Wyrok z 7 stycznia 2025, sygn. I C 175/20
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. I C 175/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 stycznia 2025 r.
Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: sędzia Hanna Kaflak-Januszko
Protokolant: st. sekretarz sądowy Karina Hofman
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2024 r. w Słupsku
na rozprawie S. F.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S.
o zadośćuczynienie, odszkodowanie i ustalenie
I. zasądza od pozwanego (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda S. F. 36 517,98 zł (trzydzieści sześć tysięcy pięćset siedemnaście i 98/100 zł) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia zapłaty, w tym:
1. od 28.12.2019 r. od łącznej kwoty 32 446,69 zł, tj.
a. 30 000,00zł zadośćuczynienia,
b. 1 716,50 zł kosztów opieki,
c. 730,19 zł kosztów leczenia,
2. od 23.11.2020 r. od 4 071,29 zł utraconych zarobków;
II. oddala powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 9 843,00 zł (dziewięć tysięcy osiemset czterdzieści trzy i 00/100 zł) kosztów procesu, w tym 7 200,00 zł kosztów zastępstwa procesowego – z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia prawomocności niniejszego wyroku do dnia zapłaty;
IV. nakazuje ściągnąć od pozwanego (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Słupsku 8 017,82 zł (osiem tysięcy siedemnaście i 82/100 zł) nieuiszczonych kosztów sądowych.
Sygn. I C 175/20
UZASADNIENIE
Powód S. F. 5.02.2020 r. pozwał (...) w S. za skutki wypadku drogowego z 8.10.2018 r., spowodowanego przez kierującego pojazdem, objętego ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej przez pozwanego następujących należności z odsetkami ustawowymi za opóźnienie do dnia zapłaty od:
1. 28.12.2019 r.
a. 40 000 zł dopłaty zadośćuczynienia (dostał 9 000 zł i 1 000 zł nawiązki od kierowcy),
b. 4 071,29 zł utraconych zarobków w okresie od 8.10.2018 r. do 1.09.2019 r.,
c. 5 400,00 zł za reprezentowanie powoda w procesie likwidacji szkody przez profesjonalnego pełnomocnika,
d. 738,77 zł kosztów leczenia,
e. 519,23 zł dojazdów na wizyty lekarskie i rehabilitację,
f. 24 156,50 zł dopłaty kosztów opieki osób trzecich od 8.10.2018 r. do 31.01.2019 r. (dostał 563,50 zł)
oraz
2. 145,30 zł kosztów konsultacji lekarskiej 8.01.2020 r.,
3. ustalenia odpowiedzialności na przyszłość.
P o z w a n y wniósł o oddalenie powództwa, wskazując, że wypłacone należności (w tym i 15,30 zł za dojazd do placówki medycznej, 130 zł za prywatną wizytę lekarską, 54,28 zł za leki) - były adekwatnym świadczeniem, a co do utraconego zarobku zmienił stanowisku w toku procesu, gdy uzyskał dokumenty, które wcześniej nie zostały dostarczone. Poza tym - co do 738,77 zł za koszty leczenie zauważył, że suma wynikająca z przedłożonych przez powoda rachunków przy uwzględnieniu kwoty wypłaconej, wskazuje, że na ich podstawie powód może domagać się tylko 730,19 zł. Odnośnie kosztu prywatnej wizyty wskazał, że przed wytoczeniem powództwa powód w oparciu o fakturę domagał się 130 zł i ta należność została uregulowana. Za niewykazane uznał koszty dojazdu. Negował zasadność dochodzenia zwrotu kosztów reprezentacji powoda przez pełnomocnika w okresie likwidacji szkody i odpowiedzialność pozwanego na przyszłość. Kwestionował także datę wymagalności odsetek, wskazując, z którymi datami należy ją łączyć.
Sąd ustalił, że:
8.10.2018 r. kierujący pojazdem ubezpieczonym u pozwanego, nie ustąpił pierwszeństwa powodowi jako pieszemu i potrącił go na przejściu dla pieszych. Jego winę potwierdził prawomocny wyrok sądu (k. 36-38).
bezsporne
Powód (rocznik (...)) doznał urazu obu stóp (były to mnogie złamania) i biodra lewego. Po zaopatrzeniu medycznym w tym samym dniu został wypisany ze szpitala i kontynuował leczenie w poradni. W czasie leczenie odczuwał bóle przy poruszaniu się. Na początku obie nogi miał w gipsie (3 miesiące na lewej i 4 miesiące na prawej kończynie dolnej).
Powód wpierw korzystał ze zwolnienia chorobowego, a potem – ze świadczenia rehabilitacyjnego do 1.09.2019 r. Korzystał z rehabilitacji w ramach ZUS. Na wizycie kontrolnej u lekarza 8.01.2020 r. wskazano, że ze względu na złe wygojenie V kości śródstopia prawego, powinien mieć operację. Operacja ta wiąże się z ryzykiem pogorszenia. Powód powrócił do dawnej aktywności, choć nie czuje się tak pewnie jak poprzednio.
Uszczerbek na zdrowiu można szacować na ok. 10 % w zakresie urazów stóp, gdyż w przypadku biodra stwierdzono pełne wyleczenie. Bezpośrednio po wypadku naruszenia struktur ciała miały większy zakres (w zakresie uda 4 pkt. w skali I., gdy dla stóp był po 25).
dowód: dokumentacja medyczna i z ZUS – k. 19-30, 46-48, 170- 193, 200-202, zeznania powoda – k.208v-211, opinia biegłego P. S. – k. 446- 461, 494-504
Powodowi pomagali sąsiedzi, gdyż był ograniczony w poruszaniu się i dopiero z czasem korzystał z kul i wózka.
dowód: zeznania świadków M. S. – k. 207 v-208, W. S. – k. 208-208v, powoda – k. 208v-211, opinia biegłego P. S. – k. 446- 461, 494-504
Opieka była potrzebna powodowi przez 16 tygodni po 9,5 h: przemieszczenie 3,5 h, przygotowanie posiłków – 3 h w tygodniu, utrzymanie porządku – 1,5 h, załatwianie spraw poza domem – 1,5 h.
dowód: opinia biegłego P. S. – k. 446- 461, 494-504
Cena za godzinę usług opiekuńczych świadczonych przez opiekę społeczną na terenie miejsca zamieszkania powoda w 2018 r. została ustalona na 30 zł.
bezsporne /wydruk Dziennika Urzędowego – k. 33)
Powód poniósł 730,19 zł na koszty leczenia, których pozwany nie zwrócił.
dowód: rachunki – k. 31-45, dokumenty w aktach likwidacji szkody – k.522 , jak i ksero – k. 49-57, 75-83, 84-88
Powód zgłosił szkodę pismem z 27.11.2019 r.
Pozwany pismem z 18.12.2019 r. przyznał 10 878,55 zł, w tym 10 000 zł zadośćuczynienia, na które zarachował 1000 zł nawiązki, jak i inne ww. należności, a także nie ujęte w żądaniu pozwu : 563,50 zł kosztów opieki, 260,77 zł za dojazdy do palcówek medycznych, 54,28 zł kosztów leczenia na podstawie paragonów złożonych także z pozwem (wskazując, które z nich uważa za niezwiązane z kosztami leczenia). Wskazał, jakich dokumentów oczekuje, by rozliczyć żądanie co do utraconych zarobków.
Pismem z 4.02.2020 r. nie uwzględnił odwołania powoda z 9.01.2020 r. , ale przyznał zwrot w oparciu o dokumenty załączone także do pozwu : 15,30 zł za koszt dojazdu do placówki medycznej, 130 zł za fakturę za wizytę, 51 zł za obuwie. Nadal stwierdził braku w zakresie dokumentacji dotyczącej utraconych zarobków.
dowód: ww. pisma – k. 49-57, 75-83, 84-88
Powód ze względu na niemożność świadczenia pracy w okresie leczenia utracił 4 071,29 zł dochodów.
fakt przyznany
Pismem złożonym w sądzie 25.06.2020 r. (k. 222) powód załączył dokumenty wskazywane przez pozwanego jako niezbędne do rozliczenia żądania o utracony zarobek (które wcześniej tylko częściowo były przedłożone). Pozwany otrzymał je dopiero po doręczeniu z sądu 5.11.2020 r. I pismem z 23.11.2020 r. pozwany poinformował o uwzględnieniu w tym dniu tego zakresu żądania.
dowód: ww. pismo powoda z załącznikami – k. 222-257, dowód doręczenia – k. 269, ww. pismo pozwanego – k. 270-271
Powództwo podlegało częściowemu uwzględnieniu,
gdyż sąd nie uznał zasadności roszczenia o ustalenie odpowiedzialności na przyszłość, jak i całości żądania o dopłatę świadczeń. Inaczej także określił termin wymagalności świadczenia za utracone zarobki.
Wobec niekwestionowanej odpowiedzialności pozwanego ubezpieczyciela wobec powoda (art. 436 kc w zw. z art. 822 kc i art. 19 ust. 1, 34 ust. 1 cyt. ustawy z 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych … Dz. U. Nr 124, p. (...) ze zm), spór dotyczył dalszych świadczeń w granicach odpowiedzialności cywilnej podmiotu objętego ubezpieczeniem, w tym ustalenia odpowiedzialności na przyszłość (na podstawie art. 361 kc oraz art. 445 § 1 w zw. z art. 444 § 1 i 2 kc, które zgodnie z art. 13 ust. 2, 36 w/w ustawy ubezpieczeniowej zakreślają ich rozmiar) oraz art. 322 kpc.
Ocena materiału dowodowego w spornym zakresie była utrudniona ze względu na ocenność dowodów, gdyż wprawdzie stan zdrowia powoda wynikał z niekwestionowanej dokumentacji medycznej i z ZUS, jego zeznania, jak i świadków pozostawały w granicach wiedzy z doświadczenia życiowego o skutkach i ich odczuwaniu w przypadku osoby z nogami unieruchomionymi gipsem, ale problematyczne było, w jakim zakresie można uznać za zasadny czas opieki nad powodem czy ponoszenie dodatkowych kosztów leczenia i dojazdu na nie. Przy tym także biegli nie byli zupełnie zgodni. Stąd sąd oceniał materiał dowodowy, mając na uwadze art. 322 kpc, o czym dokładniej poniżej. W tym miejscu sąd jeszcze nadmieni, że przede wszystkim oparł się na opinii biegłego wskazanego w stanie faktycznym, ale na uwadze miał, że po dwóch do pewnego stopnia rozbieżnych opiniach, ta opinia potwierdziła opinię sporządzoną jako drugą w kolejności. Przy tym zawierała najbardziej spójne przedstawienie problematyki z odniesieniem do wielu aspektów. Pierwsza opinia nie przekonywała sądu, gdyż nie została tak poparta argumentacyjnie, a zwłaszcza by przeważyć dwie pozostałe. Przede wszystkim sąd miał na uwadze, że opinie dostarczają wiadomości specjalnych, które z resztą materiału dowodowego tworzą obraz stanu szkody i choć biegli podają uszczerbek na zdrowiu, to nie jest on automatycznym wyznacznikiem, lecz lektura opinii umożliwia odtworzenie całości dolegliwości, których doznaje pokrzywdzony.
zadośćuczynienie - art. 445 § 1 kc
Sąd podziela pogląd, iż: „subiektywny charakter krzywdy powoduje, że przydatność kierowania się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia sumami zasądzonymi z tego tytułu w innych przypadkach jest ograniczona. Jednakże ta przesłanka nie jest całkowicie pozbawiona znaczenia, pozwala bowiem ocenić, czy na tle innych podobnych przypadków zadośćuczynienie nie jest nadmiernie wygórowane. Dodatkowo jednolitość orzecznictwa sądowego w tym zakresie odpowiada poczuciu sprawiedliwości i równości wobec prawa (por. wyrok SN z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK (...), OSNC-ZD 2010, nr 3, poz. 80, LEX nr (...)).”
Dlatego dokonując szacowania, sąd miał na uwadze inne rozstrzygnięcia, które analizuje w zestawieniu z informacją o średniej wysokości odszkodowania za 1 % uszczerbku na zdrowiu. Z publikacji w Rzeczpospolitej z 21.01.2010 r. w wersji internetowej w artykule „Ubezpieczyciel (...)” – wynikało, że w sprawach o zadośćuczynienie średnio sądy zasądzają 2.500 zł za 1 % uszczerbku i wniosek ten nie odbiegał od weryfikacyjnych analiz orzecznictwa dokonywanych przez sąd z uwzględnieniem sytuacji rynkowej (tendencji zmian kosztów i dochodów, z tym że obecnie należy wyżej szacować pułap średniej wartości uszczerbku wobec widocznych zmian w wartości pieniądza). Uszczerbek jest bowiem podstawą szacowania wysokości roszczenia. Średnia oznacza występowanie odstępstw w górę i w dół przy badaniu konkretnej sytuacji. Dlatego miarkowanie wyliczenia końcowego wysokości szkody, sąd dokonuje, badając ogół okoliczności jak :
a) wiek poszkodowanego (zwykle większą krzywdą jest np. kalectwo u młodej osoby),
b) rodzaj i rozmiar doznanych obrażeń,
c) intensywność (natężenie, nasilenie) i rodzaj cierpień fizycznych i psychicznych, ich oraz czas trwania (ewentualnie stopień kalectwa),
e) nieodwracalność następstw uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (kalectwo, oszpecenie);
f) skutki uszczerbku w zdrowiu na przyszłość (np. niemożność wykonywania ulubionego zawodu, uprawiania sportów, pracy artystycznej, rozwijania swoich zainteresowań i pasji, zawarcia związku małżeńskiego, posiadania dzieci, utrata kontaktów towarzyskich, utrata możliwości chodzenia do teatru, kina, wyjazdu na wycieczki),
g) rodzaj dotychczas wykonywanej pracy przez poszkodowanego, który powoduje niemożność dalszego jej kontynuowania,
h) szanse na przyszłość, związane np. z możliwością kontynuowania nauki, z wykonywaniem wyuczonego zawodu, życiem osobistym,
i) poczucie nieprzydatności społecznej i bezradność życiowa powstałe na skutek zdarzenia, wywołującego obrażenia ciała,
j) konieczność korzystania ze wsparcia innych, w tym najbliższych, przy prostych czynnościach życia codziennego – oraz szereg innych czynników podobnej natury do wyżej wskazanych,
ł) aktualne warunki oraz stopa życiowa społeczeństwa kraju, w którym mieszka poszkodowany ,
m) konieczność przedstawiania przez sumę zadośćuczynienia odczuwalnej wartości ekonomicznej, przynoszącą poszkodowanemu równowagę emocjonalną, naruszoną przez doznane cierpienia psychiczne – nie będącej jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy, co wynika z kompensacyjnego charakteru zadośćuczynienia.
Z pewnością wpływ na wielkość zasądzanych świadczeń ma także zakres żądań pozwu. W ten sposób powód dookreśla rozmiar odczuwalności swej krzywdy i stąd kwoty w różnych sprawach nie są ze sobą zupełnie proporcjonalnie skorelowane. Szczególnie można to zauważyć, gdy sąd uwzględnia całe powództwo, a strona żądała mniej niż średnia zasądzona w innej sprawie. Szacowanie wielkości krzywdy przez strony jest dość subiektywne, ale występują także różnice w odczuwalności krzywdy.
Kierując się powyższą całością, a więc podstawą prawną, oceną materiału dowodowego, przyjętą wykładnią określania zadośćuczynienia, sąd stwierdził, że adekwatne jest zadośćuczynienie łączne w wysokości 40 000 zł, od którego odjął świadczenia na ten poczet już uiszczone (łącznie 10 000 zł). Sąd miał na uwadze trwały uszczerbek na zdrowiu, jak i odczuwalność całości obrażeń, niedogodności związanych z istotnym ograniczeniem w poruszaniu się, konieczność korzystania z pomocy innych, długotrwałe leczenie i wyłączenie ze zwykłej aktywności. Niewątpliwie musiało to wpływać na samopoczucie powoda, jak i nadal pozostał ze świadomością niepełnej sprawności, do której może się przyzwyczaić, jeśli nie podejmie decyzji o dalszym leczeniu.
odszkodowanie za opiekę osób trzecich – art. 444 § 1 kc
Wobec potwierdzonej linii orzeczniczej potrzeba korzystania z pomocy osób trzecich podlega uwzględnieniu nie tylko z perspektywy doznań poszkodowanego, ale jako odszkodowanie za świadczenie opieki na jego rzecz. Żądanie powoda wpisało się w linie orzecznicze przyjmujące do rozliczenia stawkę usług z opieki społecznej z terenu zamieszkania poszkodowanego, a zarazem powód sam nie był konsekwentny w jej określaniu. Pozwany natomiast nawiązywał do innej linii orzeczniczej ze stawką za godzinę wynikającą z wynagrodzenia minimalnego. Kierując się przesłankami przepisu na podstawie którego uznano zasadność wypłaty odszkodowania, sąd przyjął stawkę 15 zł : pojawiła się także w obrachunkach powoda zanim zdecydował się wnosić o pełną stawkę 30 zł, świadczona pomoc nie była objęta należnościami związanymi z rozliczeniem należności publicznoprawnych, lecz ściśle jako rekompensata za pomoc spontaniczną, więc niezasadne było uznania 30 zł za stawkę rynkową, którą należy zastosować w przypadku jak niniejszy. Przy tym sąd uznał za zasadne określenie zakresu pomocy z opinii biegłego, uznając je za adekwatne do doświadczenia życiowego, że w tym zakresie faktyczna pomoc była potrzebna (art. 361 kc), a więc i należało ją wycenić jako realizowaną aktywnie, a więc stawka przyjęta przez pozwanego nie byłaby dostateczna.
odszkodowanie za leczenie – art. 444 § 1 kc
Sąd kierował się obliczeniem przedstawionym przez pozwanego, w jakim zakresie koszty żądane przez powoda nie zostały przez niego pokryte, gdyż opierało się ono na złożonych do sprawach dokumentach, jak i na pierwszej rozprawie nie doszło do podważenia tego wyliczenia (w tym co do należności dochodzonej odrębnie). Sąd uznał zasadność zwrotu za należności zakwestionowanych przez pozwanego, a wynikających ze wskazanych przez niego dokumentów, gdyż ich treść, daty ponoszenia wydatków w ocenie sądu poprzez doświadczenie życiowe wpisywały się w wydatki, jakie są ponoszone, gdy dochodzi do urazów, jakie odniósł powód.
odszkodowanie za utracone dochody – (vide podstawa wskazana na wstępie)
Należność nie budziła wątpliwości, ale pojawił się spór, czy świadczenie zostało zrealizowane w toku procesu. W tej sytuacji nie dysponując poleceniem przelewu, sąd nie miał możliwości zweryfikowania twierdzeń pozwanego, że należność została prawidłowo przesłana powodowi ( i doszło do spełnienia świadczenia), a więc została zasądzona.
roszczenia nie uwzględnione:
- pozwany skutecznie zarzucił, że powód nie umożliwił przeprowadzenia ustaleń co do dopłaty za kosztu dojazdu, jak i zasadności zasądzenia dalszych kosztów leczenia ponad uwzględnione w postępowaniu likwidacyjnym i wyroku (art. 6 kc),
- w okolicznościach niniejszej sprawy sąd nie uznał za zasadne zasądzanie odrębnego świadczenie za reprezentację powoda w postępowaniu likwidacyjnym, gdyż czynności przygotowały stanowisko w sprawie, ale ujął je częściowo w kosztach procesowych, gdyż koszty zastępstwa procesowego zasądził w podwójnej wysokości, choć przyjętą regułą jak widać w praktyce jest, że zwykle zasądza się należności w stawce podstawowej. Jak widać i z powyższego sprawa wymagała wieloaspektowego przygotowania. Fakt uiszczenia dochodzonej należności przez powoda także nie został dostatecznie potwierdzony wobec zarzutów pozwanego, jak i nie mógł być przesądzający wobec wzmiankowanej praktyki rozliczeń kosztów procesu,
- opinia (...) biegłych, w tym ta której głównie oparł się sąd nie potwierdziła zasadności operacji, jak i konieczności przeprowadzania jej prywatnie, jak i innych okoliczności wskazujących na zasadność ustalenia odpowiedzialności na przyszłość. Na uwadze jednak należy też mieć, że w uchwale z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP (...) (OSNC 2009, Nr 12, poz. (...)) Sąd Najwyższy stwierdził, że : pod rządem art. 442 ( 1) § 3 k.c. powód dochodzący naprawienia szkody na osobie może mieć interes prawny w ustaleniu odpowiedzialności pozwanego za szkody mogące powstać w przyszłości. Wyjaśnił, że w stanie prawnym wprowadzonym przez art. 442 można zasadnie twierdzić, że wyeliminowane zostało niebezpieczeństwo upływu terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody na osobie wcześniej niż szkoda ta się ujawniła. Wprowadzenie uregulowania, że bieg terminu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody na osobie rozpoczyna się z chwilą dowiedzenia się przez poszkodowanego o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia (bo tak należy odczytać § 3 art. 442 ( 1) k.c.) oznacza, że nie został w żaden sposób ograniczony czas, w jakim może ujawnić się szkoda na osobie, prowadząc do powstania (zaktualizowania się) odpowiedzialności pozwanego za skutki danego zdarzeni
Odsetki zasądzono kierując się podstawą : art. 481 § 1 i 2 kc, w zw. art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, czyli że profesjonalista działa na swoje ryzyko, oczekując na rozstrzygnięcie sądu. Skoro więc powód w terminie ustawowym zapoznał się z okolicznościami i częściowo uwzględnił żądanie powoda, to termin wymagalności bazujący na zgłoszeniu szkody był adekwatny. Co do wypłaty utraconych zarobków sąd uwzględnił jednak zarzut pozwanego, że dopiero po uzyskaniu wszystkich potrzebnych mu dokumentów od powoda, mógł je podjąć decyzję o wypłacie (zatem w tym dniu środki powinny były być na koncie powoda i tym kierował się sąd zasądzając odsetki od tego świadczenia).
W konsekwencji o kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 100 w zw z 98 § 1 1 kpc w zw. § 2 pkt. 5 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych z uwzględnieniem art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, czyli dla powoda zasądzono: 1826 zł – 5 % opłaty od pozwu liczonej od uwzględnionej kwoty, 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnoctwa i 2x3600 zł wynagrodzenia za zastępstwo procesowe, 800 zł zaliczki dla biegłego. Sąd miał bowiem na uwadze, że na oddaleniu powództwa zaważyło przede wszystkim oparcie się przez powoda na liniach orzeczniczych dotyczących stawek za opiekę innych niż pozwany, jak i problem z dookreśleniem pomocy obiektywnie niezbędnej. Dlatego zasądził na rzecz powoda koszty obliczone od uwzględnionej części powództwa jakby od początku doszło do zgłoszenia w tej wysokości i nie zasądził kosztów pozwanego. Przy tym koszty biegłych były niezależne od wielkości uwzględnionego roszczenia.
N. koszty sądowe to pokryte tymczasowo ze Skarbu Państwa wydatki na wynagrodzenie biegłych i 23,19 zł za nadesłanie dokumentacji medycznej, których nie pokryły zaliczki (poza powodem pozwany uiścił 2000 zł).