Wyrok z 21 listopada 2025, sygn. I C 1012/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Sygn. akt: I C 1012/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2025 r.
Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
|
Przewodniczący: |
Sędzia Krystian Szeląg |
|
Protokolant: |
Sekretarz sądowy Kamila-Lobert-Bruździak |
po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. w Olsztynie
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.
przeciwko P. C., A. C.
o zapłatę
I. oddala powództwo w całości;
II. zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 5.400 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.
Sygn. akt I C 1012/25
UZASADNIENIE
Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. pozwem z dnia 19 sierpnia 2025 r. wniesionym przeciwko A. C. i P. C. wniósł o:
1. zasądzenie łącznie od pozwanych na rzecz powoda kwoty 192.493,14 zł tytułem nienależnego świadczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 6 sierpnia 2025 r. do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że zapłata należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości dokonanej zapłaty;
2. zasądzenie łącznie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie ze spisem kosztów, a w braku jego przedłożenia według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, że zapłata należności przez jednego z pozwanych zwalnia drugiego z pozwanych do wysokości dokonanej zapłaty.
W uzasadnieniu swojego żądania powód wskazał, że strony w dniu 22 czerwca 2007 r. zawarły umowę kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich ( (...)) o numerze (...) H./ (...). Wykonując umowę kredytu powód w dniu 28 czerwca 2007 r. wypłacił na rzecz strony pozwanej łącznie kwotę 192.493,14 zł. Pozwem z dnia 16 września 2024 roku strona pozwana wskazując na wadliwe (abuzywne) zapisy umowy kredytu oraz powołując się na jej nieważność zażądała od powodowego banku m.in. zapłaty kwoty 1798.358,68 zł oraz 43.607,05 CHF tytułem zwrotu nienależnego świadczenia, tj. zapłaconych przez nią rat kredytu. Postępowanie z powództwa pozwanych toczyło się przed Sądem Okręgowym w Olsztynie pod sygn. akt: (...). Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny orzekł, że umowa kredytu jest trwale bezskuteczna i zasądził od (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz strony pozwanej kwotę 179.358,68 zł oraz 43.607,05 CHF. Od wyroku bank złożył apelację, na skutek której sprawa rozpatrywana jest przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku pod sygn. akt: (...). Powód podniósł, że w przypadku trwalej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu rozliczenie pomiędzy stronami, zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wypracowanym na gruncie kredytów powiązanych z walutą obcą, winno mieć miejsce w oparciu o konstrukcję tzw. świadczenia nienależnego. Powód podał przy tym, że powołanie się na nieważność (bezskuteczność) umowy kredytu w niniejszym pozwie nie oznacza przyznania przez bank zasadności zarzutu nieważności umów kredytów powiązanych z walutą obcą, w szczególności umowy kredytu, w jakimkolwiek innym procesie. W ocenie strony powodowej nie można uznać roszczenia banku za przedawnione. Ponadto powód wskazał, że strona pozwana nie posiada statusu konsumenta. Pozwem złożonym w sprawie bank dochodzi zwrotu wypłaconej pozwanym kwoty kapitału kredytu. (pozew k. 4-14)
W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli w zakresie żądania zapłaty o zwrot pozwu na podstawie art. 186 1 k.p.c. względnie o zwrot pozwu na podstawie art. 130 1a § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. względnie o oddalenie powództwa na podstawie art. 191 1 k.p.c. jako oczywiście bezzasadnego względnie o oddalenie powództwa w całości co do zasady i co do wysokości. Ponadto wnieśli o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych w częściach równych (po 1/2 zgodnie z pkt. 2 uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r., sygn. akt III CZP 54/23) zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych (w tym wszystkich uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) - wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od sumy tych kosztów od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasadzającego te koszty do dnia zapłaty. Podnieśli następujące zarzuty:
1) przedawnienia roszczenia powoda o zwrot kapitału kredytu;
względnie
2) (na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu przedawnienia) potrącenia co do kwoty 192.439,14 zł w zakresie roszczenia powoda o zwrot udostępnionego kapitału kredytu;
względnie
3) przedwczesności powództwa, z uwagi na złożony przez powoda wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy z ich powództwa.
Pozwani przyznali, że:
1) wytoczyli powództwo przeciwko powodowi w postępowaniu toczącym się obecnie przed Sądem Okręgowym w Olsztynie o sygn. akt (...), w którym to zakwestionowali prawną skuteczność umowy kredytu nr (...)/H. (...) z dnia 22.06.2007 r., w szczególności ze względu na abuzywność jej klauzul denominacyjnych (walutowej waloryzacji kredytu i rat kursem waluty obcej);
2) w sprawie z ich powództwa strony prezentują skrajnie odmienne stanowisko i pozostają w sporze co do ważności umowy o kredyt, która w ocenie banku jest w całości ważna i skuteczna - co z jednej strony skutkować winno oddaleniem przez Sąd a limine powództwa banku w niniejszej sprawie, a z drugiej strony wyklucza możliwość polubownego zakończenia zarówno niniejszego postępowania, jak i postępowania przez nich zainicjowanego;
3) na podstawie umowy o kredyt powód udostępnił im, jako kapitał kredytu, kwotę 192.439,14 zł,
4) na podstawie umowy o kredyt powód pobrał od nich, jako raty kredytu i inne koszty kredytu (prowizje, opłaty lub składki), łącznie 192.439,14 zł i 43.607,05 CHF w okresie od 28.06.2007 r. do 23.02.2018 r.;
5) w okresie objętym pozwem dokonywali spłat kredytu zgodnie z harmonogramem, tj. w sposób terminowy i odpowiedni co do wysokości.
Pozwani zaprzeczyli wszystkim zarzutom i twierdzeniom powoda, o ile wyraźnie ich nie przyznali w odpowiedzi na pozew, w szczególności m.in. zaprzeczyli, że;
1) umowa o kredyt nie zawiera klauzul abuzywnych,
2) powołanie się przez powoda (bank) na całkowitą nieważność/bezskuteczność umowy o kredyt w niniejszej sprawie, jako podstawę jego roszczenia o zapłatę, nie może być interpretowane jako przyznanie twierdzeń (lub stanowisko) o całkowitej nieważności/bezskuteczności umowy o kredyt przeciwnie: w świetle art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 pkt. 2 i art. 316 § 1 zd. 1 k.p.c. (wyrażającymi zasadę „ da mihi factum dabo tibi ius”) Sąd jest związany wskazaną przez powoda podstawą faktyczną żądań jego pozwu; jeśli zatem powód zaprzecza, że umowa o kredyt jest nieważna, to nie może powołać nieważności umowy jako podstawy swoich roszczeń, co tym samym przesądza o ich bezzasadności,
3) bezskuteczność umowy o kredyt wynikająca z abuzywności klauzul umownych nie może być mylona z bezwzględną nieważnością umowy, która powstaje z mocy prawa (art. 58 k.c.) - przeciwnie: również ex lege i ex tunc powstaje bezskuteczność całej umowy, wynikająca z braku jednoznacznego określenia świadczeń głównych stron w nieuzgodnionych indywidualnie postanowieniach kształtujących prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i naruszający jego interesy ( a contrario art. 385 1 §1 zd. 2 k.c.),
4) strona pozwana kwestionuje istnienie obowiązku zapłaty jakichkolwiek kwot na rzecz powoda z tytułu nieważności umowy o kredyt - to powód kwestionuje klauzulę rozliczenia, którego domaga się pozwem w niniejszej sprawie, tj. nieważność umowy o kredyt;
5) strona pozwana dała powodowi podstawę do wytoczenia przeciwko niej powództwa - w szczególności w sytuacji, gdy przed wniesieniem przez bank owego pozwu strona pozwana doręczyła mu swoje oświadczenie o potrąceniu wzajemnych roszczeń z tytułu nieważności umowy o kredyt, w tym roszczenia banku o zwrot środków wypłaconych jako kapitał tego kredytu.
(odpowiedź na pozew k. 120-127v.).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Porównanie pozwu, odpowiedzi na pozew i dalszych pism procesowych stron prowadzi do wniosku, że fakty nie są sporne. Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania.
(...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W..
Kredytobiorcy złożyli w dniu 25 maja 2005 r. do (...) Banku (...) S.A. wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 236.000 zł z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. Jako walutę kredytu wskazano (...).
W dniu 22 czerwca 2007 r. w O. kredytobiorcy P. C. i A. C. zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu hipotecznego nr (...)/H./ (...).
W umowie zawarto najistotniejsze postanowienia (wypis):
– 1. Kwota kredytu: 85.930,60 CHF.
– 2. Okres kredytowania: 240 miesięcy licząc od daty pierwszego uruchomienia kredytu.
– 3. Kredytowana Nieruchomość: spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w O., dla którego zostanie założona nowa księga wieczysta.
– 5. Uruchomienie Kredytu:
⚫5.1 Uruchomienie Kredytu nastąpić może najpóźniej dnia: 21.12.2007 r. Na pisemny wniosek Kredytobiorcy Bank może wyrazić zgodę na piśmie na przedłużenie terminu na Uruchomienie Kredytu, bez potrzeby podpisywania aneksu do Umowy. W przypadku gdy w tym terminie nie zostanie Uruchomiona kwota Kredytu w całości, ulega ona automatycznie obniżeniu o część, która nie została Uruchomiona. Obniżenie kwoty Kredytu nie ma wpływu na wysokość prowizji z tytułu udzielenia Kredytu.
⚫5.2 Uruchomienie Kredytu nastąpi jednorazowo w następujący sposób: 1) w wysokości określonej w umowie kupna-sprzedaży kredytowanej nieruchomości nie większej niż 194.650,00 PLN, na rachunek bankowy Zbywcy wskazany w umowie przedwstępnej.
– 6. Oprocentowanie Kredytu:
⚫6.1. Oprocentowanie Kredytu równe jest Stopie bazowej oprocentowania, którą stanowi LIBOR dla 6 miesięcznych depozytów w (...) powiększonej o: 1,00 punkty procentowe stałej marży. Wysokość Stopy bazowej oprocentowania ustalana jest po raz pierwszy w dniu Uruchomienie Kredytu a następnie jest aktualizowana co 6 miesięcy. Ustalenie i aktualizacja Stopy bazowej następuje z zastosowaniem Stopy bazowej oprocentowania na piątego dnia miesiąca, która ogłaszana jest dwa Dni robocze wcześniej.
⚫6.3. W dniu sporządzenia Umowy oprocentowanie Kredytu wynosi 3,63%.
– 7. Prowizja i opłaty:
⚫7.1. Bank uprawniony jest do następujących prowizji i opłat:
1) Prowizja z tytułu udzielania Kredytu wynosi 0,00% kwoty kredytu (…).
– 8. Sposób i terminy spłaty rat Kredytu i odsetek
⚫8.1 Kredyt spłacany jest w ratach kapitałowych rosnących (tj. w równych ratach kapitałowo-odsetkowych). Liczba miesięcznych rosnących rat kapitałowych Kredytu 239. Wysokość rat kredytu i odsetek będzie określona w harmonogramie spłat, które przekazane będą kredytobiorcy niezwłocznie po uruchomieniu kredytu w całości albo po upływie ostatecznego terminu na uruchomienie kredytu.
⚫8.2 Raty kapitałowe i odsetkowe wymagalne są co miesiąc w piątym dniu miesiąca, a jeśli piąty dzień miesiąca nie jest Dniem roboczym, w najbliższym poprzedzającym go Dniu roboczym.
⚫8.8 Spłata należności z tytułu kredytu następuje z Rachunku numer: (…). Rachunek ten prowadzony jest w (...) i zasilany jest wyłącznie środkami w walucie, w której jest prowadzony. Kredytobiorca zobowiązany jest zapewnić na rachunku wystarczającą kwotę środków do pokrycia wymagalnych należności banku z tytułu kredytu.
– 9. Zabezpieczenia Kredytu:
⚫9.1 Zabezpieczenie Kredytu stanowią:
1) ustanowiona na Kredytowanej (...) hipoteka zwykła o najwyższym pierwszeństwie w kwocie 85.930,60 CHF (…) na zabezpieczenie wierzytelności Banku z tytułu spłaty kwoty Kredytu.
2) ustanowiona na Kredytowanej (...) hipoteka kaucyjna o najwyższym pierwszeństwie do kwoty 9.357,84 CHF na zabezpieczenie wierzytelności Banku z tytułu spłaty odsetek od Kredytu i innych należności z tytułu Kredytu, oraz
3) Cesja na Bank przysługującej Kredytobiorcy wierzytelności z umowy ubezpieczenia Kredytowanej (...) od ognia i innych żywiołów (zdarzeń losowych). Suma ubezpieczenia nie może być mniejsza niż kwota Kredytu.
– 11. Zmiana waluty Kredytu:
⚫11.1. Bank zastrzega sobie możliwość zmiany waluty Kredytu z waluty obcej na PLN lub wydłużenia Okresu kredytowania w przypadku gdy na skutek wzrostu ryzyka zmiany kursu walut lub ryzyka zmiany oprocentowania może nastąpić zagrożenie zdolności kredytowej Kredytobiorcy. Zmiana waluty Kredytu lub wydłużenie Okresu kredytowania będą miały na celu poprawę zdolności kredytowej Kredytobiorcy i nie będą wiązały się dla niego z obowiązkiem zapłaty prowizji lub opłat.
⚫11.2. W terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie waluty Kredytu lub wydłużeniu Okresu kredytowania, Kredytobiorca może dokonać wypowiedzenia Umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia.
⚫11.3. W przypadku nie otrzymania przez Bank w wyżej wymienionym terminie oświadczenia Kredytobiorcy wskazującego nową walutę Kredytu albo oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy, waluta Kredytu zmienia się na PLN lub wydłuża się Okres kredytowania.
⚫11.5. Kredytobiorca potwierdza, że jest świadomy ryzyka zaciągania Kredytu w walutach obcych, które wynika z możliwości zmiany kursu waluty Kredytu wobec PLN lub zmiany oprocentowania waluty obcej, których skutkiem może być zagrożenie zdolności kredytowej Kredytobiorcy spowodowane istotnym podwyższeniem wartości Kredytu i odsetek do spłaty.
– 12. Pozostałe postanowienia:
⚫12.1. Kredytobiorca zobowiązuje się do pokrycia ze środków własnych, wynikających ze zmian kursu waluty Kredytu, różnic pomiędzy ceną nabycia Kredytowanej (...) i kwoty Kredytu. Kredytobiorca zobowiązany jest niezwłocznie dostarczyć do Banku potwierdzenie dokonania pokrycia tej różnicy.
⚫12.4. W sprawach nieuregulowanych w umowie zastosowanie mają postanowienia regulaminu, który stanowi integralną część umowy (…).
Zgodnie z Regulaminem produktów kredytowych dla Klientów indywidualnych w (...) Bank (...) SA przewalutowanie to wymiana waluty dokonywana przez Bank i za jego zgodą, po obowiązującym w Banku w dniu dokonania wymiany kursie kupna/ sprzedaży walut lub w przypadku wymiany waluty obcej na inną walutę obcą, po Kursie krzyżowym; obowiązujące w Banku kursy wymiany walut miały być dostępne w Jednostkach Banku, na S. internetowej, w Centrum telefonicznym lub udostępniane przez Bank w inny sposób. (§ 2 pkt 20).
Stosownie do § 4 ust. 5 regulaminu jeżeli zgodnie z dyspozycją kredytobiorcy wypłata środków uruchomionego produktu kredytowego miała nastąpić w innej walucie niż waluta Produktu kredytowego określona w Umowie, to miało następować to po przewalutowaniu. Przewalutowanie miało następować po kursie obowiązującym w momencie zaksięgowania dyspozycji uruchomienia produktu kredytowego.
Zgodnie z § 9 ust. 4 jeżeli Kredytobiorca nie posiadał na rachunku wystarczających na spłatę kwot wpływów zabezpieczających jego spłatę kwot produktu kredytowego oraz zapłaty odsetek i innych należności wynikających z umowy, bank mógł dokonać obciążenia innego prowadzonego przez siebie na rzecz Kredytobiorcy rachunku. W przypadku, gdy obciążany rachunek prowadzony byłby w innej walucie niż waluta produktu kredytowego, obciążenie miało następować po przewalutowaniu.
(dowód: umowa o kredyt k. 56-58v., regulamin 130-136v.)
Środki z kredytu zostały wypłacone jednorazowo:
w dniu 28 czerwca 2007 r. w łącznej kwocie 192.493,14 zł, co stanowiło równowartość 85.930,60 CHF,
W okresie od 22 czerwca 2007 r. do 23 lutego 2018 r. kredytobiorcy spłacili kredyt w całości, uiszczając z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 179.358,68 zł oraz 43.607,05 CHF, (w tym składka na ubezpieczenie pomostowe w kwocie 638,55 złotych).
(dowód: zaświadczenie k. 60 i 144-146v.)
Pismem z dnia 16 stycznia 2024 r. kredytobiorcy wezwali bank do zapłaty kwoty 178.720,13 złotych oraz 43.607,05 CHF tytułem nienależnego świadczenia oraz wezwali do uznania przedmiotowej umowy kredytu za nieważną w całości.
W odpowiedzi na powyższe, bank pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. wskazał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia ich żądań.
(dowód: wezwanie do zapłaty k. 147-149, odpowiedź na wezwanie do zapłaty k. 150‑151v.)
Kredytobiorcy zaciągnęli kredyt w celu zakupu mieszkania służącego im do zamieszkania. W kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona ani zarejestrowana działalność gospodarcza. Przed podpisaniem umowy pracownik banku nie informował czym jest spread i mechanizm denominacji. Nie było możliwości negocjowania warunków umownych, kredytobiorcy podpisali umowę w kształcie przedstawionym przez bank. Poinformowano kredytobiorców, iż nie mają zdolności na kredyt typowo złotowy. Początkowo kredyt spłacanych był w złotych, następnie w walucie (...).
Kredytobiorcy oświadczyli, iż znane są im konsekwencje uznania umowy za nieważną i podtrzymali powództwo.
(dowód: protokół z rozprawy (...) k. 95-96v.)
Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.
Dnia 6 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt (...) wydał wyrok, w którym zasądził od banku na rzecz kredytobiorców kwoty 179.358,68 zł oraz 43.607,05 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
(dowód: wyrok SO w Olsztynie I Wydział Cywilny sygn. akt (...) k. 81-84)
W związku z tym, że w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w Olsztynie I Wydział Cywilny pod sygn. akt(...), dotyczącej roszczeń związanych z zawartą z bankiem umową kredytu hipotecznego nr (...)/H./ (...) z dnia 22 czerwca 2007 r., kredytobiorcy kwestionują ważność umowy kredytu oraz domagają się zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu tej umowy, bank w dniu 23.07.2025 r. wezwał ich do zwrotu wypłaconego kapitału poprzez zapłatę kwoty 192.493,14 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania.
(dowód: wezwania do zapłaty z potwierdzeniami doręczeń k. 86-93v.)
Pismem z 5 sierpnia 2025 r. (doręczonym bankowi w dniu 08.08.2025 r.) kredytobiorcy złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu, w którym wskazali, że umowa kredytu jest nieważna. W związku z powyższym, przedstawili do potrącenia wierzytelności wzajemnie przysługujące względem banku, w następującej kolejności:
1) wierzytelności uwzględnione przez SO w Olsztynie w wyroku z dnia 06.12.2024 r. o sygn. akt (...), w tym:
a) w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.:
- 30.694,91 PLN - liczone za okres od 23.01.2024 r. do 05.08.2025 r. od wierzytelności (należności głównej) w kwocie 179.358,68 PLN zasądzonej w ww. wyroku sądowym,
a także
- 7.462,78 CHF – liczone za okres od 23.01.2024 r. do 05.08.2025 r. od wierzytelności (należności głównej) w kwocie 43.607,05 CHF zasądzonej w ww. wyroku sądowym, przy czym odsetki te zostały przeliczone na kwotę 34.104,90 PLN po kursie średnim NBP z dnia 04.08.2025 r. jako dnia ich potrącenia (na podstawie art. 358 § 3 k.c.), tj. po kursie 4,5700 z zaokrągleniem wyniku do dwóch miejsc po przecinku,
b) a na sam koniec należność główną zasądzoną w ww. wyroku sądowym, tj.:
- 179.358,68 PLN, tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od dnia 28.06.2007 r. do 23.02.2018 r. (w kolejności ich umorzenia według chronologii tych świadczeń, to znaczy poczynając od najdawniej spełnionych),
a także
- 43.607,05 CHF, tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od dnia 28.06.2007 r. do 23.02.2018 r. (w kolejności ich umorzenia według chronologii tych świadczeń, to znaczy poczynając od najdawniej spełnionych), przeliczone na kwotę 200.910,76 PLN po kursie średnim NBP z dnia 22.01.2024 r. jako dnia ich wymagalności (na podstawie art. 358 § 1 i 2 k.c.), tj. po kursie 4, (...) z zaokrągleniem wyniku do dwóch miejsc po przecinku.
W/w wierzytelności potrącili z wierzytelnością banku o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu tj. 192.439,14 PLN. Wskutek potrącenia, wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.
(dowód: oświadczenie kredytobiorców o potrąceniu z potwierdzeniem doręczenia k. 137-138)
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych), jak również dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).
Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w związku z art. 187 k.p.c., art. 127 k.p.c. w związku z art. 212 k.p.c. postanowił pominąć wniosek strony pozwanej o zobowiązanie powoda do wskazania jednoznacznej podstawy faktycznej żądań pozwu, w świetle też tego pozwu zaprzeczonych. Niniejszy wniosek Sąd potraktował jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem zgromadzone dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania sprawy. Sąd nie miał wątpliwości co do podstawy faktycznej żądania, gdyż opiera się ono na umowie kredytu, stanowiącej załącznik do złożonego przez powoda pozwu, a ta z kolei ze względu na swoją konstrukcję w ocenie Sądu jest nieważna.
W okolicznościach sprawy nie powinno być również wątpliwości, iż w dacie zawierania umowy kredytobiorcom przysługiwał status konsumenta. Zgodnie z art. 22 1 k.c. konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. O statusie konsumenta decyduje brak bezpośredniego związku dokonywanej przez osobę fizyczną czynności prawnej z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Powodowie zaciągnęli kredyt w celu zakupu mieszkania, co nie miało związku z działalnością gospodarczą, bądź zawodową. Dla możliwości uznania powodów jako osób fizycznych za konsumentów wystarcza ustalenie, że umowa zawarta przez nich z pozwanym bankiem była czynnością prawną niezwiązaną bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową (wyrok SN z 28 czerwca 2017 r., IV CSK 483/16, L.).
Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew w pierwszej kolejności odnieść się należy do kwestii przedawnienia. Wskazać należy, że termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, i nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (19.08.2025 r. – data wpływu pozwu nadanego paczką), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku wydanego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, opierającego się na nieważności umowy kredytowej, a ten jeszcze nie zapadł (dnia 06.12.2024 r. został wydany wyrok Sądu I instancji, od którego bank złożył apelację). Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza. Nie powinna być to nawet data rozprawy, na której kredytobiorcy wyrażają wiążącą wolę unieważnienia umowy, ponieważ takie oświadczenie nie oznacza, że wyrok zostanie wydany zgodnie z tą wolą.
Zarzut przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności.
Powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021 r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.
W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności, która obejmowała następujące kwoty:
a) 192.439,14 zł i 43.607,05 CHF - z tytułu nienależnych świadczeń ( condictio sine causa) uiszczonych przez nich na rzecz powoda (i jego poprzednika prawnego) w okresie od 28.06.2007 r. do 23.02.2018 r. na podstawie nieważnej umowy o kredyt nr (...)/H./ (...) z dnia 22.06.2007 r.,
b) 30.694,91 CHF i 7.462,78 CHF - z tytułu nienależnych stronie pozwanej ustawowych odsetek za opóźnienie powoda w zwrocie kwot wymienionych w poprzedzającej lit. a), naliczonych od dnia wymagalności tych kwot do dnia potrącenia,
z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 192.439,14 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).
Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez zgłoszenie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do wysokości wierzytelności niższej. Z tego względu żądanie powoda z pkt I pozwu podlegało oddaleniu.
W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.
O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
Na koszty procesu pozwanych składa się wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w wysokości 5.400 zł i taką kwotę na ich rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sąd nie znalazł podstaw do przyznania wynagrodzenia w stawce wyższej niż minimalna. Zakres czynności zawodowego pełnomocnika powodów w przedmiotowej sprawie należał do typowych w tego rodzaju sprawach – w których wielokrotnie tenże pełnomocnik już występował.
sędzia Krystian Szeląg