód wzajemny wniósł o zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od żądanej kwoty od dnia 10.09.2024 r. do dnia zapłaty i to żądanie zostało uwzględnione w całości. Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W niniejszej sprawie przed wytoczeniem powództwa powód wzajemny wezwał pozwanych do spełnienia świadczenia wyznaczając termin 1 miesiąca na zapłatę. Pozwani wzajemnie odebrali wezwanie w dniu 09.08.2024 r. wobec tego ostatni dzień na spełnienie świadczenia upłynął z końcem dnia 09.09.2024 r. Z tego względu pozwani wzajemni pozostawali w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia od dnia 10.09.2024 r. i od tego dnia Sąd zasądził odsetki za opóźnienie od kwoty 218.971,98 zł.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie od kwoty 218.971,98 zł od dnia 10.09.2024 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie V sentencji wyroku.

O kosztach procesu w zakresie powództwa głównego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. poprzez obciążanie pozwanego obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powodów w całości, z uwagi na to, że określenie należnej powodom sumy zależało od oceny sądu.

Powodowie przegrali proces co do kwoty 196.028,06 zł, zaś wygrali w całości co do żądania ustalenia i zapłaty w walucie obcej. Jednak podkreślić należy, że na dzień złożenia pozwu i przez niemalże cały proces powodowie mogli spodziewać się tego, że przy uwzględnieniu żądania ustalenia nieważności umowy kredytu, żądanie zapłaty również zostanie uwzględnione. I tak sformułowane żądanie byłoby zasadne z uwagi na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie (...). Jednak w dniu 19.06.2025 r. został wydany wyrok przez (...) w sprawie (...) który zmienił dotychczasową linię orzeczniczą Sądu. W ocenie Sądu niezasadne byłoby obciążanie konsumentów, którzy wnieśli pozew przed wydaniem wspomnianego wyżej orzeczenia kosztami postępowania wynikającymi z przegrania procesu właśnie ze względu na zmianę poglądu prawnego. Podkreślić należy, że bank stosował w umowie klauzule abuzywne, które były przyczyną wytoczenia niniejszego powództwa jak też uwzględnienia jego w przeważającej części.

Koszty procesu po stronie powodowej obejmowały uiszczoną opłatę od pozwu (1.000 zł), opłatę za pełnomocnictwo (34 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (adwokata) w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (10.800 zł).

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Z tego względu Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.834 zł, o czym orzekł jak w punkcie IV sentencji wyroku.

O kosztach powództwa wzajemnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. Sąd Okręgowy dokonał ich stosunkowego rozdzielenia wedle odpowiedzialności za wynik sprawy.

Powód wzajemny w niniejszej sprawie poniósł następujące koszty:

- opłata od pozwu – 20.751 zł

- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 10.800 zł,

- opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł

łącznie: 31.568 zł.

Pozwani wzajemni ponieśli następujące koszty:

- wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – 10.800 zł.

Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenie na rzecz pozwanych wzajemnie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości, o co pozwani wzajemnie wnosili. Niniejsza sprawa nie wymagała ponad standardowego nakładu pracy ze strony pełnomocnika oraz licznej wymiany pism procesowych.

Wynagrodzenie pełnomocnika powoda wzajemnego ustalono na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, zaś pełnomocnika pozwanych wzajemnie na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Powód wzajemny domagał się kwoty 415.000,04 zł, a roszczenie zostało uwzględnione w zakresie kwoty 218.971,98 zł. Powód wygrał zatem proces w 52,76 %, pozwani wzajemnie zaś w 47,24 %.

Powodowi wzajemnemu przysługuje względem pozwanych wzajemnie prawo żądania kwoty 16.655,27 zł,

Pozwanym wzajemnie przysługuje względem powoda wzajemnego prawo żądania kwoty 5.101,92 zł.

Mając na uwadze powyższe, Sąd dokonał potrącenia kwoty, którą pozwani wzajemnie winien zwrócić powodowi wzajemnemu tytułem kosztów postępowania tj. kwoty 16.655,27 zł z kwotą, którą powód wzajemny winien zwrócić powodowi wzajemnemu tytułem kosztów postępowania, tj. kwoty 5.101,92 zł.

W wyniku powyższego pozwanym wzajemnie pozostała do zapłaty na rzecz powoda wzajemnego kwota 11.553,35 zł (16.655,27 zł - 5.101,92 zł) tytułem kosztów procesu, o czym Sąd orzekł na podstawie wskazanego wyżej przepisu w punkcie VII sentencji wyroku.

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.