Uzasadnienie z 7 maja 2024, sygn. III Ca 408/24

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sądu Rejonowego w Łęczycy z 21 grudnia 2023 roku w sprawie I C 296/22 z powództwa M. W. przeciwko Towarzystwu (...) spółce akcyjnej w W. o zapłatę:

–

w punkcie 1 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 9.963,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 5 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 2 oddalono powództwo w pozostałej części;

–

w punkcie 3 zasądzono od pozwanego na rzecz powoda 5.367 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

–

w punkcie 4 nakazano pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Łęczycy od pozwanego 627,28 zł tytułem zwrotu kosztów tymczasowo poniesionych.

Apelację od omówionego wyżej wyroku w zakresie jego punktów 1, 3 i 4 wywiódł pozwany, działając przez swojego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, występującego również w I instancji. W apelacji zarzucono naruszenie zarówno prawa procesowego, jak i materialnego.

W zakresie prawa procesowego zdaniem apelującego doszło do naruszenia:

–

art. 233 § 1 k.p.c.1 w związku z art. 278 k.p.c., w wyniku dokonania niewszechstronnej i dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności decyzji płatniczej, kalkulacji kosztów naprawy, opinii biegłego sadowego zawierającego warianty kosztów naprawy i ich uzasadnienie poprzez:

–

nienadanie odpowiedniego znaczenia dowodowego ww. dokumentów, co prowadziło do nieuwzględnienia przez Sąd I instancji okoliczności, iż poszkodowany mógł naprawić pojazd w warsztacie współpracującym z pozwanym w częściach oryginalnych, a także z powodzeniem do naprawy pojazdu mogły zostać użyte części Q biorąc pod uwagę wiek pojazdu i zakres jego eksploatacji (zarzut I),

–

poprzez nienadanie odpowiedniej rangi faktowi, iż powód dochodzi zwrotu hipotetycznych kosztów naprawy metodą kosztorysową, a nie rzeczywiście poniesionych kosztów, wobec czego tym bardziej uzasadnione jest przyjęcie za zasadne kosztów naprawy ustalonych przez pozwanego uwzględniającego rabaty na części zamienne i materiały lakiernicze (zarzut II),

–

poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zarzut pozwanego dotyczący powinności współdziałania z ubezpieczycielem i minimalizacji szkody wymagałaby wykazania złej woli poszkodowanego w nieskorzystaniu przez niego z rzeczywistej możliwości pomniejszenia rozmiaru szkody, w sytuacji gdy już z samych okoliczności sprawy wynika zła wola poszkodowanego, bowiem poszkodowany nie skorzystał, a nawet nie zainteresował się i nie podjął żadnego kontaktu z pozwanym w celu poznania lub skorzystania z rabatów, pomimo poinformowania poszkodowanego o takiej możliwości, a następnie wystąpił z powództwem przeciwko ubezpieczycielowi, nie uwzględniając w swoim kosztorysie rabatów (zarzut III).

W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie:

–

art. 361 § 1 k.c.2 i art. 363 § 1 k.c. przez błędne przyjęcie, że pozwana ponosi odpowiedzialność gwarancyjną z tytułu kosztów naprawy pojazdu, liczonych w oparciu o hipotetyczne, maksymalne na rynku koszty naprawy, które nie pozostają w adekwatnym związku przyczynowym w związku z powstałą szkodą z tego względu, iż powód nie wykazał, aby poniósł takie koszty i dochodzi odszkodowania „kosztorysowo", zaś celowy i ekonomicznie uzasadniony koszt naprawy, pozwalający na przywrócenie stanu poprzedniego pojazdu, uwzględniać winien możliwe do uzyskania za pośrednictwem pozwanej rabaty na części zamienne i materiały lakiernicze, które były gwarantowane przez pozwaną (zarzut IV);

–

art. 354 § 2 k.c. oraz w związku z art. 826 § 1 k.c. oraz w związku z art. 16 u.u.o.3 przez jego niezastosowanie i pominięcie przy określaniu uzasadnionych kosztów naprawy, że poszkodowany ma obowiązek współdziałać z ubezpieczycielem w wykonaniu zobowiązania i dążyć do minimalizacji szkody, a zatem skoro został poinformowany o możliwości nabycia części zamiennych i materiałów lakierniczych z uwzględnieniem rabatów to powinien z takiej możliwości skorzystać, tym bardziej, że powód dochodził hipotetycznych, a nie rzeczywistych kosztów naprawy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że uzasadnione koszty naprawy winny uwzględniać jedynie części jakości O, z pominięciem gwarantowanych rabatów na części jakości O oraz materiały lakiernicze (zarzut V);

–

art. 481 k.c. w zw. z 817 § 1 k.c. przez niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że pozwany pozostawał w opóźnieniu już 5 sierpnia 2022 roku, podczas gdy dochodzone kwoty miały charakter sporny do chwili wyrokowania (zarzut VI).

Z tych względów wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w zaskarżonej części, a także poprzez rozliczenie kosztów procesu stosownie do wyniku sprawy zweryfikowanego w toku instancji, nadto o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Apelacja okazała się bezzasadną.

Należy zauważyć na wstępie, że sprawa była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Oznacza to w konsekwencji, że postępowanie apelacyjne nie opiera się na modelu apelacji pełnej, lecz ograniczonej. Apelacja ograniczona wiąże Sąd II instancji, a zakres kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co w apelacji zarzuci skarżący. Innymi słowy, rozpoznając apelację w postępowaniu uproszczonym, Sąd odwoławczy jest związany podniesionymi w tej apelacji zarzutami naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. Jednocześnie w tym postępowaniu, jeżeli Sąd II instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego, uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 505 ¹³ § 2 k.p.c.), przy czym owo wyjaśnienie powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że Sąd II instancji przyjął za własne oceny Sądu I instancji (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty w zakresie prawa procesowego, jako determinujące prawidłowość ustaleń faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia.

Zarzut I został wadliwie ujęty jako zarzut naruszenia prawa procesowego. Nie jest kwestionowane ustalenie wysokości kosztów naprawy wedle poszczególnych założeń przyjętych w opinii. Skarżący nie zarzuca Sądowi Rejonowemu, że ten bez dowodowej podstawy przyjął kwotowe oznaczenie wysokości szkody wedle kryteriów wskazanych w uzasadnieniu. Przedmiotem zarzutu jest w istocie dokonanie przez Sąd I instancji wyboru jednej z możliwych wersji w kontekście ustalenia wysokości szkody. Nie jest to jednak zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego, lecz wadliwej subsumpcji. Zarzut I jako zarzut naruszenia prawa procesowego jest bezprzedmiotowy i nie może doprowadzić do zmiany ustaleń faktycznych.

Analogicznie należy ocenić zarzut II. Już samo sformułowanie wskazuje, że nie chodzi o to, by fakt ustalony był wadliwie lecz o to, że nie nadano mu należytego znaczenia. W istocie skarżący usiłuje zwalczać pogląd Sądu Rejonowego co do prawidłowego rozumienia pojęcia szkody w przedmiotowych ustaleniach faktycznych. Chodzi zatem o stosowanie przepisów prawa materialnego, definiujących pojęcie szkody. Zarzut II jako zarzut naruszenia prawa procesowego w tym znaczeniu jest również bezprzedmiotowy i nie może doprowadzić do zmiany ustalonych faktów.

Nie jest natomiast jasne, w jaki sposób wskazane w zarzucie III naruszenie – jak należy rozumieć – reguł rozkładu ciężaru dowodu, miałoby prowadzić do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a tym bardziej – art. 278 k.p.c., w którymkolwiek z jego paragrafów. Reguły rozkładu ciężaru dowodu w polskiej tradycji prawniczej wiązane są z prawem materialnym. Jednakże nawet gdyby przyjąć, że mowa jest o ujęciu proceduralnym, to zarzut winien dotyczyć naruszenia art. 232 zd. I k.p.c. Takiego zarzutu jednak brak. Zarzut III jest bezprzedmiotowy. W tej sytuacji już tylko na marginesie wypada zaznaczyć, że wymogi dowodowe co do możliwości obciążenia negatywnymi skutkami ewentualnego naruszenia obowiązku współpracy, wynikają wprost z art. 17 zd. II u.u.o., który należy traktować jako przepis prawa materialnego w tym zakresie. Zarzut III, kwalifikowany jako zarzut naruszenia prawa procesowego, również okazał się bezprzedmiotowy.

W świetle powyższych uwag ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji nie zostały skutecznie zakwestionowane. Jawią się nadto jako prawidłowe, ponieważ mieszczą się w granicach swobodnej – w przeciwieństwie do dowolnej – oceny przeprowadzonych dowodów gdyż są spójne, logicznie powiązane z materiałem dowodowym, nie budzą wątpliwości w świetle życiowego doświadczenia oraz są zupełne z punktu widzenia zakresu ustaleń niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia. Jako takie nie mogą być skutecznie zwalczane polemicznymi twierdzeniami apelującego. W konsekwencji Sąd Okręgowy przyjmuje owe ustalenia Sądu Rejonowego w całości za własne.

Zarzut IV wadliwie przywołuje naruszenie art. 363 § 1 k.c. Przepis ten przyznaje prawo wyboru co do sposobu naprawienia szkody w zasadzie poszkodowanemu, zaś jedynie w szczególnych okolicznościach przyznaje zobowiązanemu do naprawienia szkody możliwość spełnienia świadczenia wyłączne w pieniądzu. Skoro roszczenie zasądzono w pieniądzu, Sąd I instancji nie mógł naruszyć tego przepisu. Natomiast w żadnym razie nie ma możliwości, zgodnie z regułami sztuki interpretacyjnej, wywodzić z art. 363 § 1 k.c. obowiązku poszkodowanego do wyrażenia zgody na naprawienie szkody przez przywrócenie stanu poprzedniego. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 361 § 1 k.p.c. należy zauważyć, że Sąd Rejonowy zastosował ów przepis prawidłowo. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w sprawie III CZP 80/114, Zakład ubezpieczeń zobowiązany jest na żądanie poszkodowanego do wypłaty, w ramach odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, odszkodowania obejmującego celowe i ekonomicznie uzasadnione koszty nowych części i materiałów służących do naprawy uszkodzonego pojazdu. Dopiero jeżeli ubezpieczyciel wykaże, że prowadzi to do wzrostu wartości pojazdu, odszkodowanie może ulec obniżeniu o kwotę odpowiadającą temu wzrostowi. Tymczasem w niniejszej sprawie nie przeprowadzono takiego dowodu. Po pierwsze, biegły wskazał na to, że dokonanie naprawy prowadzi – co jest całkowicie zgodne z doświadczeniem życiowym, co do zasady do obniżenia wartości pojazdu. Po wtóre, pozwany musiałby wykazać nie tylko, że zamontowanie nowych części doprowadziło do wzrostu wartości pojazdu, ale przeprowadzić również dowód na okoliczność wysokości takiego wzbogacenia. Żaden taki dowód nie został przeprowadzony. Zarzut IV nie jest zasadny.

Odnosząc się do zarzutu V zauważyć należy, na co zwrócono już uwagę przy rozpoznawaniu zarzutu III, że przepisy o ubezpieczeniach obowiązkowych wprowadzają własną regulację rozkładu ciężaru dowodu oraz rodzaju odpowiedzialności za niedopełnienie obowiązku współdziałania. Otóż jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem obowiązkowym odpowiedzialności cywilnej lub osoba występująca z roszczeniem, z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, nie dopełniły obowiązków wymienionych w art. 16 u.u.o., a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, zakład ubezpieczeń może dochodzić od tych osób zwrotu części wypłaconego uprawnionemu odszkodowania lub ograniczyć wypłacane tym osobom odszkodowanie (art. 17 zd. I u.u.o.), przy czym ciężar udowodnienia faktów, uzasadniających zwrot zakładowi ubezpieczeń części odszkodowania lub ograniczenia odszkodowania, spoczywa na zakładzie ubezpieczeń (art. 17 zd. II u.u.o.). Regulację tę należy uznawać za szczególną względem art. 826 § 1 k.c. Nie jest zasadnym twierdzenie, że samo nieskorzystanie z warsztatu wskazanego przez ubezpieczyciela powoduje możliwość przypisania winy albo rażącego niedbalstwa osoby uprawnionej do świadczenia z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych już choćby z tego powodu, że – jak wyżej wskazano przy okazji omawiania zarzutu IV – poszkodowany, a w konsekwencji również żaden inny podmiot uprawniony do uzyskania rzeczonego świadczenia, w ogóle nie ma obowiązku godzić się na naprawienie szkody przez przywrócenie stanu poprzedniego. Nie jest też jasne, na czym miałoby polegać naruszenie przez zaskarżone rozstrzygnięcie art. 354 § 2 k.c., który reguluje ogólne obowiązki wierzyciela; z pewnością nie da się zeń wyinterpretować oczekiwanego przez pozwanego obowiązku wyrażenia zgody na naprawę pojazdu na warunkach oferowanych przez zakład naprawczy współpracujący z pozwanym. Zarzut V nie jest zasadny.

Zarzut VI zdaje się wskazywać na próbę przekonania do wykładni prowadzącej do konstatacji, że wymagalność roszczenia o świadczenie z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest uzależniona od tego, czy świadczenie to zostaje uznane przez ubezpieczyciela, czy też nie. Sąd Okręgowy w obecnym składzie takiej wykładni nie jest gotów podzielić. Dość w tym zakresie wskazać, że oddawałaby ona całość decyzji co do wymagalności roszczenia w ręce jednej ze stron stosunku prawnego, co zdecydowanie nie może zostać zaakceptowane, zwłaszcza w kontekście stosunku ubezpieczeniowego. Uznanie roszczenia przerywa bieg jego przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.), nie ma jednak powodu by łączyć z uznaniem wymagalność roszczenia przeciwko ubezpieczycielowi. Zarzut VI nie jest zasadny.

W konsekwencji prawidłowym okazało się również rozstrzygnięcie końcowe. Rozważania i oceny prawne Sądu I instancji Sąd Okręgowy przyjmuje jako własne.

Żądanie zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu za I instancję powiązano z oczekiwanym rozstrzygnięciem w zakresie głównego żądania apelacji. Brak jest zarzutów niezależnych od oczekiwanej zmiany rozstrzygnięcia wydanego w I instancji. Nie ma zatem obecnie podstaw do zmiany również tego orzeczenia.

Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu, uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację pozwanego oddalono jako bezzasadną (art. 385 k.p.c.).

1 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm.).

2 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm.).

3 Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (j.t. – Dz. U. z 2023 r. poz. 2500).

4 Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., III CZP 80/11, OSNC z 2012r., nr 10, poz. 112.