Postanowienie z 6 listopada 2025, sygn. II Ca 2109/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
POSTANOWIENIE
Poznań, 6 listopada 2025 roku
Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Sądu Okręgowego Małgorzata Wiśniewska
po rozpoznaniu 6 listopada 2025 roku w Poznaniu
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z wniosku M. F.
przy uczestnictwie (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.
o ustanowienie służebności przesyłu
na skutek apelacji uczestniczki postępowania
od postanowienia Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu
z 19 czerwca 2024 roku
sygn. akt VII Ns 520/20
postanawia:
I. oddalić apelację;
II. zasądzić od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawczyni z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego kwotę 240 zł wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty.
`
Małgorzata Wiśniewska
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 19 czerwca 2024 r., sygnatura akt VII Ns 520/20, Sąd Rejonowy w Poznań-Stare Miasto w Poznaniu w sprawie z wniosku M. F. przy uczestnictwie (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. o ustanowienie służebności przesyłu:
1. ustanowił odpłatną służebność przesyłu na części nieruchomości położonej w P., obręb N., arkusz mapy (...), stanowiącej działkę nr (...), dla której Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę nr (...), na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w P., polegającą na prawie korzystania przez (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. z powyższej nieruchomości w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji, remontów lub modernizacji napowietrznej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia 0,4 kV, podziemnej linii kablowej średniego napięcia 15 kV i podziemnej linii kablowej niskiego napięcia 0,4 kV lub ich instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na nieruchomość odpowiednim sprzętem – zgodnie z projektem sporządzonym przez biegłego sądowego L. N., znajdującym się na karcie 288 akt, stanowiącym integralną część postanowienia, na którym przebieg służebności opisany został jako „zakres służebności gruntowej przesyłu”,
2. tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności opisanej w punkcie 1. postanowienia zasądził od uczestnika postepowania na rzecz wnioskodawczyni kwotę 40 229 zł płatną w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia,
3. kosztami postępowania obciążył w całości uczestnika postępowania i z tego tytułu:
a) zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 4597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania,
b) nakazał ściągnąć od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu kwotę 6555,17 zł tytułem części wynagrodzenia biegłego pokrytego tymczasowo ze środków Skarbu Państwa.
Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawczyni M. F. od 2005 r. jest właścicielką nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntu jako działka nr (...), obręb N., arkusz (...), o powierzchni 2073 m ( 2), dla której Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, (...) prowadzi księgę wieczystą nr (...). Uczestniczka nabyła własność tej nieruchomości od swoich rodziców w drodze umowy darowizny.
Część działki nr (...) jest położona na obszarze obowiązywania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na podstawie uchwały nr (...) Rady Miasta P. z 10 lipca 2012 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru „M.-R.-U.” – U. (...) w P.. Stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (symbol 50 MN) i tereny dróg publicznych klasy dojazdowej (symbole 25KD-D i u27 KD-D). Pozostała część działki – od strony ul. (...) - nie jest objęta ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W obowiązującym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta P., zatwierdzonym uchwałą nr (...) Rady Miasta P. z dnia 11 lipca 2023 r. pozostała część działki (...) znajduje się na obszarze oznaczonym symbolem kdL i stanowi drogi lokalne istotne dla układu drogowego, w tym transportu zbiorowego.
Dowód: (...) nr (...) (k. 9-12), przesłuchanie wnioskodawczyni M. F. (k. 114), opinia biegłego z dziedziny geodezji i rzeczoznawstwa majątkowego mgr L. N. wraz z pisemną i ustną opinią uzupełniającą (k. 238-294, 328-332, 375-376)
Przez nieruchomość wnioskodawczyni przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna niskiego napięcia 0,4 kV, podziemna linia kablowa średniego napięcia 15 kV oraz podziemna linia kablowa niskiego napięcia 0,4 kV.
Linia napowietrzna niskiego napięcia 0,4 kV wykonana jest w technologii przewodów gołych i podparta jest na jednym skręconym z dwóch żerdzi słupie betonowym, od którego wyprowadzono odgałęzienie linii w kierunku działek po przeciwnej stronie ul. (...), wykonanej w technologii przewodu izolowanego. Częściowo wzdłuż linii napowietrznej przebiegają podziemne linie kablowe.
Linia napowietrzna jest zasilana ze stacji transformatorowej (...) przy ul. (...), oddanej do eksploatacji w 1963 r., mogła jednak powstać po tej dacie – wcześniej stacja mogła zasilać inne linie. Nie wiadomo kiedy powstała. W 1982 lub 1983 r. dokonano wymiany drewnianych słupów podpierających linię na betonowe.
Linia kablowa średniego napięcia 15 kV prawdopodobnie została położona w 1988 r., zaś linia kablowa niskiego napięcia 0,4 kV w 2005 r.
Dowód: zeznania świadka C. K. (k. 115-116), zeznania świadka M. G. (k. 116-118)
Wymienione urządzenia przesyłowe aktualnie należą do uczestnika (...) Sp. z o.o. ( bezsporne).
Postanowieniem z dnia 24 czerwca 1982 r. do rejestru przedsiębiorstw państwowych wpisano Zakłady (...) – Przedsiębiorstwo Państwowe – (...). Zarządzeniem nr 57 z dnia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 r. zostało utworzone m.in. przedsiębiorstwo państwowe tj. Zakład (...) w P.. Zarządzeniem nr 29/ORG/89 Ministra Przemysłu z dnia 16 stycznia 1989 r. zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe – Zakład (...), powstałe w wyniku podziału Zachodniego Okręgu(...) na bazie Zakładu (...). Nowoutworzonemu przedsiębiorstwu państwowemu przydzielono składniki mienia powstałego z podziału Zachodniego Okręgu (...) w P.. Aktem z 12 lipca 1993 r. Zakład (...) w P. został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod firmą (...) S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło w trybie art. 491 i nast. k.s.h. połączenie (...) S.A. z (...) S. A., (...) S.A., Zakładem (...) S.A., Zakładem (...) S. A., poprzez przejęcie przez (...) S.A. majątków tych spółek. Powstała spółka działała do 12 października 2004 r. pod firmą Grupa (...) S.A., a od 13 października 2004 r. spółka działała pod firmą (...) S.A. W dniu 7 grudnia 2006 r. powstała spółka (...) sp. z o.o. w P..
W związku z obowiązkiem wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego (...) S.A. zawiązała spółkę (...) sp. z o. o. Aktem notarialnym z dnia 30 czerwca 2007 r. (...) S.A. zbyła na rzecz (...) sp. z o. o. w P. przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c., to jest oddział samodzielnie sporządzający bilans, stanowiący organizacyjnie i finansowo wyodrębniony zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczony do realizacji zadań gospodarczych związanych z dystrybucją energii elektrycznej. W skład tego oddziału wchodziły m.in. ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej: linii kablowych i napowietrznych, sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych transformatorów.
Bezsporne a nadto Dowód: zarządzenie nr 57 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988 r. (k. 68v-69), zarządzenie nr (...) z dnia 16 stycznia 1989 r. (k. 70v) wraz z protokołem (k. 69v-70), ), postanowienie Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 27.03.1989 (k. 71), zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r.(k. 72-72v), akt przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną – akt notarialny rep. A (...) 12 lipca 1993 r (k. 73-74), protokół Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia (...) S.A. z 17 grudnia 2002 r. – akt notarialny rep. A (...) (k. 74v-76v), protokół Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Grupa (...) S.A. z 23 września 2004 r. – akt notarialny rep. A (...) (k. 77), umowa zbycia przedsiębiorstwa z 30 czerwca 2007 r. – akt notarialny rep. A (...) (k. 78)
Na nieruchomości wnioskodawczyni znajdują się trzy budynki handlowo – usługowe, które są wynajmowane przez wnioskodawczynię i jeden budynek mieszkalny. Z uwagi na przebieg linii kablowych i linii powietrznej wnioskodawczyni zmuszona była umiejscowić budynki handlowo – usługowe w dalszej części działki, co sprawiło, że są mniej widoczne, nie może również umieścić z przodu działki żadnej większej reklamy.
Ani wnioskodawczyni ani poprzedni właściciele działki nie wyrazili zgody na korzystanie z nieruchomości przez uczestnika postępowania (...) Sp. z o.o. w P. i jego poprzedników prawnych.
C. K. – ojciec wnioskodawczyni i jednocześnie poprzedni właściciel nieruchomości oraz wnioskodawczyni pismem z 2 listopada 2008 r. zwrócili się do (...) o nakazanie usunięcia linii energetycznych przebiegających przez nieruchomość na koszt poprzednika prawnego uczestnika postępowania.
Co do przedmiotowych linii elektroenergetycznych toczyły się postępowania administracyjne w zakresie ustalenia legalności ich wybudowania i o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W ich toku ustalono, że linia średniego napięcia 15 kV została wybudowana bez pozwolenia na budowę.
Dowód: przesłuchanie wnioskodawczyni M. F. (k. 114), zeznania C. K. (k. 115-116), postanowienie nr 110.2014 z 9 czerwca 2014 r. o zawieszeniu postępowania administracyjnego (k. 12-14), pisma (...) z 30 stycznia i 13 maja 2014 r. (k. 100-101), pismo z 2 listopada 2008 r. (str. 150-151 akt sprawy I C 1060/08 Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu)
Pomiędzy stronami w sprawie o sygn. akt I C 4404/17 Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu i w sprawie o sygn. akt I C 1060/08 Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda toczyły się postępowania z powództwa M. F. o zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z przedmiotowej nieruchomości. W obu sprawach zostało zasądzone na rzecz wnioskodawczyni odszkodowanie.
Bezsporne a nadto Dowód: akta sprawy I C 4404/17 tut. Sądu – wyrok Sądu I i II instancji (k. 208 i k. 312 akt I C 4404/17), akta sprawy I C 1060/08 Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu – wyrok Sądu I i II instancji (k. 473 i k. 642 akt I C 1060/08)
Poza samą obecnością linii elektroenergetycznych uczestnik postępowania korzysta z nieruchomości wnioskodawczyni w ten sposób, że raz do roku powinien przeprowadzać oględziny napowietrznej linii energetycznej, a raz na pięć lat ocenę stanu technicznego sieci. Planowane i doraźne zabiegi eksploatacyjne pozwalają utrzymać w należytym stanie technicznym elementy infrastruktury elektroenergetycznej, a bieżące naprawy i konserwacje gwarantują nieprzerwaną i najwyższą jakość dostarczanej energii elektrycznej. Awarie linii zdarzają się bardzo rzadko, nikt nie jest w stanie ich przewidzieć, dlatego też odpowiedni dostęp do nieruchomości wnioskodawczyni jest niezbędny w każdym czasie.
W przypadku przedmiotowej nieruchomości wystarczający jest pas służebności przesyłu o łącznej powierzchni 261,75 m 2 (wariant I z opinii biegłego z dziedziny geodezji i rzeczoznawstwa majątkowego L. N.). Związany z napowietrzną linią niskiego napięcia przebiegającą nad posesją wnioskodawczyni pas eksploatacyjny wynosi 4,0 m (po 2 m po obu stronach linii licząc od osi). Linia kablowa średniego napięcia 15 kV przebiega w pasie służebności napowietrznej linii napowietrznej niskiego napięcia 0,4 kV, zatem jej pas służebności przesyłu mieści się całkowicie w zaproponowanym pasie służebności przesyłu linii niskiego napięcia. Pas eksploatacyjny linii kablowej średniego napięcia 15 kV, jako osobnej linii (w przypadku braku linii napowietrznej), zajmowałby 2,0 m (po 1 m licząc od osi kabla w obie strony). Szerokość pasa eksploatacyjnego dla linii kablowej 0,4 kV wynosi od 35 cm począwszy od jego przebiegu w południowo – zachodniej części działki do 1 m w północnej części działki. Szerokość pasa technologicznego zapewnia prawidłowe korzystanie z urządzeń przesyłowych oraz wykonywanie niezbędnych czynności pomiarowo – kontrolnych przez przedsiębiorstwo przesyłowe i uwzględnia rodzaj przesyłanego liniami napięcia. W obrębie pasa eksploatacyjnego obowiązuje zakaz lokalizacji niektórych obiektów budowlanych, w tym przeznaczonych na stały pobyt ludzi.
Przy określeniu powierzchni pasa służebności zgodnie z projektem jak na k. 288 akt – tj. w wariancie zakładającym ustanowienie służebności przesyłu w odniesieniu do wszystkich trzech linii elektroenergetycznych, jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu z tytułu lokalizacji na części działki należącej do wnioskodawczyni urządzeń przesyłowych wynosi łącznie 40 229 zł (1198 zł w zakresie służebności linii kablowej niskiego napięcia – uwzględniając współczynnik współkorzystania dla tej linii w wysokości 0,1 i 39 031 zł w zakresie służebności linii napowietrznej i linii kablowej średniego napięcia - uwzględniając dla tych linii współczynnik współkorzystania w wysokości 0,31).
(...) Sp. z o.o. wprowadził do stosowania dokument „Wytyczne określania powierzchni służebności przesyłu niezbędnej do właściwego korzystania z urządzeń”, w którym określono ogólne zasady obowiązujące u operatorów sieci dystrybucyjnej dotyczące wyznaczania powierzchni służebności przesyłu niezbędnej do właściwego korzystania z urządzeń będących własnością operatora. W dokumencie tym ustalono szerokości pasów służebności dla linii napowietrznych w sposób uniemożliwiający dostęp służbom technicznym bez naruszenia własności wnioskodawcy, która nie została objęta służebnością.
Dowód: opinia biegłego z dziedziny elektroenergetyki inż. Z. M. wraz z ustną opinią uzupełniającą (k. 182-191, 222-223), opinia biegłego z dziedziny geodezji i rzeczoznawstwa majątkowego mgr L. N. wraz z pisemną i ustną opinią uzupełniającą (k. 238-294, 328-332, 375-376)
Pismem z 5 października 2020 r. pełnomocnik M. F. zwrócił się do (...) sp. z o.o. z wezwaniem do umownego ustanowienia służebności przesyłu, lecz nie doszło do zawarcia umowy w tym zakresie.
Dowód: wezwanie do umownego ustanowienia służebności przesyłu z 5 października 2020 r. (k. 20)
Sąd Rejonowy dokonał następującej oceny prawnej:
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut uczestnika postępowania, że on i jego poprzednicy prawni posiadają tytuł prawny w postaci nabytej przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu, która nawet przy przyjęciu złej wiary nabyli z dniem 1 stycznia 1994 r. Na potrzeby oceny tego zarzutu Sąd Rejonowy przyjął za własny pogląd wyrażany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, że przed wprowadzeniem konstrukcji prawnej służebności przesyłu, uregulowanej w art. 305 1 -305 4 k.c., tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r., możliwe było nabycie przez zasiedzenie służebności gruntowej o cechach odpowiadających służebności przesyłu. Wskazał, że nie podziela w tym zakresie odmiennego poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22, ze zdaniem odrębnym, że przed nowelizacją kodeksu cywilnego wprowadzającą służebność przesyłu nie mógł biec termin zasiedzenia prawa odpowiadającego treściowo tej służebności.
Oceniając powyższy zarzut uczestnika postępowania Sąd Rejonowy uwzględnił normy art. 292 k.c., 171 § 1 i 2 k.c., 352 § 1 k.c., 117 – 125 k.c. i art. 7 k.c. (jeżeli chodzi o przesłanki materialnoprawne) oraz uznała za dopuszczalne dowodzenie nabycia prawa przez zasiedzenie jako przesłanki rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu orzekającego, ani uczestnik postępowania, ani jego poprzednicy prawni, nie legitymowali się jakimkolwiek uprawnieniem do korzystania z nieruchomości stanowiącej aktualnie własność wnioskodawczyni. Nie istniały więc podstawy do przypisania uczestnikowi i jego poprzednikom prawnym dobrej wiary posiadania służebności przesyłu. W odniesieniu do linii kablowej średniego napięcia sam (...) wskazał, że stanowiła ona samowolę budowlaną, zaś co do linii nadziemnej niskiego napięcia, wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o legalności budowy urządzeń przesyłowych. Nadto, uczestnik postępowania nie przedstawił żadnych dowodów, na podstawie których można byłoby ustalić, kiedy i w jakich okolicznościach linie energetyczne przebiegające nad i pod nieruchomością wnioskodawczyni zostały wybudowane, w jakiej dacie i na jakiej podstawie, a zwłaszcza, kiedy jego poprzednicy prawni zaczęli korzystać z urządzeń przesyłowych znajdujących się na tej nieruchomości (Sąd Rejonowy wskazał, że podziela pogląd, zgodnie z którym bieg zasiedzenia rozpoczyna się od dnia przystąpienia przez posiadacza służebności do jej wykonywania, to jest korzystania z urządzenia, o którym mowa w art. 292 zdanie pierwsze k.c. w zakresie odpowiadającym treści służebności). Z uwagi na skąpość zaoferowanego przez uczestnika materiału dowodowego nie było możliwe jednoznaczne ustalenie, kiedy powstały linie przebiegające przez nieruchomość wnioskodawczyni i kiedy zostały uruchomione, a więc kiedy przedsiębiorstwo energetyczne zaczęło z nich faktycznie korzystać. Uczestnik nie wykazał również, że wykonywał jakiekolwiek czynności polegające na utrzymywaniu na nieruchomości urządzeń przesyłowych.
Zakładając, że linia napowietrzna istniała i funkcjonowała najpóźniej w 1983 r. (kiedy doszło do wymiany słupów), do zasiedzenia mogłoby dojść najwcześniej 1 stycznia 2014 r. , zaś w przypadku linii kablowej średniego napięcia, zakładając, że została położona w 1988 r. i wówczas uruchomiona, do zasiedzenia mogłoby dojść najwcześniej 1 stycznia 2019 r. Co do linii kablowej niskiego napięcia, to z uwagi na jej instalację w 2005 r., w ogóle o zasiedzeniu nie może być mowy. Ponieważ jednak wnioskodawczyni i jej ojciec wystąpili do (...) o nakazanie usunięcia linii energetycznych posadowionych na nieruchomości w dniu 2 listopada 2008 r., to nastąpiła przerwa w biegu terminu zasiedzenia. Było to bowiem działanie zmierzające bezpośrednio do pozbawienia posiadacza służebności (do przywróceni właścicielce pełnego władztwa nad częścią nieruchomości zajętą pod urządzenia przesyłowe).
Wobec bezzasadności zarzutu uczestnika i jednocześnie spełnienia przesłanek z art. 305 1 w zw. z art. 305 2 § 2 k.c., Sąd I instancji żądanie wniosku uwzględnił, dokonując oznaczenia pasa służebności przesyłu w oparciu o opinię biegłego. Sąd uwzględnił wariant opinii biegłego zakładający ustanowienie służebności w odniesieniu do wszystkich trzech linii elektroenergetycznych przebiegających przez nieruchomość wnioskodawczyni (pas służebności o łącznej powierzchni 261,75 m 2). Sąd uznał, że obecność każdej z linii na działce wnioskodawczyni, nawet jeśli pas technologiczny linii kablowej częściowo pokrywa się z pasem technologicznym linii naziemnej, obciąża nieruchomość.
Ustalając wysokość wynagrodzenia należnego wnioskodawczyni Sąd I instancji oparł się na ustnej opinii uzupełniającej biegłego L. N. z 22 maja 2024 r. Na tej podstawie wynagrodzenie należne wnioskodawczyni określił na 40 229 zł. Uwzględnił na potrzeby ustalenia wynagrodzenia współczynnik współkorzystania „k” na poziomie 0,31 odnośnie linii napowietrznej i linii kablowej średniego napięcia oraz na poziomie 0,1 co do linii kablowej niskiego napięcia.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępwoania Sąd Rejonowy wskazał art. 520 § 2 k.p.c.
Apelację od postanowienia wniosła uczestniczka postępowania.
Zaskarżyła orzeczenie w zakresie:
a) punktu 1. w części co do ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu w odniesieniu do linii napowietrznej niskiego napięcia nN 0,4 kV i linii kablowej średniego napięcia SN 15 kV, mieszczących się na nieruchomości wnioskodawczyni;
b) punktu 2. w części ponad kwotę 1198 zł;
c) punktu 3. w całości.
Zarzuciła Sądowi I instancji:
a) naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie, że uczestniczka postępowania nie posiadała tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości wnioskodawcy, a w konsekwencji uznanie, że podnoszony przez uczestniczkę postępowania zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu przez poprzednika prawnego uczestniczki postępowania, tj. (...) S.A. z siedziba w P. w odniesieniu do linii kablowej średniego napięcia 15 kV oraz linii napowietrznej niskiego napięcia nN 0,4 kV znajdujących się na działce numer (...) nie zasługuje na uwzględnienie;
b) naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez uznanie za prawidłowe przyjęcie przez biegłego z dziedziny geodezji i rzeczoznawstwa majątkowego L. N. pasa służebności przesyłu o łącznej powierzchni 261,75 m 2 (na podstawie wariantu I z opinii biegłego z 28 sierpnia 2023 r., podczas gdy pas służebności przesyłu powinien zostać określony na podstawie przedłożonego dokumentu, tj. wytyczne określania powierzchni służebności przesyłu niezbędnej do właściwego korzystania z urządzeń, w którym pas służebności dla napowietrznej linii niskiego napięcia wynosi tor powiększony o odległość 0,3 m z każdej strony (rzut na powierzchnię terenu), zaś dla linii kablowej SN 15kV – szerokość do 0,5 m (zawarta w pasie służebności dla linii napowietrznej nN 0,4 kV) oraz dla linii kablowej nN 0,4 kV – szerokość do 0,5 m;
c) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 292 k.c. w zw. z art. 305 1 k.c. w zw. art. 172 § 1 i 2 k.c. poprzez niezastosowanie i przyjęcie, że nie zostały spełnione wymagane przesłanki do uznania zarzutu zasiedzenia służebności za zasadny.
Apelująca wniosła o zmianę postanowienia i oddalenie wniosku w części dotyczącej napowietrznej linii nN 0,4 kV i kablowej linii SN 15 kV jako bezzasadnego oraz obniżenie wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności do kwoty 1198 zł, wynikającej z opinii biegłego L. N. 25 stycznia 2024 r., ewentualnie o zmianę postanowienia i obniżenie wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności opisanej w punkcie 1. postanowienia do kwoty 10 981,60 zł. Apelująca wniosła o zasądzenie od wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od uczestniczki postępowania zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja była bezzasadna.
Prezentowany w apelacji pogląd, że doszło do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu przez poprzednika prawnego uczestniczki postępwoania, to jest (...) S.A. w odniesieniu do linii kablowej średniego napięcia 15kV oraz linii napowietrznej niskiego napięcia 0,4 kV „w okresie wskazanym w odpowiedzi na wniosek” było bezpodstawne - z przyczyn podanych niżej:
W okresie od 1 stycznia 1947 r. do 31 grudnia 1964 r. (w okresie obowiązywania ww. dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe; Dz.U.1946.57.319 ze zm.; dalej: pr.rzecz.) w polskim porządku prawnym znana była służebność przesyłu jako szczególny rodzaj służebności, do którego odpowiednio stosowane były przepisy o służebnościach gruntowych (art. 175 pr.rzecz.). W tym okresie zatem przedsiębiorca przesyłowy mógł uzyskać tytuł do korzystania z cudzej nieruchomości na własne cele, zabiegając o ustanowienie na swoją rzecz takiego prawa. Mógł też cudzą nieruchomość objąć w posiadanie w zakresie odpowiadającym treści takiej służebności, a wykonywanie aktów świadczących o posiadaniu służebności doprowadziłoby do jej zasiedzenia, gdyby trwało przez odpowiednio długi okres. Od dnia 5 kwietnia 1958 r. obok służebności przesyłu funkcjonowało także ograniczenie własności ustanawiane decyzją administracyjną przewidzianą przepisem art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz.U.1974.10.64 ze zm.; dalej: u.w.n.). Od dnia 1 stycznia 1965 r. do 3 sierpnia 2008 r. system prawny nie dawał natomiast podstaw do ustanawiania służebności przesyłu w kształcie odpowiadającym służebności unormowanej w art. 175 prawa rzeczowego a obecnie w art. 305 1 k.c., przy utrzymaniu służebności ustanowionych wcześniej. Zarazem funkcjonowały w tym okresie w porządku prawnym nieprzerwanie instytucje tożsame ze względu na charakter i konstrukcję z ustaloną w art. 35 u.w.n. (por. 70 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami, j.t. Dz.U.1991.30.127 ze zm.; dalej: u.g.g. oraz art. 124 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, j.t. Dz.U.2021.1899 ze zm.; dalej: u.g.n.).
Sąd odwoławczy w składzie orzekającym opowiada się za poglądem wyrażonym przez Rzecznika Praw Obywatelskich w piśmie z 1 lipca 2016 r., IV.7000.153.2016.AGR w sprawie P10/16 Trybunału Konstytucyjnego, której przedmiot stanowią pytania prawne Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 1 kwietnia 2016 r. i z 18 września 2015 r., z uzupełnieniem zawartym w postanowieniu z 12 kwietnia 2016 r. Zgodnie z tym stanowiskiem, które Sąd Okręgowy w składzie orzekającym uznaje za własne, art. 292 k.c. stosowany w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim umożliwia przed wejściem w życie art. 305 1 – 305 4 k.c., tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r., nabycie w drodze zasiedzenia przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy nie została wydana decyzja administracyjna ograniczająca prawa właściciela gruntu, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz jest niezgodny z art. 1 Protokołu dodatkowego numer 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1995 r., Nr 36, poz. 175 ze zm.).
Zakwestionowana w pytaniach prawnych do Trybunału Konstytucyjnego wykładnia dopuszcza nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 305 1 – 305 4 k.c., w drodze zasiedzenia, służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a także możliwość doliczenia czasu posiadania nieruchomości w zakresie takiej służebności (służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu) do czasu posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu.
W rozpoznawanej sprawie chodzi o pierwszą sytuację, bowiem wniosek dotyczył zasiedzenia służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.
Rozważania rozpocząć należy od wskazania, że kodeks cywilny przewiduje ścisłe warunki pozwalające na uznanie, że dane prawo jest służebnością gruntową. Wynikają one z art. 285 k.c. Warunki nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie określa z kolei art. 292 k.c. Zgodnie z tymi przepisami, służebność gruntowa może być ustanowiona jedynie na rzecz nieruchomości władnącej i w celu zwiększenia jej wartości (użyteczności). Należy zgodzić się z poglądem Rzecznika Praw Obywatelskich (zob. wyżej), że tak ujęta konstrukcja służebności gruntowej ma swoje ustawowe cele i nie powinna być wykorzystywana dla ułatwienia działalności gospodarczej przedsiębiorcy z wykorzystaniem cudzych nieruchomości, pod pozorem zwiększenia użyteczności sztucznie wyszukanej w jego majątku nieruchomości władnącej. Powszechnie przyjęty jest w nauce prawa i w orzecznictwie pogląd, że w obszarze praw rzeczowych obowiązuje zasada numerus clausus, a w konsekwencji uczestnicy obrotu mogą posługiwać się w tym obszarze tylko takimi konstrukcjami, które ustanowił prawodawca oraz nie mogą zmieniać ich treści, charakteru i struktury. Powyższa zasada powinna stanowić punkt wyjścia przy wykładni norm art. 285 k.c. i art. 292 k.c. Przy jej uwzględnieniu należy oceniać także możliwość zasiedzenia prawa do gruntu będącego służebnością gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wprowadzeniem do porządku prawnego art. 305 1 – 305 4 k.c.
W ocenie Sądu odwoławczego w składzie orzekającym, nie ma uzasadnienia pogląd, że przed wejściem w życie art. 305 1 – 305 4 k.c. właściciele nieruchomości, na których zlokalizowane były urządzenia przesyłowe, musieli się liczyć z obciążeniem ich nieruchomości prawem rzeczowym – służebnością gruntową o treści służebności przesyłu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2017 r., V CSK 159/16). Przeczy takiemu poglądowi praktyka sądowa, w której orzeczeń stwierdzających powstanie takich obciążeń nie wydawano, a sami przedsiębiorcy przesyłowi nie występowali z takimi żądaniami, pomimo zadawnionych stanów faktycznych istniejących na nieruchomościach, z których korzystali. W ówczesnym stanie prawnym w istocie nikt – ani właściciele nieruchomości, ani przedsiębiorcy przesyłowi – nie mieli świadomości i nie uwzględniali w swoich poczynaniach, że możliwe jest doprowadzenie do ustanowienia takiego prawa orzeczeniem sądowym, a tym bardziej stwierdzenie jego nabycia przez zasiedzenie. Wnioski w tym względzie przedsiębiorcy przesyłowi zaczęli masowo formułować dopiero po wejściu w życie art. 305 1 – 305 4 k.c., w obronie przed roszczeniami zgłaszanymi na ich podstawie, co doprowadziło do wypaczenia idei ustawodawcy przyświecającej uchwaleniu tych norm. Miały one bowiem doprowadzić do uregulowania stanów faktycznych korzystania z cudzych nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych, a faktycznie spowodowały lawinę żądań przedsiębiorców przesyłowych o stwierdzenie zasiedzenia praw służebności i zarzutów w tym względzie, w oczywistym celu uniknięcia odpłatnego ich ustanowienia. Wbrew ww. poglądowi, do czasu pojawienia się takiej praktyki, zaakceptowanej przez część judykatury, właściciele nieruchomości nie mieli żadnych podstaw, by liczyć się z obciążeniem ich nieruchomości analogicznym prawem rzeczowym, a tym bardziej ze stwierdzeniem, że takie obciążenie powstało na skutek zasiedzenia. Nie mogli w konsekwencji podjąć żadnych działań, by temu zapobiec, skoro ww. skutki były nieprzewidywalne.
Należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Obywatelskich (zob. ww. stanowisko), że zasiedzenie służebności jako forma ustawowego pomniejszenia sfery uprawnień właściciela względem nieruchomości, jest wprawdzie konstytucyjnie dopuszczalne, ale tylko w sytuacji, gdy regulacje prawne instytucji zasiedzenia umożliwiają właścicielowi podjęcie realnych działań obronnych przeciwko zaistnieniu skutków zasiedzenia. Skutek w postaci całkowitej bądź częściowej utraty prawa przez właściciela wiąże się bowiem z brakiem jego reakcji na istnienie stanu faktycznego niezgodnego ze stanem prawnym. Z uwagi na konstytucyjną ochronę własności, od której zasiedzenie jest istotnym wyłomem, taki skutek należy dopuścić wyłącznie wtedy, gdy zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym właściciel nieruchomości powinien był liczyć się z niekorzystną konsekwencją prawną. Istotna jest więc ocena realnych możliwości właściciela – racjonalnie działającego i należycie dbającego o swoje sprawy – uchronienia się przed niekorzystnymi skutkami prawnorzeczowymi. Aby zasiedzenie było dopuszczalne, wynikające z niego skutki prawne powinny być uznawane przez obowiązującą w czasie biegu terminu zasiedzenia ustawę. Uznać to należy za warunek minimum (konieczny).
System prawny aż do 3 sierpnia 2008 r. nie zawierał normy ustawowej dopuszczającej odjęcie właścicielowi nieruchomości części jego praw poprzez instytucję służebności przesyłu, a tym bardziej przez zasiedzenie takiej służebności. Taka instytucja nie funkcjonowała bowiem w tym czasie w porządku prawnym i nie była też uznawana w drodze powszechnie przyjmowanej (i znanej) wykładni ustawy. Przeciwnie, ustawodawca zdecydował się w pewnym okresie na rezygnację z istnienia takiego prawa w systemie norm. Uznać to należy za oczywisty i jasny sygnał dla właściciela nieruchomości, że nie jest zagrożony ustanowieniem wbrew jego woli służebności przesyłu (służebności gruntowej o treści służebności przesyłu) na jego nieruchomości, a prawo do korzystania z jego nieruchomości przedsiębiorca przesyłowy może uzyskać wyłącznie na drodze umownej albo poprzez akt władczy państwa, wprowadzony mocą konkretnej decyzji administracyjnej. Ujmując rzecz potocznie: właściciel nieruchomości nie mógł się „spodziewać”, że do powstania takiego obciążenia dojdzie przez zasiedzenie.
Wymóg zapewnienia ochrony konstytucyjnej prawa własności sprzeciwia się takiej wykładni, która kreuje taką możliwość z mocą wsteczną, zaskakując właścicieli nieruchomości „po czasie” możliwością odjęcia im części prawa własności (jego ograniczenia), odnosząc taki skutek do stanu faktycznego zamkniętego w przeszłości. To, że ustawodawca ponownie wprowadził do porządku prawnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. instytucję służebności przesyłu o charakterze prawa rzeczowego, obok służebności gruntowych i osobistych (trzeci rodzaj służebności, o specyficznych cechach), wyklucza możliwość przyjęcia, że także przed tą datą, a po uchyleniu z dniem 1 stycznia 1965 r. przepisów przewidujących taką służebność, możliwe było nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu albo służebności gruntowej o treści służebności przesyłu (odbiegającej konstrukcyjnie od cech ustawowych tego prawa). Przy przyjęciu takiej wykładni właściciel nieruchomości mógłby się dowiedzieć – i taki stan jest w praktyce powszechny – o możliwości zasiedzenia służebności na jego nieruchomości dopiero, gdy termin zasiedzenia już upłynął. Taki stan rzeczy konstytucyjna ochrona prawa własności wyklucza. Jest to swoiste zasiedzenie z mocą wsteczną, zmieniające kwalifikację prawną już zaistniałych zdarzeń (stanów posiadania).
Sąd Okręgowy w składzie orzekającym opowiada się za poglądem, że wykluczyć należy zarówno możliwość zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. (jeżeli nie ma ona wszystkich cech tego rodzaju służebności, jaką jest służebność gruntowa), jak i zaliczanie stanów faktycznych istniejących przed tą datą jako prowadzących do zasiedzenia służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r.
W pierwszym przypadku dochodzi bowiem do rozszerzenia przewidzianego przez ustawodawcę zakresu możliwego zasiedzenia służebności poza wyraźnie wskazane przypadki. Dopuszcza się w ten sposób zasiedzenie prawa rzeczowego wykazującego istotne różnice jurydyczne względem służebności gruntowych, z naruszeniem zasady numerus clausus praw rzeczowych i zasady konstytucyjnej ochrony własności. Tzw. służebność gruntowa o treści służebności przesyłu, wykreowana w orzecznictwie, nie odpowiada modelowi ustawowemu wynikającemu z art. 285 k.c., skoro pomija się przy jej definiowaniu (określeniu jej istotnych elementów) wymóg ustawowy ustanowienia prawa wyłącznie na rzecz nieruchomości władnącej i wyłącznie w celu zwiększenia jej użyteczności. Podkreślenia wymaga użycie przez ustawodawcę w art. 285 k.c. sformułowania „jedynie” w odniesieniu do ww. kryteriów. Ustanowienie służebności gruntowej na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego jest wyjściem poza wolę ustawodawcy i jednoznaczną konstrukcję ustawową, tak samo, jak stworzenie możliwości nabycia takiego prawa przez przedsiębiorcę przesyłowego w drodze zasiedzenia. W obszarze praw rzeczowych nie istnieje swoboda kreowania stosunków nieprzewidzianych wyraźnie w ustawie, odmiennie niż w prawie obligacyjnym, rządzącym się zasadą swobody umów. Prawo powstające przed 3 sierpnia 2008 r. nie mogło zatem być prawem służebności przesyłu, a jeżeli miałoby być służebnością gruntową inkorporującą w sobie zasadnicze elementy takiego prawa, to tylko w granicach modelu ustawowego takiej służebności. Z przyczyn wskazanych wyżej, mających charakter zastrzeżeń rangi konstytucyjnej, należy jednak wykluczyć wykreowanie takiego prawa z mocą wsteczną, z naruszeniem praw ogromnej liczby właścicieli nieruchomości, na których przedsiębiorcy przesyłowi ulokowali w przeszłości urządzenia przesyłowe. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie zdecydował się, wprowadzając (przywracając) do porządku prawnego instytucję służebności przesyłu z dniem 3 sierpnia 2008 r. na rozwiązanie legalizujące jednolicie istniejące w tej dacie stany faktyczne korzystania przez przedsiębiorstwa przesyłowe z cudzych nieruchomości. Wyposażył natomiast właścicieli nieruchomości w uprawnienie do żądania ustanowienia służebności przesyłu, i to odpłatnie. Uznawanie w praktyce sądowej stanów faktycznych istniejących przed tą datą za prowadzące do zasiedzenia służebności przesyłu albo służebności gruntowej o treści służebności przesyłu realnie pozbawia właścicieli nieruchomości możliwości skorzystania z przyznanego im roszczenia.
Dotyczy to także uznawania, że stany faktyczne istniejące przed dniem 3 sierpnia 2008 r. mogą prowadzić do zasiedzenia po tej dacie służebności przesyłu poprzez uwzględnianie ich przy obliczaniu czasu posiadania. Na gruncie zmian ustawowych wprowadzonych z dniem 3 sierpnia 2008 r. niewątpliwe jest, że przed tym dniem w porządku prawnym nie istniała służebność przesyłu i że w modelu kodeksowym jest to prawo odrębne od służebności gruntowych i osobistych (trzeci rodzaj służebności). Nie ma zatem możliwości, by w celu wyliczenia czasu potrzebnego do zasiedzenia prawa służebności przesyłu istniejącej dopiero od 3 sierpnia 2008 r. sumować czas posiadania po tej dacie, tj. czas posiadania służebności przesyłu oraz czas posiadania przed tą datą, tj. czas, kiedy istniały wyłącznie służebności gruntowe i służebności osobiste. Przed 3 sierpnia 2008 r. mogło bowiem biec wyłącznie posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności gruntowej, będącej pod względem jurydycznym prawem odmiennym (innym) od służebności przesyłu. Żadną normą prawną (w szczególności przy wprowadzaniu na powrót do porządku prawnego instytucji służebności przesyłu) ustawodawca nie przewidział natomiast doliczania do siebie czasu posiadania mającego prowadzić do nabycia dwóch różnych praw rzeczowych. Ich prawna odrębność, w ocenie Sądu Okręgowego, takie doliczanie wyklucza, i nie przedstawiono przekonującej argumentacji prawnej za odmiennym stanowiskiem. Powyższe oznacza, że bieg terminu zasiedzenia służebności przesyłu nie mógł rozpocząć się przed 3 sierpnia 2008 r., w czasie, gdy takiego prawa (trzeciego rodzaju służebności) ustawodawca nie przewidywał w porządku prawnym, zarazem ściśle reglamentując listę praw rzeczowych w ustawie.
Jest oczywistym, że dopiero od dnia 3 sierpnia 2008 r. właściciel nieruchomości musi się liczyć z możliwością odjęcia mu nieodpłatnie części praw do nieruchomości (ich istotnego ograniczenia), o ile będzie na nieruchomości istnieć stan rzecz prowadzący do zasiedzenia służebności przesyłu, któremu nie będzie przeciwdziałał. Może ten stan rzeczy akceptować albo przeciwdziałać powyższemu skutkowi, korzystając z przysługującego mu roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu, które zapewni mu pieniężną rekompensatę w postaci wynagrodzenia za znoszenie takiego stanu rzeczy. Jest to sytuacja akceptowalna również na gruncie konstytucyjnym, mimo niemożności wyeliminowania przez właściciela nieruchomości pewnych zaszłości historycznych wynikających z posadowienia na jego nieruchomości urządzeń przesyłowych, ponieważ utrata części praw do nieruchomości (ich ograniczenie) następuje za wynagrodzeniem. W ten sposób proporcjonalnej ochronie podlegają interesy zarówno przedsiębiorcy przesyłowego, jak i właściciela nieruchomości, czego nie można przyjąć w przypadku przyjęcia konstrukcji prawnej służebności gruntowej o treści służebności przesyłu nie spełniającej kryteriów z art. 285 k.c., możliwości stwierdzenia zasiedzenia takiego prawa przed 3 sierpnia 2008 r. oraz możliwości doliczenia posiadania nieruchomości w zakresie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. do posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu po 3 sierpnia 2008 r. Ze względów prawnych takie wnioski są nie do przyjęcia, a przywoływane niekiedy względy pozaprawne, odwołujące się do obciążeń finansowych przedsiębiorstw przesyłowych z tego tytułu, nie mogą mieć w rozważanej kwestii żadnego znaczenia.
Z ww. przyczyn zarzut zasiedzenia z dniem 2 stycznia 1984 r. przez poprzednika prawnego uczestniczki postępowania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, podniesiony przez uczestniczkę postępowania - co do zasady - nie mógł być uwzględniony, czyniąc bezzasadnymi zarzuty zawarte w punkcie 2. litera a) oraz c) apelacji.
Bezzasadna była apelacja także w zakresie obejmującym żądanie obniżenia zasądzonego wynagrodzenia.
W postanowieniu z 25 stycznia 2024 r., I CSK 5211/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przepis art. 305 2 § 2 k.c. nie określa szczegółowych kryteriów, według których należy ustalić odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu, co oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę w tym zakresie, wymagającą indywidualizacji ocen stosownie do stanu faktycznego i ogólnych reguł porządku prawnego. Kryteria ustalania wynagrodzenia muszą być oceniane indywidualnie w każdej sprawie, z uwzględnieniem zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, stopnia ograniczenia korzystania z nieruchomości przez właściciela, wpływu na wartość nieruchomości, jak też, czy urządzenia przesyłowe służą także zaspokojeniu potrzeb właściciela nieruchomości obciążonej. Sąd ma przy tym swobodę jurysdykcyjną w zakresie wyboru zasad, według których ustali wysokość wynagrodzenia w ramach ustalonego stanu faktycznego. W postanowieniu z 28 grudnia 2023 r., I CSK 5809/22 Sąd Najwyższy wskazał, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być ustalane każdorazowo indywidualnie i dostosowane do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, zmniejszenia jej wartości. Uwzględniać należy, czy urządzenia przesyłowe służą także zaspokojeniu potrzeb właściciela nieruchomości obciążonej, co może prowadzić do odpowiedniego pomniejszenia stosownego wynagrodzenia. Jednocześnie konsekwentnie wskazuje się, że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu może obejmować również uciążliwości związane z oddziaływaniem linii przesyłowej poza pasem eksploatacyjnym tej służebności, w tym w zakresie strefy kontrolowanej, o ile zachodzi w tym względzie związek z obciążeniem nieruchomości służebnością przesyłu. Te poglądy Sąd odwoławczy uznaje za własne i miał na względzie przy rozstrzyganiu sprawy.
Istota stanowiska apelującej sprowadzała się do twierdzenia, że pas służebności przesyłu powinien zostać określony w oparciu o „Wytyczne określania powierzchni służebności przesyłu niezbędnej do właściwego korzystania z urządzeń”, które obowiązują w przedsiębiorstwie uczestniczki postępowania. Twierdzenie to było zupełnie dowolne. Wewnętrzny akt stosowany w przedsiębiorstwie uczestniczki postępowania nie ma znaczenia rozstrzygającego, a tym bardziej nadrzędnego nad opinią biegłego sądowego. W przypadku sporu o obszar korzystania z nieruchomości dla potrzeb związanych z korzystaniem urządzeń przesyłowych rozstrzygająca jest opinia biegłego, a nie tego rodzaju dokument. Ponownie należy wskazać, że – na potrzeby orzekania o wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu – sąd powinien wziąć pod uwagę ww. kryteria. Pas służebności, oznaczający obszar, jaki jest niezbędny do posadowienia, ale także do naprawy i do utrzymywania urządzeń przesyłowych, co polega także na przemieszczaniu się (przechodzeniu i przejeżdżaniu pracowników przedsiębiorstwa przesyłowego) przez cudzą nieruchomość dla realizowania ww. celów, mający oczywisty wpływ na wysokość wynagrodzenia, musi zostać określony w sposób wystarczający do realizacji wszystkich działań przedsiębiorcy przesyłowego, aktualnie i w przyszłości. Wszystkie te cele i działania biegły z dziedziny elektroenergetyki uwzględnił w swojej opinii, określając szerokość pasów technologicznych niezbędnych do obsługi urządzeń przesyłowych w pełnym zakresie, co stało się podstawą opinii biegłego z dziedziny geodezji i rzeczoznawstwa majątkowego, który wyliczył wysokość odpowiedniego wynagrodzenia. Sąd Rejonowy w sposób trafny ocenił obie sporządzone opinie jako dowody przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, a w apelacji tej oceny nie podważono. Jedyny argument apelującej polegał na powołaniu się na ww. „Wytyczne”, które jednak były przedmiotem oceny biegłego z dziedziny elektroenergetyki i które zostały przez biegłego zakwestionowane jako wyznaczające szerokości pasa służebności adekwatnie do rzeczywistych potrzeb (biegły jasno stwierdził, że szerokość pasa służebności określona w „Wytycznych” uczestniczki postępowania jest zbyt wąska). Uczestniczka postępowania nie zgłaszała dalszych zarzutów do opinii biegłego elektroenergetyka po złożeniu przez biegłego ustnych wyjaśnień, co zasadniczo czyniło zarzuty zgłaszane w środku odwoławczym spóźnionymi, a jednocześnie będącymi jedynie polemiką z wnioskami opinii biegłego, co do zasady nieskuteczną. Apelująca musiałaby wykazać w środku odwoławczym, że opinia biegłego dotycząca szerokości pasa służebności jest wadliwa, czego nie uczyniła. W świetle stanowiska biegłego, samo odwołanie się w apelacji do ww. „Wytycznych” nie prowadziło do podważenia opinii, skoro biegły elektroenergetyk uwzględnił „Wytyczne” przy sporządzaniu opinii i skoro krytycznie odniósł się do parametrów określonych w „Wytycznych”, w ramach posiadanej wiedzy specjalnej. Biegły z dziedziny geodezji szczegółowo z kolei wyjaśnił (w pisemnej opinii uzupełniającej), w jaki sposób wytyczył pas służebności przy uwzględnieniu wskazań biegłego elektroenergetyka, ale także stanu faktycznego w zakresie usytuowania (przebiegu) kablowej linii elektroenergetycznej niskiego napięcia 0,4 kV na nieruchomości wnioskodawczyni. Uwzględniony został zatem faktyczny przebieg tej linii, i to na korzyść uczestniczki postępowania (biegły stwierdził, że ww. linia w rzeczywistości prawie w całości przebiega poza granicami działki (...), a pas technologiczny dla tej linii ma szerokość od 34 cm do 1m). Jeżeli chodzi o współczynnik współkorzystania „k”, mający wpływ na wysokość wynagrodzenia, to biegły przyjął w opinii bardzo niskie poziomy tego współczynnika: zaledwie 0,1 dla linii kablowej niskiego napięcia 0,4 kV oraz 0,31 dla pozostałych linii, co miało wpływ na wyliczenie wysokości wynagrodzenia.
Również zatem w tym aspekcie apelacja była pozbawiona podstaw, a zarzut zawarty w punkcie 2. litera b) apelacji był bezzasadny.
Apelacja podlegała więc oddaleniu w całości, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (punkt I. postanowienia).
Jeżeli chodzi o koszty postępowania apelacyjnego, to Sąd Okręgowy obciążył nimi uczestniczkę postępowania (punkt II. postanowienia), kierując się wynikiem postępwoania odwoławczego, ale i charakterem postępowania w sprawie, i stosując art. 520 § 3 k.p.c. Koszty zastępstwa wnioskodawczyni - wykonywanego przez radcę prawnego - wyniosły 240 zł (§ 5 pkt 3) w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), i taka kwota została zasądzona od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni.
Małgorzata Wiśniewska