Wyrok z 14 października 2025, sygn. I C 1552/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant:

sekretarz sądowy Paulina Koliwer-Mikołajczyk

po rozpoznaniu w dniu 2 października 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) Spółka Akcyjna w W.

przeciwko P. S. i M. S. (1)

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 1552/24

UZASADNIENIE

Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w pozwie przeciwko P. S. i M. S. (1) wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 235 946,01 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 29.08.2024 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci wypłaconego stronie pozwanej kapitału na podstawie umowy nr (...) z 4 listopada 2005 r.
W uzasadnieniu wskazał, że pozwani wytoczyli powództwo przeciwko niemu
o zapłatę kwot: 87 875,26 zł i 32 181,43 (...) oraz o ustalenie nieistnienia umowy o (...) (...)- (...) z 4 listopada 2005 r., a Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z 20 grudnia 2023 r. zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwoty 87 875,26 zł i 32 181,43 (...) - wskutek uznania umowy o kredyt za nieważną. Wskazał, że pomimo iż wyrok we wspomnianej wyżej sprawie nie jest prawomocny, wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie jest konieczne dla zapewnienia powodowi ochrony prawnej. Wyrok w sprawie
z powództwa strony pozwanej nie doprowadzi do rozliczenia wzajemnych świadczeń stron. Natomiast zbyt późne zgłoszenie roszczeń powodowego Banku może stanowić podstawę uchylenia się przez stronę pozwaną od obowiązku świadczenia. Jako podstawę prawną roszczenia o zapłatę wskazał art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Odpowiadając na pozew, pozwani wnieśli o oddalenie powództwa
w całości, podnosząc zarzut potrącenia co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu. Ponadto podnieśli zarzut nadużycia prawa poprzez naruszenie art. 4 i 5 k.c. Pozwani oświadczyli, że:



zawarli z bankiem umowę kredytu powiązaną z kursem waluty obcej;



wytoczyli powództwo wobec banku, w którym zarzucili abuzywność postanowień tej umowy dotyczących sposobu dokonywania przeliczeń kwoty kapitału i rat kredytu;



dokonywali spłat rat kapitałowo-odsetkowych w sposób wskazany
w załączonych zaświadczeniach bankowych;



strona pozwana rozliczyła się z kwoty odpowiadającej kwocie nominalnej wypłaconego kredytu, na skutek potrącenia.

Fakty istotne dla rozstrzygnięcia i rozważania

W październiku 2005 r. pozwani wystąpili do Banku (...). S.A.
z wnioskiem kredytowym o udzielenie kredytu w wysokości 150 100,- zł tj. 60 827,25 (...). Jako wnioskowaną walutę wskazali (...). Ostatecznie w dniu
4 listopada 2005 r. strona pozwana zawarła z poprzednikiem prawnym powoda - Bankiem (...) SA w K. jako konsument, umowę kredytu hipotecznego nr (...)- (...) na budowę domu jednorodzinnego. Zgodnie z umową (§ 5 ust. 1 i 2 w zw. z zał. 7 ust. 2 stanowiącym w myśl § 25 pkt 5 umowy integralną jej część) kredyt był uruchamiany i wypłacany w (...), raty spłacane również były w (...) (§ 9 ust. 9, w zw. z zał. 7) przy czym do wypłaty (...) stosowano kurs kupna waluty obowiązujący w Banku w dniu wypłaty, zaś kwota spłaty podlegała przeliczeniu na złote odpowiednio po kursie sprzedaży waluty obowiązującym w Banku w dniu dokonywania spłaty zgodnie z Tabelą Banku (co prawda w § 9 ust. 9 oraz § 25 mowa jest o załączniku 5 jako integralnej części umowy, jednakże Sąd uznał to za oczywiste przeoczenie, skoro załącznika nr 5 w ogóle brak, zaś jedynym załącznikiem dotyczącym kredytów walutowych jest właśnie załącznik nr 7 traktujący o wypłacie przeliczeniach wg. kursów tabelowych przy wypłacie oraz spłacie kredytu). W umowie wskazano, iż kwota udzielonego kredytu wynosi 97 324 (...) (§ 2 ust. 1). Okres kredytowania obejmował spłatę całości wynikającego z umowy zadłużenia
w terminie do 1 listopada 2035 r. Spłata kredytu następowała w annuitetowych ratach kapitałowo – odsetkowych, płatnych do 10-go dnia każdego miesiąca (§ 2 ust. 7, § 9 ust. 6). Oprocentowanie stanowiło sumę stawki (...) dla terminów 6 – miesięcznych oraz marży 2,40%, która będzie stała w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia umowy wynosiło 3,39 % w stosunku rocznym (§ 4 ust. 1 i 2 umowy). Zgodnie z § 9 ust. 8 umowy, spłata zadłużenia następowała poprzez wpłaty gotówkowe lub przelewem na rachunek prowadzony w Banku. W umowie, Regulaminie ani
w załącznikach nie zdefiniowano Tabeli Bankowej, nie wskazano też sposobu ustalania kursów Banku. W załączniku 7 stanowiącym część umowy, (błędnie wskazanym blankietowo jako 5-ty), kredytobiorcy oświadczyli, że jest im znane oraz wyjaśnione, iż ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty i są świadomi tego ryzyka. (dowód: umowa kredytu hipotecznego wraz z załącznikami k. 27-28)

Kredyt został uruchomiony i wypłacony w (...) w 5 transzach:

- w dniu 9 listopada 2005 r. w kwocie 88 267,97 zł

- w dniu 26 maja 2006 r. w kwocie 40 009,87 zł

- w dniu 23 czerwca 2006 r. w kwocie 41 849,22 zł

- w dniu 16 listopada 2006 r. w kwocie 30 000,- zł

- w dniu 20 grudnia 2006 r. w kwocie 35 818,95 zł

Dodatkowo do salda zaliczono prowizję w kwocie 2141,13 (...)

(dowód: zaświadczenie k. 34)

Pismem z dnia 21 kwietnia 2021 r. pozwani wezwali powodowy bank do zapłaty kwot w (...) i (...) z uwagi na nieważność przedmiotowej umowy lub jej częściową bezskuteczność.

Bank pismem z dnia 26 maja 2021 r. wskazał, ze nie uznał reklamacji powodów.

(dowód: odpowiedź banku k. 64)

Kredytobiorcy zawarli sporną umowę na budowę domu jednorodzinnego, na powyższy cel pozwanym potrzebne były środki w (...) i w takiej walucie kredyt został wypłacony. Podobnie spłata kredytu – ta również następowała w walucie polskiej. Kredytowana nieruchomość przeznaczona była na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych pozwanych. W nieruchomości nie była prowadzona ani zarejestrowana działalność gospodarcza. Zawierając umowę pozwani nie zostali poinformowani o roli dwóch kursów oraz o roli waluty szwajcarskiej
w umowie. Kredytobiorcy nie negocjowali umowy, podpisali ją w kształcie zaproponowanym przez bank. Strona pozwana na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r. oświadczyła, że jest świadoma konsekwencji uznania umowy za nieważną i godzi się na nie.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.

(wyrok SO w (...), sygn. akt (...) k. 21 )

Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Z dniem 23 lipca 2024 r. strona powodowa wezwała pozwanych do zapłaty kwoty 235 946,01 zł odpowiadającej nominalnej kwocie udostępnionego przez bank na podstawie umowy kapitału w (...). Wyżej wskazaną kwotę należało uiścić w terminie 30 dni kalendarzowych od dnia otrzymania niniejszego wezwania.

(dowód: wezwanie do spełnienia świadczenia k. 35)

Pismem z dnia 9 sierpnia 2024 r. strona pozwana wezwała bank do zapłaty
w terminie 3 dni kwoty 16 141,59 (...) tytułem nienależnie pobranych od kredytobiorców świadczeń w okresie od dnia 2 października 2020 r. do dnia 2 lipca 2024 r. w związku z ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu hipotecznego.

(dowód: wezwanie do zapłaty k. 71)

W odpowiedzi na powyższe wezwanie bank wskazał, iż postępowanie o sygn. akt (...), dotyczące umowy kredytowej nr (...) z 4 listopada 2005 r., nie zostało prawomocnie rozstrzygnięte. Ponadto bank stoi na stanowisku, że przedmiotowa umowa kredytu jest w całości ważna i winna być wykonywana zgodnie
z jej treścią. Wobec powyższego podniósł, iż nie ma żadnych podstaw do zapłaty na rzecz kredytobiorców żądanej przez nich kwoty.

(dowód: odpowiedź na wezwanie do zapłaty k. 75)

Dnia 20 sierpnia 2024 r. strona pozwana wystosowała oświadczenie
o potrąceniu, zgodnie z którym w związku z nieważnością przedmiotowej umowy przedstawili do potrącenia wierzytelności wzajemne przysługujące im względem banku w następującej kolejności: najpierw wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie sądowym tj. kwotę 16 141,59 (...) przeliczone na kwotę 72 309,48 zł, tytułem rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 2 października 2020 r. do dnia 2 lipca 2024 r., następnie wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie tj. skapitalizowane odsetki ustawowe od kwoty 29 425,12 zł liczone za okres od 27 maja 2021 r. do dnia 19 sierpnia 2024 r., od kwoty 10 775,98 (...) przeliczonej na kwotę 48 211,73 zł, liczone za okres od dnia 27 maja 2021 r. do dnia 19 sierpnia 2024 r. Na sam koniec wierzytelności dochodzone wobec banku z tytułu nieważności umowy w kwocie 87 875,26 zł oraz 32 181,43 (...) przeliczone na kwotę 131 921,34 zł. Wierzytelności te, które sumarycznie wyniosły 369 742,93 zł zostały potrącone z wierzytelnością banku o zwrot kapitału w kwocie 235 946,01 zł.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 76)

Na rozprawie z dnia 2 października 2025 r. strona powodowa wskazała, że suma spłacona przez pozwanych wynosi 87 875,31 zł oraz 57 375,85 (...). Pozwani podnieśli, iż wyszły im kwoty spłat niższe, ale nie kwestionują wysokości spłat podanych przez powoda. Wobec tego sumy te Sąd przyjął za bezsporne.

W tych okolicznościach powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. wniosek
o przesłuchanie strony pozwanej. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody
w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie pozwanych Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że pierwszy zarzut odpowiedzi na pozew okazał się bezzasadny – chodzi o zarzut nadużycia przez bank prawa. Jego uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia należności. Gdyby iść tokiem rozumowania pozwanych kredytobiorców – należałoby przyznać im prawo do pozwania banku o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego i o zwrot spłat, a odebrać bankowi prawa do pozwania kredytobiorców o zwrot świadczenia przeciwstawnego z zagrożeniem przedawnienia wierzytelności. To oczywiście niesłuszne i niesprawiedliwe. Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

Wierzytelność banku o zwrot kapitału kredytu (235 946,01 zł) umorzyła się wskutek oświadczenia o potrąceniu (pismo kredytobiorców z 20 sierpnia 2024 r.- k. 76) ze skutkiem od dnia, kiedy potrącenie stało się możliwe (a więc kiedy już obie strony wezwały się wzajemnie do zwrotu świadczeń). Według Sądu potrącenie zostało dokonane przez stronę pozwaną w pełni skutecznie (spełnia wymagania art. 498-499 k.c.). Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia
w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie
w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanym przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu
i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S.,
E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1). Uznając skuteczność potrącenia, Sąd miał na uwadze także stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 19.06.2025 r. w sprawie I C 396-24 kwestionujący w sprawach z powództwa banku zasadę „dwóch kondykcji” - zgodnie
z którym „Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować
w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym
w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty”.
W świetle powyższego konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa zakresie dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać
w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Zdaniem Sądu Okręgowego, wyrok ten nakłada na sądy krajowe obowiązek dokonania z urzędu przeliczeń międzywalutowych, jeśli całość lub część świadczeń kredytobiorców spełniania była
w walucie obcej. Po stronie kredytobiorców istnieje wierzytelność o zwrot świadczeń spełnionych w walucie polskiej (87 875,26 zł) i o zwrot świadczeń spełnionych
w walucie obcej (32 181,43 (...) - stanowiąca równowartość 131 921,34 zł wg średniego kursu (...) z dnia wymagalności) – obie zostały zasądzone im od banku
w wyroku SO w (...) z 20.12.2023 r. ((...)), a ponadto o zwrot tej części świadczeń spełnionych w walucie obcej w okresie od 2.10.2020 r. (16 141,59 (...)), która nie została objęta ww. wyrokiem – stanowiąca równowartość 72 309,48 zł wg średniego kursu (...) z dnia wymagalności (patrz szczegółowe, prawidłowe obliczenia na s. 7 i 8 odpowiedzi na pozew). To oznacza, że po powyższym przeliczeniu kredytobiorcom przysługuje wierzytelność w sumie 292 106,13 zł, a więc znacznie wyższa od kwoty wierzytelności banku (235 946,01 zł), co nie pozwala na uwzględnienie powództwa nawet w części.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 i w zw.
z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu w kwocie 235 946,01 zł z odsetkami – i to niezależnie od tego, czy już dokonane potrącenie uznać za skuteczne i niezależnie od tego czy umorzyło ono całą wierzytelność banku – bowiem suma świadczeń kredytobiorców oczywiście przewyższa kapitał kredytu, którego zwrot był przedmiotem powództwa.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu wynika stąd, że stronę powodową trzeba uznać za przegrywającą proces w całości. Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki