sygn. II KK 22/13 19 lutego 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 19 lutego 2013, sygn. II KK 22/13

Data orzeczenia 19 lutego 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący SSN Krzysztof Cesarz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #wyrok SN
Sygn. akt II KK 22/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Cesarz (przewodniczący)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Roman Sądej (sprawozdawca)
Protokolant Anna Janczak
po rozpoznaniu na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 19 lutego 2013 r.,
w sprawie A. W.
skazanego z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego,
od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S.
z dnia 12 stycznia 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 12 stycznia 2012r., wydanym w
trybie art. 387 § 2 k.p.k., A. W. został uznany za winnego tego, że: „w okresie od 1
maja 1981r. do czerwca 2009r. w S. uporczywie uchylał się od wykonania
ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku opieki poprzez niełożenie na
utrzymanie: syna P. W. w okresie od 1 maja 1981r. do kwietnia 2002r. i syna A. W.
2009r., narażając wymienionych na niemożność zaspokojenia podstawowych
potrzeb życiowych, przy czym czynu tego dopuścił się po odbyciu co najmniej 6
miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo umyślne”. Tak
opisany czyn został zakwalifikowany z art. 209 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i na
podstawie pierwszego z tych przepisów wymierzono oskarżonemu karę roku i 6
miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres
próby 3 lat.
Wyrok ten, bez zaskarżenia, uprawomocnił się w dniu 20 stycznia 2012r., a
jego uzasadnienie sporządzone nie zostało.
Kasację od powyższego wyroku, na korzyść skazanego, wniósł Prokurator
Generalny. Podniósł w niej dwa zarzuty rażącego i mającego istotny wpływ na treść
wyroku naruszenia prawa procesowego:
1. art. 387 § 2 k.p.k., polegającego na uwzględnieniu przez Sąd wniosku
oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia
postępowania dowodowego, mimo istnienia szeregu istotnych wątpliwości co
do okoliczności mających znaczenie dla odpowiedzialności karnej
oskarżonego, co wyłączało dopuszczalność tego trybu postępowania, w
wyniku czego doszło do wadliwego przypisania A. W. popełnienia występku z
art. 209 § 1 k.k. w warunkach art. 64 § 1 k.k., jak i niesłusznego skazania za
uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresach obejmujących
efektywne wykonywanie kary pozbawienia wolności oraz skuteczną egzekucję
należności alimentacyjnych;
2. art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k., polegającego na błędnym przytoczeniu w
wyroku opisu czynu zarzuconego aktem oskarżenia i w konsekwencji uznaniu
A. W. za winnego popełnienia czynu z art. 209 § 1 k.k. i uchylaniu się od
obowiązku alimentacyjnego na rzecz synów P. i A. W., zamiast na rzecz
synów D. i A. W.
3
Podnosząc te zarzuty Prokurator Generalny wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w S. do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego była zasadna w stopniu oczywistym,
uzasadniającym jej uwzględnienie w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Przepis art. 387 § 2 k.p.k. zawiera jednoznaczny warunek, że uwzględnienie
wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego może nastąpić jedynie
wówczas, „gdy okoliczności popełnienia przestępstwa nie budzą wątpliwości”.
Wprawdzie jest to przepis zmierzający do uproszczenia i usprawnienia procesu
karnego, ale przecież nie zwalnia to sądu od obowiązków należytej kontroli
zgromadzonego materiału dowodowego i realizacji celów postępowania karnego
określonych w art. 2 k.p.k.
Sam opis czynu zarzuconego oskarżonemu w akcie oskarżenia – zresztą
błędnie i niestarannie przytoczony w części wstępnej wyroku, o czym poniżej – już
prima facie obligował do rozważnej jego analizy i oceny. Skoro bowiem okres
zarzuconej uporczywej niealimentacji obejmował 28 lat, a z akt sprawy wiadomo
było, że: w tym czasie oskarżony odbywał kary pozbawienia wolności (wszak zarzut
dotyczył też działania w warunkach art. 64 § 1 k.k., też zresztą nieopisanych); z
informacji komornika wynikało, iż oskarżony dokonywał wpłat związanych z
obowiązkiem alimentacyjnym (k. 19-22), a była żona A. W. wprost w zeznaniach
stwierdziła, że „do 1993r. przekazywał jej zarobione pieniądze na utrzymanie domu”
(k.76v), to przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że okoliczności popełnienia przestępstwa
nie budzą wątpliwości – w oczywisty sposób naruszało dyspozycję art. 387 § 2
k.p.k. Wątpliwości te dotyczyły zarówno zarzuconego okresu niealimentacji,
odpowiadania w warunkach powrotu do przestępstwa, a w końcu także innych
prowadzonych w tym zakresie postępowań karnych, o których mówiła A. W. (k.76v)
i które były odrębnie prowadzone (k. 1 i k. 65). Dowody, z których wątpliwości te, w
kontekście zarzutu zawartego w akcie oskarżenia, ewidentnie wynikały, Sąd a quo
ujawnił na rozprawie (k.150), jednak bez żadnej refleksji zaakceptował ten zarzut i
w takim też zakresie przypisał winę A. W. Uznał, że oskarżony dopuścił się jednego
przestępstwa trwającego 28 lat, bez rozważenia możliwości przerwania jego biegu
poprzez wywiązywanie się w pewnych okresach z obowiązku alimentacyjnego czy
też w związku z pobytami oskarżonego w zakładach karnych.
4
Nadto, elementem dyskwalifikującym zaskarżony wyrok był też fakt, że ujęty
w nim opis czynu w istotnym stopniu odbiegał od opisu zawartego w akcie
oskarżenia. W nim bowiem zarzucono uporczywe uchylanie się od obowiązku
alimentacyjnego wobec synów D. i A. W., a Sąd Rejonowy przyjął, że czyn dotyczył
synów P. i A. W., pomijając wobec tego ostatniego także wskazany w akcie
oskarżenia okres niealimentacji. Przyjęcie, że oskarżony dopuścił się występku z
art. 209 § 1 k.k. wobec syna P. w okresie od 1981r., gdy ten urodził się w 1994r.
(k.18), nie wymaga dalszego komentarza. Co więcej, właśnie w odniesieniu do
zarzutu niealimentacji P. W. toczyło się odrębne postępowanie (k.65 i k.1), a z akt
niniejszej sprawy nie wynika w jaki sposób zostało zakończone.
W tym stanie rzeczy pozostaje stwierdzić, że przypisując oskarżonemu
popełnienie przestępstwa w sposób opisany w zaskarżonym wyroku, Sąd
Rejonowy rażąco naruszył również art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k., co w pełni zasadnie
podniesiono w drugim zarzucie kasacji Prokuratora Generalnego.
Podniesione w kasacji naruszenia prawa procesowego miały niewątpliwie
charakter rażący i mogły mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku.
Spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 523 § 1 k.p.k., co implikowało
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania.
W jego toku konieczne będzie rzetelne zapoznanie się i analiza
zgromadzonego materiału dowodowego, z uwzględnieniem przedstawionych
powyżej uwag, uzupełnienie tego materiału o dowody pozwalające na ustalenie czy
przeciwko oskarżonemu toczyły się inne postępowania związane z zarzutem
przedstawionym w tej sprawie, rozważenie – w kontekście zarzucanego okresu
niealimentacji – zasadności przyjęcia warunków z art. 64 § 1 k.k., ze wskazaniem
orzeczenia dającego podstawę do zastosowania tego przepisu. Sądowi pierwszej
instancji pozostawić należy decyzję co do zakresu przeprowadzenia w sposób
bezpośredni postępowania dowodowego. Sąd ten nie może jednocześnie pominąć,
że uchylenie zaskarżonego wyroku nastąpiło w wyniku uwzględnienia kasacji
wniesionej na korzyść A. W. (art. 443 k.p.k.) oraz regulacji przewidzianej w art. 538
§ 3 k.p.k.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w części
dyspozytywnej wyroku.
5